Skip to main content

Full text of "Suahili Konversations-grammatik nebst einer Einführung in die Schrift und den Briefstil der Suahili"

See other formats


Suliuä  <&too&  Verfaß  in  $eiMbetQ. 


efßobe  ^aspep-^tto-^ctuer 

ntr  (rMermmg  öer  neueren  Spradjen. 


Sie  St 
Sa^rjtiinte^ 
unabtt>ei§bai 
fie  fidj  burc 
unb  guter  t. 
in  bem  !to 
mit  brafti 
crftenmal  II 
djen  unb  1 

Siefer 
erfolg,  geg 
Darlegung 
ber  enttegei 
StuSnatjm 
jutn  §erf 
fremben  ©: 

Sie  2 
tefte  eroief 
erfcfjienenen 
bie  bietfaef) 

Sie  ti 

ftubium§  e 

(greife  in 


3trabtfd)e  i 

©dpffel  ba}-  -. 


AFRICAM  INSTITUTE 
DUaUESNE  UN1VERSITY 

J)uquf$ne  (Initraityj 


Rev.    Alfons   Loogman, 
C.S.Sp. 


ue  ©eele."  ftarl  V. 
er  bem  3«i*en  ^e§ 
trennen,  unb  fniibft 
U. 

frt)aX6  ber  legten 
m  ©prägen  ein 
:,  bermöge  beren 
tt  billigem  greife 
e  unb  5ßra'Et§, 
atil,  berbunben 
ng  ber  Kjtet  3um 
»birfltcfj  füre» 

ßefjrbüäjer  ifyren 

ber  ttjeoretifdjen 

mit  einem  SBuft 

ifjigfeiten  unb 

itm  lebtglic^ 

n  ben   (Seift  ber 

)  auf  ba§  ebiben= 
ifylreicfjen  bi§  jetjt 
jngen,  fclbft  burdfj 


be§  ©prad^s 


feftgejefeten  greifen!) 


Jäntfdje  $onberfation§=©rammatif  bon  <S.  SBicb. 
S^tUfiel  baju  ».  6.  fflHtb.    fatt.      .  


geb. 


(Snglifdje  ®onberfation§=®rammatif  b.  Dr.  £|j.  ©a8toeto.    22.  Stuft,     geb 
6d)Ittffel  baju  Bon  Wunge.     (9iur  für  Se^rer  unb  jum  ©etbftunterri^t.)    2.  8lufJ.  fort 
6ngtifct)e§  £onberfarion§<2efebucb.  b.  Dr.  Xlj.  ©a§Jiel).    5.  Sluft.   geb. 
ßleine  engttfdje  ©brad(jtct)re  b.  Otto=8tun8e.    4. Stuft,    geb.    .    .    . 

engltfdje  ©efbrädje  b.  §.  IRunßc.    geb 

SKatenalien  j.  Überfein  in§  <5ngtifdje  b.  Dr.  (£.  Otto.    2.  Stuft,   geb 
gnglifdje  t£ljreftomatt)te  b.  <SiM)fIe»2Bri0l)t.    8.  Stuft,    geb 


$ran?5ßfd)e  $onberjation§=©rammatif  b.  Dr.  <g.  Otto.  25.  Stuft,   geb. 
6d)IUffel  baju  »on  Stunge.    (Wur  für  ikf>rer  unb  jum  ©elbfiunterrid&t.)    3.  Sluft.  fort.    . 
ftrana.  ßonb.=2efebucb,  I.  9.  Stuft.,  II.  5.  Stuft,  b.  Ctto*titnn$e.    geb.  a 
ffranj.  ßonb.=2efebudj  f.  aßäb^enf^uten  I.  ßur§.  b.  OttosJRunfle.  4.  Stuft,  geb 
fftana.  ßonb.*2efebu<|  f.  9M>d&enfd).   II.fiur§.  b.  DttO'fflunße.  3.  Stuft,  geb 
ßteine  fronsSfifdje  ©bratftteftre  b.  ©tto*8tun(je.    6.  Stuft,    geb.    .    .    . 


80 

60 

60 

CO 

60 

20 
60 
80 
80 
20 

60 

60 

40 
80 
40 
80 


Wlttytöt  ©a8^c^€tt0^ttttet. 


$>euifdje  51 


10.  Stoff. 


fyronä'öfij^e  ©ejbrädje  b.  DttO'9lMnßC, 
Sranäöfffä)e§  fiefebud)  b.  Dr.  g.  Jgjrwie. 

Stoltcnifdjc  ßonberfatton§--Gbhnwiattf  b.  <L  SK.  Sauer.  -10.  Stoff,    geb. 
©ftlüffeLWu  »oit  (Tattaneo.  yflyAfür  52el>rer  unb  jum  ©elbftunterricl)t.)   3.  3lufl.  fatt. 
ÄaKeffifdfcs  ÄonöerfeffiJs4Jefttu^  b.  6-  2«.  ©euer.    4.  «uff.    geb.    . 

ßleitte\itattemfä^^bva<bjebre\b.  <£.  SR.  Sauet.  6.  Stoff,    geb.      .    . 

3talten\?ibe  ©efbtfSttje  b.  <§aue#=9Wotti.     4.  Stoff,    geb 

übung§jfm^um  ttberf.  a.  b.  ©eutf^en  i.  3tal.  b.  3.  Sät  belli.    3.  Stoff,  gi 

Jleugneajifdje  ßonbevjiatton§=(Srammatif  b.  ft.  tßetrartö.    geb.     .    .    . 
©djlüfiel  baju  öon  lf.  ^ßtttatiS.    fart,    .     .  


Jlieberlänbifaje  ßonberfation§=©rammatif  b.  X.  ©.  ©.  JBalette.  geb. 

©dilüfiel  baju  t>.  2.  ©.  @.  »olette.    fatt 

3tteberlänbifdje§  ßonb.=2efe6ucb.  b.  %.  @.  ©.  Palette,    geb.    .    .    . 
ßletne  nieberlänbtjdje  @»ta$le$xe  b.  X.  ©.  ©.  »alette.    2.  Stoff. 

•jJolmfdje  ßottberfation^Srammatif  b.  Dr.  2Bidjerfietoitj.    geb.   .    . 

©djlUfjel  ba3U  b.  Dr.  SBii&trftttutrj.    lart 


Ilortugiefifdje  ßonberfation§=©ramjnättf  b.  Äotbßien.  2.  Stoff. 

©äjlüffel  baju  ö.  florbgien.     2.  Stuft,    fort 

ßletne  bortugtefi|<be  ©j>rad)lel)re  b.  ßorfca,icn.    3.  Sluff.    geb. 

#u|Ttfaje  ßonberfatton§*©rammatif  b.  ty.  guöiS.    3.  Sluff.    geb. 
©«lüffel  baju  t>.  $.  S««8.    3.  -Uufl.    farr.      .     .      .     .     .     .     ... 

kleine  rujftföe  <5bratf)tebre  \>.  %.  motu,     geb 

©djlüfiel  baju  b.  *.  5Wöttt-    fart 


geb. 


Sdjttieötfdje  ßonberfation§=@rantmatif  b.  Dr.  (£.  3°fi.  Jffialter.  geb. 
©djUtfiel  baju  t>.  Dr.  6.  2lj.  Söaltcr.    fart.    "........:. 


Spauiföje  ßonberfation^Sromraatif  b.  <Sauet59lu|ibci:t.    7.  Sluff.    aeb. 

©djlüffet  baju  Bon  Wittert.    2.  Muff.    fart.      .    . . 

©banifäeS  ßefebueb.  b.  ©auer^öljtiijj.    2.  Sluff.     geb 

ßleine  fbamfäje  ©bradjleljre  b.  @aucr*JRuttfle.    2.  Sluff.    geb.    .    .    , 

©bamfäe  ©eforScbe  ö.  &.  jr.  @ottct.     3.  Sluff.    geb 

©panifdie  9teftion§Ufte  b.  ©aaersftorhaien.    fatt 

Sürkirdje  ßonberiation§*©ramtnattf  b.  6.  Selilttfifito.    geb.    . 

©«lüffel  baju  öon  ^c^Iitf^Fa.    fart.     ..........        \ 


geb. 


kart 


kleine  unganfdje  ©braäjleljre  b.  81.  9lag&.    geb.       .    .    . 
German  Conversation-Grammar  by  Dr.  E.  Otto.     26.  Ed, 

Key  to  the  German  Conv.-Grammar  by  Dr.  E.  Otto.    18.  Ed.    kart. 

Supplem.  Exercises  to  the  Germ.  Gramm,  by  Dr.  E.  Otto.  2.  Ed 
Elementary  German  Grammar  by  Dr.  E.  Otto.     7.  Ed.    geb, 

First  German  Book  by  Dr.  E.  Otto.     8.  Ed.    geb 

German  Reader  I.  6.  Ed.,  H.  4.  Ed.,  III.  2.  Ed.  by  Dr.  E  Otto,    geb.  a 
Materials  for  tr.  Engl,  into  Germ,  by  Otto-Wright.  Parti.  7. Ed.  geb 
Key  to  the  Mater,  for  transl.  Engl.  1.  Germ.  I.  by  Dr.  E.-  Otto.    2.  Ed.     kart.    . 
Materials  for  tr.  Engl,  into  Germ,  by  Dr.  E.  Otto.  Part  II.  2.  Ed.  kart 

German  Dialogues  by  Otto.  4.  Ed.    geb 

Accidence  of  the  German  language  by  Otto-Wright.    2.  Ed.*   geb 
Handbook  of  English  and  German  Idioms  by  Dr.  F.  Lange,     geb. 


2».  | 

H>i- 

1 

60 

2 

80 

3 

60 

l 

60 

3 

60 

2 

40 

1 

80 

1 

80 

1 

60 

6 



2 

— 

4 

60 

l 

60 

2 

80 

2 

— 

4 

60 

2 

— 

!    4 

80 

i 

60 

2 

— 

5 

__ 

2 



'2 

— 

— 

80 

4 

80 

l 

60 

4 

80 

i 

60 

3 

60 

2 

— 

1 

80 

1 

60 

8 

_ 

3 

— 

2 

— 

5 

l 

60 

1 

60 

2 

— 

1 

20 

2 

40 

2 

40 

l 

60 

2 

40 

1 

50 

1 

20 

1 

60 

ans  bet  „cSitferatifdjett  ^wtbfdj<m' 


$ilf§mittel  pm  ©ttt&ium  feet;  tteweten 

IDitßsSauet!,  ou§  öem  Verlage  bon 
SuUÜ0  (Urocs  in  £)eibelberg. 


©dum  feit  ben  fünfjjige*  Sagten  tjat  bte  SBerlagSbud-ljanblung 
öon  3uitw§  @roo§  in  §eibelberg  itjre  befonbere  2lufmerffamleit  ber 
neufyradjlidjen  UnterridjtStitteratur  -jugetoanbt  unb  in  einer  feb,r  fiatt* 
lidjen  ffteilje  bon  größeren  unb  Heineren  SSerfen  eine  5tnaar)X  bon  £tlf§= 
mittein  für  ba§  ©tubium  ber  gangbarften  neueren  ©bradjen  beröffent-1 
lidjt,  tuie  fie  6i8  jc$t  teißljl  fein  anfcserer  fceutfdjet  Serlag  auf  biefem 
©ebiete  aufäuweifen  bermöd)te.  6§  ftttö  ttidjt  tnelJT  unfc  nid)t  ttJeni* 
ger  al§  140  JBänöe  uttö  SSänfcdjen,  bei  benen  ein  einjigeS  üon  ien 
Sktfaffetn  treu  fefigcfjöüeneg  ^tinjiö  faft  burcb,  bie  ganje  ©ammlung 
getyt.  ©leid)  ber  erfte  SSlid  in  bie  §aubttoerfe  (wir  meinen  bie  ©ram=- 
matifen)  Jtöjjt  ein  foid)e§  ^ßrinjib  unreif  eltjaft  erlennen;  benn  fie 
gleiten  einanber  tote  SBrüber:  toer  bie  eine  lennt,  tuirb  fid)  unfdjtoer 
in  oEerlüräefier  §rift  audj  in  ber  onbern  3ured)tfinben,  ein  tlmftanb, 
ber  botn  *päbagogifd£)en  ©tanbbunüte  gettifs  nur  j«  loben  ift,  ba  un* 
ferer  anftorud)§bolIen  Seit,  bie  fid)  meift  nidjt  mit  einer  fremben 
©fcradje  begnügt,  nid)t§  ertoünfd)ter  fein  fann,  at§  5ßaraßel*©rammatt!en. 

®a§  genannte  ^rinjib  geigt  fid)  nun  einerfeit§  in  ber  Stnorbnung 
unb  33eljanblung  be§  eigentlichen  grammatifd^enSJiateriülg,  anberfeit§  ober 
in  bem  (Streben,  ben  2emenbenmöglid)ft  balb  jum  SSerftänbni§  sufammen* 
flängenber  ßefeftüde,  befonber§  aber  ju  bem  münblidjen  ©ebraudje  ber 
fremben  ©.bradje  ju  befähigen,  £>iefer  le^te  Sßunft  fdjeint  ben  SSerfaffern 
an  iforen  ßcl)rbüd)ern  fo  d)arafteriftifd)  p  fein,  bafj  fie  biefelben,  um  fie  bon 
anbern  ju  untertreiben,  ®om*erfation§=©rammatifen  nennen. 

2Sa§  nun  pnädijft  bie  Slnorbnung  unb  $8eb,ar.blung  be§  gramma-- 
tifd)en  ©toffeS  angeljt,  fo  ftnb  bie  ©rammatifen  burd)gefenb§  in 
Stoei  $urfe  (mit  Seitionen)  geteilt,  benen  eine  föftematifclje  ©arfteßung 
ber  9iu§fbrad)e  borau§gefd)tdt  ift.  Seber  ftutfuS  beljanbett  ber  Sieilje 
nad)  bie  3tebeteile,  unb  sinar  giebt  ber  erfte  mel)r  bie  ©runblage  in 
allgemeinen  llmriffen,  toäljrenb  ber  groeite  ben  erften  erweitert  unb  er= 
gftnjt  (nad)  bem  aud)  auf  anbern  ©ebieten  bielfad)  mit  ©lud  ange= 
tbanbten  ©r-fteme  fortaentrifd)er  Greife);  in  bem  erften  riäjtet  fid)  bie 
Slufmerlfamleit  meljr  auf  bie  Formenlehre,  im  jroettett  meljr  auf  bie 
©tynias,  ofjne  baß  jebod)  biefe  beiben  £)inge,  inte  in  ben  lebiglidj  frjfie* 
matifd)en  ©rammatifen,  ftreng  au§einanber  gehalten  finb.  SBei  ben 
SRegeln  ift  e§,  mie  un§  fdjeint,  borjugämeife  auf  mßglid}ft  einfache  unb 
gemeinberftänblid-e  Mitteilung  bon  S^atfadjen  abgefeb.en.  ®er  Übungg* 
ftoff  ift  fel;r  reiäjüd). 

2Bir  muffen  ben  5?erfaffern  biefer  ße&rbüdjer  ba§  SBerbienft  taffen, 
ba§  fie  bcmjenigen  5:eile  be§  fbradjenlernenbcn  5ßublifum§,  ber  borjug§«= 
toeife  au§  ^raltifdjen  ©rünben  ein  frembe§  Sbiom  fid)  bi§  jur  ©brad;* 
unb  ©djreibfertigf'eit  aneignen  toiö,  ben  grammatifd)en  ©toff  in  fel)r 
munbgered)ter  unb  leidjtfafjlicijer  gorm  barbieten,  toie  toir  aud)  nidjt 
umb,infönnen,  ber  2krlag§t)anblungfür  bie  elegante  unbfd)5ne?lu§ftattung 


unfere  tooHfte  Anerkennung  au§äufpre<i)en.  liefen  Umftättben  tft  e§  tooljl 
ganjkfonberSäUfcerbanfe^bafjbtefel&tjrbü^erf^  einer  folgen  93eliebtf)eit 
erf  reuen,unb  mehrere  ber  f  etben  ungewötynttdj  raf  d(j  i|ten  2Beg  gemalt  fiaben. 
©ie  erfte  (Srubbe  umfaßt  bie2etjrbüä)er  für  $etttfdje.  <5icjct= 
fällt  sunädjft  in  eine  ettglifdje  Abteilung  mit  fotgenben  Seb,rbütf)ern : 
(üußlifdje  ßottti.=©roittittOti!  (22.  5Xuft.)  mit  ©djlüffet  (nur  für 

Seljrer  unb  jutn  @clbftuntercid)t)  (2.^Xuff.)  ;@Uöltf f§C8  H01tlierf.«Sefe6ttl$  (5. 

«Hup.);  @ueltf$e  ®ijrejfrmtat$ie  oon  £üpfte-^vi$t  (8. Stuft.),  bie 

eine  forgfältige  unb  öortrefftidje,  nadj  Stoffen  georbnete  StuStoaljt 
öon  Sefeftücfen  au§  ben  üerfct)iebenen  ^erioben  ber  engtifdjen 
Sitteratur  enthält;  ®n%ltffyt  ©etyrädje,  Unterhaltungen  au§  bem 
(gebiete  be§  §anbet§  unb  2öanbet§  unb  be§  mobernen  Sebenä; 
kleine  ettQlifäje  (©JiraiJjleJjre  (4.  Stuft.);  Wlatttializn  jum  Über* 
feigen  in§  (Ingtifdje  für  tiorgerüdtere  ©djüter  (2.  Stuft.),  jufammen* 
tjängenbe  ©tüde  öon  fürjerem  Umfange  mit  $onöerfation§übungen. 
3u  ber  franjöflf^ett  Abteilung  gehören: 
grauä.^outi.ä©ramtnatil(25.  Stuft.)  m.  ©djtüffet  (nur  für  &$rer 

unb  put  ©elbftuntcrri^t)     (3.  Stuft.);  grtattj.  ÄOttt).*Sefc6tt^.    1.  Seil 

(9.  Stuft.),  2.  Seit  (5.  Stuft.);  ffranj.  8ont>.*8efeöu<l!  für äBäi^ett* 
faulen  1.  Seit  (4.  Stuft.),  2.  Seit  (3.  Stuft.);  steine  fnutjöfiföf 
ejiratfjteljre  (6.  Stuft.);  ffranj.  ©efjjrädje  (7.  Stuft.).  ©a§  Dr. 
<£.  jtöpfU'föe  granj.  Sefeöurij  (10.  Stuft.),  befonber§  aber  bie 
grattj.  föfjrejiontailjte  (4.  Stuft.)  für  bie  oberen  klaffen,  enthält  eine 
forgfättige  unb  öortrefftidje,  naä)  ©toffen  georbnete  Stu§nmtjl  öon 
Sefefiüdien  au§  ben  berfdjiebenen  $erioben  ber  franj.  Sitteratur. 
©ie  üalienifcfje  Slbteitung  enthält  fotgenbe  Setjrbüdjer : 
Stalteniföe  gonti.*©ramatat«  (10.  Stuft.)    mit  ©djtüffet 

(nur  für  Sdjrer  unb  jum  ©elfiftunterad&t)  (3.  Stuft.);  Stttttettif^eS   ßflltÖ.» 

ficfeöui^  (4.  Stuft.);  3tat.  Stjrefioutaujte,  3Iu§tt)at)t  moberner, 
geeigneter  Sefeftüde;  steine  italicuif^e  «©Jjradjlejre  (6.  Stuft.); 
3tal.  ©eftorödje  (4.  Stuft.),  nid)t  nur  für  bie  ©djule,  Jonbern 
audj  für  fötale  beftimmt,  bie  Statten  befugen  wollen;  ÜßttngSs 
pdfe  §um  Überfein  au§  bem  Seutfdjen  in§  Staltcnifilje  (3.  Stuft.). 

$ür  SlraMfrij  erfdjien:  tonü.«©rawinotif  mit  ©<|lüffet. 

gür  Snttif^  erf  entert :  toim.=©raminotif  mit  ©djtüffet. 

§ür  Kengriegifö  erfriert:  $onü.'-©raittmattf  mit  ©djtüffet. 

gür  Äietierlättistf^  erfd)ien: 
SRieberlänbtfdlje  ßottü.s®rammatif    mit  ©djtüffel;  Mieter* 
lättbtftfjeB  Scfefttt^;  steine  ttieberlätt&ifdje  ©Jiradjleljre  (2.  Stuft.). 

$ür  ba§  ^olttifdie  erfdüen:  8onti.s©rttmmottf  mit  ©djtüffet. 

pr   ba§   ^ortttßicfifdje:    $onü.*®ramntatif   (2.  Stuft.)  mit 
©dpffel  (2.  Stuft.);  kleine  Jjorhtßiejtföe  <Sj)radjle$re  (3.  Stuft.). 

pr  ba§  Äuffifdje: 
Slufflf^e  «ottö.=@ramtnatil  (3.  Stuft.)  mit  <5d)Iüffet  (3.  Stuft.); 
steine  rufjlfrfje  (©Jiradjleljre  mit  ©djtüffet. 

gür  ba§  ©djtoebtfdje: 
©djuieb  Sonti.s©rainiit  m.  ©djtüff.  steine  fdjtoeb.  ©Jiradjt. 

©a§  SjHUtifdfje  öertreten: 
Sjmttifdje  Rottü.--©ramtnatH  (7.  Stuft.)  mit  @<f)  tüffet  (2.Stuft.) ; 


Span,  ßejefittdj  (2.  Hüft) ;  flletne  foantiilje  ©Jjradjleljre  (2.  Stuft.) ; 
©Jumtfdje  ©ejjjräilje  (3.  SCuff.);  ©Jmmföe  KeIiio»8Ufle. 
%üt  Sürfifdj  erfc^ien: 

S&rftfdje  tottt).*®rawwotif  mit  ©djlüffel. 
gür  ba§  Uttßttrif(§e: 

kleine  uttgarifoje  <&$va<bU§vt. 

Unfer  (Statuten  über  ben  Utifytum  unb  bie  ftonfequettj 
btefer  ©ammtung,  töte  über  bie  $rudjtbarfeit  einzelner  Skrfafjer, 
erljöljt  ftä)  um  ein  93ebeutenbe§,  menn  mir  bie  ebenfo  ftarle  an= 
bere  §älfte,  nämliä)  bie  &tuppt  für  2Iu§Iänber,  Betrauten. 

S)ie  ettglifclje  Abteilung  jätjlt  36  SBänbe,  barunter  19  für 
ben  ttnterridjt  im  ©etttfäjett  unb  ff ranjöflf^ett: 

German  Conv.-Granimar  (26.  Bd.),  Schlüssel  (18.  Ed.); 
Snppl.  Exercises  to  the  Germ.  Grammar  (2.  Ed.) ;  Elementary 
German  Grammar  (7.  Ed.);  First  German  Book  (8.  Ed.); 
German  Reader  I.  (6.  Ed.),  II.  (4.  Ed.),  III.  (2.  Ed.);  Ma- 
terials for  translating  English  into  German  I.  (7.  Ed.)  in. 
Schlüss.  (2.  Ed.),  II.  (2.  Ed.);  German  Dialognes  (4.  Ed.); 
Accidence  of  the  german  langnage  (2.  Ed.) ;  English  and  Germ. 
Idioms;  Dutch  ConY.-Gramm.  m.  Schlüss.;  Dntcli  Reader; 
FrenchConY.-Grammar(ll.Ed.)  m.  Schlüss.  (6.  Ed.);  Elemen- 
tary French  Grammar j  French  Dialognes;  Materials  f.  tr. 
English  into  French  (4.  Ed.);  Italian  Conv.-Gramm.  (6. Ed.), 
Schlüssel  (5.  Ed.);  Elementary  Ital.  Grammar;  Italian  Reader; 
Italian  Dialognes;  Rnssian  Conv.-Grammar  m.  Schi.;  Elemen- 
tary Rnssian  Grammar  m.Schl. ;  Elementary  Swedish  Grammar ; 
Spanish  Grammar  (5.  Ed.)  m.  Schi.  (3. Ed.) ;  Elementary  Spanisn 
Grammar;  Spanish  Reader  (2.  Ed.);  Spanish  Dialognes. 

©ie  Abteilung  für  grattäcfett  umfaßt  28  33änbe,  barunter 
7  für  bie  tietttfdje  ©praäje: 

Grammaire  allemande  (16. öd.),  Schlüssel  (5.  öd.);  Petite 
grammaire  allemande  (8.  öd.);  Lectnres  allemandes  I.  (6.  6d.), 
II.  (4.  ed.),  III.  (2.  öd.);  Conrersations  allemandes  (4.  ed.); 

5  für  bie  englifdje  @örad)e: 

Grammaire  anglaise  (8.  öd.),  Schlüssel  (3.  ed.);  Petite 
grammaire  anglaise  (4.  öd.);  Lectnres  anglaises  (2.  öd.); 
Conrersations  anglaises; 

17  für  bie  itaüeiufsfje,  tuebertättfctfdje,  rufftf<?je,  fdjtoebtfiije  unb 
f^iantf  d^e  «S^radgc : 

Grammaire  italienne  (9.  öd.),  Schlüssel  (5.  öd.);  Petite 
grammaire  italienne  (2.  ed.);  Chrestomathie  italienne  (2.  ed.); 
Conrersations  italiennes;  Grammaire  neerlandaise  m.  Seh].; 
Lectnres  neerlandaises;  Grammaire  rnsse  (3.  öd.),  Schlüssel 
(3.  öd.) ;  Petite  grammaire  rnsse  mit  Schlüssel ;  Petite  gram- 
maire snedoise;  Grammaire  espagnole  (3.  öd.),  Schlüss.  (3.  ed.); 
Petite  grammaire  espagnole;   Lectnres  espagnoles  (2.  öd.). 

§ür  ©rieben  erfdnen: 

EüITOMOS  TEPMANIKIi  TPAMMATIKH  (kleine  beutfe^e 
©Jjradjief)«);  TEPMANIKOI  AIAAOfOI  (®etttf$e  @ef^r.  f.  ©rieben). 


gür  9Uei>erlänlier  ersten: 

Kleine  Hoogduitsche  Grammatica. 

$ür  bie  StaUener  finb  14  23änbe: 

Grammatica  tedesca  (5.  Ed.)  mit  Schlüssel (2.  Ed.);  Gram- 
matica  elementare  tedesca  (4.  Ed.);  Lettnre  tedesche  (3.  Ed.); 
Conversazioni  tedesche  ;  Avyiamento  altradnrre  daltedesco  in 
italiano  (3.  Ed.);  Grammatica  inglese  (4.  Ed.)  mit  Schlüssel; 
Gramm,  elem.  inglese;  Grammatica  francese  (2.  Ed.)  mit 
Schlüssel;  Gramm,  elem.  francese  (2.  Ed.);  Grammatica  spag- 
nnola  mit    Schlüssel;    Grammatica   elementare  spagnuola; 

für  bie  ^ortttßtefett  3  SBänbe: 
Grammatica  allemä  m.Schlüss. ;  Grammatica  elementar  allemä ; 

für  8iumäuctt  8  SSänbe: 
Gramaticä  germanä  mit  Schlüssel;   Elemente  de  gramaticä 
gernianä  (2.  Ed.) ;  Conversa^inni  gerinane;  Gramaticä  francesä 
mit  Schlüssel ;    Elemente  de  gramaticä  francesä   (2.  Ed.) ; 
Conversa^iuni  francese; 

imb  für  bie  gantet  6  33änbe  Beftimmt:   . 

Nueva  Gramaticä  alemana  mit  Schlüssel;  Gramaticä 
sucinta  de  la  lengua  alemana  (3.  Ed.);  Gramaticä  sucinta 
de  la  lengua  francesä  (2.  Ed.);  Gramaticä  sucinta  de  la  lengua 
inglesa   (3.  Ed.);  Gramaticä  sucinta  de  la  lengua  italiana. 

<So  tuirö  man  fcenn  gern  fonfiatteren,  t»a#  Öle  gonje  in  iljren 
gielen  toie  in  iljren  SRittdn  toöljl  nBgerunöete  Sammlung  ein 
gutes  ©tili!  gleifc  unti  Slt&eiigfrafi,  ffltoie  eine  onetfenneuönseste 
ßeifhmg  auf  Bu^pntskrii^em  ©efeietc  rejsräfeuitett  unb  in  tiefer 
SSejie^ung  tooljl  aU  einjig  in  tyxz?  Slrt  ju  &ejeid}nen  ijl. 

Sßaberborn.  .  .  .  .  t. 

KuSjug  an§  Sein  „grfinHfdjett  Soutier'  (oom  30.  Oftober  1891,  Str.  556). 
„Solange  95eHamü'§  3u'unf*§Ttaat  ni>dj  tiUJjt  fertig  ift,  folange  e§  nod)  TOtüionäre 
unb  ©Oäialbemofraten  giebt,  folange  ntd)t  jeber  ©djuftetiunge  mit  afabcmifd)er  SBübung 
auägerüftct  beit  erften  ©abritt  auf  ben  ©d)auplafc  feiner  SBirf jamteit  t^ut,  folange  wirb 
man  aud)  nod)  spritmtunterridjt  nötig  t)aben.  SDa  ben  spritiatlefjrer  feine  „päbagogi* 
fd)en  8tücffid)ten"  feffeln,  fottte  man  benfeit,  bie  3©at)l  eine§  2ef)rbud)e3  fönnte  ifjm 
nid)t  fd)mer  falten;  Reifet  c§  bod),  unb  mit  3ted)t,  baß  jebt§  Sud)  gut  fei,  toenn  nur 
ber  Öetjrer  etwa»  tauge.  9lber  bie  gafjt  berjenigen,  ttelä)e  ©rammatifen  fdjreiben, 
toom  feiigen  911m  bi§  ju  SDenen,  bie  nur  fdjreiben,  um  ü)r  Sidjtlein  nidjt  unter  ben 
©Reffet  ju  ftetten,  ift  ju  grofj.  SBer  gweä  ift  bod)  tebiglid),  ben  Sdjüler  balbm'6güd)fi 
auf  feine  eigenen  fjüfje  ju  ftetlen,  b.  Ij.  ben  iäeljrer  entbetjrlid)  ju  mad)en,  geit  unb 
(Selb  3U  fparen.  3)a  tjeifjt  e§  benn:  „9ln  ifjren  grüdjten  fottt  itjr  fte  erfennen",  unb 
be§t)alb  fott  l)ier  ein  Sßort  gerebet  ioerben  für  bieiöüd)er  nad)ber9Jtetf)obe©a§peü  = 
Otto»  ©au  er,  bie  im  Skrlage  ber  ^irma  SfuliuS  ®roo3  in  §eibelberg  erfd)ienen 
ftnb.  Sind)  in  ©d)uten  tjaben  fid)  biefe  S3üd)er  betoätjrt,  aber  für  ben  5Prit>atunterrid)t 
finb  fte  gerabeju  unentbefyrlid).  SDer  Stammen  berfelben  enthält  genau  ba§,  VoaS  id) 
oben  beanfpruajte,  nidjt  ju  biet  unb  nidjt  äu  wenig.  Seidjt  fajjltd),  finb  bie  Sagtet 
fo  eingeteilt,  baß  fle  fid)  Uon  einer  ©tunbe  jur  anberen  bemältigen  laffen,  unb  babei 
toirb  ber  Stoff  in  einer  SBeifc  bearbeitet,  bafj  ber  ©d)üler  al§balb  jum  ©predjen  ge< 
langt.  2Md)  einen  Grfolg  biefe  23üd)er  b.aben,  bafür  fprid)t  bie  immer  toad)fenbe 
SReid)^attigtcit  bei  SSerlagS,  ber  in  »erfd)iebenen  ©rupfen  für  $E)eutfd)e,  granjofen, 
(Snglänber,  3taliener  unb  ©panier  nidjt  Weniger  o\%  64  §aupt=  unb  Stebenwerte  ent« 
t)ält,  Don  benen  id)  felbft  mit  beut  beften  erfolg  benüfete  unb  benüfcc  juin  Unterridjt 
für  5Deutfd)e:  bie  franäöftfd)e  ©ramtnatit  (24.  aiiiflage),  bie  englifd)e  (21.  Auflage),  bie 
fpanifdje,  italienifdje,  t)OÜänbifd)e  unb  rufftfdje;  für  ©nglänber  unb  ^ranjofen  u.f.to.: 
bie  beutfdje  ©rammatü,  ob,ne  bon  ben  9tebenbüd)ern  ju  reben.  2ßa§  man  mit  btefer 
93htl)obe  innerhalb  6—12  iWJonaten  erjielen  fann,  ift  ganj  erftaunlid).  9tad)  einem 
fold)en  SurfuS  mufj  ber  @d)üler  befähigt  [ein,  fid)  in  ber  betreffenben  §aubel§!orre« 

fponbenj  felbft  fortäubilben."  

5Dic  SSerlag§bud)b,anbtung  ift  f orth)äb,renb  bemüht,  ben  SufluS  ib,rcr  Unterrid)tS= 
SOßerte  nad)  aUen  Stiftungen  ^in  ju  tieibottflänbigen ;  eine  Qlnjaljt  neuer  2eljrbüd)er 
ift  in  äSorbcrcitung. 


r 


£otmer|"cttott5-©rammattL 


I»d0obc  $asvtx)-§tto-&anet. 


lonuetfattons-dranunatik 

nebft  einer 

€inWrung  in  W  Iflrlft  unit  Heu  fpriefftU  Her  $uat}ili 


tiOtt 


-§etau§geBer  ber  3«tfd)rift  für  afrtfanifdje  unb  oäeantfcfje  ©£radjm, 

©efretär  ber  beutj^en  Äolonialgefeliycöaft,  JRebafteur  ber  beutfdjen  Solonialäeitung,  ber  ^Beiträge 

jur  Äoloniatyolitil!  it.  f.  &. 


1804  ^«acesw 

■■■■■-.■, 

.:■.     .     ---■    _     . 


3ultuS   ©  t  o  o  §'   Verlag. 
1900. 


5</ 


Gr 


®ie  ÜJtetljoöc  ©a8pety«Dtio<Sauer  ift  mein  burdj  Kauf  ertoorbeneS  atteinigeS 
©igentum.  Sie  nad)  biefer  SJtetljobe  bearbeiteten  8eljrbüd}er  hierben  unabläffig 
berbeffert.  Sitte  Jftedjte,  namentlid)  baS  S3earbeitung§=  unb  ÜberfetjungSredjt, 
finb  für  atte  ©pradjen  borbeb,a!ten.  9lad)af)mungen  unb  Stadjbruct  finb  gefetjltd) 
berboten  unb  werben  geridjtfid)  berfolgt.  fjfür  entfpredjenbe  ÜKitteilungen  bin 
id)  banfbar. 

§eibelberg.  3uHn8  ©rooB'  S3erlag. 


AAr  ic  &*i    iE  n  &*t  i  t  ut'c  * 


'  V  i 


mmv  ^nxQUnftt 


tum 


twjtn  }r.  von  ÜmBerg, 

Hx  kntftym  MottMett  (§tftxtf>m$>m 


t%ttxbxttiQ\t  ittgÄfc&pei. 


FEß  2  5  1961 


©ortooct 

33ereit§  im  Qa^re  1890  Ijabe  icf>  ein  fleine§  ßefyrbudj 
ber  <Suai)iütyrad)e  oeröffentftcbt,  ba§  fidö  ftarfer  üftaägfrage 
gu  erfreuen  gehabt  f)at  unb  öon  ber  $ritt!  ebenfo  tooljl* 
tnolTenb  aufgenommen  toorben  ift,  rote  öon  ben  garjlreid)ett 
^erfouen,  bie  mit  ^ülfe  be§fetben  tt)re  ©ualjiliftubien  be= 
trieben  unb  mir  i^re  fjierbei  gemalten  Erfahrungen  mit= 
geteilt  Ijaben. 

SBenn  idj  trotjbem  je|t  ein  groeiteS  £eljrbudj  berfelben 
©pradje  Ijerau§gebe,  fo  gefögieljt  baZ  Ijauptfäd)lic{)  au§  bem 
©runbe,  toeit  e§  mögt  mögtid)  luar,  in  bem  befögränften 
Raunte,  ben  bie  ^artieben'fdje  Sibtiotlje!  ber  ©pradjenfunbe 
itjren  Slutoren  bietet,  ein  erfögöpfenbeS  33ilb  ber  ©pradje  gu 
entwerfen,  gang  abgefeljen  baöon,  buk  bie  Kenntnis  ber 
©£rad)e  ingttnfdjen  fiög  ertjebticö  erweitert  f)at.  SSielmeljr  ift 
f)ier  bie  Söefcgränfung  auf  bie  Elemente  ber  @J)rad)leIjre  bon 
öorn^erein  geboten.  (£§  erfdjeint  mir  aber  unerläfclid),  eine 
für  un§  fo  mistige  @pradfje  tote  ba$  ©uafjili,  bereu  ©eltung§= 
gebiet  ben  Umfang  be§  SDeutfdjen  OteiegeS  um  ein  met)rfad)e§ 
überfteigt,  feljr  biet  eingeljenber  gu  beljanbeln,  namentlich 
audj  bie  toicbttgften  Erfcbeinungen  ber  €>t)nta£  bem  ßernen* 
ben  oorgufüfjren  unb  ifjn  gum  ©ebraudj  ber  arabifögen  ©ögrift 
anzuleiten. 

SDtufjte  idj  midj  bei  meiner  erften  Slrbeit  über  ba$ 
©ualjtli  ^au^tfäcftttd)  auf  bie  öorljanbenen  grammatifdjen 
Duetten  ftüt^en,  fo  bin  idj  nunmehr  in  ber  ßage,  in   bem 


VIII  ätortoort. 

gegenwärtigen  33udje  ba%  Ergebnis  langjähriger  eigener 
©tubien  bem  ^ublifum  borlegen  ju  bürfen. 

@iine  gan;je  fRet^e  tüicötiger  fragen  ift  l)ier  ^um  erften= 
mal  beljanbelt  toorben,  Ijaubtfäcfylicl)  auf  bem  ©ebiete  ber 
©tontaj;,  bie  in  btn  bisherigen  ßeljrbüdjem,  felbft  in  bem 
fori]!  fo  öotäügltc^en  §anbbudje  bon  ©t.  5j>aul=^üaire,  ent= 
meber  überhaupt  übergangen,  ober  nur  ganjfbTelifläcIjtidj  unb 
brudjftücftoeife  befbrod)en  toorben  toaren.  SDte  Interpretation 
toon  ©ualjilitejten,  befonber§  biefenige  bon  fdjtoierigeren  ^>oe= 
fien,  fdjtoebte  baljer  bislang  boHfommen  in  ber  ßuft  unb  war 
ben  fcfylimmften  Irrtümern  ausgefegt. 

3um  erftenmal  toirb  in  bem  oorliegenben  ßeljrbudje  bie 
ganje  Fülle  ber  fbntaftifdjen  (Srfcbeinungen  be§  ©ualjiti  cin= 
geljenb  erflärt,  toobei  oft  überrafdjenbe  SBertoanbtfdjaften  mit 
:ber  <&bnta£  ber  flaffifdjen  ©brauen  gu  Sage  treten,  toie 
[3.  23.  bie  ßonftruftion  be§  SHfufatiöS  mit  bem  Snfmttto,  be§ 
Accusativus  limitationis,  bie  ©ebraudjgtoeifen  be§  ©eni= 
tiO§  u.  f.  to. 

<£>erborl)eben  mödjte  id)  audj  bie  aufjerorbentlid)  ein= 
gefyenbe  23eljanblung  ber  $afu§ lelfjre,  bie  Stbljanblung  über 
Sebeutung  unb  ©ebraudj  ber  obieftiben  Beittoörter, 
fotoie  bie  tiefgeljenben  llnterf Übungen  über  bie  2Bortab= 
leitung.  S)a§  23udj  bient  bafjer  nid)t  nur  bem  nädjften 
braftifd)en  23ebürfni§,  fonbern  bringt  audj  bem  ©bradj= 
forfdjer  bieteS  üfteue.  ^ter^er  gehört  3.  25.  bie  ©ntbecfung 
einer  intenfiben  Form  be§  SßerbumS  auf  -ia  (-ea)  be= 
äie|ung§toeife  -ilia  (-elea),  bie  bisher  bielfadj  mit  ber  objef= 
üben  Form  be§  3ettlrorte§  bertoedjfelt  tborben  ift.  Über  bie 
(Sttjmologie  galjlreidjer  SKörter  tote  nguo,  mtu  u.  a.  toer= 
gleite  Seil  II,  §  14  ff. 

S)ie  innere  ©inridjtung  be§  23udje§  war  in  ben 
großen  Bügen  burdj  ben  $Ian  ber  23ibtiot^e!,  ber  e§  an= 
gehört,  gegeben,  3m  erften  Seil,  ber  im  toefentlidjen  bie 
Formenlehre  beljanbelt,  finb  für  bie  Slnorbnung  be§ 
@toffe§  tebiglitf)  braftifdje  9tüäfidjten  mafegebenb  gctoefen. 


aSortoort.  IX 

Um  inbeffen  bie  irjeoretifdje  ttberfidjt  über  ben  23ou  ber 
©öradje  nic&t  gu  öerlieren,  Ijabe  idj  Don  3eit  gu  3eit  fd^on 
im  erften  Seit  gufammenfaffenbe  Xabhaui  gegeben. 

$m  beginn  be§  gtoeiten  £eile§,  ber  überhaupt  eine 
ettoa§  ftrengere  Haltung  einnimmt,  ift  bann  nod)mat§  in 
Jürgen  3ügen  eine  gebrängte  Überfielt  ber  gangen  ftoxmUfyxz 
in  föftematifd)er  Sarftettung  gegeben  toorben.  ©in  reifer 
<£in|tf)tag  öon  SSertoeifungen,  gu  beren  ©rleidjterung  ber  ge= 
famte  Smfjalt  be§  23udje§  in  $aragraörjen  eingeteilt  ift,  Jjilft 
gubem,  ben  Bufammenrjang  ftraff  feftguljatten. 

©rofjeS  ©etoidjt  Ijabe  id)  auf  bie  SBefdjaffung  reiben 
unb  geeigneten  SerJmaterialS  gelegt,  toobei  mir  bie©amm= 
lungen  öon  Söüttner,  @t.  $aul,  ZatjUvu.  a.  fe^r  tt)ert= 
doH  getoefen  finb.  Gebern  5lbjc^nitt  ift  eine  Slngafjt  öon 
ÜbungSfäijen  in  beiben  ©Oralen  betgegeben,  bie  aüe  bem 
toirflidjen  ßeben  entnommen  unb  ben  nädtften  öraftifdjen 
23ebürfniffen  angepaßt  toorben  finb.  ©afj  fie  aÜe  gutes 
©uarjili  in  ber  gebräuäjlidjen  2lu§brutf§toeife  geben,  bafür 
fann  idj  ©ernähr  übernehmen,  nad&bem  alle  £ejte  mit  £>ülfe 
öerftänbiger  ©ual)ili§  nadjgeörüft  toorben  finb.  Sttan  toirb 
e§  fjoffentlidj  nidjt  für  einen  Sedier  galten,  bafj  idj  audj  , 
ben  ©öridjtoörterfdjatj  ber  &ptati$  reidjlidj  berüä fidjtigt J 
Ijabe,  obgleich  biefer  naturgemäß  mitunter  ältere  formen  unb 
2lu§bru(f§toeifen  auftoeift. 

25on  ber  16.  ßeftion  an  ift  jebem  9tbfdjnitt  ein  gu= 
fammenpngenbe§  ßefeftüd:  mit  SBorteröeräeidjniS  unb  @r» 
läuterungen  beigegeben;  im  gtoeiten  Seil  fdjtiefjt  fidj  hieran 
audj  nodj  eine  Oteilje  öon  ©efprädjen  über  bie  toid)tigften 
©egenftänbe  be§  täglichen  SebenS. 

©rofcen  SBert  fjabe  id)  barauf  gelegt,  ben  ßernenben 
in  bie  ©eljeimniffe  berarabifd)en@djrift  einzuführen,  unb 
ein  befonberer  2lbfdjnitt,  illuftriert  burd)  pljotograpljifdje  9ladj= 
bitbung  öon  Driginatbriefen,  Ijanbelt  über  ben  23riefftil 
ber  ©ualjiü. 

©rfarjrungSgemäfc   bereiten    befonberS  bie  arabifdjen 


X  SJortoort. 

grembroörter  bem  Anfänger  mancherlei  ©djtoierigfeiten. 
Sfdö  fjabe  barjer  audj  biefem  toicrjtigen  ©egenftanbe  ein  be= 
befonbere§  Kapitel  gemibmet. 

2tm  ©ct-lufj  ber  41.  ßeftion  ift  ein  größeres  S5eräetcr)nt§ 
bon  ©pricfjtüörtern  mit  toörtlicber  Überfettung  nnb  (£r= 
läuterung  aufgeführt,  öon  bem  ict)  Ijoffe,  bafj  e§  für  ben 
fcrattiftfjen  ©ebraudj  erroünfdjt  fein  mirb;  idj  möchte  audj 
f;ier  auf  bie  bemerfen§merte  unb  bisher  nidjt  beobachtete 
Srjatfacfie  rjinmeifen,  ba§  ein  Seit  biefer  ©toridjtoörter  bie 
inetrifcrje  $orm  be§  §ejameter§  auftoeift. 

©ern  rjätte  idj  mid)  audj  nod)  über  bie  altere  $orm 
ber  €>bradje,  mie  fie  befonber§  in  ber  ^oefie  SSertoenbung 
finbet,  verbreitet;  leiber  ftanb  mir  baju  ber  9taum  nidjt 
meljr  gur  Verfügung,  bie  betreffenbe  9Ibfjanbtung  toirb  ba= 
r)er  an  anberer  ©teile  öeröffentlid)t  merben. 

din  nadj  Stftaterien  georbnete§  23eraeid)ni§  ber  ge= 
bräudjtidjften  SBörter,  ba§  gleichfalls  aunädjft  at§  5ln= 
rjang  gu  bem  oorliegenben  SBudje  gebaut  mar,  toirb  au§  bem* 
felben  ©ritnbe  infolge  be§  Iieben§raürbigen  (Sntgegeniommens 
be§  <£>errn  Verlegers  Oon  bemfetben  fefcarat  herausgegeben 
m erben. 

SBertin. 


XI 


3ngatt£ber3eirfjn$. 


drfier  %til. 

©ette 
lautierte      1—5 

Sie  Sautbejeic&nung  unb  bte  2Iu3tyrad)e: 

a)  ßonfonanten       1 

b)  Äonfonantenöerbinbungen 3 

c)  bie  JBofale 4 

d)  bie  ©übe    .    .  ' 4 

e)  ber  Sßortton 4 

f)  SBo^irautSreaeln 5 

Sotmentefyte. 

1.  ßeftton.    Strtifel.    ©efäled&t  her  §au$>ttoörter.   I.  Äloffe 

unb    bereu    ÜUteljrjaljt.      ©tgenfdjaftStoörter. 
$räfen§  bon  „fein" 5—7 

2.  „         5PerfönIid^e  unb  fyintoeifenbe  ^rürtoörter.  ©enit-iö      7 — 9 

3.  ,         ObjeftSfafuS.    Nennform  unb  9ßräfeng  be§  3eit= 

toorte§.    Söortfietlung 10—14 

4.  „         SBefeljlgfonn.  83efi£anjeigenbe  $ürtt>örter.  <&ut>= 

ftantiöierter    öerneinter    Sfnftnttib.     3fortge= 
führtet  ^müeratiü    ". 14—17 

5.  „         Sempuö=  unb  9Jtobu§präftr,e.    *Perfonatpräftje. 

Smüerfeft.    «perfeit,    futurum 17—22 

6.  „         ©ie  ©runbso^Ien  bon  1—10.    ©er  Drt3fafu§    22^25 

7.  „         ©et  ßontinuatib    unb   ber   2lbüerbiali§.    lln= 

regelmäßige  3e^lriörter 25 — 28 

8.  „         £)bjeftgfafu§  ber  ^erfönlic^en  $ürtoörter.    Iftücf* 

fieäüglidjeä   $ürtt)ort.     Dbjertiüe    3eittoörter    28—33 

9.  „         itberfidjt  über   bie  klaffen   ber   £>aupttoörter; 

bie  IL  Waffe 33-37 

10.  „  JBernetnte  ©egentoart§=,  Jöergangenb,eit§=  unb 
3u!unft§form :  ei,  idj  bin  nidjt;  eina,  itfj 
Ijabe  nidjt 37-41 


XII  SnljaltSöeraeidjntS. 

Seite 

11.  ßeftton.    ßonjunftiö.     Steigerung  unb  Umfdjreibung 

ber  @igenfd)aft§tt)örter ±1—11 

12.  „         kuwa,  fein.    Sempuä  ber  ©eroor)ttr)ctt.    5ßar= 

tiäipium      47—51 

13.  „         Sie  III.  ßlctffe  ber  £>au*)ttoörter.   ßaufatiöe 

3eittnörter.    $mperatit)  tum  kuja  ....      51 — 56 

14.  „         Sie  IV.  Älaffe  ber  §autottoörter.    Sa§  ^affib 

be§  ^ntWoxtt^.  Sa§  grageabberb  -je.    Sie 
£)rbmmg§3af)Ien 56—62 

15.  „         Sie  V.  klaffe  ber  £>aUbttt)örter.    SSergrßfje* 

rung§=  unb   ä}erfteinerung§toörter.    £em= 

toora  mit  -po- 62—71 

16.  „         VI.  klaffe,   ßontinuatiüer  Srntoeratib.  Nisi- 

jependa. 

Sefeftüd::  Sungura  na  mazabibu  .    .    .      72—77 

17.  „         VII.  unb  VIII.  klaffe.   ßonforban5  be§  2o= 

latiü§.   Nebenformen  ber  ^offeffüm.   mwe- 
nyewe.     peke  yangu. 

Sefeftüd:  Mtu   na  sirnba  na  sungura      77 — 83 

18.  „         Unregelmäßige  geittoörter.    Sie  galjlroörter 

ßefeftütf:  Mzee  na  mauti 83 — 95 

19.  „         Ser  £)bjert§fafu§  ber  toerfönltdjen  gürtoörter. 

Sa§,modj=nt$t"=£emtou§.,3ufßmmengefeijte 
§aubttt)örter. 
ßefeftücf:  Mbwa  na  mwivi 95—99 

20.  „  ©ebraudj    ber    Pronomina    separata.     S5e= 

ftimmung  eine§  £>aubttt>orte§.    Sie  beäüg= 
lidjen  ^ürtoörter.    Sie  Sempora  in  91610= 
tibfäfeen.     Sa§  Ütelatibum  ambaye. 
Sefefiüd:  Upepo  na  jua 100-105 

21.  „         Seäügli^e  gürtbörter  als  Dbjeft.    ©onftige 

gfürroörter. 
Sefeftüd:  Kasuku 105—110 

22.  „         Sie  Sembora  in  58ebingung§fäfeen. 

Sefeftüd:  Sungura  katika  kisima  .    .    .    110 — 116 

23.  „         So§  Seittoort  „fein". 

Sefeftütf:  Simba  katika  mwitu  ....    116—129 

24.  „         Sa§  SSerbum  kuwa  na,  fjaben. 

ßefeftücf:  Njiwa  na  panya 129 — 134 


3ttf)alt§bersei(i)nt§. 


XIII 


©ette 

25.  ßeition.    3ufatntnengejei$e    Sßerbalformen.     §tlf§seit= 

toörter.    Söiebergabe   ber  beutfdjen  §ilf§= 
geittoörter. 
Sefeftütf:  Mtu  na  kijana  na  punda     .    134—140 

26.  „         Sie  übrigen  Jjintoeifenben  gürtoörter.    Sa§ 

■SbentitätSpronomen.   Sie  bon  5pronominaI= 
ftämmen  abgeleiteten  OrtSaboerbien.    Sie 
abgeleiteten  Serben. 

Sefeftüct:  Mwenzi  mwema 141—150 

27.  „         Sie  ^räbofttionen  unb  präpofittoneKcn  3lu§= 

brücfe. 

Sefeftücf:    Sie   ©efdjidjte    öon   Alibegi 

Kashkashi 150—156 

28.  „         93on  ben  Konjunktionen. 

Sefeftücf:  Hikaya  ya  Abunawasi  .    .    .    156 — 163 

29.  „         93on    ben   3tboerbien    unb   ben    aboerbialen 

Lebensarten. 

Sefeftücf:  Maneno  matatu 163—181 

30.  „         Sie  Schrift  ber  ©uafjiti 182-206 

Sie  Konfonanten 182 

Sie  SSofate 184 

93erbinbung  ber  Konfonanten  untereinanber  186 

Sefeübungen 187 

©onftige  Sefejeidjen 189 

©djreibung  ber  arabifcfjen  Sßörter     .   .   .  190 

SSefonbere  S3emerfungen 193 

Sie  Ziffern 193 

Sefeftücfe  mit  Umfcfjrxft  unb  Erläuterungen  193—206 

Qm'ütv  %til. 

31.  Seition.    ttberfidjt  ber  Konforbanä 207—215 

Sefeftücf:   Hikaya  ya  Muhammadi  Mte- 

petevu 216—219 

©efpräcfj  (SSegrüfcung.  ©rfunbigung  nadj 
bem  SBefinben.    2lbf$ieb) 219—222 

32.  „         ©efamtüberfidjt  ber  Konjugation 222-227 

Sefeftücf:  Hikaya  ya  Muhammadi  Mte- 
petevu  (gortfeüung) 227-231 

©efürcuf)  (Säefteigen  eine§  ©djiffeS.  2luf 
ber  Sfo^rt.    ßanbung) 231—234 

33.  „         Sie  Söortbilbung 234-245 

A.  Sie  Ableitung  ber  §autottoörter  .   .    .    234-245 


XIV  3nf)alt3Der3eidjnx5. 

©ettc 

I.  S5on  »erben 234-242 

IL  93ott  cmbertt  gmnpttüörtern  ....  243—244 

III.  »ott  »bjefttoen 244-245 

B.  ®ie  Ableitung    ber  ©igenfrfjaftStuörter  245 

C.  ©te  Slbleitung  ber  »erben    ....  245 

D.  ©ie  Slbleitung  ber  Slböerbten  ....  245 
ßefeftüd:  Hikaya  ya  Muhammadi  Mte- 

petevu  (^ortfefeung) 246—251 

©etyrä<$  (3luf  betn  gottamt) 251—253 

34.  Seftion.    3ur  ©ijntaj  be§  £autottoorte§.    ßafu§Ieb,re  .  253-275 

A.  »om  ©ebrautf)  ber  ßafu§      253—273 

_a)  »om©ebrautf)  be§  5nominattD§  .   .   .  254-256 

b)  »om  ©ebraudj  be§  ©entitoS  ....  256-264 

c)  »otn  ©ebrautf)  be§£)bjett§iafu3  (©atib 

unb  ÄHufatiD) 264—273 

d)  »otn  @ebraud&  be§  2ofatiö§      ...  273 

e)  »efonberljetten  im  ©ebraucfi,   einiger 

©ubfiantiüe 273-275 

Sefeftücf:  Hikaya  ya  Muhammadi  Mte- 

petevu  (gortfetfung) 275—278 

©efüräd)  (SDtieten  eine§  §aufe§)  ....  278—279 

35.  „         3ur  ©öntoj  ber  giirtoörter 280-288 

3ur  ©ütttar.  be§  üerfönlidjen  gürtoorte§  .  280-282 
»emer!ungen  jutn  ©ebraucb,  be§  rüdbejfig= 

liefen  gürtoorteS 282—284 

Über  ben  ©ebraudj  ber  f)intoeifenben  $ür= 

toörter 284-286 

Über  ben  ©ebraudj  ber  beäügftäjen  3:ür= 

toörter        .    .   .   . 286—287 

Über   ben  ©ebrauef)   ber   beftfecutäeigenben 

gürtoörter 287—288 

®ie  fragenben  fjürtoörter 288 

®a§  Pronomen  b  er  »er  attgemeinerung  -o  -ote  288 
ßefefiücf:    Hikaya   ya    Muhammadi  Mte- 

petevu  (®<$Iufe)        289—292 

©efprädj  (2Jtieten  eine§  ©ienet§)       .    .   .  292—294 

36.  „         3ur  ©tontar,  be§  ®igenjd)aft§toörte§      ...  294—297 

Sefeftüd:  Muhammadi    .  .    .  297—302 

©eftorädj   (©ienft  im   §au|e:    1.  Söeden. 

2.  »aben.     3.   »arbier.    4.   Slnüeiben. 

5.  grübjtüct) 302-305 


3nf)alt§tier3eidjni§.  XV 

©ette 

37.  ßeftion.    3ur  ©tontar,  be§  »erbumS  ........  305—323 

I,  ©ebraudj    ber    3eüen   imb    2lu§fage= 

toetfen 305—321 

SDer  Sfnftmtto 305—314 

Som  ^Partizipium 315 

3)er  $nbifatit>  ber  ©egentoartSformen  315 

2>er  ©ebraudj  be§  ßonjunftiöS  .    .   .  315—317 

©ebraudj  ber  formen  be§  SmtoerfeftS  317—318 

©er  ©ebrauä)  ber  3rorm  nikipenda  .  318 

©ct§  «Perfeftum 318—319 

®a§  <piu§quamöerfeftum 319 

®a§  futurum 319—320 

®as  spaffiö 320 

IL  S5er  ©ebraudj   ber  3eüen  in  ^sr  in= 

biteften  Iftebc 321 

III.  ®ic  Sfteltion  ber  3eittoörter    ....  321 

IV.  2hm  ben  unberfönlid)en  Seittoörtern  .  322—323 
.      ßefeftücl:  Muhammadi  (3fortfefcung)  .  323—325 

©efbräd)  (Sienft  im  £>aufe:  6.  Steit* 
tiere  beforgen.  7.  Stuf  ben  SDtarft 
geljen.  8.  SBaffer  Ijblen,  3feuer  an= 
madjen.  9.  ©efdjirr  unb  ©erat 
fcutjen.  10.  ®en  Sifdj  becfen. 
11.  SSctt  madjen,  ßamöe  beforgen)  .    325—328 

38.  „         Sie  Sebeutung  unb  ber  ©ebraudj  ber  objef= 

tiöen  3eit»örter 328—334 

ßefeftütf:  Muhammadi  (3fortfefcung).    .    .    334-337 
©eftirädje  (mit  ©efdjäftsteuten  unb  §anb= 
toerfern:  1.  3JW  einem  ©djneiber.  2.  SUtit 
einem  ©djuljmadjer.  3.  9Jttt  einem  ©elb= 
toec6§Ier) 337—339 

39.  „         ^Phrafeologifdhe   Qeittoörter:    kuwa,    kukaa, 

kufanya,  kupata,  kutia,  kupiga,  kwenda, 
kutoa,  kutoka,  kwona,  kushika,  kut- 
waa,  kutaka,  kuweka,  kupa;  berfdjiebene 

Strafen 339-347 

®a§  ßieb  bom  fremben  ©aft 347—349 

©efbrad)  (ßanbarbeit) 349-351 

40.  „         Sie  beutfdjen  ^räpofitionen  unb  ifjre  2öieber= 

gäbe  im  ©uafjili 351—377 


XVI  3ttf)alt§beräetä)ni§.    Srudfefjler. 

©eite 
SSetfbiete  bon  Urfunben  berftfjiebener  2lrt: 

].®d&itlbfi$ein.  2.  2JUet§bertrag.  3.3alj= 

Iung§6efef)L    4.  ©mbfangSqmttung    .   .  377—379 

©efbrää)  (©rfunbigungen  bor  einet  Steife)  380 

41.  Sektion.    Sie  arabiftfjen  grembtoörter 380—386 

©britfjtoörter uttb  9teben§arten  ber  ©ualjiH    387—392 

42.  „         $om  SBricfftil  ber  ®uaf)ili 392-400 

5pt)otograb](jiftf>e  5fta<pilbungen  breier  Ort= 
ginalbriefe 401—404 


©.  15,  geile  4  b.  u.,  Iie§  nazi  k'avu. 
©.  21,  3eile  1  b.  o.,  IteS  k'uku. 
3 eile  8  b.  o.,  Iie§  t'atu. 
©.  24,  QäU  11  b.  u.,  Iie§  kununua. 
©.  25,  3eile  4  b.  o.,  IteS  ßobal  ftatt  «autföuf. 
©.  132,  3etfe  9  *>•  u.,  Iie§  kasha  nililo  n,alo. 
©.  156,  in  ber  ttberfdjrift,  Iie§  themanyak 
©.  175,  3^^e  15  b.  o.,  Iie§  -soma  kwa  moyo. 
Slufeerbem  lefe  man  ftet§  basi  (ftori$  bassi)  ftatt  bassi. 


gftffer  ^e\L 

Bie  Tautbe^ei^nung  mb  bk  %mfyvatye. 

a)  ßmtfmtimteit. 

3n  reinen  ©uafjitttoörtern  !omtnen  nur  folgenbe  $on= 
fononten  bor: 

ß^ltaute:  k,  k',  g,  n  (nur  bor  g),  ng'. 
3a|ntaute:  t,  t',  d,  s,  z,  r,  1,  n. 
-  Sibbenlaute:  p,  p',  b,  w,  in. 
ßi^enaalnri  aute :  f,  v. 
©aumenlaute:  ch,  j,  sh,  y,  ny. 
SDabon  lauten  tote  im  ®eutfd)en  k,  g,  h,  t,  d,  1,  n, 
p,  b,  m,  f,  3.  SB.  kata  (fdjneibe!),   gani  (meiner?),   huko 
(f)ier),   damu  (SBIut),  leo  (fjeute),   nini  (toa§?),   pa  (gieb), 
boma  ($efiung),  fagia  (feg  au§!). 
Sagegen  lauet: 

1.  ng'  tote  baZ  ng  int  englifdjen  SBorte  sing  ober  toie 
ng  in  ©nge,  toenn  man  ba$  g  Bei  ber  2lu§fbratf)e 
möglidjft  toenig  pren  läfjt.  (£§  entfbrid)t  beut  nafaten 
n  im  ärangöfifdien,  fommt  aber  im  Unterfd)iebe  bon 
biefem  autf)  am  Sßortanfang  bor,  3.  23.  ng'ombe  Oftinb). 

2.  r  ift  ftet§  mit  ber  3nngenfbi£e  3U  Bitben;  e§  toedifelt 
btelfad)  mit  1,  BejonberS  toenn  man  toeiter  in§  futtere 
be§  ßanbe§  fommt. 

3.  s  ift  immer  fd)arf  toie  ss  in  reiften;  bagegen  Begeidjnet 
z  ben  linben  f=ßaut  in  reifen,  3.  33.  sina  (fbrid)  sslna), 
fd^arf  unterfdjieben  bon  zina. 

4.  w  ift,  toie  im  ©nglifdjen,  mit  Beiben  ßibben  gu  fbre^en 
(nidjt  mit  £)Berga^nen  unb  Unterlibbe,  toie  im  2)eutfdjen), 
3.  33.  wino  (Stinte,  fctft  toie  u-ino). 

5.  v  ift  ba§  beutfdje  w,  3.  33.  vita,  $rieg  (fbrid):  wita). 

6.  eh  lautet  tbie  tsch,  3.  23.  chuma,  (gifen  (fbrict): 
tschuma). 

@ucrf)ttt  ßonö.=©rammatif.  l 


2  8autlef)re. 

7.  j  lautet  toie  beutfdje§  dj,   btateJti^   audj   tote   dsch 
ober  beutfti)e§  j,   5.  33.  Jana,   geftern   (ftoricfj:  djana). 

8.  sh  ift  ba§  beutfd&e  seh,  3.  33.  shamba  (fbridj:  schämba). 

9.  y  lautet  tote  ba%  beutfdje  j,  ny  tote  nj,  3.  23.  yangu, 
mein  (fbridj:  jängu),   nyama,   £ier  (ftoridj:  njäma). 

10.  k',  t',  p'  finben  fidj  uur  bei  §aubt=  unb  (£igenjdjaft§= 
toörtern  ber  brüten  klaffe  (bergt.  §  76);  fie  unter= 
f^etben  fidj  bon  k,  t,  p  nur  burdj  ben  größeren 
•ftadjbrucf,  mit  bem  fie  gefbrodjen  toerben. 

11.  S3efonbere  9lufmerffamfeit  berlangen  nodj  m  unb  n 
im  anfange  ber  SBörter  bor  «^onfonanten  (außer  w 
unb  y),  too  fie  oljne  35oM  eine  6itbe  für  fidj  bilben. 
Wlan  erhält  bie  richtige  ^luS'fbradje,  toenn  man  im 
©eutfdjen  aHeinfteJ)enbe§  m  über  n  (oljne  <£>ht3ufügung 
eines  23olat§)  fjörbar  3U  madjen  fudjt,  toie  3.  33.  in  Ijm! 

nitu,    9Ttenfdj    (fbrid):  m-tu,   3toeifübig,    mit 
bem  S£on  auf  bem  m),   nda,  23aud)  (fbridj:  n'-da). 
$n  fremben,   befonber§   arabifdjen  SBörtern,  beren 
eine   große  9Jhnge  in§   ©uarjilt  aufgenommen  ift1,  finben 
fidj  einige  toeitere  ßaute,  nämlidj: 
ÄeljHaute:  kh,  gh; 
3a|nlaute:  th,  dh. 
kh  lautet  toie  btö  beutfdje  ch  in  tacken.   @s  ftefjt  für  ba§ 
arabifdje  £,  aber  ebenfo  oft  audj  für  £.    $n  bieten  SBörtern 
toedjfelt  es  mit  h,  ba§   in  einigen  Ratten  regelmäßig  für 
£  ober  ^  eingetreten  ift.    ©0  fagt  man  fiet§  hali  für  baZ 
arabifdje  häl. 

gh  ift  unfer  3äbfdjen-r;  e§  toedjfelt  bielfadj  mit  g  unb 
bertritt  ba§  arabifdje  5 

th  ift  ber  engtifdje  ßifbellaut  th  in  thick  unb  dh  ber 
toeidje  englifdje  ßifbellaut  th  in  then.  S)a§  erftere  fteljt 
für  ba§  arabifdje  o2,  ba%  letztere  ofjne  Untertrieb  für 
3,  (je©  unb  J=>.  2)odj  toerben  beibe  ßaute  häufig  bertoedjfelt. 
33eifbiele  finb :  thömu,  $noblaudj  (^ß),  dhahäbu,  ©otb  O-*0ö), 

dhihaki,  fbotten  (1^^^),  dhanni,  meinen  (^k). 

1  äkrgleidje  meinen  Sluffajj  „S)a§  arabifdje  dtement  im  ©uaf)tli" 
in  ber  3eüf$rtft  für  afrifanifi|e  unb  oäeanifc&e  ©tiradjen,  1895, 
©.  9  ff.  unb  97  ff. 

2  ö  wirb  häufig  autf)  burdj  t,  J>  burdj  d  toiebergegeben,  Wie 

fdjon  in  ben  arabifdjen  SJoIfSbialeften. 


Sie  ßautbejeicOnimg  imb  bte  3tu§fprad^c-  3 

b)  ,f onfonontfittJerfimbungen. 

©obbetfonfonanten  finbett  fidj  nur  tu  arabifdjen 
SBörtcrn,  3.  33.  dhanni  (meinen),  hakki  (fftedjt),  sitta  (fect)§). 
35odj  be^eic^nen  fie  nur  bte  ßüirge  be§  bortjergetjenben  23ofat§, 
nidjt  ettoa  wie  im  Strabtfdjen  eine  längere  ®auer  be§  lon= 
fonantifdjen  ßaute§.  SDte  ©uor}iU  geben  biefe  23erbobbetung 
inbeffen  häufig  auf  unb  fbredjen  bann  mit  langen  2Sofaten: 
dhäni,  häki,  Sita. 

2tudj  fonfiige  ^onfonantenberbtnbungen  finbcn  fic& 
nur  in  befdjränftem  Umfange  unb  gtoar  in  reinen  <Sttafyiti= 
toörtern  faft  nur  25erbinbungen  einiger  Sat)n=  unb  ©aumem 
laute  mit  n,  fotoie  ber  ßibbenlaute  mit  m,  3.  23.  nt,  nd, 
nz,  im,  nj;  mp,  mb,  mm.  3m  anfange  ber  SBörter 
!ommen  m  unb  n  gtoar  nocb.  bor  bieten  anbern  ßonfonanten 
bor,  bitben  aber  bann,  tote  oben  ermähnt,  eine  ©itbe  für 
ft<$  unb  gehören  batjer  eigenttidj  nidjt  titerrjer1. 

®od)  tft  3U  bemerfen,  bafj  n  bor  bieten  J^onfonanten  audj 
im  Sßortaufange  nidjt  fielen  fann  (bergt.  ßeft.  9). 

üftidjt  nur  -mit  ben  ßibbentauten  p,  b,  m,  fonbern  audj 
mit  ben  meiften  anbern  ^onfonanten  fann  w  berbunben  fein, 
bodj  tautet  e§  in  biefem  $atie  meift  toie  ein  ganj  furjeS, 
reines,  unbetontes  u  unb  fottte  bafjer  audj  fo  gefdjrieben 
toerben;  bie  übtidje  Schreibung  toirb  aber  au§  braftifdjen 
©rünben  beibehalten 2.  9hir  baburdj  entfielen  audj  fdjeinbare 
5ßerbinbungen  breier  <®onfonanten,  toie  mtumhwi,  kilembwe. 

©ie  ^onfonantengrubpcn  arabtfdjer  unb  fonftiger 
ßeljntoörter  toerben  getoötfntidj  burdj  (Sinfdjiebung  bon  <£>ülf§= 
bo!aten  aufgelöst,  3.  23.  cakl  (23erfianb)  toirb  gu  akili,  cadl 
(©eredjtigfeit)  jju  adili  u.  f.  to.  ©0$  toerben  mandje  23er* 
binbungen  gebutbet,  anbere  fommen  neben  ben  aufgelösten 
formen  bor,  3.  23.  shtaki  neben  shitaki  (anftagen),  shtuka 
(flaunett),  staajabu  (fidj  tounbern),  tasbihi(9lofenfran3)u.f.to. 


1  Qn  einigen  Ratten  fommt  m  infolge  5tu§fatf§  eines  93ofaI§ 
audj  im  Söortförper  öor  einigen  anberen  ßonfonanten  al§  ben  Sippen* 
lauten  bor,  5.  35.  amka  (auftoadjen)  unb  amsha  (auftoeden)  ftatt 
arnuka  unb  amusha. 

2  @§  toürbe  nämlidj  fonft  Sei  bielen  SOßörtern,  bie  gegen  bie 
allgemeine  Sonregel  betont  finb,  eine  befonbere  35e3eidjnung  ber  £on= 
fifbe  nötig  toerben.  3«  33.  kdbwa  (grofc)  fällt  fjinfiäjtlid)  ber  S5c= 
ionung  oljne  toeitere§  unter  bie  §aufctregel  (©.  4e);  fdjriebe  man  aber 
kubua,  fo  müfjte  bie  Sonfilbe  beäeidjnet  toerben,  toeit  ber  ßernenbe 
fonft  kubua  fbredjen  toürbe. 

1* 


4  Sautteljre. 

c)  $ic  Male. 

®ie  2Sofale  finb  teils  lurg:  a,  e,  i,  o,  u,  teils  lang: 
ä,  e,  I,  ö,  ü.  (Sie  lauten  rein  tote  im  2)eutfd)en,  nur  toirb 
oud)  baS  lange  e  fetjr  offen  unb  faft  toie  ä  gefbrodien,  3.  23. 
mgeni,  ffcridj:  mgäni  (ber  $rembe). 

ßang  finb  bie  Male  in  betonter,  offener,  b.  rj. 
botalifdj  auSlautenber  ©übe,  fonft  lurg,  3.  23.  bäba  (23ater), 
p'ete  (9ling),  bibi  (2)ame),  mkönö  (2Irm),  gumü  (fjart), 
pändä  (Ijinauffteigen),  pende  (liebe),  Lindi  (ßinbi),  hongö 
(SBegaolI),  nündü  (23utfet). 

9tterjrere  3ufammenireffenbe  23ofaIe  toerben  ftetS 
getrennt  gefproäjen;  nur  lauten  aa,  ee,  ii,  00,  uu,  bie  be= 
fonberS  am  (Snbe  ber  SBorter  oorfommen,  einfad)  toie  langes 
ä,  e,  1,  ö,  ü. 

d)  $ie  Stflie. 

2)ie  meiften  ©üben  lauten  auf  einen  23otal  aus,  3.  23. 
la-la,  su-ku-ma. 

SluSna^men  büben  nur  m  unb  n,  toenn  fie  am  2Cßort= 
anfang  eine  ©übe  für  fidj  bilben,  fotoie  bie  auf  n  unb  m 
fdjliefeenben  ©üben,  3.  23.  m-ko-no,  n-ji-a,  pen-da,  pem-be. 

®as  SBortenbe  fd)üefet  ftetS  bofaliftf). 

$rembtoörter,  bie  biefen  Regeln  toiberfpredjen,  toerben 
burdj  Einfügung  oon  §ülfSoofaten  getoölinücb  umgebübet, 
3.  23.  cakl  (23erftanb)  toirb  3U  akili.  2tm  SQSortenbe  toirb 
tnbeffen  ein  einfacher  ^onfonant  ntdjt  feiten  gebulbet,  be= 
fonberS  bei  toenig  eingebürgerten  Serjntoörtem,  3.  23.  thöm 
(^noblaudj)  neben  thömu. 

e)  $etr  äßortton. 

®er  2Sortton  rutjt  ber  Siegel  naäj  ftetS  auf  ber  oor= 
legten  ©übe.  2luSnarjmen  toerben  burdj  ben  2l!ut  (ä)  ge= 
fenn3ei(f)net,  3.  23.  mköno,  penda,  usingizi,  aber  ädili 
(neben  adfli).        AJU^^A« 

8u  bm  2IuSnar)men  gehören: 

a)  ©ie  SBörter  auf  aa,  ee,  ii,  00,  uu,  bie  ben  £on 
auf  ber  legten  ©übe  tragen. 

b)  23iele  arabifcfje  ßelmtoörter,  bie  bie  urftorünglidje 
23etonung  rjäufig  beibehalten.  S)odj  ift  bieS  nur  bei  weniger 
eingebürgerten  2Börtern  suläffig;  2ößörier,  bie  ©emeingut  ber 
©brache  geworben  finb,  toerben  am  beften  ftetS  nadj  ©uarjüt= 
art  betont,  obwohl  manche  ©tutjer,  um  fidj  baS  5(ir  eines 


§aujntoort.   I.  ßtaffe.    $räfen§  bon  „fein".  5 

€>bradjfenner§  ^u  geben,  audj  ^ter  nidjt  fetten  bte  arabifti^e 
Betonung  antoenben  unb  3.  29.  äkil  ober  äkili  ftott  akfli 
fbredjen. 

Sritt  ein  Suff  ig  an  ein  SBort,  fo  änbert  fidj  banad) 
bie  29etonung,  3.  29.  pende  (liebe!),   aber  pendeni  (liebt!). 

f)  äMjlfotttSregeln. 

<£>ierJjer  gehören  u.  a.: 

a)  Sie  3ufammenäief)ung  bon  a-i  unb  a-e  in  e,  bie 
inbeffen  auf  beftimmte  ^atte  befc&ränft  ift,  aber  audj  fonft 
jjutoeilen  borfommt,  3.  23.  aweta  (er  ruft  fie)  ftatt  awaita. 

b)  SDtc  (Slifion  bon  i  in  ni  (idj)  bor  allen  SSoralen,  fo= 
tt)ie  (Ijaufig)  bon  a  in  ben  ^räfijen  wa-1,  unb  ya-  bor  fol= 
genbem  a,  fotoie  enblidj  be§  Pronomens  ber  britten  ^erfon 
a-,  ba$  bor  folgenbem  a  berfdjtoinbet. 

c)  ©onfiige§  fielje  bei  ben  *J}röfirm  ber  einzelnen  klaffen 
unb  ben  entfbredjenben  berföntidjen  ^ürtoörtern. 


€i*fte  lEefttian.    Somo  la  kwanza. 

2trtifet.    (Sefcfylecfyt  ber  EjaupttDÖrter.    I.  Klaffe  unb  bereu  ITCeb^afyl. 
€tgenfdjaftsu)örter.     Präfeus  von  „fein". 

1.  ®a§  §aubttoort  fjat  toeber  einen  beftimmten  nodj 
einen  unbeftimmten  Strtiret:  mtu  bebeutet  „SUlenfdj",  ein 
Slftenfdj  unb  ber  9flenfdj2. 

2.  ©in  grammatifc&eS  ©efdjtedjt  mirb  im  ©ualjili 
meber  beim  |>aubttüort  noäj  beim  Qairtoort  unterf Rieben: 
yeye  Reifet  bafjer  gleichzeitig  „er"  unb  „fie"  (unb  „e§"). 

3.  2öie  in  anbern  ©brauen  nadj  bin  dsnbungen,  fo 
^erfüllen  bie  ^aubttoörter  be§  (Sualjiti  nadj  ben  25orfitben 
in  neun  klaffen.  ®ie  erfte  Älaffc  bat  bie  25orfiIbe  m 
unb  enthält  nur  ^erfonennamen,  3.  29.  rntoto  (Äinb), 
mke  (©befrau),  mjinga  (SE§or,  -ftarr). 

Sin m er!.  1.  2br  ©tämmen,  bte  mit  a,  e,  i  anlauten,  fteljt 
mw,  3. 83.  mwana  (©ofjn,  Softer),  mwenzi  (^freunb),  mwivi  (S)ie6). 

1  ^piurafyräfiy,  bei  I.  klaffe  unb  perfönltdjeS  gürtoort. 
1  äöegen  ber  Seftimmung  ber  §aupttoörter  bergt.  IL  %. 


6  Seftion  1. 

Slnmert  2.  33or  Stämmen,  bie  mit  u,  h  ober  ng  anlauten, 
ftet)t  mu-,  3.  33.  muungu  (©ott),  muhindi  (Qnbier),  mungwana1  (freier). 

Stnmerf.  3.  33or  o  fteJjt  getoöfjnliü)  nur  m-,  fcodj  !ann  aud) 
um-  fielen,  3.  33.  moga  über  mwoga  (Feigling). 

4.  Sie  SBörter  btefer  klaffe  Btlben  ifyre  Wltf)T%a§{,  in= 
bem  fie  bie  $orfilbe  m-  (mw-,  mu)  burd)  wa-  erfe^en. 
Siefe§  wa  berfdjmität  mit  folgenbem  i  ober  e  31t  we:  watu 
(9Jlenftf)en),  watoto  (Einher),  wake  (©Ijefrauen),  wajinga 
(Darren),  waana  (ßinber),  wenzi  (ftatt  wa-enzi,  $rennbe), 
wevi  (ftatt  wa-evi,  Siebe),  wahindi,  (i^nbier),  wangwana 
(Qrrctc),  waoga  (Feiglinge). 

5.  Sa§  @igenfd)aft§tt)ort  ftimmt  mit  bem  ^mupttoort 
flets  in  ber  3dj{  überein:  e§  nimmt  in  ber  @tn- 
3at)I  ba§  ^räfij  m-  (begte^ttngStDeife  mw-,  mu-  nadj  ben= 
felben  Regeln  wie  beim  Hauptwort),  in  ber  Wltt)x%a$l  bie 
SSorfitbe  wa-  an.  2tt§  attributiöe  äöeftimmung  ffceEjt  e§ 
hinter  bem  §aupttoort,  3.  33.  dogo  f lein :  mtoto  m-dogo, 
ein  l(eine§  &inb:  watoto  wa-dogo,  üeine  ßinber. 

(£igenfd)aft§tt)örter,  bie  fremben  «Sprachen  (befonber§  bem 
Slrabift^en)  entftammen,  finb  bagegen  unöeränberliclj :  mtoto 
hodari,  watoto  hodari. 

6.  Sie  Kopula  „fein"  in  ber  gegenwärtigen  3eit  brauet 
nidjt  au§gebrücEt  p  werben;  bodj  ift  e§  audj  ertaubt,  fie 
burcf)  m'  (bin,  bift,  ift,  finb  u.  f.  to.,  unöeränbertid)  für  aÜe 
^erfonen)  toieberäitgeben;  oerneint  lautet  fie  für  alle  $er= 
fönen  si  (bin  nidjt,  bift  nidjt,  ift  nict)t  n.  f.  W.). 

2ööt*e**2 

mpagazi,  (ßaratDanen=)Sräger.  rntoto,  ßinb. 

mchunga,  £>irt,  33ieI)3Üd)ter.  mtumishi,  Siener. 

mfalrne,  ßönig.  Muhehe,  ein  90tuf)ef)e. 

mfua,  ©cljmieb  (im  aftg.).  Mswahili*,  ©uatjilimann. 

^muhunzi,  Geifenjdimieb.  ^.mungwana, ©efiilbeter,  ©beimann, 

mfuasi,  SlnJjänger.  freier. 

mganga,  Slrjt.  mshenzi,  SÜÖtlber,  /peibe. 

mpishi,  $od).  rnwamuzi,  9ftid)ter. 

mwallimu*,  ßeljrer.  mwashi,  2Jlaurer. 

mtumwa,  ©Habe,  'rnwislamu*,  9Jtuf)ammebaner. 

mtu,  2ftenjd).  Mnyamwezi,       2Bant)amtt)eäi= 

Mwarabu*,  2traber.  mann. 

mtajiri*,      (reifer)      Kaufmann,      msimamizi,  Stuffetjer. 

'     §anbet§^err.  Mznngu,  ©uroöäer. 

msifu*,  <Sdjmeid)Ier.  mwinda,  Säger. 

Muhindi,  3nbier.  mwongo,  ßügner. 

1  £>od)  fdjreibt  unb  fpric£)t  man  aud)  mngwana. 

2  3frembtt)örter  finb  mit  einem  *  üerfeljen. 


^ßerfönltdje  unb  fjintoeifenbe  gürtoörter.  7 

mkulima,  Slcterbauer.  -baya,  fd)Ietfjt,  böfe,  fdjlimnt. 

Msukuma,  ein  Sßafutumamann.  -dogo,  tlein. 

Mmasai,  ein  üDlafaimann.  -kali,  fdjarf,  toilb,  ftreng. 

-vivu,  faul.  -refu,  lang,  grof?. 

-angalifu,  aufmertfam,  toaäjfam.  hekima*,  SSei^eit1. 

-kuu,  bornefim.  elimu*,  SGiffen. 

hodari*,  ftarf,  gefdjicft.  -enyi  elimu,  gelehrt. 

amini*,  treu.  mali*,  SSermögen. 

-enyi,  I)abenb,  befifeenb.  -enyi  mali,  reiü). 

-ema,  gut.  na,  unb. 

-nena-kweli,  tri  afyrf)  einlieft  enb.  .  lakini,  aber,  fonbern. 

fang  1. 

Mpagazi  ni  mvivu.  Wapagazi  ni  wavivu.  Mpagazi  mvivu. 
Wapagazi  wavivu.  Wachunga  ni  waangalifu.  Mchunga  mwan- 
galifu.  Mfalme  mkuu.  Wafalme  wakuu.  Wafua  na  wahunzi 
ni  hodari.  Wafuasi  si  amini.  Mganga  mwenyi  hekima.  Ibra- 
himu  ni  mpishi  mwema.  Mbaraka  ni  mwallimu  mwenyi  elimu. 
Abdalla  ni  mtumwa  amini.  Uledi  mtu  mnena-kweli.  Mu- 
hammadi  ni  mtu  mbaya.  Waarabu  ni  watajiri  wenyi  mali. 
Mbaraka  ni  msifu.  Muhindi  mwenyi  mali.  Watoto  wadogo. 
Uledi  ni  mtumishi  bodari.  Wabehe  ni  watu  wakali.  Wa- 
swahili  ni  wangwana,  Wahehe  ni  washenzi.  Mwamuzi  ni 
mkali.     Waashr  wavivu. 

Stufeafie  2. 

SCftbarafa  ift  ein  guter  Sebrer.  ©er  Maurer  ift  faul.  ®ie 
Snbier  finb  reitrje  ßaufleute.  Sbrabim  ift  ein  fdjledjter  $od).  ©ute 
Präger.  Sreue  9InBänger.  ©efcbidte  2trjte.  IbbaEa  ift  Hein. 
Hiebt  ift  grofj  (=  lang),  ©er  roaäjfatne  §irt.  ®ie  Araber  finb 
Sttufiatninebaner,  bie  Söafie^e  finb  Reiben.  S)ie  Söantjamtoeji  finb 
gute  Präger.  S)er  5Iuffe|er  ift  ein  Europäer,  ©ie  Europäer  finb 
gute  Söger.  2Jln£)ammeb  ift  ein  tt>abrfieit§Iiebenber  Wlam,  (er)  ift 
nid)t  ein  Sügner.  ®er  reid)e  $önig.  Sfeidje  Könige.  ©efdjicfte 
SDiener.  «Strenge  2Iuffeb>r.  ©in  ftarfer  Präger.  IbbaKa  ift  ein 
ftarfer  Präger,  ©ic  Söafufuma  finb  ^cferbauer,  aber  bie  ÜJttafat 
finb  SSie^üc^ter. 

2taeite  lEefttian.    Somo  la  pili. 

Perfönltdje  unb  bimr>etfenbe  ^ürtDÖrter.     <Senitir>. 

7.  25te  perfönltdjert  ^ürtnörter  finb: 

mimi,  id)  sisi  (siswi),  wir 

wewe,  bu  ninyi,  ibr 

yeye,  er,  fie,  e§  wao,  fie. 


•    1  -enyi  hekima  =    befifcenb  SDöei§r)ett  =  toeife.     S5iefer   ©e= 
braud)  feon  -enyi  ift  feljr  Ijäufig. 


8  Seftion  2. 

SDttt  na  (unb)  berbunben  tauten  fie  nami  (unb  id)), 
uawe  (unb  bu),  naye  (unb  er,  unb  fie,  unb  e§),  naswi 
(unb  mir),  nanyi  (unb  iljr),  nao  (unb  fie). 

8.  S)ie  fyintoeifenben  $ürtoörter  (als  Hauptwörter 
tt)ie  at§  Söeitoörter  gebraucht)  lauten  huyu  (biefer,  biefe, 
biefe§),  StTtetjr^Q^t  hawa  (biefe);  yule  (jener,  jene,  jenes), 
%Rz§vza.§l  wale  (jene),  ©ie  fielen  meift  hinter  beut  §aubt= 
mort,  fönnen  aber  audj  baoorfteljen:  mtoto  huyu  (bie§  <®inb), 
mtoto  yule  (jene§  kinb):  watoto  hawa  (biefe  «ßinber), 
watoto  wale  (jene  $inber).  —  (£§  tft  aber  audj  ^uläffig, 
3U  fagen:  huyu  mtoto,  yule  mtoto,  hawa  watoto,  wale 
watoto1. 

9.  23e3ie(j)t  fidj  ein  (SigenfdjaftStoort  auf  eines"  ber  ge= 
nannten  toerfönlicfjen  ober  Ijinroeifenben  $ürtoörter2,  fo  nimmt 
e§  in  ber  (Einsaht  unb  in  ber  SCRe^rgar)!  bie  Sßorfilben  ber 
erften  klaffe  an,  gana  al§  ob  e§  mit  einem  £>aubttoorte 
berbunben  toäre:  mimi  mdogo  (idj  Bin  ftein),  sisi  wadogo 
(trjtr  finb  Hein),  wale  wadogo  (jene  finb  Hein). 

10.  S5er  ©enitib  alter  £>aubttoörter  mirb  burtf)  bie 
^räbofition  -a  (bon)  gebilbet:  -a  mtoto  (be§  $inbe§),  -a 
watoto  (ber  ßinber). 

3)er  ©enitib  fte^t  ftet§  hinter  bem  regierenben  §aubt= 
toorte3.  S)er  5PräOofition  -a  toirb  je  nad)  ber  klaffe  be§  re= 
gierenben  <£aubttoorte§  einer  ber  ßonfonanten  w-,  y-,  ch-, 
vy-,  z-,  1-,  p-,  kw-  borgefe|t,  fo  hak  bie  formen:  wa,  ya, 
cha,  vya,  za,  la,  pa,  kwa  entfielen4. 

•ftadj  einem  «^aubttoorte  ber  erften  ßtaffe  fteljt  tu  ber 
©ingarj!  unb  %Rtf)T%a.ty  immer  nur  wa,  3.  33. 
mtoto  wa  mtu,  bas  $inb  be§  9ttanne§ 
watoto  wa  mtu,  bie  ßinber  bes  9Dtcmne§ 
mtoto  wa  watu,  bo§  $inb  ber  Seute5 
watoto  wa  watu,  bie  $mber  ber  Seute. 

11.  SBenn  aur  ©enitibberbinbung  ein  @igenfc&aft§raort 
ober   tjintt)ctfenbe§  Sürtoort   tritt,   fo   fteljt  e§  unmittelbar 

1  Sodj  ift  in  btefem  gfaUe  ba§  ^aupttoort  als  ^Beifügung  ju 
bem  fuoftantitnfd)  gebrausten  $ürtoort  ju  betrauten,  alfo  wale  wa- 
toto =  jene,  nämlidj  bie  ßinber. 

2  Ober  auf  nani  (wer?),  yupi  (toefdjer?),  wapi  (toeMje?). 

8  23on  anberen  SÖortarten  lann  er  im  ©uafjilt  überbauet  nid&t 
abhängig  fein. 

4  Sie  ©rflärung  fie^e  im  II.  Seile,  ßeftion  31. 

5  ©0  nennt  man  ein  $inb  bon  gutem  §erfommen,  tnSbefonbere 
t>on  freier  ©eburt. 


©enttib  ber  gmubttoörter.  9 

hinter  betnjemgen  Subftctnttb,  auf  boiZ  eS  fid)  begtefit,  3.  23. 
mtoto  mdogo  wa  mtu  (ba§  flehte  ^inb  be§  3Jhmne§\ 
mtoto  wa  mtu  mdogo  (bö§  $tnb  be§  lletnen  Cannes)1. 

mwana,  p[.waana,©ot)n;Slod)ter.  -ingi,  biet. 

Muhammadi,  SJhtifjammeb.  wengi  (au§  wa-ingi),  biete. 

ügweno,    ba§   ©menotemb   (fübt.  wala*,  unb  nidjt,  unb  (toetm  eine 

bom  $iIimanbfä)ctro).  Negation  folgt). 

nabii*,  ^Jrob^et.  sana,  fet)r  (hinter  bem  5tbjettib 
Uhehe,  ba§  §et)etcmb.  fteljenb). 

>adili*,  gerecht  (imberanbertid)). 

Ü&ttitß  3. 

Mimi  ni  mdogo.  Wewe  ni  mrefu.  Yeye  ni  mbaya. 
Sisi  wapagazi.  Mwallimu  huyu  ni  mwana  wa  Muhindi  yule. 
Watoto  wa  washenzi  niVabaya.  Wapagazi  hawa  Wasukuma. 
Watumwa  wa  Waarabu  ni  wavivu.  Mtumishi  wa  mganga 
yule  ni  amini  na  hodari.  Wasimamizi  wa  Wazungu  wakali. 
Wafaasi  wa  Waarabu  ni  watu  wenyi  mali.  Waislamu  ni 
wafuasi  wa  Muhammadi.  Ninyi  Wanyamwezi,  lakini  sisi 
Waswahili.  Waashi  hawa  wavivu  sana,  wala  si  waangalifu. 
Hawa  wapagazi  wa  Mzungu.  Watu  wale  washenzi,  wala  si 
wangwana.  Wamasai  si  wafuasi  wa  Muhammadi,  lakini  wa- 
shenzi. Watu  hawa  wawinda  na  wachunga,  wala  si  wakulima. 
Mwana  wa  mtajiri  mwongo  mbaya,  si  mnena-kweli  yeye. 
Yeye  mfalme  mkuu  na  mwenyi  mali  sana. 

'Üufjjabc  4. 
Sßir  finb  Seute,  befi|enb  Ütodjtutn  unb  biete  ©Haben,  liefet 
Snbier  ift  ber  @oi)n  eine§  reid)en  Kaufmannes.  3)ie  Seute  be§ 
5Iraber§  finb  gute  Xräger.  ©u  bift  lein  (nid)t)  getiefter  Wiener. 
£)te  9ttd)ter  ber  Europäer  finb  gut  unb  geregt.  Sene  @ifenfd)miebe 
finb  Reiben  be§  ©tt>enolanbe§.  ©ie  SSagfteno  finb  gute  <Sd)miebe. 
Sßßir  finb  9ftufiammebaner,  unb  tyx  feib  Reiben;  itjr  feib  leine  (nidjt) 
9tnbänger  be§  ^ro^eten.  ©iefer  9ttuf)efje  ift  ein  milber  2ftann,  er 
ift  ein  üornetnner  $nt)änger  be§  Königs  be§  £>el)elanbe§.  ©ie 
Sßanttammeäi  finb  fd)Ied)te  tKuffer)er,  aber  fie  finb  gute  Präger. 
©ie§  (=  biefer)  ift  ein  gebilbeter  9ttann,  er  ift  ber  «Soljn  eineä 
reidjen  Arabers. 


1  ®a§  letstere  tarnt  aud)  ^eifeen:  ba§  $inb  beä  9Jtamte§  ift  Hein 
(ftatt  beffen  aud)  mtoto  wa  mtu  ni  mdogo). 


10 

dritte  lEefttian*    Somo  la  t'atu. 

©bjeftsfafus.    Hennform  unb  Präfcns  bes  gettroortes.  IDortftellung. 

12.  3)er  2tHufatio  Ijat  biefelbe  ^oxm  töte  her  9?o= 
minattö:  mtu,  bett  SWatttt,  eilten  Sftann;  watu,  bie  -Iftänner, 
Hflänner. 

(Er  fteljt  meifi  hinter  bettt  3eittoort,  feltetter  baoor. 

13.  ßttt  SDaiito  ift  nidjt  oorrjanben.  (Er  toirb  burdj 
bett  3lllufatiü  erfet^t1,  bett  toir  be§r)alb  im  folgenben,  ba 
er  ba§  birefie  unb  tnbirefte  Dbjeft  äugleid)  ausbrücft,  ben 
Dbje!t§fafu§  nennen  treiben. 

14.  treffen  ein  tnbirefte§  unb  ein  birefte§  Dbjeft  in 
einem  <sa£e  äufammen,  fo  ftefjt  ba§  inbtrelte  öor  bem 
bire!ten,  3.  SB.  Ninampa  (idj  gebe)  mtoto  (betn  <®inbe) 
mapera  (kirnen). 

15.  S5ie  gegenwärtige  Seit  (ba§  $räfen§)  ber  3ett= 
Wörter  wirb  nadj  folgenbetn  dufter  gebilbet: 

I.  na-penda  ober  II.  nina-penda,  td)  liebe 
wa-penda         „  una-penda,  bu  liebfi 

a-penda  „  ana-penda,  er,  fie,  e§  liebt 

twa-penda       „  tuna-penda,  Wir  lieben 

mwa-penda     „  mna-penda,  ü)r  liebt 

wa-penda        „  wana-penda,  fie  lieben. 

3)te  *]3erfonen  »erben  atfo  ntd)t  tote  int  2)eutfd)en  burd) 
(Enbungen,  fonbern  burd)  SSorfilben  bekämet.  2)er  ©tatntn 
be§  3eittcorte§  felbfi  bleibt  unoeränbert.  3m  folgenben 
Werben  alle  3cüwörter  in  ber  Stammform  aufgeführt  werben. 

®a  bie  einzelnen  ^ßerfonen  burd)  i^re  ^orm  genügenb 
unterfdjieben  ftnb,  fo  treten  bie  in  §  7  aufgeführten  £erfön= 
lieben  Fürwörter  nur  bann  nod)  tynzu,  wenn  ein  befonberer 
•ftadjbruif  gefdjaffen  tuerben  foü,  3.  S.  irrinri  napenda,  idj 
liebe  [nidjt  bu]. 

16.  ®ie  üßräfije  ber  ^weiten  $orm  be§  $räfen§  werben 
audj  für  ftdj  in  ber  23ebeutung  be§  3etttoorte§  „t}aben"  ge= 
braucht: 

nina,  id)  \)abt  tuna,  wir  Reiben 

nna,  bu  f)aft  mna,  ü)r  fiabt 

ana,  er  Ijat  wana,  fie  Reiben. 

17.  2)te  Segeidjnungen  für  üßerfonen  unb  SEtere, 
audj   wenn  fie   iljrer  ^orm   nadj   nidEjt  in   bie  erfte 


S)a§  Sftälfjere  barüber  fielje  Seft.  7. 


OfcjeftSfafuS.    träfen»  be§  3eitto0Tt3.    Söortftellung.  11 

klaffe  ber  ^aupttoörter  gehören,  föntten  bodj  t)in  = 
fidjili$  ber  ßonforbang  nadj  biefer  beljanbelt  toerben, 
b.  1).  bie  beränberlitfjen  ^bjeftiöa  nehmen  in-,  BegtepitigS* 
toetfe  im  ^lural  wa-,  bie  Ijintoeifenben  ^ürtoörter  fitib  bie= 
felben,  bie  in  §  8  aufgeführt  finb  «.  f.  m.,  3.  23.  nguruwe 
mnono,  ein  fette§  ©djtoein;  nguruwe  wanono,  fetie  ©djtoeine 
(nguruwe   rjüt  in  ber  SJieljrga^t  biefelbe  $orm  iüie  in  ber 

18.  ©ie  Nennform  eine§  3eittt)orte§  roirb  burd)  23or= 
fe|ung  öon  ku-  oor  bie  (Stammform  gebilbet:  ku-penda, 
lieben,  p  lieben,  um  p  lieben.     (23or  SJofoIen  fteljt  kw-.) 

19.  ©er  oberfte  ©runbfatj  ber  SBortfiettung  ift,  bafj 
ba§  regierenbe  SBort  fiet§  öor  bem  abhängigen  fiefjt.  ©er 
©eutfdje  fagt:  (£§  nütjt  ntdjtS,  reine  Kleiber  anpäiefyen. 
©er  ©ual)ili:  haifai  (e§  nü|t  ntdjtS)  kuvaa  (angugierjen) 
nguo  (Kleiber)  safi  (reine). 

23efonber§  ift  gu  mer!en,  ba^  audj  bei  einer  $rage  bie 
Stellung  be§  5lu§fagefa^e§  beibehalten  loirb,  alfo: 

1.  ©u&ieft,  2.  tabula  ober  23erbum,   3.  *ßräbifat 
begto.  Dbjelt,  4.  abüerbiale  25eftimmungen. 

Mabruki*     |   ffioennamen  ng,ombe(III.ßI.),5PIur.ng'ombe, 

Ibrahimu*,  f  ^ßennamen.  sRinb> 

lagonjwa   (I.  föl)1,    ber   Ätanfe,  sime  (III.),  5ßl.  sime,  Sdjtoert. 
Patient.                                     ^mbuzi  (III.),  $1.  mbuzi,  3iege. 

mwanafunzi  (I.),  ©djüler;   Seb,r=  mboga  (III.),  ©emüfe. 

muungu  (I.),  ©ott.  [Itng.  nyama  (III.),  3^iftf)> 

rniungu,  ©ötjen.  kazi  (III.),  Slrbeit. 

y^mfinyangi  (I.),  Söüfer.  nyumba  (III.),  §aus. 

mfuma  nguo  (I.),  SBeber.  siku  (III.),  $t.  siku,  Sag. 

^msboni  (I.),  ©äjneiber.  k'uni  (III.),  SBrennfjotg. 

mzigo  (II.  AI.),  Saft.  k'ondoo  (III.),  5ßl.  k'ondoo,  ©$af. 

mkuke     (IL),     3ßlur.     mikuke,  ruksha*  (III.),  ©rtaubni§. 

mchuzi  (II.),  @urrt)fauce.  [©peer.  paei  (III.),  ^lätteifen. 

moto  (IL),  $euer.  pamba  (III.),  SSaumtüoIte. 

mosbi  (IL),  ölaucfj.  nguo(IIL),  Kleiber;  3*ug;  Sßäftfje. 

mshabara*  (IL),  Sofjtt.  sufi*  (III.),  ßatoof  (ein  Stoff). 

mchana    (IL),    Ijetler    Sag;    am  marra*  (III.),   ba§  9JM;    rnarra 
Sage.  mbili,  ätoeimal. 

mlango  (IL),  Stjiir.  kufuli*  (III.),  (a3orIege=)©djIof3. 

J  ®ie  in  klammern  fte^enben  lateinifäjen  3iffatn  begeidjnen  bie 
klaffe,  ber  ein  £an£Üüort  angehört.  Sa  e§  füt  bie  ©rammatif  toi^tig 
ift,  bie  ßlaffenjugefiörigfeit  ber  §au£t)r>örter  ju  lernten,  fo  finb  biete 
Ziffern  toorerfi  gebädjtniSmäfsig  einzuprägen.  §inficf)tlicl)  ber  Unter= 
ftf)eibung§mexfmale  ber  einzelnen  klaffen  ift  ba§  Nötige  in  ßettion  7 
nnb  befonberS  in  ben  Seftionen  11  unb  13 — 17  angegeben. 


12 


Sektion  3. 


daaturi*  ober  desturi*  (III.),  ©ttte, 

©ebraud). 
(i)nchi  (III.),  ßanb. 
jioni  (III.),  2lbenb. 
adhdhuhuri*  (III.),  Mittag. 
r  chuma  (IV.),  ©tfert. 

chakula  (IV.),  (Sffen,  ©beife. 

kiatu  (IV.),  «PI.  viatu,  ©d)uB. 

kisu  (IV.),  «Keffer. 

chumba  (IV.),  Seiner. 

jembe  (V.),  tßl.  majembe,  fgadt. 

godoro  (V.),  SUlatrafee. 

maneno  (V.)  ya  kiswahili,  ©ua= 

Bitifbradje. 
dirisha*  (V.),  genfter.  [3.  ©tabt). 
shamba  (V.),  Sanb  (im  ©egenfatj 
mafya  (V.),  §erbfieine. 
'  rnaziwa  (V.),  3fJlitc^. 
bwana  (V.),  §err. 
maji  (V.),  SQSaffer. 
boi*  (V.),  Wiener. 
dobi*  (V.),  2ßäfä)er. 
shauri*  (V.),  9tat,  Beratung. 
dawa*  (V.),  ÜDtebiäin. 
bua  (V.),  SJJI.  mabua,  3Dflat§=  ober 

§irfeftengel. 
kuti   (V),    $1.    makuti,    ®oto§= 

toalmenätoeig. 
wali  (VI.),  «Jteiö  (gelobter).  [£of. 
ua  (VI.),  $1.  nyua,  §ecfe,  Qaun; 
usingizi      (VI.),      ©djläfrigteit; 

nina  — ,  iä)  Bin  fdjlafrig. 
"Tanga,  9lame  einer  ©tabt. 
Unguja,  ©cmfibar. 
-chukua,  tragen, 
-leta,  (Ber=)Bringen,  Bolen. 
#  -pakua,  auftragen  ((Sffen). 
-lisha,  ju  effen  geben;  füttern. 
-nywesha,     3U     trtnfen     geben; 

tränlen. 
-fua,    1.   fü)Iagen,   2.   fä)mieben, 

3.  toafdjen  (2öäfä)e). 
-jua,  toiffen,  berfteben. 
-kaa,  fttjen,  tooBnen,  fidj  (irgenbtoo) 

befinben;  fein. 
-pika,  fotften  (bom  ßod)). 
-fanya,    madjen,    tbun;     -fanya 

shauri,    9tat§   Pflegen,    berat= 
-enda,  gefyen.  [fragen. 

-toka,    ausgeben,     (ber=)fommen 

(bon). 
-taka,  wollen,  toünfd)en;  brausen, 
-teka,  fdjöbfen/  ..-■.-■  k%<  ■ 


-kama   maziwa,    bie   SUlitcb    ab= 

äieben,  mellen. 
-waeha,  an^ünben. 
-chemsha,    fieben,    f»ei%    matten 

(SBaffer). 
-piga,  f plagen;  -piga  pasi,  plätten. 
-vaa,  anatmen    J  m  -b 
-vua,  aufleben  j 
-koga,  (ftdj)  Baben. 
-ponya,  rjetten. 
-funza,  unterrtdjtert. 
-]ala,  fdjlafen.  [mögen, 

-penda,  lieben;  gern  baben,  gern 
funga,  1.  binben,  2.  aumad)en, 
-weza,  tonnen.  [fd)lief3en. 

-ingia,  eintreten,  Bineingefjen, 
-sema,  fbred)en. 
-pasua,  ftoalten. 
•nunua,  taufen. 
-fukuza,  fortjagen,  enttaffen. 
x-abudu*,  anbeten, 
-pata,  befommen. 
|.  -ajjiri*,  mieten. 
-wili,  groet  (tote  ein  Slbjettib  be= 

banbett). 
tayari*  (unberänbert.),  fertig, 
ghali*  (unb.),  teuer, 
saß*  (unb.),  rein, 
wazi*  (unb.),  offen. 
killa*   (unb.),    jeber    (bor    bem 

§attbtto.). 
wote  (I.  $17),   atte  (hinter  bem 

§aubtto.). 
gani,    meld)  er?    toetdie?   toeldjeS? 

tt>a§    für    ein?    (hinter    bim 

§aubtto.) 
wapi,  mo?  tooBin?  tooljer? 
sasa,  jetjt. 

sasahivi,  jeijt  eben,  fogteid). 
hapa,  fyut, 
tu,  nur. 

kidogo,  ettoa§,  ein  wenig, 
mbona,  toarum? 
leo,  Beute, 
kabisa  (mit  Negation),  burdjauS 

nid)t,  gar  nid)t. 
lini,  toann? 
nini,  toa§? 
kwa,  mit,  bei. 
katika,  in,  im;  an,  auf, 
tokea  —  mpaka,   bon  —  bi§, 
na,  mit. 
ao,  ober. 


0&jeft§fafu§.    5Präfen§  be§  3eittüort§.    2Bortfteuung.          13 

sina  buddi,  (itf)  fjabe  feinen  2lu3=  hapana,  e§  giebt  ntcfjt,  e§  ift  ntdjt 

toeg  =)  icf)  mufj.  Sa,  e§  ift  nidjt  üorljanben. 

mia,    Ijunberi    (unöeränberli^,  haifai,  e§  nütjt  nicf)i§,  e§  ift  un= 

hinter  bem  Igauptm.).  nü|$,  eä  taugt  nid)t§. 

pana,  e§  giebt,  eä  ift  ba,   eä  ift  mamoja  pia,  e§  ift  atte§  ein§  = 

öorljanben.  e§  ift  ganj  gleidj. 

ilb\m%  5. 

Mpagazi  anachukua  mzigo.  Mchunga  alisha  ng'ombe. 
Mfalme  ana  watumwa  wengi.  Mfua  anafua  chuma.  Wajua 
kufua  majembe?  Muhunzi  ajua  kufua  mikuke  na  sime.  Wa- 
kaa  wapi?  Chakula  tayari,  mpisbi  anapakua  sasahivi.  Ng'ombe 
huyu  ana  maziwa?  Mabruki  anakama  mbuzi  maziwa.  Mpisbi 
anapika  wali  na  mcbuzi.  Ninaleta  mboga,  nyama  ghali  sasa. 
Nafanya  kazi  ya  mpisbi  kwa  bwana  Ibrabimu.  Wanawasha 
moto  kuchenisha  maji.  Ninatoka  sasa.  Nateka  maji  killa 
siku.  Nataka  kwenda  kuteka  maji,  hapana  maji  wala  kuni. 
Wataka  kwenda  wapi?  Mcbunga  anywesba  kondoo.  Bwana, 
nataka  kazi.  Wataka  msbabara  gani?  Wajua  kazi  gani? 
Najua  killa  kazi.  Nataka  boi.  Wataka  mtumwa  ao  mung- 
wana?~  —  mamoja  pia.  Dobi  akaa  wapi?  Wajua  kupiga 
pasi?  Nataka  kuYua  viatu  vyangu  (meine).  Dobi  analeta 
nguo.  Mtoto  buyu  afua  nguo.  Hapana  nguo  saß,  nataka 
kwita  dobi.  Nataka  kuvaa  nguo  safi.  Killa  siku  nakoga 
marra  mbili.  Nataka  koga,  maji  tayari?  Msimamizi  yule 
anafanya  sbauri  na  watumwa.  Mganga  buyu  aponya  wagonjwa 
wote,  ajua  killa  dawa.  Mwallimu  yule  bodari  sana,  afunza  waana- 
funzi  wengi.  Nina  usingizi.  Nataka  kulala  sasa.  Bwana 
analala  sasa.  Haifai  kulala  mcbana.  Una  rukbsa  kutoka? 
Napenda  godoro  la  (öon)  pamba  ao  la  (öon)  sufi.  Pana  msboni 
bapa?  Nataka  kufunga  dirisba,  ni  wazi.  Waweza  kukaa 
bapa,  pana  moshi  mwingi  (öiel)?  Watu  wa  Unguja  wanapika 
katika  mafya.  Nafunga  mlango  wangu  (meine)  kwa  kufuli.  Una 
rukbsa  kwmgia  nyumbani  (in§  Spau§)?  Watu  wa  sbamba 
wana  nyua  za  (tion)  mabua;  watu  wa  Tanga  wana  nyua  za 
makuti  tu. 

«ttufpfie  6. 

(E§  ift  bie  Arbeit  be§  (ya)  gurten,  bie  Siinber  unb  Sdjafe  p 
füttern,  ©ie  Arbeit  be§  (Sifenfd)miebe§  ift  Speere  unb  <Bä)mxkx 
ju  fcbmieben.  Sßerftebfi  bu  bie  Arbeit  eine§  (ya)  <Sd)mtebe§?  @r 
tljut  bie  Arbeit  be§  i?od)e§  bei  bem  9tid)ter  ber  ©tobt  feit  langer 
Seit  (tangu  siku  nyingi).  3>d)  l)abe  ju  tbun  (Arbeit),  id)  mill 
SOßaffer  f(f>r3^fen  ge!)en  (geben  §u  fdjöpfen  SOßaffer).  2Md)e  Arbeit 
mad)t  Uttabrufi  jefet  (ÜJttabrufi  mad)t  Arbeit  meldje  jefet?)?  (£r  trägt 
ba§  ßffen  auf,  e§  ift  jejjt  fertig.  (B  nü|t  nichts,  $euer  anjugünben 
(anäugünben  §euer)  unb  @ffen  ju  fodjen  (j$u  lochen  (Sffen),  id)  gefye 
je|t  au§.    SSerfte^fi  bu  bie  ©uatyüifpradje?    Sdj  ftwedje  ein  menig. 


14  Sektion  4. 

(£§  nü|t  nid)t§,  je|t  reine  Kleiber  an^iefien  (anhieben  Kleiber 
reine  \tyt),  weil  iä)  Srennbol^  galten  will  (idj  will  galten  53renn= 
rjolj).  ©tebt  e§  einen  ©djmieb  t)ier*?  Sti)  Witt  ein  9Dteffer  nnb 
eine  gmtfe  faufen.  235o  wor)nt  ber  5trjt  (ber  5trgt  wofmt  wo)? 
2Ba§  tfjut  ber  §err  je|t  (ber  §err  tt)ut  wa§  je^t)?  @r  beratfdjfagt 
mit  jwei  Arabern.  SBarwn  tl^uft  bu  bie§  (haya)?  (£§  ift  fein 
Särennfjolj  ba;  e§  ift  bie  Arbeit  be§  ^iicfyenjungen  (be§  fletnen  $oä)§), 
SBrennbo^  gu  fjolen  (ju  tjolen  SSrennfjolg).  2ßa§  foä)t  ber  $odj 
beute  (ber  $oä)  foä)t  wa§  bjeute)?  (£r  foä)t  ieben  Sag  9tei§,  er  ift 
ein  fauler  9Jtenfd),  i&)  mufj  iJjn  entlaffen.  ©ie  SBäfdje  §u  Waffen 
(ju  Waffen  bie  2Bäfd)e)  ift  bie  Slrbeit  ber  (ya)  ©ffaben.  ©öijen 
anzubeten  ift  bie  Sitte  ber  (ya)  SBilben.  ©iebt  e§  biele  Reiben  in 
biefetn  (liii)  Sanbe  (Sanbe  biefem)?  Itte  Seute  be§  Sanbe§  [im 
©egenfatj  gur  ©tabt]  finb  Reiben,  aber  in  ber  ©tabt  giebt  e§  gar 
feine  (nictjt)  Reiben,  ©iebt  e§  T^ier  einen  Stopfer  unb  einen  SBeber? 
2Bo  wotmt  ber  Töpfer  (ber  Söbfer  worjnt  wo)?  3$  brause  einen 
Söiener,  aber  bu  forberft  (gu)  btel  (mwingi)  Sorjn.  S)a§  @ffen  ift 
fjier  fetjr  teuer  (ift  teuer  ferjr  f)ier).  SBarum  fdjtiefjt  bu  ba§  $enfter, 
e§  ift  $audj  im  3twmer?  2Cßor)er  fommft  bu  (bu  fommft  wob,er)? 
2Bof)in  wittft  bu  gelten  (bu  wittft  gefjen  Wofnn)?  S$  mufj  mit 
biefem  Snber  9tat§  pflegen,  icb)  braudje  b/unbert  Sräger  (Präger 
Imnbert).  (£§  ift  fdjwer  (ngumu),  gute  Präger  p  befommen  (ju  be= 
fommen  Sräger  gute);  fdjledjte  unb  faule  Seute  ju  mieten  (ju  mieten 
Seute  fdjledjte  unb  faule)  nütjt  nidjt§.  SBann  fdjläft  ber  §err  feben 
Sag  (ber  iperr  fdjläft  wann  ieben  Sag)?  @r  fdjläft  bom  Süttttag 
bt§  gum  9lbenb. 


©ierte  üefttian.    Somo  la  nne. 

Befehlsform.    Beft^att3etgenbe  ^ürroörter.    Subftanttoterter  unb  r>er* 
netnter  3uftnittD. 

20.  S)er  ©tamm  be§  8eitworte§  bient  at§  23efeljl§  = 
form;  leta,  bringe!  zidi,  üermeljre! 

Stnmerf.  Sie  (Stämme  auf  a  tonnen  biefen  fBoldl  in  ber  95e= 
fef)l§form  auefj  in  e  berwanbetn. 

Sft  ber  SSefeljl  an  mehrere  ^erfonen  gerietet,  fo  tritt 
an  bie  Gcinäafjl  bie  (Snbung  ni1:  letani,  leteni,  Bringt! 
zidini,  bermerjrt!  (S)aburd)  änbert  fid)  natürlich  bie  S3e= 
tonung:  letäni,  leteni,  zidini.) 

2tnmeri  Sie  fjorm  leteni  ift  gebräud)Iid)er  aU  letani.  lim 
ben  Sftnberatib  ju  berneinen,  gebraust  man  ei:  si  leta,  bringe  nidjt! 
si  leteni,  bringt  nidjit! 

1  S)iefe  Silbe  ift  bie  etnfadje  $orm  be§  gürtoorteS  „i^r"  (bergt, 
ni-nyi  ftatt  nyi-nyi). 


fSefefjtSform.    Säefttjanjeigenbe  $ürtoörter.    Snfinitiü.          15 

21.  Sie  befitjanaeigenben  ^ütlüörter  finb: 

-angu,  mein  -etu,  unfer 

-äko,  beut  -enu,  euer 

-ake,  fein,  ü)r  -ao,  ü)r. 

®ie  fielen  hinter  bem  £>au£ttoorte  unb  erhalten,  tote 
bie  ©enitbpräpofition  (öergt.  §  10),  ftet§  ber  «klaffe  be§ 
@ubftantiö§  entf^redöertb  einen  ber  SSorfeijfonfonanten:  w-,  y-, 
ch-,  vy-,  z-,  1-,  p-,  kw-,  3.  23.  wangu,  yangu,  changu, 
vyangu,  zangu,  langu,  pangu,  kwangu-,  ebenfo  yako, 
wako  u.  f.  to. 

3tt  25e3te!)ung  auf  ein  <£jau$)ttoort  ber  erften 
Stoffe  fielen  in  ©inga^I  unb  9fteljr;5af)l  immer  nur 
wangu,  wako,  wake,  wetu,  wenu,  wao,  3.  23.  mwana 
wangu  (mein  $inb),  waana  wao  (üjre  <®inber). 

22.  $eber  Snfinitiü  fann  audj  als  ^aupttoort  gebraust 
toerben:  kufa  (ba§  «Sterben,  ber  %ob). 

(Sinen  öerneinten  Smfinitib  bitbet  man  buräj  bie  23or= 
filbeu  ku-to,  3.  23.  ku-to-penda  (nid)t  lieben).  (Statt  beffen 
fagt  man  audj  kutoa  kupenda,  toörtlidi:  unterlaffen  gu  lieben 
(toorauS  kutopenda  burdj  Bufammengie^ung  entftanben  ift). 

Slnmerf.  3laü)  ben  Serben  kutaka  (tootten,  ttmnfdjen)  unb 
kuweza  (fönnen)  berliert  ber  folgenbe  ^nftnitiö  nicfjt  feiten,  nadj  -isha 
(beenbigen)  metft  feine  SSorfitbe  ku. 

23.  ©ollen  gtoei  ^mberatiüe  burcfj  „unb"  öerbunben 
toerben,  fo  toirb  bie§  burdj  ein  bem  jjtoeiten  ^mtoeraiiü  öor= 
gefe|te§  ka-  begetc^net:  kaleta,  kalete,  unb  bringe!  kaleteni, 
unb  bringt! 

%&'ottct+ 

Hasani*,  §affan  (©igenname).  khoma*  (III.),  ^ieöer. 

mjakazi  (I.),  ©Walritt,  baridi*  (III.),  ßöfte. 

,mdaawa*  (I.),  «ßrosefjgegner.  taa  (in.),  ßampe. 

mwanämke  (I.),  ?pi.  waanawake,  alfajiri*  (III.),  ber  frttfje  borgen3; 

2BeiBx.  morgen§  fritt). 

mke  (I.),  (Sljefrau,  f?rau.  assubuhi*    (III.),    SDtorgen*; 
^mritbi*  (I.),  @rbe.  morgen§. 

mkono  (II.),  5ßt.  mikono,  §anb.  alasiri*  (III.),  üftatijmtttag^)5. 

mji  (II.),  «PI.  miji,  ©tabt.  ndui  (HL),  Forlen. 

mti  (II.),  ^1.  miti,  23aum.  mashua  (III.),  SJoot. 

bilauri  (HL),  ©tng.  unb  «ßl.  ©Ia3.  nazi    kavu    (III.),     Äoprct    (eig. 
sahani  (III.),  ?ßl.  sahani,  SeEer.  trocfene  $ofo§nuf$). 

kähawa*^  (HI.),  ftoffce  (0I8  ©e--  safari*  (III.),  Steife. 

trfatf).  rupia*  (III.),  Stutoi6. 

1  Sufommengefe^t  au§  mwana  (Ätnb),  mke  (toetblic&J,  bal)er 
ber  botopelte  ^lural.  2  $aft  ttrie  käu'a  gefproc&en.  3  SSon  4  Ufjr  oi§  gur 
Sommerung.   *  9ta$  6  ttfr.  5  SSon  3  bis  5  tt$r.   6  ca.  1.20—1.30  «Dt 


16 


ßeftion  4. 


chokaa  (III.),  Äolf. 
a  nauli*  (III.),  «Paffagegelb. 
■  kiasi*(IV.),  3Jlafe,  «Preis ;  -  gani, 

tpelcfjer  $rei§?  roie  teuer? 
.leso(V.),  ?pi.  maleso,  Xafdjentud). 
ehoka  (V.),  $1.  mashoka,  2Irt 
fundi  (V.),   $pi.  mafundi,   §anb= 

loerfer. 
frasi*  (V.),  <pi.  mafrasi,  *ßferb. 
shahidi*    (V.),    3ßl.     masbabidi, 

Seuge. 
dau  (V.),  $1.  madau,  Sau."*-:  -^ 
jiwe  (V.),  $L  mawe,  ©ietn/ 
'  kasia  (V.),  5ßt.  makasia,  IRuber. 
majibu*  (V.),  Slnttturri. 
maji  ya  koga  (V.),  SSabeUmffer. 
ugonjwa  (VI.),  ^ranfrjeit. 
uchungu  (VI.),  ©ttjmetä. 
udongo  (VI.),  Sefjm. 
■jaza,  fußen. 

-ondosha,  fortnehmen,  fortfc$affen. 
-chinja,  fcf)Iaü)ten. 
-enenda  1  get}ert,  %mp.  getDörjnli.^ 
-enda       j  nende  unb  nendeni. 
•nawa,  tüafcEjen  (fitf),  ba&  ©efiü)t, 

£>änbe  ?c). 
-safisba*,  reinigen,  pufeen. 
-fungua,     1.    loSbinben,    löfen, 

2.  öffnen, 
-lima,  acfern,  Treibarbeit  irjun. 
-uza,  »erlaufen. 
-ona,  füllen,  emtofinben ;  —  baridi, 

$ä(te  em^finben,  frieren, 
•kohoa,  Ruften, 
-tapika,  fid)  erbretfjen. 
-fagia,  fegen,    -tandika,  fälteln, 
-ziraa,  auSlofdjen,  ausmalen. 


-amka,  ertoadjen,  aufttadjen. 
-ondoka,    1.    auffielen,    2.   ouf= 

bredjen. 
-rudi*,    prüdf  eljren ,    roieber= 

fommen. 
-ogelea,  fdjftrimmen. 
-sirnama,  fielen,  fielen  bleiben, 
-zunguka,  umfjergeljen. 
-tafuta,  fucfjen. 

-noa,  fdjärfen,  fd)Ieifen,  roefeen. 
-sikiliza,  (äu)rjören,  Ijorcfjen.    . 
•kata,  jdEmeiben;  föften. 
-pumzika,  auSruljen. 
--sbuka,  (f)in)abfieigen;'  lanben. 
-ngoja,  »arten, 
-pakia,  laben. 

-vuta,  gießen;  —  kasia,  rubern. 
marufuku*  (unb.),  öerboten. 
karibu*  (unb.),  nafje. 
mbali  (2lbb.),  toeit,  fern, 
mwenyewe,    5ßl.    wenyewe   (I.). 

(ttt),  bu,  er  K.)  felbft. 
kama*,  roie;  bafc. 
vema  (2tbb.),  gut. 
khalafu*,  bann,  barauf. 
batta*,    bi§,    bi§    %u    (mit    bim 

3Iccuf.). 
kesho,  morgen. 
kweli,  roirtlid)  (2tbb.). 
kule,  bort. 

polepole,  langfam,  leife. 
kwenda  na  kurudi,  rjin  unb  gurücf. 
kwa,  ju  (bei  ^erfonen). 
bassi,  nun  gut! 
kumi,  geJjn  (hinter  bem  §aubtro., 

unberäuberliä)). 
kidogo,  roenig,  ein  wenig. 


tone  7. 

Jaza  bilauri!  Ondosha  sahani  kalete  kähawa!  Chinja 
mbuzi  leo  jioni!  Nende  kateke  maji  ya  koga!  Lete  maji, 
nataka  kunawa  mikono.  Nende  kwa  dobi  kalete  nguo  safi! 
Safisha  viatu!  Fungua  mlango!  Watumwa  wangu  wavivu 
sana,  wanalima  kidogo  tu.  Hasani  ni  mtumwa  wangu.  Maru- 
fuku sasa  kuuza  ao  kununua  watumwa.  Fanyeni  kazi  weny- 
ewe kama  sisi!  Ataka  kuuza  mjakazi  wake.  Mdaawa  wako 
ni  huyu?  Msimamizi  wetu  akaa  wapi?  Mwanamke  huyu  ni 
mke  wako?  Wewe  ni  mrithi  wa  Ibrahimu?  Wapagazi  wako 
wanafanya  shauri.  Mpishi  wenu  hodari?  Nataka  dawa.  Una 
ugonjwa  gani?  Naona  uchungu  sana,  nina  khoma.  Nakohoa 
sana.     Nataka    kutapika.     Naona    baridi.      Tandika    frasi    ao 


£empu§=,  90<U>bu§=  unb  Sßerfonalpräfije.  17 

punda!  Leteni  maji  ya  baridi!  Cbemsheni  maji!  Fagia 
vema  katika  chumba  hiki  (biefe§).  Wasba  taa!  Zima  taa! 
Washeni  moto  bapa!  Bassi,  nende  kafanye  sbauri,  kalete 
majibu  kbalafu!  Lete  leso  safi!  Nende  kalale  sasa!  Amka, 
bwana!  Killa  siku  naondoka  alfajiri,  leo  nataka  kulala  batta 
adbdbuburi.  Fungua  dirisba,  pana  mosbi  katika  chumba. 
Rudini  alasiri!  Wajua  kwogelea?  Simameni  bapa,  wote! 
Nataka  wapagazi  wengi,  zunguka  katika  miji  katafute  watu! 
Maji  karibu  aö  mbali?     Killa  assububi  noeni  masboka! 

Sutfpfie  8. 
§öre,  ge^e  morgen  nad)  [nicbt  ükrfeijt]  33agamojo  unb  fucfie 
gebn  Ipanbroerter!  ©ebt  in  ben  SBalb  (mwituni)  SBäume  ^u  fällen 
($n  fäEen  Sßäume)!  bringt  Seßm  unb  üüßaffer!  @d)miebe  einen 
©peer!  füttert  bie  Utinber  unb  bie  ©cfjafe!  %tatf  baZ  (Sffen  auf! 
SOcelfe  bie  $iege!  Xxänit  ba§  3ßferb!  £ünbet  eine  Sampe  an! 
3iefe/  nidjt  Beute  reine  Kleiber  an!  9atbt  je|t  au%\  bringe  3eugen, 
bafj  fte  roirfliaj  beine  §rau  (ift).  ©ein  SfTaöe  ift  an  (kwa)  ben 
^ocfen  geftorben  (ift  geftorben  =  amekufa).  2Bo  toittft  bu  lanben 
(bu  wtUft  lanben  wo)?  3d)  miÄ  bort  lanben.  ©erjt  iejjt  effen  (geljt 
effen  ieijt)  unb  fotntnt  am  5ftad)miitag  [bloßer  51ffuf.]  roieber! 
SBartet  feier  allel  IDcacbt  ein  SSoot  fertig!  Qxtty  reine  Kleiber  an\ 
Sd)  möchte  eine  S)au  mieten  (id)  rotE  mieten  eine  üDau),  um  nad) 
51mboni  jju  fahren  (geben  51mboni)  unb  [mirb  nicbt  überfefet]  $apra 
§u  laben  (laben  $o.pra).  2QSa§  foftet  bie  fReife  fein  unb  jurücf  (bie 
Steife  bin  unb  äurücf  wie  teuer)?  Spunbert  Jftum'  (9ium'  bunberij; 
aber  icr)  rotft  «Steine  unb  $alf  laben.  2Bie  teuer  ift  ba§  ^affagc= 
gelb  (ba§  ^affagegelb  wie  teuer)?  ^annft  bu  (öerftefift  bu)  rubern? 
Hubert  langfam! 


fünfte  IMttan*    Somo  la  t'ano. 

tlempus*  unb  ITTobuspräftje.     perfonalpräftye.     3mperfeft.     perfeft. 

futurum. 

24.   SBenn  man  bie  Sorfüben  ber  beiben  ©egenwart§= 
formen  be§  33erbum§  netter  prüft,  fo  ergiebt  ftdj  folgenbc§: 

a)  ®ie  einen  enben  auf  a,  bie  anbern  auf  na;  biefer 
23eftanbteil  ber  23orfüben  bleibt  in  ber  2lbroanbIung 
burd)roeg  unöeränbert. 

b)  S)ie  übrigbleibenben  S3eftanbtei(e  finb  in  beiben  formen  q 
ibentifdj  unb  geigen  nur  be§b,aI6  fteine  2lb  meidjungen 
öoneinanber,  Weit  fie  im  einen  fiatte  öor  einem  $on= 
fonanten  (na),   im    anbern   bor   einem  23o!at  fteben. 
3)iefe  gteid)bleibenben  Söeftanbteife  finb: 

©uafjüt  $onto.=©ratntnattf.  2 


18  ßeftion  5. 

2Sor  Konsonanten  2Sor  Söofaten 

©inäa^t.      SOtefiräa^I.  ©tnjalil.     SDtefyräaljL 

1.  Sßerf.  ni-  (idj)        tu-  (luir)  n-  (idj)        tw-  (wir) 

2.  SJkrf.  u-  (bu)  m-  (ib>)  w-  (bu)        mw-  (it)r) 

3.  Sßerf.  a-  (er)  wa-  (fie)  a-  (er)         wa-  (fie). 

SDer  llnter|d)ieb  biefer  beiben  Söeftanbieile  (a  unb 
b)  Befielt  barin,  baJ3  bie  unberänbedicöen  (unter  a) 
bo§  £empu§  ober  ben  9Jtobu§,  bie  beränberlidjen 
(unter  b)  bie  ^erfonen  ausbrühen.  SBir  nennen  bie 
erfteren  batjer  £em£u§=  ober  9ttobu§bräfi£e,  bie  teueren 
^Jerfonat^räfije.  $n  ber  $orm  anapenda  begeidjnet  alfo 
baZ  £empu§:präft£  na,  bafj  e§  fic^  um  bie  ®egemoari§form 
^anbeU,  ba§  ^erfonafyräfij  a  hingegen,  ba%  bie  britte  ^erfon 
ber  (Stnäatjt  (er,  fie,  cS)  borliegt. 

25.  $n  entfpredfjenbet  SBeife  toerben  bie  meiften  übrigen 
Skrbalformen  gebilbet.  ®em  SSerbalftamm  ^oirb  äunädjfi 
ein  ^räfij  borgefetjt,  roeldjeS  bie  $tü  ober  bie  2tu§fagetoeife 
bcäetd^net,  unb- bor  bie  fo  gebilbete  ©runbform  treten  bann 
bie  oben  ermähnten  ^erfonafyräfije,  unb  jjroar  in  ber  einen 
ober  ber  anbern  $orm,  F  nad&bem  fie  bor  einen  Konfonanten 
ober  bor  einen  ÜBotal  treten. 

26.  3Jlan  Bitbet  nun 

ba§  Sntberfett  burdj  baZ  $räf.  -li-  ober  -ali- 
ba§  ^erfeft  burdj  btö  *ßräf.  -me- 
baZ  futurum  burdj  baZ  *ßröf.  -ta- 
in  folgenber  SBeife: 

a)  3mberfe!tum. 
ni-li-penda    ober  n-ali-penda,  tdj  liebte 
u-li-penda       „     w-ali-penda,  bu  liebteft 
a-li-penda        „     ali-penda1,  er  (fie,  e§)  liebte 
tu-li-penda       „     tw-ali-penda,  nur  liebten 
m-li-penda       „     mw- ali-penda,  it)r  liebtet 
wa-li-penda     „     wali-penda,  fie  liebten. 

b)  ^ßerfeftum. 
ni-me-perida,  id)  Ijabe  geliebt 
u-me-penda,  bu  Ijaft  geliebt 
a-me-penda,  er  (fie,  e§)  Ijat  geliebt 
I  tu-me-penda,  mir  Ijctben  geliebt 

m-me-penda,  iljr  Ijabt  geliebt 
wa-me-penda,  fie  tjaben  geliebt. 

1  =  a-alipenda:  ba§  $erfonctfyräft£  berfdfjmtljt  mit  beut  folgen* 
ben  a,  ebenso  bei  ber  brüten  5Perfon  ber  SUle^rja^l. 


3eitwort:  Smperfeft,  ^ßerfeft,  futurum. 


19 


c)  futurum, 
ni-ta-penda,  id)  Werbe  lieben 
u-ta-penda,  bu  Wirft  lieben 
a-ta-penda,  er  Wirb  lieben 
tu-ta-penda,  mir  werben  lieben 
m-ta-penda,  ir)r  Werbet  lieben 
wa-ta-penda,  fie  Werben  lieben. 

27.  ©ie  oben  ermähnten  5)}erfonaIpräftje  (in  her  fyorm, 
tote  fie  bor  $onfonanten  fte^ett)  lommen  in  gemiffen  fällen 
audj  fetoftänbig  bor  unb  berireten  bann  bte  bolleren  formen 
ber  in  §  7  genannten  berfönlidjen  ^ürtoörter,  3.  23.  tu  macho, 
mir  finb  ttiadj.  $ür  a  gebraucht  man  in  btefem  $alle  ftet§ 
yu:  yu  macho,  er  ift  nxtdj. 


mshtiri*  (I.),  Käufer. 
rasbtaki*  (I.),  Kläger, 
rashtakiwa*  (I.),  SSetlagter. 
mwenyi     chombo    (I.),     ©<f)iff3= 

eigner; 
mtoto  (I.)  wa  meza,  (Sif  djfinb  =) 

©$ublabe. 
mwaka  (II.),  5)31.  miaka,  Sfafjr. 
mwisho  (II.),  enbe;  fdjtiefjlidj. 
rowitu  (IL),  2Balb;  mwituni,  im 

Sßalbe. 
k'uku  (III.),  %  k'uku,  £ubn. 
nyama  (III.)  ya  ng'ombe,  9tiub= 

ffetfö. 
nyumba  (III.),  £au§. 
ebumvi  (III.),  ©alg. 
pilipili*  (HL),  Pfeffer, 
kengele  (III.),  ©locfe;    -piga  — , 

läuten, 
punda  (III.),  ©fei. 
ndugu  (III.),  äkrwanbter. 
fikara*  (III.),  ©ebanfe. 
6ababu*  (III.),  Urfaä)e,    ©runb; 

—  gani,  au§  Welkem  ©runbe? 

warum? 
shughuli*  (IIL),  ©efdjäft,  Arbeit, 
giza  (III.),  2)unf  ettjeit,  $tnfterni§. 
barua  (III.),  ©rief, 
damu*  (III.),  »lut. 
khoma*  (III.),  lieber;  -fanya  — , 

lieber  belommen. 
eiki  (III.),  ©ffig. 


haraka*  (III.),  eile, 
nyani  (III.),  Slffe. 
pundamilia  (IIL),  3ebra. 
sanduku*  (III.)  ya  kutilia  nguo, 

ßleibertrulje.    | 
tamaa*(IIL),  ©eljttfudjt,  Hoffnung ; 

-kata — ,  bie  Hoffnung  aufgeben. 
njaa  (IIL),  junger, 
sbidda*  (IIL),  9ttüf)e,  <Sd)Wiertg= 

feit, 
boriti  (IIL),   «pi.  boriti,   (®acb> 

halfen. 
-fordba*  (IIL),  3oE(amt). 
meza*  (IIL),  Sifdj. 
simba  (IIL),  SöWe. 
,  kiinimacho  (IV.),  ©aufter,  &§av= 

latan. 
kipande  (IV.),  $1.  vipande,  ©tüdE; 

vipande  vipande,  in  ©tütfe. 
kitambaa  (IV.),  2!ucfj. 
-funga     choo    (IV.),     toerftobft 

Werben, 
maji  (V.)  ya  chuuivi,  ©atäWaffer. 
batta*  (V.),  ente. 
nakhodba*i  (V.),  ßapitän. 
shamba  (V.),  Sanbgut. 
soko*  (V.),  9Jlarft;    eokoni,  auf 

bem  SDtarft,  auf  ben  30tarft. 
sais*  (V.),  efeljunge. 
mali*  (V.),  ©üter. 
wakili*   (V.)   wa    fordba,    3ott= 

beamter. 


2lud)  nakhoda  unb  nakhoza. 


2* 


20 


ßeftion  5. 


jicho  (V.),  $PI.  macho,  Sluge. 
sermala*    (V.),    $1.    masermala, 

gimmermann. 
wakati*  (VI.),  Seit;  —  gani,  um 

toeldje  3ett? 
umeme  (VI.),  SSIi£. 
usiku  (VI.),  $ftad)t. 
-tia,  legen,  fefeen,  fjtneütttjutt. 
-weka,  ftefteu,  legen,  fefcen. 
-lisha,  füttern,  toeiben  laffeu. 
.-filisika*,  fallieren. 
-tazama,  anfefyen,  flauen,  b,in= 

feben,  ^erje^en. 
-andika,  fdjreiben,  auf  fdjreiben. 
-chuma,     1.   bftüden,    fammeln, 

2.  getoinnen,  berbienen. 
-danganya,  Betrügen, 
-shusha,  tanben  (©üter). 
-angalia,  ar.fetjen,  prüfen,  unter= 

jucken, 
-patana,  fidj  einigen, 
-dhanni*  (III.),  meinen,  glauben, 
-sahau*  (III.),  bergeffen. 
-panga,  mieten, 
'-pangisha,  bermieten. 
-ingia,    einrieben  (in  eine  2Gob= 

nung). 
-piga  (mit  ober  oljne  Sufafe  bon 

bunduki,  Flinte),  fd)ieJ3en. 
-dhamini*,    bürgen,    SBürgfdjaft 

leiften. 
-zumgumza,  blaubern,  fid)  unter= 

galten, 
-onana,  einanber  feb,en. 
-karibia*,  nalje  bar  an  fein  (ju). 
-fika,  ankommen, 
-nenepa,  bicf  lb erben. 
-ugua,  Iran!  tnerben. 
-pona,  gefunb  toerben. 
-anguka,  fallen. 
-toka  damu,  bluten. 
-osha,  tbafdjen. 


-kasirika*,  fid)  ärgern. 
_  -gugumia,  binunterfdjlucfen. 
__  -pepea,  fdjtoanfen,  taumeln. 
'  -ua,  töten, 
-cbwa,  untergeben  (©onne). 
-kharibu*,  bertbüften,  berberben. 
-nena,  fagen. 
-poteza,  machen,  bafc  ettnaS  ber= 

loren  gebt,  berbummeln. 
moja,  ein§. 
-wili  (roic  ein  2tbjeft.  bebanbelt), 

5toei. 
mbili  (bei  Wörtern  ber  III.  AI.), 

Sinei, 
ngapi,  roiebiel? 
marra  ngapi,  *  ftriebiel  mal?  rote 

oft? 
zamani*,  längft1. 
-babubabu  (2tbb.),  ber  Oteilje  nadj, 

einzeln. 
lini,  mann?  (am  ©afeenbe.) 
sasabivi,  jetjt  gleid),  foeben,  fofort. 
khalafu*,  fpäter. 
Jana,  geftern. 
juzi,  borgeftern. 
karibu*  (SIbb.),   1.  nabe  bei,  in 

ber  SMb,e,  2.  balb. 
huko,  fjier,  b,ietf)er,  bon  fyiix. 
insballah*  fo  ©oti  roiE,  rjoffenttid). 
bass*  (Stbb.),  e§  genügt,  e§  ift  gut. 
kwanza,  perft,  früljer. 
popote,  überall, 
ndani  ya,  innerhalb,  in. 
juu  ya,  oberhalb,  auf,  über, 
nyuma  ya,  hinter, 
baada*  ya,  nad)  (jeitlid)). 
tangu,  feit, 
kwa,  mit  (^nftrument   ober   be= 

gleitenber  Umftanb),  bor  (£>in= 

berung§grunb). 
zayidi  ya,  mebr  al§. 
kama,  1.  bafj,  2.  ruie,  3.  ob,  al§  ob. 


ÜBttttß  9. 

Umenunua  nini  sokoni?  Nimenunua  mboga  na  k'uku. 
Kiasi  gani  umenunua  k'uku  moja?  Rupia  mbili.  Hapana 
nyama  ya  ng'ombe  leo.  Umetafuta  sana?  Amekata  nyan*a 
vipande  vipande.  Umetia  chumvi  na  pilipili  kidogo?  Watu 
wote  wametoka,  hapana  mtu  katika  nyumba.    Tutachinja  batta 


©igentlid)  abberbialer  2IIIufatib  bon  zamani  (III.),  3eit. 


3eittoott:  Smfcerfeft,  Sßerfett,  futurum.  21 

moja  na  kuku  moja.  Mmeweka  nyama  ndani  ya  maji  ya 
chumvi?  Amezima  taa.  Umepiga  kengele  marra  ngapi? 
Mmefagia  leo  katika  chumba  hiki  (biefem)?  Sasa  nitachemsha 
maji.  Mwanamke  ameteka  maji  leo?  Nakhodha  ameondoka 
lini?  Ameondoka  zamani.  Mtakaa  hapa  hatta  jioni.  Punda 
amepata  maji?  Mchunga  amelisha  ng'ombe  wako  katika 
shamba  langu  (mein).  Sais  ametandika  punda?  Hatta  leo 
nimepata  rupia  tatu  tu.  Bwana,  nimeleta  mashahidi  wangu. 
Huyu  si  shahidi,  ni  -ndugu.  Nataka  kuuza  nyumba  yangu 
(mein).  Umepata  msbtiri?  Umesikia?  Mtajiri  huyu  ame- 
filisika.  Tazama,  hapa  nimeandika  killa  kitu  babubabu. 
Amechuma  mali  mengi  (triel)  kwa  kudanganya  watu.  Wewe 
nakhodha  ao  mwenyi  chombo?  Mimi  ni  mwenyi  chombo, 
nimeleta  boriti,  nami  nataka  rukhsa  kushusha  mali  yangu 
(meine).  Wakili  wa  fordha  ataangalia  mali  yako  (beute).  Waa- 
muzi  wamepatana?  Yu  katika  fikara  zake  (feinen).  Nadhanni, 
nimeona  barua  t'atu  juu  ya  meza.  Naliweka  killa  barüa  ndani 
ya  mtoto  wa  meza.  Sababu  gani  ulifunga  mlango?  Tutarudi 
kesho,  leo  tuna  shughuli  nyingi  (üiel).  Niniesahau  kufagia 
nyumba.  Utapangisha  nyumba  yako  (bein)?  Wataka  kwingia 
lini,  sasahivi  ao  khalafu?  Mzungu  alipanga  nyumba  ya  (be§) 
Muhindi.  PaUa  giza  kama  usiku,  umeona  umeme?  Jana 
twaliona  simba  nyuma  ya  nyumba  yako  (beinem).  Juzi  ali- 
piga  nyani  mwituni.  Naliona  pundamilia  wengi  huko  karibu. 
Wewe  sermala?  Wajua  kufanya  meza?  Jana  nimefanya  meza 
moja  na  sanduku  ya  kutilia  nguo.  Umedhamini,  bassi  lipa 
sasa!  Napenda  sana  kuzumgumza  nawe.  Tumeonana  mimi 
nawe.  Sasahivi  Ibrahimu  amerudi  hapa.  Alikaa  sana  (lange)  ? 
Nalikaribia  kukata  tamaa  ya  kukuona  (bid)  ju  feBen,  Wörtlid): 
be§  bid)  <5eBen§).  Wakati  gani  atafika?  Umenenepa  sana 
tangu  miaka  miwili.  Ameugua  lini?  Atapona  inshallah. 
Nimeanguka,  natoka  damu  sana.  Hapana  kitu;  osha  kwa 
maji  kafunge  kitambaa,  bass.  Nimefunga  choo  tangu  siku 
mbili.  Nadhanni,  nitafanya  khoma.  Anafanya  kama  amekasi- 
rika.  Mgonjwa  amegugumia  maji  kwa  shidda.  Alipepea  kwa 
njaa.  Huyu  si  mganga,  ni  kiinimacho,  nimeugua  zayidi  ya 
kwanza. 

Stufattfie  10. 

Äoufteft  bn  etwa§  (ein  2)ing)  auf  bem  Sartre?  *fä  laufte 
ein  öuljn  unb  eine  (£nte.  (3u)  weldjem  greife  fjaft  bu  baZ  ÜQüfyn 
B.efolftmen?  ©emufe  gießt  e§  Beute  ntdjt.  Sä)  IjaBe  überall  gefudjt. 
®u  wirft  baZ  SIeifd)  in  ©tücfe  fd)neiben.  $Br  Babt  guöiel  (fet)r) 
Pfeffer  Bineingetfan.  3d)  trat  ein,  aber  e§  ift  fein  sijlenfdf)  (e§  gieBt 
nid)t  einen  9ttenfd)en)  im  ^intmer^  §aBt  iBr  ein  §uBn  ober  eine 
@nte  gefdjladjtet?  <£r  legte  btä  $letfcB  in  CSJftg.  SBann  wirft  bu 
bte  Samte  au§Iöfd)en  (bu  wirft  au§Iöfd)en  bie  Sampe  wann)?    @r 


22  ßeftion  6. 

läutet  fiarf  (feb».  ©u  wirft  jeben  borgen  in  iebem  3inmier  fegen, 
©er  ®oä)  fyat  SBaffer  fyeifj  gemalt.  ©ie  ©flaben  fd^ö^ften  SBaffer 
(jur)  $eit  oe§  (wa)  Sonnenuntergangs  (be§  bie  Sonne  Üntergef)en§). 
©er  Kapitän  wirb  morgen  abfahren  (aufbrechen).  2Bir  finb  bi§ 
gum  SJcittag  bort  geblieben.  ©er  @fel  n>irb  jeben  S£ag  breimat 
SBoffer  befommen  (ber  ©fei  wirb  befommen  SBaffer  mal  brei  jeben 
Stag).  ©eine  gurten  finb  nicrjt  aufmerffam;  fie  werben  mein  (langu) 
Sanbgut  berwüften  baburcr),  bafj  fie  bie  Einher  bort  weiben  laffen 
(burd)  Söeibenlaffen  9iinber  bort).  ©u  wirft  ein  5$ferb  fatteln; 
einen  ©fei  ju  fatteln  nüjjt  nid£)t§,  id)  l^abe  (Sile.  ©u  wirft  bein  ©elb 
(mali  yako)  in  (nad))  brei  Xageu  erhalten.  •  @r  r)at  (c§)  mit  eigenen 
(yake,  nacr)fter)enb)  klugen  gefefen,  er  ift  mein  3euge.  6r  Witt  alle 
feine  ©flauen  belaufen;  aber  er  weifj  nidjt  (hajui),  ob  (kama)  er 
einen  Käufer  finben  (befommen)  wirb,  ©ie  Seute  fagen,  ipaffan  wirb 
balb  fallieren.  $cf)  merbe  jebe§  ©ing  nadjeinanber  auf fdt)rciben ;  ber 
2Bäfdjer  ift  ntdt)t  berläfjlid)  (treu),  er  tjat  ba§  leijte  SCRal  (marra  ya 
mwisho)'i$Wei  2Iafcr)entüdt)er  (maleso  mawili)  berbummelt.  (Sr  fjat 
biete  Seute  betrogen;  jeijt  ift  er  reid)  unb  angeferjen  (rjabenb  Dteidjtum 
unb  (Srjre).  ©er  Kapitän  unb  ber  Sdjipeigner  trafen  ftdj  (faljen 
einanber)  auf  bem  SJcarfte  gefteru  Mittag.  2Ba§  fjat  ber  Kapitän 
gebracht  (ber  Kapitän  r)at  gebracht  wa§)?  (Sr  r)at  nur  £cr)m  unb 
$alf  gebracht,  aber  ba§  nädjfte  SDtal  (marra  ya  pili)  wirb  er  33alfen 
laben,  ©er  3ottbeamte  prüfte  jebe  $ifte.  3d)  meine,  bie  Parteien 
(ber  Kläger,  mshtaki,  unb  ber  93erffagte,  mshtakiwa)  werben  fid) 
fd)liefjfid)  einigen.  §aft  bu  bleute  einen  93rief  erhalten?  2Ber  Jjat 
bein  (yako)  |iau§  gemietet?  (£in  Söwe  tjat  gwei  (wawili)  bon  (wa) 
meinen  Stürben  getötet.  «Später  merbe  idt)  mit  eudj  plaubern.  ©ein 
©iener  ift  fefyr  ftarf  (biet)  geworben  feit  ber  3eit,  wo  td)  tljn  nidjt 
geferjen  r)abe  (nisipomwona  =  mo  id)  irjn  nid)t  gefer)en  r)abe).  3d) 
weifj  nidjt  (sijui),  ob  (kama)  er  gefunb  Werben  wirb,  er  ift  fefyr 
franf  geworben. 


^ptfjjte  lEefetion.    Somo  la  sitta. 

Die  (Svnnb^aiihn  non  \  —  \0.    Der  (Drtsfafus. 

28.  ©ie  ©runbaafjfen  bon  1  —  10  lauten: 

1  mosi,  -moja  6  sitta 

2  pili,  -wili  7  säba 

3  tatu,  -tatu  8  nane,  -nane  # 

4  nne,  -nne  9  leenda 

5  tano,  -tano  10  leumi. 

©ie  ©opüetformcn  für  1—5  unb  8  unterfc&eiben  fid> 
fo,  bafe  bte  erstgenannten  Beim  abftraften  S^len,  bie  anbern 
in  Söerbinbung  mit  gegärten  ©egenftänben  gebraucht  toerben. 


©runbgafilen  bon  1—10.    DrtSfafuS.  23 

29.  2)ie  3ß^ten  fielen  hinter  bem  <£>au:pttt)orte,  unb  ba= 
bei  toerben  bte  oon  1 — 5  unb  8  tüte  (£igenfd)aft§tüörter  be= 
Ijanbctt,  b.  t).  fie  nehmen  baä  $räft£  be§  <£>aui)ttt)orte§  an, 
3.  23.  muhindi  mmoja  (1  $nbier),  wahindi  wawili  (2  $nbier), 
ober  wahindi  sitta  (6  ^nbter). 

30.  Steffen  ©igenfdjaftStDörter,  ^ütrttörter  unb  3abt= 
mörter  al§  Attribute  be§felben  £>au})ttt)orte§  jjufammen,  fo 
gelten  folgenbe  Regeln  für  bte  «Stellung: 

a)  muhindi  inwerevu  huyu,  biefer  fdjlaue  Snbier; 

b)  muhindi  mwerevu  mmoja,  ein  fdjlauer  Snbierj 

c)  wahindi  wawili  hawa,  biefe  beiben  3nbier. 

Sagen  würben  Umfiellungen  folgenbe  2Jeränberungen  in  ber 
Söebeutung  ^ur  $olge  haben: 

a)  muhindi  huyu  mwerevu,  biefer  $nbier  ifi  fcfilau; 

b)  muhindi  mmoja  mwerevu,  ein  Snbier  ift  fdjlau; 

c)  wahindi  hawa  wawili,   biefe  Snbter  finb  pei  (an  ber 

31.  S5on  jebem  §au£tfoort  fann  burd)  bte  (Snbung  -ni 
ein  Drt§!afu§  gebtlbet  toerben,  ber  auf  bte  fragen  „too, 
toober  unb  tpoljin"  fleht  unb  im  £)eutfcben  burtf)  entfaredjenbe 
^Jrä^ofittonen  toiebergegeben  toerben  tann,  3.  93.  nyumba 
§au§:  nyumbani1),  im  fmttfe,  au§  bem  <£>aufe,  in§  £>au§, 
nacb  bem  §aufe.  «Statt  be§  ßofatit>3  fönnen  audj  bie  $rctyo= 
fitionen  katika  ober  kwa  eintreten. 

©er  Unterfcbteb  ber  33ebeutung  ergiebt  ftdj  nirfjt  au§ 
ber  $orm  be§  £)rt§rafu3,  fonbern  au§  bem  Setttoorte  be§ 
©atje§  beaiebungStoeife  au§  bem  3nfamment)ang. 

Södtten 

mkulima  (I.),  Sanbmann.  tola  (III.),  ©etotdjt  für  ©olb=  unb 
wazirau  (1.  01.),  ©ämonen;  ana  "      ©übertoaren   in    ber    ©cfjtüere 

— ,  er  ift  berrüdt.  einer  ©üb  errubt. 

mlaji  (I.),  (Sffer.  nusBu*  (III.),  §älfte,  ein  §alb. 

mkeka  (II.),  «pi.  mikeka,  Statte.  bidhaa*(III.),2Garen,fiaufmann§-- 

mpira  (II.),  ßautftfjut  guter. 

r  äkheri*(III.),  ba§  Se|te,  Stufjerfte ;  kaniki  (III.),  blau  gefärbter  ©Ijir= 

ber  äufjerfte  $rei&.  ttng. 

rangi*  (III.),  $arbe.  merikani*  (III.),  roljer  »aumtoou^ 

fedha*  (III.),  ©über;  ©elb.  ftoff  omer«.  Urfbrungä. 

bei*  (III.),   1.  »erlauf,   2.  (»er--  gamti  (III.),  rotjer  »aumtooEftoff 

fauf§=)0rei§.  inbif^en  Urfbrungä. 

mizani*  (III.),  2ßage.  gora  (III.),  ©tue!  (Stoff  «.). 


Sttatürlidj  mit  beränbertem  %on:  nyumbani. 


24  Seition  6. 

korja  an.),  $aä  (bon  20  doti1).  uzani*  (VI.),  ©etoid)t. 

ghalla  (III.),  aber  $1.  maghalla*,  urefu  (VI.),  Sänge. 

ajlagajin.  -toa,  galten, 

biashara*  (III.),  §anbel.  -chagua,  tocüjlen,  au§fudjen. 

p'embe     (III.),     ©Tfenbein;    Spi.  -punguza,    berminbern;    —   bei, 

p'embe,  (©lefantenOSafjn.  Dom  greife  ablaffen. 

frasila  (III.)  =  35  ratli  —  16  kg,  -pima,  meffen,  tbägen. 

ein  ^rafita.  -agiza,  beftetten. 

riale*  (III),  SDottar.  -safiri*,  reifen. 

barra*  (III.),  ^eftlanb,  Qnlanb.  -kata,   1.  ftfmeiben,   2.  in  Slb^ug 

y  sandarusi*  (III.),  $obaI.  bringen. 

^  karadha*  (III.),  (äin§Iofe§)  S)ar=  -jenga,  bauen. 

teljn.  -simamia,borfte^en,beauffi(^tigen. 

boonde  (III.),  Sljal.  -ngapi  (rote  ein  Slbjeft.  beljanbelt), 

njia  (III.),  2öeg.  tbiebiele. 

pima  (III.)  =  2.m,  ein  Sängen*  ghali*,  teuer. 

maß.  rakhisi*,  bittig. 

kikombe  (IV.),  Sctffe.  -gutnu,  |art. 

kisima  (IV.),  Brunnen.  asherini*,  jjtoanäig. 

vyombo  (IV.  $1.),  ©eräte.  mia  u  khamsfn*,  150. 

vyuma   (IV.    S|)I'.)    vya    dirisha,  mno  (mit  htm  £on  auf  bem  m), 

$enftereifen  ($Iur.).  fetjr,  ju  (fe^r)2. 

robota*     (V.),     $1.     marobota,  labda*,  bietteidjt. 

(2öaren=)S3atten.  kwa,  bei  (^erfonen). 

ttfittttß  11. 

Wataka  wapagazi  wangapi?  Nataka  watatu  ao  wanne. 
Nataka  kutafuta  wapagazi  Ungujani.  Nataka  kununua  mtumwa 
mmoja  na  wajakazi  wawili.  Kiasi  gani  mjakazi  huyu?  Rupia 
mia.  Kiasi  gani  unauza  k'uku  kumi?  Rupia  asherini.  Ni 
ghali  mno.  Si  ghali,  bwana,  rakhisi  sana.  Natoa  rupia  kumi 
tu.  Wataka  kumi?  Bwana,  wewe  mgumu  sana,  bassi,  chagua. 
Akheri  yangu  (mein)  ni  rupia  kenda,  nataka  kununua  rakhisi. 
Nataka  kununua  mikeka  sitta,  onyeshe  mikeka.  Hapana  mi- 
keka  mjini.  Nitapata  wapi  mikeka  ya  (öon)  rangi  hii  (biefer)? 
Kikombe  hiki  (biefe)  cha  (öon)  fedha  kiasi  gani?  Ni  ghali, 
punguza  bei,  Ungujani  waweza  kukunua  kikombe  kama  hiki 
(biefe)  rupia  kenda  (für  . . .  9htüi).  Lakini  uzani  wake  (ifir)  tola 
sitta,  na  tola  rupia  mbili.  Una  wazimu?  Nimenunua  mwen- 
yewe  tola  rupia  na  anna  kumi.  Bassi,  lete  mizani  kapime 
kikombe  hiki  (biefe).  Waona,  tola  sitta  na  nussu.  Nataka 
kwagiza  bidhaa  kwa  Muhindi  yule,  kaniki  na  merikani  na 
gamti.  Nataka  korja  kumi  za  (bom)  kaniki,  na  gora  kumi  za 
merikani  na  marobota  saba  ya  (bom)  gamti.  Nani  ameagiza 
marobota  kumi  haya  (biefe)?  Pana  marobota  mangapi  (töie= 
biele)  ghallani?  Wafanya  biashara  gani?  Nafanya  biashara 
ya  pembe.     Pembe  hii  (bte§),    frasila   kiasi  gani?     Nadhanni, 


1  3«  je  8  Xtnterarmlängen.    2  ©teljt  hinter  bem  Slbjeltib. 


ßontinuatib  unb  21bt>erbialt§.  25 

nitapata  frasila  riale  mia  u  khamsin.    Msharika  (StetttjaBer)  wako 
yu  wapi?    Kazi  yake  (feine)  kusafiri  na  kununua  pembe  barrani. 

Slttfp&e  12. 

©tcfcr  (huu)  ß'autfcfjul:  ift  nidjt  rein,  id)  merbe  10%  (j$ef)n 
auf  —  kwa  —  r)unbert)  in  5lb<$ug  bringen,  SEtjue  (tia)  ben  Äopal  in 
(ndani  ya)  btefe  (hizi)  fed)§  Giften!  £>err,  id)  möchte  jeljn  3tupi 
(qI§)  ©arlerjn.  23ielleid)t  roerben  mir  nur  5  °/o  (fünf  auf  —  kwa  — 
bunbert)  befommen.  $d)  mitt  fed)§  Käufer  Bauen.  2Bo  mirft  bu 
Bauen,  in  ber  (Stabt  ober  auf  (katika)  bem  Sanbgut?  Sä)  werbe 
im  Strjale  nat)e  Beim  (karibu  na)  $luffe  (Sofat.)  Bauen.  SOBtrft  bu 
jeijt  in  ber  ©tabt  Seute  befommen?  Sbrafjim,  get)e  morgen  [nad)] 
SBagamotjo  unb  fud)e  §er)n  öanbtuerfer,  fed)§  -JJtaurer  unb  üier 
3immerleute!  ©efjt  in  ben  2Batb  (Sof.)  33äume  gu  fällen  (ju  fällen 
Säume).  Seber  SJiann  §at  fcd£)§  Saften  (mizigo)  gef dalagen  (-kata). 
SHeÄetdit  fjat  ber  91uffeb,er  bie  gmäen  im  Spaufe  (Sof.)  gelaffen 
(-acta).  Sd)  Brauche  fieben  ©adjbalfen.  §at  ber  (@ifen=)  ©djmieb 
bie  $enftereifen  gefdjmiebet?  ©eä)§  finb  fertig,  bie  anbern  (vyingine) 
roirb  er  morgen  Bringen.  3)tc  Sänge  be§  2ßege§  Beträgt  (ift)  smanjig 
Sßtma.  Sft  (gießt  e§)  SBaffer  im  Brunnen  (Sof.)?  Seber  lufferjer 
$at  ad)t  Wann  beauffid)tigt.  ©eb/  in§  £mu§  (Sot.)  unb  $ofe  (-leta) 
eine  anbere  (jingine)  Spacfe!  §o!e  ein  Sßferb  unb  gmei  (Sfel! 
Wati)  ber  IrBeit  fdjfiefjt  (-fanga)  bie  ©eräte  in§  SO^agagin !  ©er 
Sanbmann  ift  einer,  bie  (£ffer  finb  Diele,  (©pridjroort.) 


Siebente  lEefttiatu    Somo  la  saba. 

Der  Konttnuattü  unb  ber  Jlboerbtalis.    llnregetmäjjtge  §etttr>örtev. 

32.  SDurdj  baZ  £emporalpräft£  -ka-  roirb  eine  brüte 
$orm  be§  ^tnperfelt§  gebtlbet,  bur$  roeldje  eine  (£r= 
3ärjtung  fortgeführt  roirb.  2öir  nennen  btefetbe  <®ontinua  = 
tio.  Sie  ^erfonen  roerben  rote  geroötjnlid)  burd)  bie  *|}erfonat= 
präftge  gebitbet: 

ni-ka-penda,  unb  id)  lieBte 
u-ka-penda,  unb  bu  tiebteft 
a-ka-penda,  unb  er  (fie,  e§)  lieBte 
tu-ka-penda,  unb  mir  liebten 
m-ka-penda,  unb  ifjr  lieBtet 
wa-ka-penda,  unb  fie  liebten. 

33.  ©urd)  baZ  *präfi£  -ki-  roirb  eine  $orm  be§  3eit= 
toorte§  gebilbet,  bie  man  bie  abb  erb  täte  ober  !oniun!= 
ttonale  nennen  famt;  fie  begeidjnet  eine  üftebenijanbtung, 
bie   gleidi^eitig   mit  ber  <£>auptb,anblitng  bor  fid)  ge^t, 


26  Seftion  7. 

imb  fd)lieBt  ben  23egriff  her  ^onjunftionen  „tnbem,  roärjrenb 
(gletd^äettig),  roenn,  obgleich"  ein.  3l)re  S3ebeutung  ift  nitf)t 
auf  eine  beftimmte  3eit  beft^tänft: 

ni-ki-penda,  tnbem  id)  liebe  ober  liebte 
u-ki-penda,  inbem  bu  liebft  ober  fiebteft 
a-ki-penda,  inbem  er  (fie,  e§)  liebt  ober  liebte 
tu-ki-penda,  inbem  mir  lieben  ober  liebten 
m-ki-penda,  inbem  if)r  liebt  ober  liebtet 
wa-ki-penda,  inbem  fie  lieben  ober  Hebten. 

34.  3)te  Serben,  tueldje  einen  einfilbtgen  ©tamm  I)aben, 
tt)ie  -cha  (fürctjten),  -ja  (lomtnen),  -la  (effen),  legen  bei  ber 
SSttbung  einiger  formen  nic£)t  rote  bie  übrigen  Serben  ben 
©tamm,  fonbern  ben  ^nfinitib  (oljo  kucha,  kuja,  kula) 
^u  ©runbe.  3)ie§  ift  ber  $att  in  ben  mit  folgenben  $rä= 
ftjen  gebübeten  formen :  -na-,  -ali-,  -me-,  -ta-,  f  oroie  einigen 
anbern,  bie  föäter  berjanbelt  roerben,  alfo: 

ninakuja.  id)  fomme,  ober:  naja,  id)  fomme 

nalikuja,  id)  tarn,  aber:  nilija,  id)  fam 

nimekuja,  id)  bin  gefommen,  aber:  nikaja,  unb  id)  fam 

nitakuja,  id)  roerbe  fommen,  aber:  nikija,  inbem  id)  fomme. 

S£rttt  tnbeffen  bor  ben  SSerbalftamm  ein  berfönttd)e§ 
$ürtoort  im  DbjeftSfafu?,  fo  bleibt  -ku-  ftet§  fort. 

35.  (Sbenfo  roerben  metft  aud)  bie  jjroeifilbigen  SSerbalftämme 
berjanbelt,  bie  mit  einem  SSofal  anlauten,  3. 23.  nimekwenda, 
id)  bin  gegangen,  oon  -enda. 

S)od)  behalten  mandje  niemals  ba$  ku-  be§  3nfimtio§, 
rote  3.  23.  -ua,  töten. 

hörtet* 

,  mkharabu*  (1.),  SSerttmfter.  salamu*  (III.),  ©ruj$;  -fanya — , 

mkhalifu*    (I.),    Übertreter    (be§  grüben. 

©efe£e§).  bunduki*  (IIL),  glütte. 

rnzee  (I.),  ber  (bie)  Sllte,  ©rei3.  ^adhabu*  (III.),  ©träfe. 

mkubwa  (I.),  JBorgefe^ter.  ^  karaköl*  (III.),  2ßad)e. 

mtu    inzima    (I.),    erroatf)fener  mapesa  (V.  5ßl.),  ©elb. 

aftenfdfj,  (ürttmtfjfener.  ßultani*  (V.),  ©ultan,  ßatfer. 

mwenyi  (I.)  zamu,  Soften.  utumwa  (VI.),  ©flauem. 

..jnkataba*  (IL),  Vertrag.  upagazi  (VI.),  Srägerlo^n. 

mji  (II.),  $1.  miji,  ®orf,  ©tabt.  mahali  (VIII.),  Drt,  ©tette,  tyia%. 

mpunda  (II.),  9tet§.  -ja,  fommen. 

mrimlT  (IL),  ßüfiengebiet,  ßüfte.  -la,  effen. 

ushuru*  (IIL),  30II.  -fa,  fterben. 

askari*   (IIL),    $L    askari   ober  -isha,  beenbigen1. 

waaskari,  ©olbat.  -enda,  gefjen. 

1  SUtit  fotgenbem  ^nfmttib  (meift  ob,ne  ku-)  bient  e§  jum  2tu§= 
brutf  be§  2lbr»erb§  „fä)on,  bereits". 


ßontinuatib  tmb  2lbberbialt§. 


27 


SGaren. 


-iba,  fielen, 
-ingiza,  einfügten  1 
-pakia,  au3fül)ren  J 
-shtaki*,  berflctgen. 
-rudieha*,  gurüägeben. 
-arigalia,  befetjen. 
-gawanya,  teilen. 
-twaa,  nehmen, 
-kimbia,  ftietjen,  toeglaufen. 
-kamata,  ergreifen,  fangen, 
-batili*,  abf Raffen, 
-kaa  kwa,  bleiben  bei. 
-choma,  »erbrennen, 
-tia  mkono,  (ba§  ^anbgeitfien  b,in= 
feijen  =)  unterfdjreiben. 


-pewa,  erhalten,  befommen. 
-kata  maneno  (bie  2lngelegenf)eit 

abfdjneiben  =)  entfdjeiben. 
-kaa  zamu,  Soften  fteljen. 
-shika    (bunduki)    mbele,     öor= 

galten,  präventieren, 
-kuta,  treffen,  begegnen, 
-onekana,  betroffen  ro  erben, 
-tupa,  b,inmerfen,  toegtoerfen, 
kweli,  toirflid)!  fürtoatjr! 
pasipo,  orjne. 

hiyo,  j    ' 

rubele  ya,  cor  (örtlidj). 

kabla  ya,  öor  (äeitlitt)). 


Mutig  13. 

Nimekwisha  pima  njia.  Nimekuja  kushtaki.  Amekwisha 
lipa  juzi.  Akiisha  *toa  mapesa,  bass!  si  dasturi  kurudisha 
khalafu  bidhaa.  Nitakuja  mwenyewe  kwangalia  sbaruba  ligom- 
bewalo  (um  WeläjeS  geftritten  hurb,  ftrittig).  Tumepatana,  bwana, 
tukagawanya  shamba;  killa  mtu  ametwaa  nussu.  Ng'ombe 
wako  wamekula  rnpunda  wangu  (meinen).  Mwarabu  yule  aliua 
watu  wengi  akakimbia.  Kweli,  Waarabu  wakharabu,  wanak- 
wenda  barra  kukamata  watumwa  tu.  Sultani  wetu  amebatili 
utumwa;  lakini  mtumwa  akitaka  kukaa  kwa  bwana  wake, 
bass.  Mmekwisba  fanya  mkäta^a?  Tieni  mkono  bapa.  Uta- 
kwenda  wapi?  Arneingia  nyumbani  akeba  (=  akaiba).  Amek- 
wiba  nini?  Akiisha  pewa  upagazi,  ametupa  mzigo  njiani 
akakimbia.  Nitakwenda  kufanya  sbauri  naye.  Nakhodha 
atakuja  sasabivi.  Umekwisba  lipa  ushuru?  Waamuzi  wanie- 
kuja  wakakata  maneno. 

SlttfßttBc  14. 

SBenn  bu  einen  Ort  ofjne  3oÄamt  anläufft  (-shuka),  (fo) 
toittfi  bu  nur  ben  3ott  rjinterjiefjen  (bu  miEft  fielen  3oft  nur). 
2Benn  iemonb  ©üter  einführt  ober  cm§für)rt  (ein  SJJtonn,  menn  er 
einführt  :c),  (fo)  ift  er  ein  Übertreter  (be§  ©efefee§).  Wlün  Sftann 
ift  geftorben,  td)  roünfdje  feine  (wake)  Söljnung.  S3i§  Jefet  marfd)iert 
(gefyt)  üjr  mie  bie  Snten  (mabatta),  ntd)t  (si)  tote  ©olbaten.  ÜEßenn 
id)  fage  „fefirt",  (fo)  madjft  (futurum)  bu  fo.  SBenn  bu  Soften 
fiel&ft,  (fo)  beftebt  (ift)  beiu  (yako)  ©ru|  [barin],  ba§  ©eroefir  j$u 
präventieren.  2Benn  bu  beiuen  SSorgefe^ten  auf  bem  ÜEßege  (Sof.) 
iriffft,  fo  grüfjt  bu  fo.  SQBeun  bu  ettoaS  (ein  3)ing)  in  ber  §anb 
(Sof.)  trägft,  (fo)  roirft  bu  beinen  33orgefefcten  anfersen  (-angalia) 
uub  mirft  borbeigefien.  SBenn  ber  Soften  „fjerau§"  ruft  (-sema), 
(fo)  lommen  bie  ©olbaten  ber  2Bad)e  alte  !b,erau§  unb  grüben  bor 
ber  2ößad)e.  SCßenn  ein  Soften  betroffen  wirb,  märjrenb  (unb)  er 
fdpft,  ttürb  er  ©träfe  erhalten.    Sßenn  bie  Araber  ©flauen  fangen 


28  ßeftton  8. 

gefjen  (bie  Araber  menn  fic  getjen  fangen  ©flauen),  fangen  fie  nur 
SDßetber  uno  Einher;  fie  töten  bie  (Srmadjfenen  unb  btc  bitten  nnb 
berbrennen  ifjre  (yao)  Dörfer.  Sßtete  ©Haben  fterben  anf  bem 
SBege  (Sof.),  e^e  fie  bie  $üfte  erreichen  (bor  bem  (Streiken  —  ku- 
fika  —  bie  ßüftc). 


Sfirfjte  lüeßttan»    Somo  la  nane. 

(Dbjeftsfafus    ber   perfönttcfyeu  (fürtüörter.     Hüd?6e3Üglid?es  ^ürroort. 
(Dbjefttoe  getttoörter. 

36.  ©ie  in  §  7  angeführten  formen  ber  berfönlidjen 
$ürtoörter  tonnen  gtet^gettig  für  ben  £)bjef t§!afu§  ge= 
braud)t  Serben,  alfo: 

mimi,  mir,  mid)  sisi,  nn§ 

wewe,  bir,  bid)  ninyi,  eud) 

yeye,  itim,  ttut;  ifjr,  fie;      wao,  ü)nen,  fie. 
ü)m,  e§ 

SDte§  ift  inbeffen  nur  guläffig,  roenn  fie  nidjt  in  un= 
mittelbarer  SSerbinbung  mit  bem  3etttoorte  fielen, 
alfo  3.  93.  in  einer  ellibtifdjen  3lnttbort :  umepiga  nani  (toen 
ijaft  bu  geflogen?  —  SInttoort:  yeye  (tön). 

37.  2jn  S&erbinbung  mit  bem  3etttoort  toerben 
flott  beffen  bie  folgenben  Mrjeren  formen  geb.raudjt,  bie 
gum  Seile  mit  ben  fdjon  öfter  ertoäfjnten  ^erfonatbräftjen 
be§  3etttt)orte§  übereinfiimmen : 

-ni-,  mir,  mid)  -tu-,  un§ 

-ku-,  bir,  bid)  -wa-,  eud) 

-m-,    ü)m,  tt)tt;    ü)r,  fie;      -wa-,  fie. 
ir)m,  e§. 
Slnmerf.     -ni-  totrb  bor  JBoMen  nidjt  feiten  ju. -n-  berturjt; 
-m-  lautet  bor  a,  e,  i:  -mw-,  bor  u:  mu-  ober  in-,  bor  o:  mw-  ober 
-m- ;  ba§  a  bon  wa-  fliegt  mit  folgenbem  a  oft  in  ä,  mit  e  unb  i  mit= 
unter  tu  e  pfammen. 

38.  Sie  DbjeftSformen  ber  berfönlidjen  $ür= 
toörter  (§  37)  werben  ber  SSerbatform,  bon  ber  fie 
abhängen,  in  ber  SBeife  etnberleibt,  bafj  fie  ftet§ 
unmittelbar  bor  ben  SJerbalftamm  unb  hinter  ettba 
fonft  borljanbene  ^räfije  treten. 

nina-ku-penda  \  ^  Me  ^ 
na-ku-penda      ;       '  ' 

nali-ku-penda  \    ^  Mtc  ^ 
mli-ku-penda    /      ' 
nime-ku-penda,  id)  tmbe  bid)  geliebt. 


£)bjeft§fafii§  ber  perfönltdjen  gürtoörter.  29 

nita-ku-penda,  id)  loerbe  bidj  lieben 
nika-ku-penda,  unb  xd)  liebte  bid) 
f      __^— — -  ni-penda,  liebe  midj 
^  ku-ku-penda,  biet)  3U  lieben  u.  f.  tu. 

39.  23eäte^t  fidj  ba§  Dbje!t  be§  berfönlic&en  $ürmorte§ 
auf  ba§  ©ubjeft  aurüd;,  b.  f).  bejeidmet  e§  biefelbe  ^erfon 
toie  jene§,  fo  tritt  ba§  rüdbegüglidie  ^ürtoort  -ji-  (mid), 
bidj,  fid),  un§,  eudj),  ein,  3.  S3.  na-ji-penda,  id)  liebe  mid) 
(felbft).  £>a§felbe  Jjat  bie  nämlidje  «Stellung  *tt)te  bie  toerfön= 
lidjen  ^ürtoörter. 

40.  ©ott  ber  bem  SSerbum  einverleibte  Dbje?t§fafu§  ber 
üerfönüdjen  ^ürJoörter  befonber§  b,erborgeb,oben  unb  betont 
werben,  fo  fügt  man  ber  betreffenben  ÜBerbalform  nodb  bie 
ootte  $orm  be§  ^erfönlidjen  gürtootteS  (§  36)  lungu,  3.  23. 
am|nipiga  mimi,  er  r)at  m  t  d)  gefdjlagen  (nid)t  bid)  ober  iljn). 

41.  25teXe  Beittoörter  traben  neben  iljrer  ©runbform  auf 
-a  (-i,  -e,  -u)  eine  abgeleitete  auf  ia  ober  ea,  3.  $8.  ku-leta  unb 
ku-letea  (^erbringen),  kw-ona  unb  kw-onea  (füllen),  ku-pika 
unb  ku-pikia  (fodjen). 

2)iefe  Nebenform  auf  ia  ober  ea  totrb  bie  objektive 
(aud)  relative)  $orm  genannt.  @ie  roirb  u.  a.  ftet3  gebraust, 
toenn  mit  bem  3eittt>ort  neben  bem  btreften  Dbjeft 
ein  inbirefte§  Dbjeft  üerbunben  ift,  gteidjbtel,  ob 
biefe§  Keltere  im  SDeutfdjen  burdj  ben  S5atib  ober  burdj  bie 
5|}räbofitionen  „für"  be;$ie&,ung§toeife  „gegen",  ober  eine  att= 
gemeine  SBenbung,  ttrie  „mit  SÖegug  auf"  au§gebrüdt  ift.  Sftan 
fagt  atfo:  leta  kitabu,  bringe  baZ  23udj  fjer!  aber  letea 
bwana  Jcitabu,  bringe  bem  §errn  baZ  23udj  b,er!  —  naona 
huruma,  idj  füljte  ERitleib,  aber:  naonea  mtu  huruma, 
id)  fü^te  SCRttletb  für  (ober  mit)  bem  Sftann.  —  napika 
\dazi,  idj  fod)e  üßataten,  aber:  napikia  mtu  viazi,  idj  fod)e 
einem  Wlann  23ataten. 

42.  SBerba,  bie  in  ber  borgten  ©übe  ein  a,  u  ober  i 
Ijaben,  bilben  bie  objeftibe  ^orm  auf  ia,  foldje,  bie  ein  e 
ober  o  Ijaben,  auf  ea.     (23eiftoiete  ftelje  oben.) 

Sßerba  auf  aa,  ea,  ia,  ua,  oa,  bilben  bie  objeftibe  $orm 
auf  -alia,  -elea,  -ilia,  -ulia,  -olea. 
Serben  auf  -au  bilben  -aulia. 

43.  ©inselne  Serben  bilben  feine  objeftibe  $orm;  fo 
befonber§  -pa,  geben;  -tia,  fetjen,  legen,  ftetten;  -kabidhi*, 
einljänbtgen  u.  f.  to.  (Sbenfo  regieren  viele  faufatibe  3eit= 
raörter  (bergt  Seit.  13)  gtrei  TOufatibe  unb  bilben  baljer 


30  Seitton  8. 

gleichfalls  feine  foldje,  3.  23.  -rudisha,  gurütf  geben;  -pangisha, 
jetnanb  ettoaS  vermieten;  -onyesha,  jm.  ettoaS  3eigen;  -ko- 
pesha,  jm.  etttmS  letzen,  borfdjtefjen;  -kabidhisha,  jm. 
ettoo§  einljänbigen ;  -oza,  jn.  an  jemanben  «erheiraten; 
-tanguliza,  jm.  etwas  öorauSbegafiten  u.  f.  ra.v 

44.  2Benn  ba$  Dbjclt  eine§  ©a^e§  ein  IjintoeifenbeS 
gürtoort  ober  ba§  ^ragenoort  nani  ift,  fo  mufc  Beim  Sßerbum 
ftetS  nodj  ba§  ptfaredjenbe  ^erföntidEje  $ürtt)ort  im  Ö6je!t§= 
fafuS  fielen,  3.  93.  unamwona  nani  =  bu  fielet  tJjtt,  tuen 
=  toen  fietjft  bu? 

SDerfelbe  Qfatt  tritt  ein,  roenn  baZ  ^au^ttoort  einen 
gang  beftimmten  ©egenfianb  beseiämet  (im  3)eutfd)en  T^at  c§ 
bann  ftets  ben  beftimmten  drittel  ober  eine  nähere  93eftimmung 
bura)  ein  rjintt>eifenbe§  ober  befi|an3eigenbe§  $ürtr>ort,  einen 
©enitib  u.  bgt.),  3.  93.  nitampeleka  mtu  huyu  =  idj  toerbe 
ttjn  fd)i(fen,  biefen  IRann  =  td)  roerbe  biefen  3Jlann  fdjicfen; 
aber  nitapeleka  mtu  =  idj  mcrbe  (irgenb)  einen  3Jcann 
fd}icfen. 

S&ötUt* 

mume  (I.),  ©bemann.  inchi  (III.),  ßanb.       b 

natu  (I.)  mbali,  ein  ^ernfieljenber,  -silaha*  (III.),  SCßaffe. 

^rember.  sanduku*  (III.),  ßoffer. 

mwizi  (I.),  ©teo.  kweli  (III.),  2Bcrf)rf)eit. 

mvuvi  (I.),  ^ifdjer.  nguvu  (III.),  $raft. 

mnyampara,  Srägerdjef.  ngoma  (III.),  S£an3. 

mwenyi  (I.)  kujua,  ßemter1.  v  ahadi*  (III.),  SSerfpredjen. 

mkalimani  (I.),  SDoImeifdjer.  vibaya  (IV.  $L),  58öfe§. 

rnwenyewe  (I.),  £>ctu3ttnrt.  venia  (IV.  $1.),  ©ute§. 

mudda*  (II.),  $rift.  kirongozi  (IV.),  (2öeg=)3rit)fjrer. 

msitu  (II.),  Sßoib.  kijana  (IV.),  Jüngling, 

mruba  (IL),  $1.  miruba,'33lutegel.  kisu  (IV.),  9Jteffer. 

mwezi  (IL),  3Jtonat.  adui*  (V.),  $einb. 

fedba*  (III.),  ©über;  ©elb.  makouabozi(V.),$reiIaufäfumme. 

khatti  (III.)  ya  deni,  ©djulbfdjetn.  suria*  (V.),  ßeb^toeib. 

vita  (III.),  Ärieg.  jumbe  (V.),  SorfcUtefter,  §äubt= 
boma  (III.),  3fort.  ling. 

khabari*   (III.)   (tyridj:    habari),  neno  (V.),  SÖort;  ettoaS. 

9taäjridjt.  matandiko  (V.),  ®eden. 

simmu*(III.),2;eIegra^;-piga— ,  mafuta  (V.),  afett,  Öl. 

telegrafieren.  jina  (V.),  Sftame. 

sherti*  (IIL),  SBebingung;  e§  ift  kofi*  (V.),  Ohrfeige. 

nötig2.  upanga  (VI.),  ©cfitoert. 


1  ©in  folgenber  ©ettitiö  int  Seutfdjen  mufe  natürlich  im  <Sua= 
ijitt  burdj  ben  Stttufatiö,  abhängig  bont  SSerbutn  kujua,  au§gebriitft 
toerben. 

2  9JHt  folgettbem  Snftnittb  ober  ßonjunltio. 


ObjefttbeS  3eittoort.  31 

nyele  (VI.  $1.),  §aare.  -fanyiza,  madjen  laffen. 

.  -uliza  mtu  kitu,  jm.  (ober  an  jn.)  -tandika,  auflegen. 

ettoa§  berfaufen.  -tupä,  toerfen. 

-weka,  nieberlegen.  -nyonyoa,  auöretjjen. 

-pendelea,    begünfttgen,    bebor*  *  -alika,  einlaben. 

jugen.  -tumikia  mtu,   im.   nüijticfj  fein. 

-patanisha,    aum    Sergtetdj    be=  ,  -hamisha,    auSjieljen    fjei&en, 

-tenda,  tl)un.                     [toegen.  tünbigen. 

,  -ajjirisha*,  Vermieten,  berbingen.-  -iba,  fiepten, 

-komboa,  freilaufen.  ^hurru*,  frei, 

-wusia*,  bermatfjen.  mwaka  kesho,  nddjfte§  SctJjr. 

-choma,  berbrennen.  keshokutwa,  übermorgen, 

-kosa,  berfebjen,  begeben.  nabele,  born. 

-funga,  einfberren.  upesi,  fdf)neü\ 

-fikiri*,  nadjbenfen,   e§  fid)  über=  tangu  zamaui,  fett  langem. 

legen.  wakati  wa,  jur  Qixi  oe§. 

-ficba,  berbergen,  berftecEen.  bila*,  ofjne. 

-eugua,    reiben;    -sugulia,    ein=  rije,  brausen,  au§erb,alb. 

reiben.  kwa,  für  (bom  greife). 

-lia,  loeinen.  ya  kwarnba,   bajj  (nadj  Serben 

-lilia  (mit  %ltl),  meinen  um  ober  be§  ©agen§). 

-pakia,  berlaben.                   [nadj.  kwa  sababu,  toeü. 

-ambia,  jm.  fagen.      ■  #    sisi  sote,  mir  alle. 

tifittttß  15. 

Adui  mpende  (©brtdjtbort) .  Unamshtaki  nani?  Nam- 
shtaki  mume  wangu.  Wamshtaki  sababu  gani?  Nimemuuliza 
upanga  kwa  rupia  sitta.  Nimemrudisha  mapesa  yake  (fein). 
Amenipangisha  nyumbe  yake  (fein).  Nakupa  mudda  wa  (bon) 
siku  kumi.  Muhindi  yule  asema  ya  kwamba  ameniwekea 
fedha  kwako  (bei  bir)  kunikopesha,  kweli?  Nionyeshe  njia. 
Wanampendelea,  kwa  sababu  ni  ndugu  wao.  Wamepatana, 
wazee  wa  mji  waniewapatanisha.  Watumwa  hawa  wampenda 
sana  bwana  wao,  anawapa  cbakula  na  nguo  na  killa  kitu.  Bwana 
wako  akutendea  vibaya?  Atutendea  venia  sana  sisi  sote.  Ni- 
mempa  rukhsa  mtumwa  wangu  Hasani  kutafuta  kazi  nje.  Ame- 
jiajjirisha  awe  (al§)  msimaniizi.  Urnewanunua  wapi,  watumwa 
hawa?  Nani  amekupa  rukhsa  kununua  watumwa?  Mimi  mtumwa 
sasa,  lakini  mwaka  kesho  nitajikomboa.  Nitakukopesha  makom- 
bozi.  Bwana  wangu  ataniacha  hurru  karibu.  Waarabu  wameni- 
kamata  wakanifanya  mtumwa.  Mwandikie  barua  ya  kwamba 
nampa  mudda  wa  (bon)  sikusaba.  Nimempa  ndugu  wake  mapesa 
akamletea  (ba§  fäd)nd)e  Objeft  ift,  tote  getoöfjnlid),  nidjt  toieberfiott, 
fonbernau§bemSSor^erge^enbenäU  ergänzen).  Mwanamke  huyuamem- 
kimbilia  mume  wake  bila  sababu.  Yeye  si  mke  wake,  ni  suria 
tu,  lakini  wakati  wa  kumwacha  amempa  mapesa  na  nguo, 
kwa  sababu   amempikia   na  kumfanyia1)   kazi  tangu  zamani. 

1  ahm  gtoei  Serbaiformen,  bie  burdj  „unb"  berbunben  finb,  toirb 
bie  smeite  im  ©uafyüi  oft  einf adj  burä)  na  mit  bem  ^jnfimtib  auSgebrücf t. 


32  Seition  8, 

Amemwusia  mtu  mbali  zayidi  ya  nussu  ya  (Don)  mali  yake 
(feinem),  Niandikie  khatti  ya  deni.  Mmemkamata  mwizi? 
Wavuvi  wamenivunjia  mashua  yangu.  Nitampelekea  barua 
kesho  ao  keshokutwa.  Tutamchomea  jumbe  huyu  mji  wake 
(fein),  akifanya  vita  naswi  (mit  un§).  Barua  hü  (biefen)  mletee 
bwana  mkubwa  bomani.  Akifika,  niletee  khabari  upesi.  Mtu 
akikosa  neno,  nitanifunga  siku  kumi.  Nitafutie  wapagazi! 
Kwanza  nitafutie  mnyampara  na  kirongozi,  wenyi  kujua 
barra.  Nitafikiri,  kesho  nitakuletea  majibu.  Hatta  lini  uta- 
weza  kunitafutia  wapagazi  mia?  Kazi  ya  mtumwa  huyu 
kunikatia  kuni  na  kuniletea  maji.  Nimempigia  simniu.  Sherti 
kuwapatia  watu  matandiko,  kwa  sababu  inchi  ile  (jene§)  ina 
(f)at)  baridi  nyingi  (biete).  Tumewatafuta,  lakini  wamejificha. 
Viatu  umesugulia  mafuta?  Nimeona  washenzi  wenyi  silaha 
huko  mbele,  wamejiticha  msituni.  Kijana  akililia  kisu,  mpe 
(©üridjtbort). 

SlttfßoBc  16. 
%xa$t  mir  meinen  (yangu)  Koffer  in  bie  ©tabt  (Sof.).  ©ringe 
mid)  äum  3oEamt  (So!.)!  SOßieöiel  fofiet  e§  (kiasi  gani),  mid)  an 
Sßorb  gu  Bringen  (mid)  gu  Bringen  in§  ©cbiff,  Sof.)?  SBerdjarterc 
(bermiete)  mir  bein  (chako)  ©cbiff!  $d)  merbe  bie  übrigen  Saften 
(mizigo  iliyobaki)  auf  (katika)  einem  ©d)iffe  bertaben.  ©age  mir 
ben  tarnen  be§  (la)  $atottän§.  ©briet)  bie  Söafjrfjeit,  mir  merben 
bir  ©ute§  tftun.  SCßir  merben  bir  ©beife  unb  Kleiber  geben.  Spat  bir 
jemanb  (mtu)  etrca§  geftofjlen  ober  bat  bir  jemanb  23öfe§  geffmn? 
^Bringe  (-peleka)  mid)  nad)  ber  ©labt  (Sof.).  bringe  ben  3)ol= 
meffcber  rjer  (-leta),  id)  roitt  mit  ifjm  reben."  SBenn  (Europäer 
fommen,  (fo)  bef)anble  fie  gut  (tbue  üjnen  ©ute§)!  (Sieb  mir 
9ftebigm!  Safc  mir  fcbnetl  eine  ÜJAebigin  madjen  (objeftibe  Qürm  bon 
-fanyiza).  ÜÜßenn  bid)  friert  (menn  bu  füfjlft  $ätte),  lege  bir  biete 
(nyingi)  Kleiber  auf.  (£r  f)at  mir  bie  §anb  in§  ©efid)t  (Sof.) 
gemorfen  (b.  f).  mid)  in§  ©efid)t  gefd)Iagen).  (Er  tjat  mir  (%tt) 
eine  Ohrfeige"  gegeben  (gef cblagen) 1.  ®r  I)at  fid)  ($ff.)  bie  §aare 
au§geriffen  (nicbt  bie  objeftibc  gorm !).  2Benn  bu  iu§  Simmer  (Sof.) 
eintrittft,  fd)Hef3e<bie  Stbür  binter  bir  (im  ©uatjüi:  fd)Itef$e  bir  bie 
Spr)!  9)lacb  if)m  bie  %f)üx  auf;  er  Ijat  nid)t  (hana  =  er  tjat  nicbt) 
Äraft.  9ttein  $inb  ift  mir  geftorben  (-fia,  objeftibe  $orm  bon  -fa). 
$ennft  bu  £)affan?  Scb  fenne  il)n  feit  langem.  3cb  merbe  bir 
23(utegel  fetjen.  2Ba§  für  eine  Arbeit  fjaff  bu  fier  [b.  tj.  ma§  baft 
bu  t)ier  ju  fud)en]?  ©ud)ft  bu  mid)?  3?d)  bin  gefommen,  £>err, 
biet)  einäulaben  gum  %cn\$  (Sof.).  Sd)  merbe  bir  9cad)rid)t  bringen. 
$d)  bin  bereit,  bir  nü^Iid)  ju  fein,  fobiet  (kadri)  id)  fann.  ©er 
SBirt  r)at  mir  gefünbigt.     (Er   tjat  fein   §au§   an   einen  2)eutfd)en 


1  ©benfo  ftet)t  ein  bobbelter  2tffiifatib  (atfo  nicbt  bie   objeftibe. 
3rorm)  bei  -piga  konde  unb  -piga  ngumi,  mit  ber  ^auft  fdjlagen. 


©ic  ftloffen  bet  $aupttoörter.    U.  «raffe.  33 

(Mdachi)  tierfauft.    SQBenn  bu  mir  ba§  Sßerfpredjen  gicBft,  am  (£nbe  -        <  i 
($ffuf.)  be§  (wa)   9CRonat§   einjujie^en   (einrieben   am  (£nbe  be§   Vv^ 
SDtonatg),  toerbe  idj  bir  ba§  £nm§  öermteten.     Sd)  brause  einen 
Wann,  um  mir  ben  2Beg  gu  geigen  (um  ju  =  blofjer  Snftnittü). 
Sftufe  einen  Wann,  mir  meine  <5ac|en  (vitu  vyangu)  §u  tragen. 


SSor  «onf. 

S3ot  Jöot. 

II.  mi- 
III.  n- 
IV.  vi- 

mi- 

ny- 
vy- 

Jßeunte  lefttian.    Somo  la  kenda. 

Überfielt  über  bie  Klaffen  ber  £}cmpta>örier;  bte  IL  Klaffe. 

45.  Sutfjer  ber  bisher  bel^anbelten  I.  klaffe  öon  £au:bt= 
Wörtern  unterfebetbet  man  noefj  folgenbe  ßtoffen: 

S3or  «onf.  SSor  S3of.  »or  «ont        Jöot  S3of. 
II.  m-,  mu-           mw-  VI.  u-l-^^ }      w- 

III.  n-  ny-  VII.  ku-  kw- 

.      IV.  ki-  ch-  VIII.  ba§  Sßort  mahali 

V.  —  —  IX.  bie  £ofatit>formen. 

46.  2>ie  Stoffen  öon  II- VII  bilben  t&ren  tyimat,  tote 
bie  I.  .Klaffe,  bur<$  SBe^fet  ber  23orfilben.  ®ie  23orftlben 
ber  2CRel)r3ar)i  finb  in  btefen  «Klaffen: 

»or  «onf.  3Sor  »of\ 

V.  ma-  ma- 

VI.  n^U**A        ny- 

S)ie  Sßörter  ber  fiebenten  unb  IX.  «Klaffe  bitten  feine 
XRe^r^a^t,  mahali  bleibt  im  Plural  untteränbert. 

47.  ©iefen  «Klaffen  entfp'rtdjt  folgenbe  CReifje  bon  perfön= 
li^en  ^üricörtern  (^erfottatyräfijen): 

(Stnjjaljl. 
»ot  «onf.         23or  »of.       SSor  «onf.  Soor  ©ot. 

II.  u-  w-  VI.  u-  w- 

III.  i-  y-  VII.  ku-  kw- 

IV.  ki  ch-  VIII.  pa-  pa- 
V.  li-                      1-                     IX.  mu-,pa-ha-    — 

II.  i-  y-  VI.  zi-  z- 

III.  zi-  z-  VII.  —  - 

IV.  vi-  vy-  VIII.  pa-  pa- 
V.  ya-  ya-  IX.   —  — 

48.  £)tefe  beiben  Reiben,  bte  SSorfilben  ber  £>au:pttt)örter 
in  ben  einzelnen  «Klaffen  unb  bte  benfelben   enttyredjenben 

©ualjilt  Äonti.=@ramtnatit.  3 


34  ßeftton  9. 

£erfönlid}en  $ürtoörter  bilben  bie  ©runblage  für  bie  gefamte 
$ormenbilbung  ber  (Spradje  nadj  folgenben  ©runbregeln: 

a)  £>a§  @igenfdjaft§mort  nimmt  jebe§mat  ba§  betreffenbe 
ßlaffenpräfij  (in  ber  ©ingarjt  ober  SCReTCjrgatjt)  an,  ba§ 
ber  «klaffe  be§  gugeljörigen  §au^ttt)orte§  entf^ridfjt, 
ebenso  bie  Safyvooxtex  oon  1  bi§  5  unb  8. 

b)  2)a§  3eitmort  erhält  ftatt  ber  für  bie  I.  Äffe  ge= 
bräudijUcben  SJ)erfonatbe;$eidjnung  a-  (beäieKjungStoeife 
im  $lurat  wa)  ber  brüten  *ßerfon  bielmeljr  eiue§  ber 
in  §  47  aufgeführten  perfönüdjen  ^ürtoörter  al§  ^}er= 
fonafyräfir,,  fobalb  ein  .£>au})ttoort  ber  klaffe  II — IX 
©ubje?t  be§  (5a|e§  ift. 

c)  $olgt  bie  ©enitiü^ßartiM  -a  auf  ein  £aubttoort  ber 
Äffen  II— IX,  fo  toirb  berfelben  ba%  entf^red^enbe 
perföntitfie  $ürtoort  oorgefetjt  unb  öerfajmität  mit  iljr 
ju  einem  SBorte. 

49.  infolge  ber  2)urä)füljrung  biefer  ©runbregeln  totrb- 
ein  enger  Sufammenljang  gmifdjen  ben  £>au|)ttei(en  be§  ©a|e§ 
fyergeftellt,  ber  fid)  äuferlicl)  burclj  toicberl)olte  SBieberfefjr 
berfelben  ober  einer  äljnlidjen  @ilbe  tennäeicfjnet,  gumat  bon 
ben  in  §  47  genannten  perfönlidjen  $ürmörtern  audj  bie 
übrigen  ^ürtoörter  abgeleitet  merben. 

ndi-ch-o            ki-su            ch-ema  ch-angu 

bie§  ift          9Jieffer            gute§  mein 

u-ki-noe                       ki-pate  ukali. 

bu  mögeft  e§  f Steifen,     bamit  e§  befommt  ©djärfe1. 

S)a§  ©inline  mirb  im  folgenben  ausgeführt  toerben. 

50.  S)tc  Hauptwörter  der  II.  Klasse  fjaben  biefelben 
^räfije  toie  bie  ber  I.  klaffe,  3.  SB.  m-ti  (Saum),  mu- 
hogo  (üötemof),  mw-aka  (3aljr),  Hiu-ujiza  (Söuuber),  rn-oshi 
(Steil*). 

$n  ber  SSJle^r^a^t  nehmen  biefe  ^aubttoörtcr  ftatt  ber= 
fetben  bie  üöorfübe  mi-:  mi-ti,  mi-hogo,  mi-aka,  mi-ujiza, 
mi-oshi 2. 

51.  Sitte  Sßerfonennamen  auf  m-  (mu-,  mw-)  gehören 
gur  I.  klaffe,  alle  anbern  Hauptwörter  j$ur  II. 

52.  S)ie  ^onforbanaregeln  ber  IL  klaffe  finb  fot= 
genbe: 


1  Stefe  grammattfctie  ©rftfieinung  nennen  mir  ßonforbanä. 

2  3Jtan  begegnet  aucf)  toofjt  ber  ©djreibung  my  üor  SoMen,  unb 
iljatfäcrjltä)  Hingt  5.  23.  myaka  beim  fc^netten  ©preisen  ättmfübig. 


II.  fttoffc  ber  §autottoörter.  35 

a)  Sa§  Qtbjeftiö  unb  ba§  beränbertidje  Sofort  nimmt 
bie  Sorfitbe  m-  (um-,  mw-),  in  ber  -Jfte^aljl  mi-, 
mti  m-refu,  miti  nri-refu  (polier  Saum,  tjolje  Säume), 
mti  m-moja  (ein  Saum),  miti  mi-wili  (gtoet  Säume). 

b)  SDte  ©enitiö=^artitet  lautet  nadj  Hauptwörtern  ber 
ätoetten  Älaffe  im  «Singular  wa,  im  $ulural  ya1 :  mti 
wa  mzungu  (ber  Saum  be§  (§urotoäer§),  miti  ya 
mzungu  (bte  Säume  be§  ®urotoäer§). 

c)  2)tc  befilan^etgenben  ^ürtoörter  nehmen  im  ©in= 
gular  ein  w-,  im  Plural  ein  y-  an:  mti  w-angu 
(mein  Saum),  miti  y-angu  (meine  Säume). 

d)  Sie  britte  ^}erfon  alter  formen  be§  &txt* 
toorteg  befommt  ba%  $erfonattoräfi£  u-  (bor  Sotalen 
w-),  in  ber  9Jteljqat)t  i-  (bor  Sofalen  y-). 

S5ie  ^erfonaltoräfije  a-  (unb  in  ber  9Jlet)r  = 
ga^I  wa-)  bürfen  nur  bann  gebraust  tr-erben, 
menn  baZ  @uBje!t  eine  *ßerfon,  allenfalls 
audj,  toenn  ba§fetbe  ein  fonftige§  lebenbeS 
Söefen  tft  (a-  unb  wa-  merben  otfo  ftets  gebraucht, 
menn  ein  <£>aubtft>ort  ber  I.  klaffe  ©ubjeft  tft.) 

e)  SDte  tjintoeifenben  QfürtDörter  lauten:  huu  (biefer) 
unb  ule  (jener),  in  ber  ÜJJletjqaljl  hü  (biefe)  unb  ile 
(jene):  mti  huu  (biefer  Saum),  mti  ule  (jener  Saum); 
miti  hü  (biefe  Säume),  miti  ile  (jene  Säume). 

mjenzi  (I.),  einer,  ber  baut,  23au=  samaki*  (III.),  3\tftf). 

luftiger.  ardhi*  (III.),  Scmb. 

mkunde  (II.),  Soljnentiftanäe.  shidda*  (III.),  ©d^ftrierigfeit;  e§ 

mtama  (II.),  üftegerljtrfe.  'tft  ft^toicrtg. 

mchele  (II.),  9tei§  (in  Römern,  saa*  (III.),  *J}1.  eaa,  ©tunbe. 

entrjiilft).  kambi  (III.),  Sager  (einer  $ara= 

mkate  (IL),  Orot,  toane). 

^,-mtungo  (II.),  UleiEje  aufgehängter  mali*  (III.),  ©igentunt. 

$tfd)e.  kiswabili(IV.),©ua'(jiIU       (bie 

^mzinji  (II.),  Sombament./J  kidachi  (IV.),  Seutfdj  J  ©tiradje). 

mtumba  (IL),  Beuglaft.  H  J»  kijiti  (IV.),    «pi.   vijiti,   ©traud), 

mwendo  (IL),  90tarfd),  IRetfe.  Sufdj. 

mwundu  (IL),  Sornljaue.  shamba  (V.),  *Pftan3ung. 

,  komba (III.), 5J3I.komba, ©alagoä,  ufunguo  (VI.),  ©djtüffel. 

eine  Slffenart.  \.*^ff\*  -oza,    tierfaulen,    faul,    morfdj 

s  cbungu  (HL),  tyt.  chungu,  Stmetf e.  toerben. 

tembe(IIL),  5ßL  tembe,  einßorn;  -angalia  (mit  beut  3Ilfuf.),  auf= 

ein  wenig.  baffen,  auf  ettoa§;2Idjt  geben  auf. 


1  ©ntftanben  au§  u-a,  i-a,  alfo  ben  tierfönlidjen  ^ürtoörtern  ber 
IL  ßlaffe  mit  ber  ^räbofitton  -a, 

3* 


36  Seftion  9. 

-ondoka,  toeggefjen.  -tupu,  leer,  blofj. 

-umiza,  beriefen.  -kubwa,  grofj  (fbrtdj  kdbüa). 

-kubali*,    annehmen,   pftimmen,  -dogo,  Hein. 

einberftanben  fein.  -nene,  biet 

-weka  wazi  (offen  legen  =)  flären  -zuri,  fdjön. 

(einen  5piatj).  -epesi,  leicht. 

-pima,  abmeffen.  -pana,  breit, 

^-uzanya,    pm    SSerlauf    fielen,  -ingine,  anber   |  Werben  al§  2lb= 

feilfte^en.  -ngapi,  nriebiel  }jeltiöe>beftanbelt. 

-vuka,  überfdjreiten  (ein  Sßaffer),  sawasawa*,  gleich  (untoeränb.). 

fefeen  über  (mit  beut  Slffuf.).  pia,  all,  ganj  (unöeränb.). 

-pya,  neu.  elfu*,  taufenb  (nacfjfteljenb,  uno.), 
p  -wi,  fdjle$t  (oeraltet  ftatt  -baya). 

Mttttß  17. 

Mikunde  yangu  inakharibika  (@})riä)tt)0rt)  *.  Msitu  ni  mpya 
na  komba  ni  wapya  (<5.prid)tt)0rt) 2.  Mtama  ni  muwi  na  wa- 
pishi  nao  (=  na  mtama,  mit  it)r)  ((Sbridjwort) 3.  Mzigo  wa 
chungu  ni  tembe  moja  ya  mchele  (<3btid)tüort).  Tembe  na 
tembe  ni  mkate  (@J)rid)tt>ort).  Samaki  akioza,  ni  mtungo  pia 
(<5.prid)tt)ort) 4.  Kwenyi  (mo  .  .  .  finb)  miti,  hakuna  (ba  finb  feine) 
wajenzi  (@|)rid)tt)ort) 6.  Mwitu  huu  ni  kweli  mali  yako  (beut)? 
Mwitu  ule  mali  ya  (bon)  nani?  Nionyeshe  mabali  penyi 
(mit)  mwitu  mwingi!  Killa  mtu  atakwambia  kama  ni  mali 
yangu  (mein);  mpaka  wangu  ni  mto  ule.  Ardhi  hiyo  (bie§) 
ni  ghali  mno,  si  shamba,  ni  mwitu  mtupu;  nitakupa  rupia 
elfu,  umekubali?  Tutaandika  mkataba  mbele  ya  bwana  mku- 
bwa6);  wewe  utauandika  kwa  kiswahili  na  mimi  nitauandika 
kwa  kidachi.  Nitakwenda  mji  kutafuta  watu,  hapa  hapana 
watu  wengi  wa  (jum)  kufanya  kazi.  Mshahara  wako  gani? 
Mpe  killa  mtu  mzigo  wake!  Mkiisha  kata  vijiti,  kateni  miti 
mikubwa.  Angalieni  mti  huu,  utaanguka  sasahivi,  ondokeni 
huko,  utawaumiza.  Umekata  miti  mingapi?  Mti  huu  mnene 
sana.  Mmekwisha  weka  wazi  mahali  pa  (für)  nyumba?  Bassi, 
nitapima  sasa  mizinji.  Miti  inauzanya  mjini  sasa?  Enendeni 
mwituni  kukata  miti  mizuri. 

StttföttBc  18. 

£>err,  unfere  Soften  finb  gu  fdfjroer.  ©eine  Saft  ift  nur  flein. 
(£§  ift  fdjtoierig,  Präger  ju  befommen,  menn  bu  bie  Saften  fo  fcfimer 
madjft  (wenn  bu  mad)ft  bie  Saften  fcfiwer  fo).  borgen  frii^  (morgens) 
werben  mir  anfangen  bie  Soften  $u  betbacfen  (binben).    Spacfe  beine 

1  JBebeutung:  SUteine  $Iäne  finb  ju  SCßaffer  geworben. 

2  S).  f).  jebe  3eit  f)at  iljre  befonberen  9ftenfdjen  unb  Sitten. 

3  S>.  Ij.  ein  fdjlect)ter  Arbeiter  fä)iebt  bie  ©äjulb  auf  f ein  SCßertäeug. 

4  SSergl.  ein  räubige§  ©djaf  ftecft  bie  ganje  §erbe  an. 

5  ®.  f).  bie  SDßelt  bewegt  fttf)  in  ©egenfätjen. 

6  3>te  S3eäeicE)nung  für  ben  Jöejirtgamtmann. 


®ie  SSerneinung  be§  !ßtittooxt§.  37 

Saft!  ©ie  ift  jju  ferner,  lege  fie  auf  (katika)  bie  SBoge!  9Jcadjt 
alle  Saften  gleid),  nid)t  (si)  eine  ferner  unb  eine  leidjt.  SBiebiel 
^euglaften  fiaft  bn  fertig  gebadt  (fiaft  bu  botfenbet  jn  baden)? 
©inb  alle  Saften  bereit?  Xragt  bie  Saften  fiinau§  (nje)!  S)ie§  ift 
nidjt  beine  Saft;  bu  fiaft  eine  anbere  Saft  erhalten.  SBenn  jemanb 
feine  Saft  untertoeg§  berbummelt  (trenn  er  berbummelt  ein  OJiann 
feine  Saft  auf  bem  Söege  —  Sofat.),  (fo)  toirb  er  Strafe  betommen. 
ipeute  ift  nur  ein  tleiner  Sftarfd).  @in  ÜHcarfd)  bon  (©enitib)  toie= 
;'vüiel  (fiier:  ngapi)  ©tunben  [ift  e§],  6i§  (hatta)  mir  in§  Sager 
(Sof.)  fommen  toerben?  ©dalagt  (fdjneibet)  einen  SBeg  mit  (kwa) 
©ornhauen.  §eute  toerben  mir  jtuei  Sflüffe  überfdjreiten.  S)iefer 
§Iuf3  ift  fefir  breit ;  e§  ift  frfjroiertg  ifin  gu  überfdjreiten.  Sebe  Stpr 
|at  ibren  (wake)  ©djlüffel  (©brid)toort). 


Zehnte  IBMition,    Somo  la  kumi. 

Perneinte  (Segentparts*,  Dergangenfyetts*  unb  §uf unftsf orm ;   si,   tefy 
bin  ntcfyt;  sina,  xd}  t^abe  ntdjt. 

53.  SDie  SSerneinung  tbirb  Beim  SScrbum  meift  burdj 
bie  *Parttfet  ha  (nidjt)  auSgebrüdft,  toetd^e  bor  bie  *J)erfonal= 
^räfije  tritt,  ©tatt  ha-ni  tnirb  si  gefagt;  ha-u  (bu  ntdjt)1 
unb  ha-a  werben  in  hu  unb  ha  äufammengeäogen,  fo  bajj 
bie  ^ßerfonatyräfije  ber  negatiben  $erbalformen  fotgenber= 
mafjen  lauten: 

si-,  td)  nidjt  hatu-,  tt)ir  nidjt 

hu-,  bu  nidjt  ham-,  ifir  nicht 

ha-,  er,  fie,  e§  nidjt.  hawa-,  fie  nid^t 

II.  ßl.  hau-,  er,  fie,  e§  nidjt  II.  AI.  hai-,  fie  nidjt. 

Stnmerf.  $ftatürlidj  treten  öor  foljgenbem  SSofat  bie  ent^ 
fpreäjenben  formen  ber  *ßerfonaIbräftj;e  ein,  3. 2J.  hatw-  ftatt  hatu  u.f.  to. 

54.  -ftun  tüäre  e§  aber  ein  Irrtum  ^u  glauben,  ba^ 
jeber  affirmatiben  $orm  be§  33erbum§  eine  analog  gebtlbete 
negatiüe  gegenüberftänbe.  ©ie§  ift  ntc^t  ber  $aü\  S&ielmefer 
toirb  nur  eine  befdjränüte  3af)l  negattber  Sembora  gebilbet. 
SBir  betrachten  äunädjft  biejenigen  für  bie  brei  ^aubtjetten. 

55.  S)ie  berneinte  ©egentoart  toirb  gebilbet,  tnbetn 
man  bie  in  §  53  ermähnten  negatiben  ^erfonalbräfige  un= 
mittelbar  bor  bm  SSerbalftamm  fefet.  ®abet-  bertoanbeln  bie 
üßerba  auf  -a  ifiren  (Snbbofal  in  ein  i;  bie  übrigen  bleiben 
unberönbert. 

1  ha-u  in  Sesug  auf  bie  II.  klaffe  Bleibt  bagegen  unöeranbert. 


38  Seftion  10. 

si-pendi,  id)  liebe  nidjt 

ku-pendi,  bu  liebft  nidjt 

ka-pendi,  er,  fie,  e§  liebt  nidjt 
II.  $1.  kau-pendi,  er,  fie,  e§  liebt  ntd^t 

hatu-pendi,  Wir  lieben  nidjt 

ham-pendi,  ib-r  liebt  nidjt 

kawa-pendi,  fie  lieben  ntdjt 
II.  $1.  kai-pendi,  fie  lieben  nidjt. 

Wogegen:  si-^dhibu  (id)  ftrafe  ntdjt),  si-asi  (idj  toiber- 
fpred^e  ntd)t)  u.  f.  to. 

2)tefe  ^otm  gilt  at§  Verneinung  für  Beibe 
©egentoart§formen  (alfo  für  napenda  unb  ninapenda). 

56.  $ür  bte  Vergangenheit  ift  eine  Q?ornt  in  ©e= 
braud),  bte  baburd)  gebilbet  toirb,  bafi  man  bie  Gemeinten 
^erfonaltoräfije  öor  ben  Snfinitiö  be§  VerbumS  fetjt: 

si-kupenda,  idj  liebte  nid)t,  idj  Ijabe  nidjt  geliebt 

ku-kupenda,  bu  liebteft  nidjt 

ka-kupenda,  er,  fie,  e§  liebte  nidjt 
II.  $1.  kau-kupenda,  er,  fie,  e§  liebte  nidjt 

katu-kupenda,  tt)ir  liebten  nidjt 

kam-kupenda,  tfc-r  liebtet  nidjt 

kawa-kupenda,  fie  liebten  nidjt 
II.  ßl,  hai-kupenda,  fie  liebten  nidjt. 

S)tefe  ^orm  enfOridjt  f otoorj!  ben  offirmattöen 
^mperfeften  toie  aud)  bem  ^erfett  (alfo  ben  formen 
nilipenda,  nalipenda,  nikapenda,  nimependa). 

57.  3)te  $orm  für  bie  De  meinte  3ufunft  unter= 
fdjetbet  fidj  öon  ber  affirmatiüen  $orm  nur  burd)  bte  oer= 
netnten  ^erfonat^räfi^e  (J)at   alfo  tote  biefe  ba§  £emöorat= 

fcräft£  -ta-). 

si-tapenda,  id)  roerbe  nidjt  lieben 
hu-tapenda,  bu  wirft  nidjt  lieben 
ha-tapenda,  er,  fie,  e§  wirb  nidjt  lieben 

II.  $1.  hau-tapenda,  er,  fie,  e§  wirb  nidjt  lieben 
hatu-tapenda,  mir  »erben  nidjt  lieben 
kam-tapenda,  iljr  merbet  nidjt  lieben 
kawa-tapenda,  fie  Werben  nidjt  lieben 

II.  $1.  kai-tapenda,  fie  werben  nidjt  lieben. 

58.  SDte  berneinten  5J5erfonatpräftje  toerben  atfeinftetjenb 
in  ber  Vebeutung  be§  öerneinten  *j}räfen§  oon  „fein" 
gebraucht,  alfo  si  (id)  bin  nidjt),  hu  (bu  btft  nidjt)  u.  f.  to. 

59.  S)a§  Gemeinte  ^ßräfenS  oon  nina  (id)  Ija&e)  lautet: 


©ie  Sßerneinung  beS  3citö>ort§. 


39 


sina,  id)  fyabt  nid)t 

huna,  bu  ^aft  nidjt 

hana,  er,  fie,  e§  fjat  ntäjt 
II.  $1.  hauna,  er,  fie,  e§  I)at  nidjt 

hatuna,  mir  fjaben  nidjt 

hamna,  it)r  Ijabt  nidjt 

hawana,  fie  Mafien  tüdjt 
II.  $1.  haina,  fie  Ijaben  nidjt. 

60.  ®a3  2Ibje!ttb  -enyi  (mit  $räft£en  b er  erften  klaffe: 
mwenyi,  wenyi;  mit  ^räfijen  ber  feiten  klaffe:  mwenyi, 
yenyi),  toetdjem  bie  23ebeutung  „fjabettb,  befiijenb"  eignet, 
wirb  r)äuftg  jur  Umfdjreibung  anberer  Slbjeftibe  gebraucht, 
3.  23.  -enyi  inali  =  fjabenb  SSermögeu  =  retd);  -enyi 
rangi  =  fyabenb  $ar'6e  =  farbig. 


SÖßötten 


mwenyewe  (I.),  SSefitser,  §err. 
f  mkata  (I.),  ber  SIrme  (beraltet). 
mwosha  (L),  (ßeid)en=)2Gäfdjer. 
msema    (I.),     ©bredjer;     msema 
kweli,  toer  bie  SBaljrfyeit  fpxtdtjt. 
,  mtashi  (I.),  $tttftefter.{vC;'< ,:  ,  -~* 
rnchimba  (I.),  ©räber;  einer,  ber 

gräbt, 
luzi  (II.),  SBursel. 
(mkono)  wa  kuume,  bie  9ledjte. 
(mkono)  wa  kushoto,  bie  Stttfe. 
msafara*  (II.),  ßaratoane. 
,kima  (III.),  Slffe. 
fayida*  (III.),  ftu^en. 
nguvu*  (III.),  ßraft. 
fimbo  (III.),  ©totf. 
kanga  (III.),  ^ßerfijubn. 
p'epo  (III.),  *ßarabte§. 
haya*  (III.),  ©djam. 
nanga    (III.),     Slnfer;     -tia    — , 

Slnfer  toerfen. 
pwani  (III.),  ßüfte. 
dhahabu*  (III.),  ©olb. 
safari*  (III.),  Steife. 
^  mirathi*  (III.),  ©rbfdjaft. 
shughuli*    (III.),    $1.    shughuli, 

©efdjäft. 
nafasi*  (III.),  ©elegertr)cit. 
,  faragha*  (III.),  «Flu^e,  3ett. 
dawa  ya  usingizi,  ein  ©djlafmittel. 
kizungu   (IV.),    bie    eurotoäiftfje 

©prai^e. 
kishenzi  (IV.),    bie  ©toradje  ber 
Söilben. 


kisima  (IV.),  SSrunnen. 

kitako;  -kaa — ,  füjen,  fidj  feijen, 

rnaneno    (V.),    äöorte,    ©bradje; 

—   ya   kishenzi,   bie  ©toradje 

ber  äßüben. 
bega  (V.),  5ßl.  mabega,  ©djulter. 
pesa  (V.),  ^ßt.mapesa,  eine  SiJtünäe 

(1  3tubi  =  64  qjefa). 
wakili*  (V.),  SBebotfmäcIjtigter. 
wakili  ya  fordha,  3oftbeamter, 
makaa  (V.),  ßofjlen. 
liwali*   (V.),    ©ouberneur    (ara= 

bifdjer). 
makusudi*  (V.),    Stbftc^t;    (9lbb.) 

abfidjtliä). 
uja  (VI.)  =  utumwa,  ©f  lab  er  ei. 
wakati  huu,  ju  biefer  3eit. 
-tvo,  aulgeben,  gal^Ien. 
-umä,  beiden. 
-•wa,  fein,  toerben. 
-zaa,  fidj  fortbftanjen. 
-umba,  fdjaffen. 
-dhamini*,  ettt>a3  berbürgen.    -• 
-kosa,    1.  fidj  irren,  fehlen,   fidj 

»ergeben,  2.  berfefjlen  (mit2Wt), 

3.  ermangeln  (mit  9TK.). 
-kataza   (mit  bototoelt.  %it,),  jm. 

ettoaZ  berfagen. 
-sbusha,  binabfenben. 
-funzwa,  gelehrt  toerben. 
-cbakura,  fdjarren. 
-tosha,  genügen, 
-chelewa,  ftd)  berfbäten. 
-safiri*,  reifen. 


40  ßeftion  10. 

-pita,  burdjfommen.  -saddiki,  glauben, 
-patikana,  erbältltdj  fein,5U  Mafien      -eunibua,  ftören. 

fein,  ju  belommen  fein.  pale,  ba^tn. 

-punguza,  aMaffen.  elfu  kumi,  je^ntaufeub. 

-oa,  heiraten  (Dom  Spanne).  -ema,  gut. 
-lazimisha*,  strängen;  -lazimish-      5Rcg.  33erB.  —  wala,  meber — notf). 

wa,  gelungen  merben.  karibu  na,  nalje  Bei. 

-ngoja,  märten.  hatta  (im  negat.  ©a|),  aud)  nicE)t, 

-ingiza,  einfügten.  ntdjt  einmal. 

s  -dhoofika*,  fddroaä)  merben.  tena  (im  negat.  @ajj),  nidjt  mefyr. 

-kohoa,  Ruften.  -geni,  fretnb. 

-ji-kohozä,  ftdj  räufbern.  Mbweni,  ein  Sorf. 

-nywa,  trinten.  Musa,  3Jlofe§. 

ttfittttö  19. 

Sijui  kusema  maneno  ya  kishenzi,  najua  kizungu  tu. 
Mbweni  mbali,  hatta  jioni  huwezi  kufika  pale.  Musa  hajui 
sana  kufua  chuma,  kazi  yake  (feine)  kufua  fedha.  Ghali  sana, 
siwezi  kutoa  riale  elfu  kumi.  Mimi  sisemi  wongo,  nasema 
kweli.  Siku  nyingi  sasa  hukuja.  Nataka  dawa  ya  usingizi, 
bwana,  usiku  silali.  Sina  chumvi  hapa,  nende  kalete.  Mimi 
sitampa  fedha  yake  (fein)  leo.  Kinia  huyu  mwema  sana, 
haumi  kabisa,  mwenyewe  asema  hataki  kumwuza.  Mimisitoi  riale 
moja  kwa  kima,  kima  hana  fayida.  Fayida  gani  kutoa  mapesa 
yangu  (mein)  kununua  kima?  — ■  hafanyikazi,  wala  hasemi,  hana 
neno,  hana  nguvu,  wala  si  mzuri,  kazi  yake  (fein)  kula  tu.  Hawi 
Musa  kwa  kuchukua  finibo  (<5prtd)tt)0rt).  Kanga  hazai  ujani 
(@£rid)tD0rt).  Mkata  hapendi  mwana  (be§gt.)  \  Muungu  hakuumba 
mtumbaya(be§gl.).  Mwosha  hadhamini  pepo  (be§gl.).  Msema  kweli 
hakosi  (be§gL).  Mtashi  haoni  haya  (be§gl.).  Mchimba  kisima 
hakatazwi  maji  (be§gl.).  Muhogo  maweni  haushushi  mizi  (be§gl.). 
Mwana  aua  mzee,  mzee  haui  niwana  (be§gl.).  Mwana  wa  k'uku 
hafunzwi  kuchakura  (be§gl.).  Wa  kuume  haukati  wa  kushoto 
(be§gl.).  Sikupi  zayidi  ya  rupia  sitta.  Njooni  nichukueni 
mabegani,  lakini  mtu  mmoja  hatoshi,  mimi  mzito  sana.  Wewe 
huna  nguvu,  huwezi  kunichukua.  Kwa  nini  hamkuja?  Kwa 
nini  hamkuvaa  nguo  safi?  Kwa  nini  hataki  kuniajjirisha 
chombo  chake  (fein)?  Sitachelewa.  Mtu  huyu  hakutoa  nauli. 
Sikusikia.  Sikusikii.  Kwa  nini  hukutia  nanga  karibu  na  pwani? 
Sina  dira  (^ompcifj),  kwa  sababu  siondoki  mbali  pwani  (öon  ber 
$Üfte).  Tangani  sikupata  hatta  mtumwa  mmoja.  Nimesafiri 
Nyasa  kutafuta  makaa  na  dhahabu,  wala  sikuona  kitu.  Hu- 
taweza  kupita  huko  wakati  huu,  kwa  sababu  hapana  maji 
njiani  wala  chakula.  Wapagazi  mia  hawatapatikana  sasa; 
msafara  mkubwa  umeondoka  juzi;  watu  wengi  mamekwisha 
kwenda  safarini  (auf  üteifen). 

1  ®.  t).  er  fann  feine  Siebe  ntdjt  burdj  ©ef^enfe,  fdjßne  ßleiber 
u.  bergt.  au§brücfen  unb  fdjeint  baljer  lieWo§. 


2>er  ßonjunftiü.  41 

SCttfaoüc  20. 

©u  arBetteft  gar  nidjt,  bu  fi|t  nur  (fjerum).  (Er  tritt  mir 
fein  (yake)  *pau§  nid)t  bermteten.  f)offentfid)  mirb  ber  SOßirt  mir 
nidjt  fünbtgen.  SBittft  bu  felbjjt  in  bem  §aufe  mofjneu  (-kaa)?  —  Dfain, 
idj  merbe  nidjt  einsieden,  ein  frember  (Europäer  mitt  ein  iQauZ 
mieten,  ©ofort  fcmn  idj  mein  (yangu)  §au§  nidjt  bermieten. 
^Billige  §äufer  finbeft  (-pata)  bu  iefet  nidjt;  mir  tjaben  iefet  biete 
grembe  lier.  Sdj  fann  audj  nidjt  einen  $efa  ablaffen.  $dj  ber= 
ffage  meinen  9Jiann;  feit  brei  Sauren  fjat  er  mir  meber  (Effen  nodj 
Reibung  gegeben.  (Er  moljnt  in  Stanga  unb  tjat  (-ka-  j£embu§) 
eine  anbere  grau  geheiratet;  idj  mag  (-taka)  iijn  nidjt  mefjr.  (Er 
!ann  nidjt  gelungen  merben,  jju  bir  (kwako)  gurüd^ufe^ren.  (Er 
fjat  teine  (nidjt)  (Erben  Ijinterfaffen.  ©ie  (Erben  tonnen  ftdj  nidjt 
einigen;  nun  gut,  bann  (bassi)  merbe  idj  bie  (Erbfdjaft  nidjt  au§* 
•jaulen  (-toa).  (Er  fann  nidjt  fetbft  fommen,  er  fjat  feinen'  33ebott= 
mädjttgten  gefdjidt  (-leta).  §at  er  bir  feinen  ©djufbfdjein  gefdjrieben? 
©er  Zollbeamte  mitt  mir  nidjt  Erlaubnis  geben,  ©üter  ju  töfdjen 
(-sbusba).  3d)  berftetje  (-jua)  meber  beutfdj  nodj  englifdj.  (Er  fennt 
bie  ©ebräudje  be§  (za)  £>anbet§  nidjt.  SÄ)  fjabe  nidjt§  (nidjt  ein 
©ing)  3ottbffidjtige§  (ju  —  cba  —  galten  3ott).  äßarte!  ©iefjft  bu 
nid)t,  baf?  td)  ©efdjäfte  fjabe?  3dj  fann  bir  nidjt  bie  (Erlaubnis 
geben,  ©emefjre  einzuführen:  $dj  fjabe  nidjt  fdjmuggetn  motten  ($dj; 
fjabe  nidjt  getrollt  ftefjfen  3ott).  Sd)  fauu  nidjt§  (nidjt  ein  ©ing); 
effen  unb  (wala)  finbe  (-pata)  feinen  (nidjt)  ©djlaf.  Sd)  bin 
fdjtoadj  getüorben,  id)  fjabe  gar  feine  $raft.  Sdj  f)abe  nidjt  geduftet, 
id)  lf)aoe  midj  nur  geräufbert.  Weine  grau  nimmt  (-la)  feine  (nidjt) 
Webern.  SBarutn  fjaft  bu  bie  Sölebijin  nidjt  getrunfen?  ©u  fannft 
ben  2Beg  nidjt  berfefjten.  (Er  mirb  nidjt  fjierljer  jjurüdfefjren.  2Benn 
ber  Jperr  biete  (nyingi)  ©efdjäfte  fjat  (^onfunftionafiS  bon  ku-  wa 
na,  fein  mit  =  fjaben),  merbe  idj  nidjt  fjineingefjen.  Seit  langem 
^afee  id)  nidjt  ©efegenfjeit  gefunbcn  (-pata),  bidj  31t  (ya)  ju  fefen. 
äßarum  glaubt  ttjr  mir  nidjt?  %&)  fjabe  feine  $eit  (Wufje),  id) 
Ijabe  biete  (nyingi)  ©efdjäfte,  fjeute  merbe  idj  nidjt  mit  bir  ^Beratung 
pflegen  fönnen.  SBittft  bu  morgen  ?lbenb  bei  un§  (kwetu)  effen, 
bann  (wakati  ule)  merbe  idj  feine  ©efdjäfte  fjaben  (gut.  bon  ku- 
wa  na,  fein  mit  =  fjaben).  2Barum  bift  bu  nidjt  früfjer  (zamani)  ■ . 
gefommen?  ©u  fjaft  bidj  fjeute  fefjr  berfbätet.  ©er  ©ouberneur- ^  "~ 
fjat  midj  nidjt  eingelaben;  nun  gut  (bassi),  idj  merbe  nidjt  ju  iljm 
(kwake)  geljen.    Sdj  fjabe  bidj  nidjt  abfidjtlidj  geftört.  x^U^J^w 


€lfte  ICefititm*    Somo  la  hedashara. 

Konjunfttü.    Steigerung  unb  llmfc^retbung  ber  (EtgenfcfyaftstDÖrter. 

61.   ©er  .^onjunfttö  be§  25erbum§  fjat  bie  ©nbung 
e;   2Serba  auf  i  unb   u   laffen  biefe  ©nbung  tnbeffen  un= 


42  ßeftion  11. 

beränbert.    23or   bie  fo   oeränberte  Stammform  treten  bie 

9}erfonafyräfi;re  (ein  üTemOuSbräfij:  ferjlt): 

ni-pende,  (bafj)  idj  liebe      tu-pende,  (bajj)  nur  ließen 
u-pende,  (bafj)  bu  liebft      m-pende,  (bafj)  ü)r  liebt 
I.  $1.  a-pende,  (bafj)  er  liebt       wa-pende,  (ba$)  fie  lieben 

II.  $1  u-pende,  (bct|)  e§  liebt      i-pende,  (bafj)  fie  lieben. 

62.  2)er  Verneinte  ^onjunftio  roirb  qu§  ber  affir= 
matioen  $orm  burdj  (Einfügung  ber  SßerneinungSbartifel  si 
ijroifdjen  ^PerjonaXpräfij  unb  ©tamm  gebilbet. 

ni-si-pende,     (bctfs)    idj      tu-si-pende,    (bafj)     tuir    nidjt 

nidjt  liebe  lieben 

u-si-pende,     (bafj)     bn      m-si-pende,  (bafj)  ifyr  nidjt  liebt 
nid^t  liebft 
I.  9tt  a-si-pende,      (bafj)     er      wa-si-pende,     (bafj)     fie     nidjt 

nidjt  liebt  lieben 

II.  $i.  u-si-pende,     (bctfj)     e§      i-si-pende,  (bajj)  fie  nidjt  lieben, 
nidjt  liebt 

63.  3)er  ^onjunftiü  wirb  teils  unabhängig  in  £>autot= 
fallen,  teü§  abhängig  in  !ftebenfät$en  gebraudjt.  $m  erfteren 
Satte  roirb  er  jum  5tn§brucf  eine§  2Bunfd)e§,  ober  beweint, 
einer  Wbmaljnung,  eine§  Verbotes  gebraust:  usi-ende 
sokoni  leo,  getje  Ijeute  nidjt  auf  ben  9Jcarft ;  useme  polepole, 
bu  mögeft  leife  fbredjen,  ftoridj  bodj  teife. 

3n  abhängigen  6ätjen  ftetjt  er  sunt  5lu§brud  einer 
Slbfidjt;  ba%  beutfdje  „bafj,  bamit  (bafc  nidjt,  bamit  nidjt)" 
roirb  babei  nidjt  au§gebrüc?t:  umwambie  aende  sokoni,  bu 
mögeft  iljm  fagen,  bafj  er  auf  ben  Sftarft  gelje,  ober:  er  fott 
auf  ben  9ttar!t  gerjen;  umwambie  asitoke  nyumbani,  bu 
mögeft  iljm  fagen,  er  foE  ba§  £>au§  nidjt  berlaffen. 
Um  bie  2tbfidjt  befonberS  tjerboräutjeben ,  roirb  oft  eine 
Umfdjreibung  mit  bem  23erbum  -pata  geroät)lt,  3.  23.  uni- 
ambie  nipate  kujua  nami,  fage  (e§)  mir,  bamit  idj  er= 
lange  gu  roiffen  idj=audj  =  bamit  tdj  e§  audj  roiffe. 

64.  S)a§  (SigenfdjaftSloort  Ijat  feine  Befonbere  $orm  für 
ben  ^ombaratiü  unb  ben  6uberlatib;  bie  ©tetgerung§= 
formen  roerben  oietmeljr  umfdjrieben.  S)er  beutfdje  ,Rom= 
baratiö  roirb  umfdjrieben  burd)  ben  $ofittb: 

a)  mit  fotgenbem  kuliko  (roörtlidj:  roo  e§  ift),  3.  29.  mtu 
huyu  mrefu  kuliko  yule,  biefer  Wann  ift  gro&,  »0 
jener  ift  (neben  jenem  =)  gröfjer  at§  jener. 

b)  SJcit  fotgenbem  zayidi  ya,  3.  23.  watu  wabaya  ni 
wakali  zayidi  ya  nyama,  böfe  SDRenfdjen  finb  roilb, 
meljr  als  Stiere  =  roilber  al§  £tere. 


Steigerung  ber  @igenfd§Qft§lüöTter.  43 

c)  äßit  nadjfolgenbem  punde  (etroa§  merjr),  roenn  nur 
einer  ber  berglidjenen  ©egenftänbe  genannt  ift,  3.  33. 
huyu  mrefu  puude,  biefer  ift  (ettt>a§)  größer. 

d)  SCRit  §ütfe  be§  3eitroorte§  kupita  (übertreffen),  3.  33. 
mtu  huyu  mrefu  ampita  yule,  biefer  SJftann  tft  grofe, 
er  übertrifft  jenen  =  gröfjer  ol§  jener. 

e)  (gi^elne  arabifcfie  «Komparative  finb  in  allgemeinem 
©ebraud),  3.  23.  kheri  (geroörjntidj  heri  geffcrodjen), 
beffer;  afadhali,  emüferjtenSroerter,  beffer,  öorsugierjen,  zc. 

f)  Mitunter  roirb  ber  «Komtoaratiö  „beffer"  aud)  in 
folgenber  SBetfe  umfdjrteben:  kazi  mbi,  si  mchezo 
mwema  (©fcridjroort),  fdjtedjte  Slrbeit,  nidjt  gute§ 
Bpiil  =  fdjledjte  Slrbeit  ift  beffer  als  gute§  ©ptcl. 

65.  S)er  beutfdje  ©utoerlatiö  roirb  auf  fotgenbe  SBetfe 
roiebergegeben: 

a)  ©eroöfjniicrj  burdj  baZ  2)erbum  kupita  (übertreffen)  in 
2)erbinbung  mit  bem  unbeftimmten  3a§toort  -ote, 
3.  33.  mtu  huyu  mrefu  awapita  wote,  biefer  SERann 
ift  grofj,  er  übertrifft  alle,  b.  t).  er  ift  am  größten. 

b)  «Kommt  ber  ©uperlatio  in  bemfelben  ©aije  neben 
bem  ^ßofitib  ober  bem  «Komparatib  bor,  fo  tjebt  man 
if)n  burdj  sana  tjerbor,  inbem  man  sugtetdj  ben  5tu§= 
brucf  retatib  roenbet,  3.  23.:  mtu  huyu  mrefu,  lakini 
aliye  mrefu  sana,  ni  yule,  biefer  SJcctnn  ift  grofj, 
aber  ber,  roeldjer  fe^r  grofj  ift,  baZ  ift  jener  =  aber 
jener  ift  am  größten. 

c)  «Kommt  ber  ©ubertatib  atfein  im  ®a|e  bor,  fo  brauet 
er  rjäufig  überhaupt  nictjt  beseitigtet  3U  roerben;  ba§ 
2Ibjeftib  roirb  bann  in  abfolutem  ©inne  gefaxt,  3.  33. 
yupi  mwema,  meiner  ift  gut,  b.  fj.  mit  anberen  ber= 
gtidjen,  gut,  ctlfo  ber  befte? 

®iefe  5tu§brutf§roeife  ertjält  burd)  bie  Slnroenbung 
be§  9teIatibbronomen§  nod)  größere  S>euttid)feii:  njia 
iliyo  paua,  ber  2ßeg,  roeldjer  breit  ift,  b.  rj.  abfolut 
breit,  ber  breitefte. 

66.  S)q§  ©uarjili  tjat  fanget  an  eigentlichen  @igen= 
fd)aft§roörtern;  3ttm  (£rfa|  berfelben  roerben  befonber§  rjäufig 
©ubfiantibe  unb  Sterben  berroenbet. 

67.  33eim  ©rfatj  ber  ©tgenfdjaftgroörter  burdj  £>aubt= 
roörter  im  6uarjUi  ift  folgenbeS  3U  beachten,  ©tetjt  baZ 
Slbjeftib  im  2)eutfd)en  alz  Attribut  Oor  einem  £aubtroort,  fo 
fterjt  baZ   entfbretijenbe  ©ubfiantio  im  ©uarjili  alz  ©enitib 


44 


ßeftton  11. 


hinter  bemfelben,  3.  23.  ein  berftänbiger  Sftann  =  mtu  wa 
akili  =  ein  9ttann  be§  23erftanbe§  (bon  Sßerftanb). 

2Inmerf.  ©tatt  ber  ©enitibtoartiM  fteljt  in  biefem  f^attc  audj 
fjäufig  ba§  Slbjeftib  -enyi:  mtu  mwenyi  akili,  ein  SOtcmn,  befifeenb 
SJerftanb  =  ein  öerftänbiger  2Jtann. 

3ft  ba§  2lbjeftib  aber  im  2)eutfd)en  *))räbirat,  fo  ge= 
Brauet  man  im  ©uahili  meift  ba§  23erbum  „Mafien"  in 
Sßerbinbung  mit  bem  betreffenben  ©ubftantib,  3.  23.  mtu 
huyu  ana  akili,  biefer  Sttann  f»at  23erftanb  =  i[t  berftänbig. 

68.  23efonber§  häufige  Umfdjreibungen  biefer  STrtfinb  3. 23. 


akili,  SSerftanb 
hila,  Sift 

kizungu,  (Surobäerart 
kiungwana,  $bel,  23übung 
thamani,  SQöert 
hakki,  9led)t 
kutosha,  ba§  (genügen 
haramu,  gefe^Iid)  23erbotene§ 
nguvu,  ßraft,  ©tärfe 
maji,  SBaffer 
rangi,  garbe 
chongo,  (Einäugigfeit 
mali,  £mb  unb  ©ut 
wazimu,  ©ämonen 
bakhati,  ©tüd 
afia,  ©efunbfyeit 


-a  akili,  berftänbig,  flug 

-a  hila,  liftig 

-a  hizungu,  eurobäifd) 

-a  kiungwana,  borneftm,  gebitbet, 

-a  thamani,  »ertbotl 

-a  hakki,  geredjt 

-a  kutosha,  genug,  genügenb 

-a  haramu,  berboten 

-a  nguvu,  fräftig,  ftarf 

-enyi  maji,  Ȋfferig,  faftig 

-enyi  rangi,  farbig,  gefärbt 

-enyi  chongo,  einäugig 

-enyi  mali,  reid) 

-enyi  wazimu,  befeffen 

-enyi  bakhati,  glüdlid) 

-enyi  afia,  gefunb. 


69.  <£§  giebt  ja&Ireic&e  3etttüörter,  bie  bie  23ebeutnng 
etne§  (£igenfd)aft§tt)orte§  in  23erbinbung  mit  bem  3ett= 
toorte  „werben"  baben;  hierher  geboren  3.  23. 


-choka,  mübe  »erben 
-konda,  mager  »erben 
-jaa,  bot(  »erben 
-pofuka,  blinb  »erben 
-kauka,  trocfen  »erben 
-lewa,  betrunken  »erben 
-levuka,  nüdjtern  »erben 
-onekana,  fid)tbar  »erben 
-potoka,  frumm  »erben 
-punguka,  »eniger  »erben 


-oza,  faul  »erben 
-pumbazika,  närrifd)  »erben 
-sikitika,  traurig  »erben 
-ugua,  franf  »erben 
-vunjika,  jerbrodjen  »erben 
-chongoka,  fteil,  abfdjüffig  »erben 
-kunjana,  runzelig  »erben 
-chubuka,  beulig  »erben 
-kamilika,  botttomtnen  »erben 
-nenyekea,bemütig»erbenu.f.». 


Sn  ber  23ergangenrjeit  erbalten  biefe  25erben  natürlich 
bie  23ebeutung  be§  ©etoorbenfein§  ober  einfad)  be§  @ein§, 
3.  23.  nimechoka,  id)  bin  mübe  getoorben  =  id)  bin  mübe. 
2ÖUT  man  fie  an  ©teile  eines  attributiben  (Sigenfd)aft§= 
tuorteS  bertoenben,  fo  muffen  fie  bem  betreffenben  §aubtroorte 


Itmfc^ret6ung  ber  (StgenfdjaftStoörter. 


45 


öertmttelfi  be§  tetattöen  ^rimotnen§  (öergt.  ßeft.  20)  an= 
Sefdjtoffen  toerben,  3.  58.  mtu  aliyechoka,  ber  Statin,  toelcfyer 
mübe  geworben  ift  =  ber  mübe  SRanii. 


ber    ädert; 
teer     eine 


[SJtenfö. 


mlima    (L),     einer, 

mlima     shamba, 

Sßffansung  anlegt, 
mpaji  (I.),  ©eber. 
mwana  (I.)  Adam(u),  2Ibam§fof)n, 
mguu  (II.),  ääein. 
^  msahafu*    (II.),    Äoranabf  djrtf  t, 

ßoranejentblar. 
^.nyuni  (III.),  SSogel. 
salamu*  (III.),  ©ruf},       [jufte^t. 
hakki*  (III.),  «Jtedjt,  ba§  einem 
sheria*     (III.),      ©efetj;     -enda 

sheriani,  tior  ©eridjt  get)en. 
khandaki*  (III.),  ©raben. 
'bora*  (III.),  JbaS  Sefte. 
mbwa  (III.),  5ßl.  mbwa,  £unb. 
pamba  (III.),  SBauiWootte. 
inchi  (in.),  «PI.  inchi,  ßanb. 
vita  (in.),  ßrieg. 
mali*  (III.),  Vermögen, 
amri*  (III.),  »efe§I. 
/  rukhsa*  (III.),  ©ener)migung. 
boma  (III.),  gort, 
kheri*  .(III.),    ba§    ©ute, 

fßeffere;  beffer. 
sherti*    (III.),   SSebingung;    (mit 

folg.  ßonj.)  e§  ift  erforberlid), 

bafe. 
makusudi*    (III.),    2Ibficljt;    (mit 

folg.  ßonj.)  in  ber  Slbficjjt,  %u, 

um  ju. 
kidole  (IV.),  finget, 
kichwa  (IV.),  ßobf. 
^kivuko  (IV.),  gfurt. 
kisima  (IV.),  SSrunnen. 
jambo  (V.),  5ßl.  mambo,   ©acfje, 

Sing,  Angelegenheit, 
si  jambo,  i(|  befinbe  midj  toob,!1. 
neno  (V.),   5J3I.   maneno,    1.  ba§ 

äßort,  2.  bie  ©adje. 
adui*  (V.),  Oreinb. 
rafiki*  (V.),  $reunb. 
bakuli  (V.),  ©Rüffel. 


ba$ 


yayi  (V.),  5ßl.  mayayi,  (St. 

tufali*  (V.),  5JW.  matufali,  Siegel. 

mapatano  (V.),  Vertrag. 

fungu  (V.),  Seil. 

baba  (V.),  äkter. 

ulinri  (VI.),  3unge. 

unywele  (VI.),  *pt.  nywele,  £>aar. 

udongo  (VI.),  Seljm. 

urithi  (VI.),  ©rbftfjaft. 

-fundishwa,  lernen. 

-linda,  aufpaffen,  bettmäjen. 

,-kuwaa,  ftoltiern,  ftammeln. 

-aminia,  tiertrauen. 

-ngoja,  warten. 

-nyoa,  rafieren. 

-chimba,  graben. 

,-teuka,  berrentt  toerben. 

-chinja,  fd)Iad)ten. 

-onya,  toarnen. 

-wusia,  bermatfjen. 

-patana,  fid}  einigen. 

-twaa,  nehmen. 

-funga,  einftierren. 

-jenga,  bauen. 

-vuka,  überfä)retten. 

-amsha,  roeden. 

-kawia,  äögern,  fäumen. 

-erevu,  fä)Iau. 

-pumbafu,  bumm. 

-ovu,  faul,  fdjleäjt. 

-pana,  breit. 

-nene,  bxd. 

-ema,  gut  (bei  ©ubftantiben  ber 

III.  AI.  njema). 
maeikini*,  arm. 
kamili*,  boEftänbig. 
sahihi*   lorrelt. 
marra  ya  pili,  nod)  einmal, 
vema,  gut  (Slbb.),  orbentlid). 
kabisa  (3lbb.),  gärtglidj. 
kwanza,  erft,  3Wtää)ft. 
tafadhali*,  bitte! 
inehalJa*,  toenn  ©ott  öutt. 


1  ©benfo  hu  jambo  (bu),  ha  jambo  (er),  hatu  jambo  (toir),  ham 
jambo  (itjr),  hawa  jambo  (fie  befinben  fid)  töoljl). 


V 


46  ßeftion  11. 

Ufcttttß  21. 

Mbwa  wana  akili  sana,  wafundishwa  mauibo  mengi  (biete). , 
Mlima  shamba  'njiani  sherti  alinde  nyuni  asipate  tembet-^^ 
(<Sbrid)mort).  Kberi  adui  mwerevu  kama  rafiki  mpumbavu 
(@|)rid)ttJOrt).  Kberi  kukuwaa  ^kidole  kama  kukuwaa  ulimi 
(<Sbrtd)tbort).  Usiweke  mzinji1  mwovu.  Mpaji  wa  kupa  ni 
Muungu,  usiaminie  mwana  Adam  (®brid)tt>ort).  Upeleke  salamu 
yangu  (meinen)  kwa  (an)  bwana  wako  kamwambie  batu  jambo 
sote.  Sema  marra  ya  pili  nipate  kusikia  vema  maneno  yako 
(beine).  Ngoja,  niandike  maneno  yako.  Nije 2  lini?  Hanipi 
hakki  yangu  (mein),  bassi,  nimemwambia:  twende  sberianil 
Lete  bakuli  nitie  mayayi!  Nikate  nywele  tu,  ao  ninyoe 
kichwa  kabisa?  Mkeka  buu  mzuri  kuliko  ule,  niununue? 
Wamechimba  kbandaki  pana  mno,  mtu  asipate  kupita.  Na- 
taka  kupanga  nyumba  hü  (biefe§),  kwa  sababu  ni  kubwa3 
zayidi  ya  ile  (jeite§).  Mtumishi  wako  amini  apita  wote. 
Mganga  wetu  bodari  kuliko  wenu.  Nyumba  yangu  (mein) 
kubwa3  kuliko  yako.  Kondoo  ni  rakbisi  kuliko  mbuzi.  Nyumba 
ya  (bon)  matufali  njema  kuliko  nyumba  ya  (bon)  udongo. 
Bora  ni  nyumba  ya  (Don)  mawe.  Sema  polepole  zayidi.4 
Mzigo  wangu  mzito  kuliko  wako.  Mbuzi  wetu  anataka  kufa, 
mguu  mmoja  umeteuka,  afadhali  tumebinje.  Chakula  ni  gbali 
hapa  kuliko  kwetu.  Pamba  bii  (biefe)  si  safi,  ile  (jene)  safi 
zayidi. 

Slufflßfte  22. 

©iefer  Odjfe  I)at  met)r  $raft  nl§  jener,  ©iefer  33onm  ift  tjötjer 
(länger)  all  unfer  (yetu)  §au§.  S)te§  ift  ber  fiödjfte  ^Berg  ftt  biefem 
(bii)  Scmbe.  ®ic  ©Haben  maren  fdjtauer  al§  ber  2Iuffet)er  unb 
betrogen  tr)n.  ©er  Söme  ift  ftärfer  at§  alle  (zote)  %im.  ©iefer 
$tufj  ift  breiter  al§  ber  9hifiu.  @d)Ied)te  9ttenfd)en  finb  milber  al§ 
%mt.  Sä)  mamte  ü)n,  aber  er  Itjörte  ntd)t  auf  (Mofjer  5Iffuf.) 
meine  (yangu)  Söorte,  er  bünft  (madjt)  fiti)  flauer  al§  bie  (anbern) 
Seute.  9Mn  jüngfter  55ruber  (mein  Araber,  melier  ift  -aliye-  ber 
f(einfte)  ift  geftern  in§  innere  abgereift  in  ber  9loftdjt,  bie  Sänber 
ber  Sßilben  ju  befuä)en  (feljen).  2Ber  ift  ärmer  al§  id)?  id)  bin  ber 
ärmfte  9ttenfd)  in  biefer  ©tabt.  $rieg  ift  beffer  al§  ein  fd)Ied)ter 
(mabaya)   Vertrag.     9Jlein    ^otaneEemfitar    ift    üoUftänbiger  \  imb 


1  Satylor,  bem  icf)  bie§  ©brtdjtoort  entlegne  (African  Aphorisms 
Sftr.  558»)  f treibt  msingi,  mag  bielteidjt  in  ben  nörbliäjen  SDiateften 
gebräutf)Iiä)  ift. 

2  $n  ber  jtoeif  elnben  ftxaQt  fteljt  ftet§  ber  ßonjunftib: 
Söann  foü  iä)  fommen? 

8  9Jtit§aubntiörtern  ber  III.  klaffe,  tote  nyumba,  nimmt  -kubwa 
fein  $räfi£  an. 

4  Sfft  ber  bergtidjene  ©egenftanb  nidjt  auSgcbrüdCt,  fo  bleibt  ya 
binter  zayidi  nettürtiä)  fort. 


Kuwa,  fein.   SempitS  ber  ©etooljnljeit.  47 


forrefter  al§  ba§  beintge  (beitt).  ©ein  (lake)  Steil  an  ber  (la)  @rb= 
fdjaft  mirb  größer  (of)ne  ^ßräfir,)  fein  al§  ber  unfrige  (letu);  unfer 
33ater  f)at  tym  me|r  all  bie  §älfte  öon  (ya)  feinem  (yake)  SSer=  ' 
mögen  bermadjt.*  ©ie  @rben  fjaben  fid)  [bafjin]  geeinigt;1  bafj  ber  r 
eine  ba§  £>au§  nimmt,  ber  anbere  (tüieber:  mraoja)  ba§  93iet) 
(überfeine  9tinber  unb  3ieQcn),  ber  brüte  (mmoja)  bie  Sßffanjung. 
Söann  fotten  mir  aufbrechen?  3dj  mitt  nid)t,  bafj  ifyr  jemanben 
(mtu)  otjne  (illa  kwa)  meinen  (yangu)  S3efer)I  einfperrt.  Sßenn 
jemanb  ein  £>au§  bauen  null,  fott  er  ($onj[.)  erft  auf  ba§  $ort  1/4^ 
fommen,  um  bie  ©enerjmigung  nad)3ufud)en  (-taka).  6ud;e  einen 
9Jtann,  ber  ba§  Sanb  fennt  (fennenb  -mwenyi  kujua-)  ba§  Sanb); 
er  fott  un§  eine  $urt  geigen,  bamit  mir  biefen  $Iuf5  überfdjreiten 
fönnen  (mit  -pata:  bamit  mir  erlangen  gu  überfdjreiren  ben  Sflujj). 
(S§  ift  beffer,  bafj  mir  nad)  (bloßer  5tffuf.)  jenem  ®orfe  (mji)  gefjen; 
e*§  ift  näfyer  a(§  SJtymapma.  3eige  mir  bejt  lürgcfteit  (5Ibfettib  ofyne 
?ßräfi£)  (melier  ift  -iliyo-  lurj)  2Beg  nadj  (ya)  SBagnmotm!  (Sott 
iä)  meinen  £>errn  teeden?  —  ^ein,  mede  ilnt  nidjt  (bu  mögeft  ilm 
nidjt  meden),  id)  merbe  fpäter  mieberfommen.  (Sage  bem  iperrn,  er 
fotte  (^onf.)  fyeute  9Ibenb  §u  mir  (kwangu)  fommen  (bafj  er  fomme 
ju  mir  bleute  9lbenb).  Sitte,  fomme  unb  befudje  midj  (fomm,  bafj 
bu  mid)  befudjeft,  -tazama)  gur)aufe  (bei  mir  =  kwangu)!  §d) 
merbe  nidjt  fäumen,  fo  ©Ott  miuV  ©iefe  SSäume  finb  nid)t  feljr 
bid,  fiefj  gu,  ob  (kama)  bu  nidjt  bidere  befommft.  Safjt  un§  graben 
($onj.  =  mir  mögen  graben)  einen  Brunnen  narje  beim  §aufe.  $d) 
fjabe  nur  ein  menig  gegraben  unb  fjabe  befommen  fd)öne§  (mazuri) 
SBaffer. 


&V/; 


Sfoälfte  lEefttian,    Soino  la  thenashara. 

Kuwa,  fein.     Cempus  ber  (SetDob.nfyeit.     partt3tptum. 

70.  yiati)  ben  Regeln  be§  §  34  roirb  audj  ba§  SSerbum 
ku-wa  (fein)  betjanbelt,  foroett  e§  überhaupt  regelmäßige 
formen  oilbet  (üergl.  XXII):  nalikuwa  (id)  roar),  nikawa 
(unb  id)  mar),  niwekuwa  (id)  bin  geroefen,  idj  bin  geroorben), 
sikuwa  (id)  bin  nicfjt  gemefen  ober  geworben),  nitakuwa 
(id)  roerbe  fein),  sitakuwa  (id)  merbe  nid)t  fein),  nikiwa 
(inbem  id)  bin  ober  roerbe). 

$n  S&erbinbung  mit  ber  ^}räpofition  na  rjett  baZ  SSerbum 
kuwa  bk  33ebeutung  be§  beutfdjen  „Ijaben":  nalikuwa  na 
(idj  ^atte),  nikawa  na  (unb  id)  rjatte)  u.  f.  ro. 

71.  SGßenn  „fein"  foöiel  bebeutet  tt)ie  „ba  fein,  zugegen 
fein,  ejiftieren,  fidi  irgenbmo  befinben",  fo  muß  btn 
entftjrcdjenben   formen   im   ©uarjiü   ftet§   eines  ber   Drt§= 


48  Seition  12. 

abberbien  -mo,  -po  unb  ko  angehängt  Werben.  ®abei  ber= 
geid^net  -mo  baZ  Sarinfein,  -po  ba§  ©ic&befinben  an  einer 
beftimmten  ©teile  unb  -ko  ba%  ©id)befinben  in  einer  ©egenb, 
3.  33.  bwana  alikuwamo  nyumbani,  ber  §err  war  im 
£aufe. 

72.  kuna  unb  pana  Ijaben  bie  33ebeutung:  „e§  giebt" 
(Wörtlicfj,  toie  in  ©djtefien:  e§  t)Qt);  hakuna,  hapana,  e§ 
giebt  nitfjt.  —  rn(u)na,  barin  ift,  barin  finb;  hain(u)na, 
barin  ift  nid)t,  barin  finb  nidjt. 

73.  9Jttt  bem  ^räfij  hu-,  ba§  unüeränbert  für  alle 
^erfonen  ber  (Sinäafyl  unb  SJie^rso^l  in  23egug  auf  alle 
klaffen  ber  Hauptwörter  gebraust  unb  unmittelbar  bor  bm 
aJerbalftamm  gefegt  Wirb,  bilbet  man  eine  $0nn,  bie  3um 
2lu§brud:  geWo!}nf)eif§mäJ3igen£ljun§  bient,  3. 58.  Mchea 
mwana  kulia,  hulia  yeye  (6brid)Wort),  Wer  fidj  babor 
fdjeut,  bah  (fein)  $inb  weint,  pflegt  felbft  ju  meinen. 

74.  33on  jebem  33erbum  fann  burdj  ba§  ^Präfijc  ber 
erften  klaffe  (m-,  mu-,  mw-)  ein  £>aubtWort  gebilbet  werben, 
woburdj  eine  $erfon  begeic^net  wirb,  bie  al§  @ubje!t  bie  burdj 
ba%  33erbum  au§gebrüdte  S^ätigfeit  ausübt,  3.  39.*  mla, 
ßffer,  einer,  ber  ifjt.  S)iefe  Hauptwörter  bewahren  inbeffen 
nod)  etwas  Don  ber  Statur  be§  35erbum§,  inbem  fie  einen 
£)bjeft§fafu§  gu  fid)  nehmen  können,  3.  33.  mla  watu, 
einer,  ber  ÜJttenfdjen  frifjt,  9ttenfd)enfreffer. 

33öir  werben  fie  ba^er,  weil  fie  an  ber  -ftatur  be§  £>aupt= 
worte§  unb  be§  33erbum§  gteidjerweife  teilnehmen,  *ßarti= 
3ipien  nennen. 

©tatt  biefer  $orm  Wirb  oft  btö  Slbjeftib  mwenyi  mit 
folgenbem  Snftnitib  gebr;iudjt,  3.  33.  mwenyi  kujua  (be= 
fi|enb  SBiffen)  =  mjua,  einer,  ber  weift,  ein  $unbiger. 

SSöxtet* 

mja  (I.),   öeraltet  ftott  intuaiwa,      haba*   (III.),    ein   ßörncfjen,    ein 

©flaue.!   ■    .  toenig. 

mlinzi  (I.),  §üter,  Söätfjter.  heshima*  (III.),  <SI)te. 

mngu  (I.)  =  muungu.  mbio  (III.),  ßauf(en). 

mkazi  (I.),  SSegrünber.  sakafu*  (III.),  SDacfj. 

.msiba*  (II.),  Unglütf.  ndege  (III.),  ?pi.  ndege,  SSogel. 

■-''  mwanzo  (II.),  SInfang.  shidda*  (III.),  Unglütf. 

mwamba  (II.),  gftiff.  raha*  (III.),  9htf)e. 

mbega  (III.),  Stffe.  konde  (III.),  Sauft;  -piga  — , 
hamarai*  (III.),  Sab.  mit  ber  3fauft  ftfjlagen. 

dunia*  (III.),  SBelt.  huruma*  (III.),  Süittleib. 

p'ia  (III.),  Äreifel.  amri*  (III.),  »efeljl,  »erorbnung. 

ada*  (III.),  Sitte.  saburi*  (III.),  ©ebulb. 


SParttätytum. 


49 


shughuli*  (III.),  ©efögäft. 
khatari*  (III.),  ©efaljr. 
Djaa  (III.),  junger. 
daawa*  (III.),  fRetfgtSftreit. 
kitendo  (IV.),  Sljat. 
kibaba(IV.),  §ofjlmaf3  (ca.  1  ßiter). 
kiungwana,  eble  3lrt,  Stbet. 
vyema  =  vema,  ©ute§. 
vimbi,  viwi  (öeraltet  ftatt  vibaya), 

SSöfe§. 
majani  (V.  Sßl.),  SSIätier;  ©ra§. 
tunda  (V.),  tyl,  matunda,  $rucf)i. 
hurru*   (V.),    tyl.   mahurru,    ber 

$retgetaffene;  frei, 
jura  (V.),  Sfjor.  ^w^',, 
maarifa*  (V.  $!.),  Sötffen,  £ennt= 

ni3;  äSerftanb. 
ukuugo  (VI.),  S)acr)ranb. 
ubishi  (VI.),  ©c^erj. 
ulimwengu  (VI,),  Söelt. 
ukuta  (VI.),  Stauer. 
uBiri*(VI.),  2luf  enthalt,  Jöertoeilen, 

gögerung. 
-ternbea,  frieren  gefeit, 
-zunguka,  fidj  breljeit. 
-jaza,  füllen, 
-ishia,  ju  (Snbe  fein, 
-chea,  fürchten  (mit  SSejug  auf). 


-fumbata,  ergreifen,  erfaffert. 
-elea,  itax,  berftänbticf)  fein. 
-lindwa,  Behütet  roerben,  fict)  Buten 

laffen. 
-tuma,  fc^iden. 
-panda,  Befteigen  (Leittier). 
-pasuka,  jetrei^en  (intr.). 
-umiza,  oerlefeen. 
-onea  mtu  huruma,  SJUttetb  für 

jm.  füllen. 
-weka  hurru,  freüaffen. 
-komboza,  freüaufen. 
-teua    (tietmltet    ftatt    -chagua), 

toät)Ien. 
-kua,  grofjroerben,  roadjfen. 
-tamba    (ftatt    beffen   geroör)n!ic£) 

-safiri),  reifen, 
-ngojea,  erro  arten, 
siwezi,  icr)  Bin  tränt 
nalikuwa  siwezi,  top  roar  tranf 1. 
mchana  kutwa,  ben  gangen  Sag. 
njoo   (unregelm.  Smtoeratto   öon 

-ja),  fomm! 
mduwara*,  runb. 
kulla  ==  killa. 
tokea,  feit,  Don  ...  an. 
mwaka  Jana,  im  öorigen  ^a!f)re. 
illa*,  au^er;  fonbern. 


Üöttttß  23. 

Mbega  hula  majani  na  matunda  ya  (be§)  mwitu,  mbwa 
hali  majani,  hula  nyama  tu.  Hapana  hamami  mjini,  watu 
hukoga  pwani.  Zamani  umefanya  kazi  kwa  nani?  —  Nali- 
kuwa boi  wa  bwana  IST.  Mchana  kutwa  hutembea;  kazini 
haji.  Nalikuwa  siwezi.  Ukiwa  huwezi,  njoo  kwangu  (ju  mir), 
upate  dawa.  Alikuwa  na  khoma.  Killa  siku  huja  kutaka 
rukhsa  ya  (junt)  kutembea.  Ada  ya  mja  hunena,  mungwana 
(üoerfefee :  bie  be§)  ni  kitendo  (<Bpx\ä)\DOxt).  Dunia  huleta  vyema 
na  vimbi  (<S^rid)rDOrt).  Dunia  ni  mduwara,  huzunguka  kama 
p'ia  (be§gl.).  Haba  na  haba  hujaza  kibaba  (be§gl.).  Heshima 
ya  kiungwana,  hujua  atendewayo  (roQ§  itjm  gctljan  rcorben  ift, 
seil.  ©Ute§).  Mbio  za2  sakafuni  hwishia  ukungoni  (be§g'f.). 
Mchea    mwana    kulia    hulia    yeye  (be§gl.). 


1  SSeibe  Seile  roerben  konjugiert:  walikuja  huwezi,  alikuwa 
hawezi  etc. 

2  ©in  ^auptroort  fann  niäjt  burcrj  unmittelbare  SSetfefeung  etne§ 
SofatiO§  naljer  Beftimmt  roerben,  oielmefvr  tritt  äroifcgen  Beibe  bie 
©enttioparttfel:  S)a§  Saufen  auf  bm  S)a<r)e.  ©Benfo  3.  SB.  „Sie  3lr= 
Bett  im  §aufe"  =  kazi  ya  nyumbani. 

©ualjiii  ßotU>.=©rammattf.  4 


50  Sektion  12. 

Hawa  wafumbata  moshi,  watazameni  mikono 
Kulla  jambo  la  ubishi,  hulifanya  kuwa  neno1. 
Mjua  kutenda  vyema  na  viwi  vyamwelea 2  ((Söricbtoort).  Mlaji  ni 
mlaleo,  mla  Jana  alileni3  (be§gt.).  Mlinzihulinda  ndege;  mke  mzuri 
halindwi  (be§gl.).  Mngu,  rnkazi  wa  uliinwengu,  shidda4  na  raha4 
butuma  (be§gt.).  Mpanda  farasi  wawili  hupasuka  msamba5  (be§gl.). 
Mpiga  konde  ukuta  kuurniza  mkonowe  6  (be§gl.).  Mtaka  yote 
(afie§),  bukosa  yote  (be§gt.).  Tangu  lini  walikuwa  buwezi? 
Alikuwa  safarini  miaki  mingi  (ftott  ruiingi).  Akiwa  masikini 
sana,  mtamwonea  buruma.  Nitapanga  nyumba  yako  (beut), 
ikiwa  kubwa  aondogo7.  Amri  hii  (biefer)  itakuwas  na  nguvu 
tokea  kesbo.  Killa  mtu  alikuwa  na  nyumba  yake  (fein). 
Msimamizi  akiwa  mbaya  na  mkali,  buwapiga  watumwa.  Ha- 
sani  alikuwa  mtumwa  wangu  tangu  zamani,  na  sasa  ananena, 
nimemweka  burru.     Uwe  na  saburi  katika  msiba. 

5tuföttBc  24. 

Sdj  mar  ein  ©flaue  &i§  geftern;  aber  jener  §err  l)at  mich) 
freigefauft.  Sßer  mar  bein  Sperr?  SDton  Sperr  ift  fefyr  ftreng  (-kali), 
er  pflegt  mtd)  jeben  %a$  ju  fdjtagen,  unb  feben  Ttonat  nimmt  er 

1  (Sin  biet  zitierter  3}erö  (bergt.  Satjtor,  African  Aphorisms 
or  Saws  from  Swahili-Land.  Spnbon  1891,  3h.  258.  3}on  Seuten 
gejagt,  bie  au§  llnberftanb  ober  2tngfttiä)teit  au§  jeher  SJtücte  einen 
Ülebbanten  maäjen.  3)er  boppelte  ^tfufatito,  tote  er  bon  tazameni 
abfängt,  ift  häufig,  toenn  ba§  stoeite  Objelt  ein  Seil  be§  erften  ift: 
feijt  fie  an,  (nämlidj  ntdjt  bie  ganzen  5ßerfonen,  fonbern  tfjre)  §änbe. 
©benfo  fagt  man  5.  33.  alinipiga  kitwa,  er  fdjlug  mtdj,  b.  f).  (meinen) 
$obf  =  er  fctjlug  mid)  auf  ben  ßofcf.  La  in  ber  gtoetten  geile  ift 
bie  ©enitibbartitet  ber  V.  klaffe  (bergt.  §  103),  jambo  la  ubishi 
beifjt  alfo  toörttiä):  eine  ©aiije  be§  ©cfiergeö  =  eine  ftfjerjfjafte  ©aä)e, 
bie  mdj)t§  gu  fagen  ^at.  Hulifanya  kuwa  neno  =  fie  pflegen  fie 
(li,  auf  jambo  bejügtid),  bergt.  §  105)  (fo)  31t  machen,  baf3  fie  ettoaS 
©rbebtiä)e§  (neno)  toirb  (toörttid):  ettoa§  3U  toerben). 

2  vy-  ift  ba%  ©ubjeft§bronomen  be§  $turat§  ber  IV.  klaffe 
(bergt.  §  90)  unb  bejietjt  fid)  f)UT  auf  viwi,  5ßturat  ber  IV.  ßtaffe 
bom  ©ingutar  kiwi,  23öfe§. 

3  alileni  bebeutet:  2Ba§  bat  er  gegeffen?  „2Ga§"  ift  l)ier  burdj 
ba§  angebängte  -ni  bejeidjnet,  toa§  äiemticb  häufig  ift,  3.  93.  kunani 
(ftatt  kuna  nani,  toa3  giebt'§).  Alile  ift  eine  alte  <ßerfeftbitbung  bon 
-la  (effen);  Itjeute  fagt  man  nur  amekula.  ®er  ©inn  ift:  2Sa3  einer 
geftern  gegeffen  ^at,  unb  toenn  e§  noäj  fo  gut  toar,  barauf  tommt  e§ 
nic^t  met)r  an,  beute  ift  beut. 

4  Dbjet't,  abbängig  bon  hutuma. 

5  msamba,  berattet  unb  toenig  gebräudjtiäj  ftatt  mguu. 

6  =  mkono  wake  (bergt.  Seit.  17). 

7  ikiwa  =  (gteiäjbiet)  ob  e§  ift.  i-  ift  ba§  ©ubjeftäbronomen 
ber  III.  Ätaffe  mit  Sejug  auf  nyumba,  ba§  biefer  klaffe  angebört. 
Stucb  kubwa  unb  ndogo  baben  tjter  bie  $orm,  bie  ibnen  in  3}erbin= 
bung  mit  §aubttoörtern  ber  III.  klaffe  eignet  (bergt.  §  79). 

8  i-  ift  ©ubjeft§bronomen  ber  III.  klaffe,   begügtittj    auf  amri. 


III.  klaffe  ber  £aupttoörter.  51 

bie  £mlfte  bon  (ya)  meinem  Sofjn.  3m  borigen  Safjre  Tratte  tdj 
«inen  9tecf)t§ftrett  mit  üjtn;  aber  bor  bem  JRidjter  fjaben  mir  un§ 
geeinigt.  2öer  ju  fer)r  mäfjlt  (ber  SBäljümbe  ju  fefjr),  gerät  auf  (oBjeft. 
gorm  bon  -anguka)  eine  faule  (mbovu,  seil.  $rud}t;  ein  ©pridjmort).  V 
SBer  einen  Brunnen  auf  bem  Söege  gräbt,  pflegt  felbft  (yeye)  /P^~\ 
Jjineinjjuf  alten  (-ing^a;  ©pridjtuort).  2Ber  ba§  33aterlanb  (kwao) 
öernicfjtet  (§erbridjt),  mirb  nidjt  grofj,  fonbern  er  pflegt  felbft  (yeye) 
«in  beräci)tlict)e§  ©ubjeft1  p  merben  (-wa)  (©pridjtoort).  Sin 
$inb  pflegt  ben  33ater  (ben  Otiten)  gu  töten,  ein  Sßater  [aber]  tötet 
ba§  $inb  nidjt  (©pridjmort).  (Sin  ^inb,  ba§  meit  reift  (reifenb 
meit)  pflegt  ben  äiteften  DJcann  (mzee  wa  kale)  ju  übertreffen 
(©prid§tt)ort).  ©er  Anfang  pflegt  «itufentfjalt^u  Ijaben,  unb  (bann) 
mirb  e§  (-ka-  S£empu§  bon  kuwa  mit  i  al§  @ub}eft§präfi£)  ein 
1ßla|regen  (mkaragazo) 2.  Söer  liebt  (befiijenb  lieben)  ift  ein  %t)OX 
unb  (wala)  fjat  feinen  Sßerftanb  (©pridfjtoort).  ©ie  ©Haben  maren 
(bort)  am  ©tranbe,  inbem  fie  ifjren  6errn  ermarteten.  2Bo  mar 
ber  S3eft|er  be§  («Ruf.)  55oote§?  @§  ift  (e§  giebt)  ein  «Riff  bor  un§  *" 
(yetu).  ©eit  mann  bift  bu  in  ber  ©f  laberei  (Sofat.)  gemefen? 
Söiebiel  2tuk  maren  bort?  ©a§  f^leifc^  mar  nidjt  billig  in  ber 
©tabt  (Sofat.).  $d)  rjatte  junger  fefjr.  ®r  fdjmebte  (mar)  in 
(katika)  Seben§gefafjr  (®efa|r  be§  ©ierben§).  SBenn  ber  Iperr 
öiele  (nyingi)  ©eftpfte  fjat,  merbe  iä)  rtidt)t  fjineingefjen.  @r  mar 
in  feinen  (zake)  ©ebanfen  [berfunfen]. 


(©reiseljnte  ICefttian.  Somo  la  thelatashara. 

Die  III.  Klaffe  ber  ^empttuörter.    Kaufattne  §ettt»örter.    3mPeratiü 

von  kuja. 

75.  2)te  III.  Klasse  der  Hauptwörter  fjat  urfprünglid) 
ein  -n  at§  djarattertfiifdjeS  $räftj.  2Sor  bofattfd)  anlautenben 
©tämmen  fterjt  bafür  ny-,  3.  23.  n-dania  (Mb),  ny- 
ama  (SLier). 

76.  $tt  ferjr  bieten  Rotten  ift  ba%  djarafterifttfdje  *ßrä= 
ft£  inbeffen  ab"  gefallen,  fo  faft  ficts  bor  ch,  f,  h,  n,  m, 
s,  aber  aud)  bor  anbern,  otme  befummle  Sieget.  93or  b  unb 
w  (audj  v)  öermanbett  e§  fid)  in  m  (»obet  gleichzeitig  w  in 
b  übergebt);  nl  unb  nr  »erben  gu  nd,  3. 23.  m-begu  (©amen), 
n-doto  (für  n-loto,  SEraum).   Sßor  k,  t,  p  fällt  e§  ah;  btefe 

1  „(Sin  üeräcfjtlicljeg  ©ubjeft",  I)ter:  mbpmbwe,  ba§  aber  fonft 
feiten  ift  unb  beffer  burdj  natu  chalili  ober  mwenyi  kuchukiza  au§= 
gebrütft  mirb. 

2  ©pridjtoort,  b.  Ij.  fpäter  gefyt  t§  ganj  glatt,  aber  aller  Stnfang 
ift  fdjtoer. 

4.* 


52  Seition  13. 

Saute  gefjen  aber  at§bann  in  bie  entfbredjenben  embljatifd)en 
(b.  §.  mit  üftadjbrucü  gebrochenen)  ßaute  k',  t',  p'  über,  3.  SB. 
p'aka,  $atje. 

77.  grembtoörter  geboten  meift  in  biefe  klaffe  (oljne 
beren  djara!teriftifd)e§  $räft£  an^une^men),  mit  9lu§naljme 
berer,  toeldje  ^erjonen  ober  einen  ©tanb  bejjetcfjnen,  3.  25. 
bunduki  (arabtfd),  ©etoelji),  saa  (arabtfdj,  ©tunbe,  Uljr). 

78.  3n  ber  atteijrgaljt  bleiben  bie  £>aubtU)örter  biefer 
klaffe  unberänbert:  ndama  (Kälber),  nyama  (Stiere),  ndoto 
(£räume),  bunduki  (Stinten),  saa  (©tunben). 

79.  SDie  auf  bie  SBorter  ber  III.  klaffe  bezüglichen 
<£tgenfcr)aft§trjörter  nehmen  gleichfalls  bn§  ^rafij  n-  an,  bor 
SßoMen  ny-,  3.  SB.  nyumba  n-dogo  (HeineS  <£>au§),  nguo 
ny-eupe  (toeifjeS  .föleib),  bunduki  n-defu  (lange  Qfftnte). 

Slnmeri  1.  hierbei  finb  ftet§  bie  unter  76  gegebenen  Siegeln 
3U  befolgen,  bie  tjier  mit  größter  9flegeImäf3igJett  beamtet  toerben.  ^ 

2tnmerf  2.  -ema  (gut),  -pya(neu)  unb  -wazi  (offen,  meit,  tlax) 
bilben  unregelmäfjigerroeife:  njema  ober  ngema  (ftatt  nyema),  mpya 
(ftatt  p'ya)  unb  wazi  (ftatt  mbazi). 

Stnmeri.  3.  S)a§  Stbjeftio  -enyi  (befitjenb)  präfigiert  im  6ingu= 
lar  y-,  im  Plural  z-.  -  C^/^J 

80.  Spie  ben  £>aubttbörtern  biefer  klaffe  entfpredjenben 
berfönücfyen  ^ürmörter  ber  brüten  ^erfon  finb  im  ©ub= 
je!t§!afu§  unb  im  ©ingular  i-,  im  5))tural  zi-,  bor  SBofalen 
y-  unb  z-,  bemeint  hai-,  hazi-,  im  DbjeftSfafuS  gleidj= 
falls  -i-  unb  -zi-  (audj  bor  SBotalen),  3.  SB. 

ndama  imenona,  ba§  $alb  ift  fett  geworben, 
ndama  zinienona,  bie  Kälber  finb  fett  getoorben. 
nitaichinja  ndama,  id)  toerbe  ba§  kalb  fdjladjten. 
nitazichinja  ndama,  id)  werbe  bie  Kälber  fdjladjten. 

81.  ®ie  ©enitibbartifel  lautet  nadj  SBSörtern  ber  n- 
ßlaffe  in  ber  (Singa^l  ya,  in  ber  äfte^a!)!  za,  3.  SB. 
bunduki  ya  Mwarabu  (bie  $linte  be§  2Iraber§),  bunduki 
za  Mwarabu  (bie  Stinten  be§  2lraber§). 

82.  ®ie  befi^an^eigenben  $ürtoörier  bräfigieren 
natürlich  y-  unb  in  ber  -Ifteijräal»!  z-:  bunduki  yangu 
(meine  Flinte),  bunduki  zangu  (meine  Junten). 

83.  S)te  Ijtntoeifenben  ^ürtoörter  lauten  mit  SBegug 
auf  bk  2Börter  biefer  klaffe  folgenbermafsen:  bunduki  hii 
(bie§  ©etoe^rX  bunduki  hizi  (biefe  ©etoeljre);  bunduki  ile 
(jenes  ©etoeljr),  bunduki  zile  (jene  ©eioefjre). 


ßaufatiöe  3eittoöxter.  53 

84.  3Uitt  ben  9tbiettung§fitben  -sha,  -sa  unb  -za,  bte 
in  öerfdjtebener  SQSeife  bem  23erbatftamtne  angefügt  werben1, 
btlbet  man  faufattbe  3ettwörter.  Sie  fjaben  bte  Söebeutung, 
ba§  jetnanb  bte  £rjättgfett  ober  ben  Buftanb,  ber  burd) 
ba§  ©runbberbum  6cjetd&nct  wirb,  beranlafjt,  j.  29. 

kuzoea,  fi<$  gewönnen:   kuzoeza,   jcmanben  öeranlaffen,   bafj  er 

ftdj  gcrr»ör)nt,  b.  §.  tljn  an  etwa§  gewönnen, 
kujaa,  fid)  füllen,  Doli  roerben:    kujaza,  öeranlaffen,  bajj   ettoa§ 

fö  füllt,  b.  %  e§  füllen, 
kupungua,  abnehmen,  Weniger  werben:   kupunguza,  Öeranlaffen, 

bafs  etwa§  abnimmt,  b.  t).  e§  üerminbem. 
kupanda,  Ijinauffteigen :    kupandisba,    öeranlaffen,   bafj   iemanb 

ober  eitoa§  in  bie  §ölje  fteigt,  b.  %  t)inaufgeben,  f)inaufreid)en, 

fjtnauffüfjren ,    hinaufbringen,    fjinaufjieljen,     hinauf  Raffen, 

Riffen, 
kwanguka,  falten:    kwangusba,    öeranlaffen,    baf$   jemanb  ober 

etroa§  fällt,  b.  §.  umwerfen,  Hjintoerfen,  jju  %aU  bringen, 
kufuata,  folgen:   kufaasa,  öeranlaffen,   bafj  einer  einem  anbem 

folgt,  b.  I).  tfjn  nad)fenben,  tunterl)erfd)icfen. 

85.  (Sbenfo  finb  -$u  erklären: 

-kumbusha  (jemanben  erinnern)  Don  -kumbuka,  fid)  erinnern, 
-geuza,  1.  breljen,  2.  Derönbern  Don  -geuka,  1.  fid)  breljen,  2.  fid) 

oerünbern. 
-washa,  an-jünben,  anftecfen  öon  -waka,  brennen, 
-sbusba,  hinunterbringen,  =t)eben,  =reid)en,  =für)ren,  =§iet)en,  =fd)affen 

u.  f.  m.  öon  -shuka,  hinunter fteigen. 
-ingiza,  hineinbringen,  =für)ren,  =gter)en,  =fd)affenu.f.  w.  Don  -ingia, 

hineingehen,  eintreten, 
-kimbiza,  gur  $tud)t  öeranlaffen  Don  kimbia,  fortlaufen, 
-inamisba,  beugen  Don  -inama,  fid)  beugen, 
-taajjabisha,  in  (grftaunen  fe|en  Don  taajjabu,  fid)  Wunbem. 
-ajjirisha,  öermieten  Don  -ajjiri,  mieten, 
-arasha,  Weden  Don  -amka,  ertoadjen. 
-apisba,  fdjwören  taffen  Don  -apa,  fd)mören. 
-chosha,  ermüben  (==  mübe  matten)  Don  -cboka,  ermüben  (=  mübe 

werben), 
-chukuza,  beloben  Don  -chukua,  tragen, 
-eleza,  erflären  Don  -elea,  tlar  Werben, 
-furabisba,  erfreuen  Don  -furabi,  fid)  freuen, 
-kausba,  trocfnen  (trocfen  mad)en)  üon  -kauka,  troden  werben, 
-ondosba,    entfernen,    forfd)affen  Don    -ondoka,   auffielen,    auf= 

bred)en. 
-poteza,  Derlieren  Don  -potea,  Derloren  geljen. 


Sa§  Jläöere  fietje  im  fetten  Seile. 


54 


Settion  13. 


-rudisha,  jurüdfüfjren,  -mrücigeben  bon  rudi,  jurücfWiren. 
-somesha,  lefen  lernen  bon  soma,  lefen. 
-zamisha,  berfmfen  Don  -zama,  untergeben. 

86.  ®te  Befehlsform  bc§  3ettroorte§  kuja  (fommen)  ift 
unregelmäßig:  njoo,  fomm!  njooni,  fommt! 


2ßöt?tetr* 


mwongo  (I.),  Stianer. 

rnarra*  (III.),  SOtal. 

daraja*  (III.),  ©rab,9tang,  (Sfjarge. 

soruali*  (III.),  §ofe. 

k'utu  (III.),  IRoft;  -fanya  -,  Otoft 
anfefeen. 

darnu*  (III),  33tut. 

sauti*  (III.),  ©timme. 

roho*  (III.),  ©eift,  ©eele,  ^erj. 

nundu  (III.),  Jpötfer. 

tamaa*  (III.),  33egierbe. 

hali*  (III.),  Suftanb. 

tabia*  (III.),  natürlidje  93efdf>affen= 
fjeit;  ftatur;  (Stjarafter;  2ln= 
läge;  ßlima.          >      , 

kbema*  (III.),  3elt</.^  *, 

buddi*  (III.),  2Iu§tr>eg ;  sina  buddi, 
tdj  tnufe. 

nguzo  (III.),  ©tüfee. 

boriti  (III.),  Sadjbalfen. 

birika*  (III.,  aud)  V.'),f  (Sifterne. 

shiba*  (III.),  Sättigung.  I  Q 

nia*  (III.),  2Ibfid)t. 

p'aka  (III.),  Äafce. 

p'anya  (III.),  SUtauä. 
s>  taabu*  (III.),  3Jtüf)e,  9Mf)far. 
'    sirri*  (III.),  ©eljeimm«. 

amani*  (III.),  triebe. 

ncha  (III.),  ©bifee. 
s  dalili*  (III.),  ^trtäetdjen. 

mvua  (III.),  Stegen. 
^  subiri*  (III.),  Slloe. 
""  mashua  (III.),  33oot. 
,  sukani  (III.),  ©teuerruber. 


dharuba*  (III.),  ©türm. 
dari*  (III.),  ©ad). 
baraza*  (III.),  1.  SmbfangSfjau'e, 
23cranba,  2.  ©mbfang,  9lubienj. 
ngazi  (III.),  ßeiter. 
taa  (III.),  ßcvmfce. 
fanuei*  (III.),  Saterne. 


k'amba  (III.),  ©trief, 
gari*  (III.,  and)  V.),  Söogen. 
mama  (III.),  3Jtutter. 
ndoo  (III.),  ©imer. 
^kigongo  (IV.),  23ucfel. 
Bhawishi*  1  „  ,      tc.  . 

bwana  mdogo  J  Unterofft3ter. 

dirisha*    (V.),     Sßt.    madirisba, 

$enfter. 
^tabibu*  (V.),  Slrät. 
mawingu  (V.),  $1.  2BoIfen. 
abiria*  (V.),  ^affagier. 
-andika,   einfdjreiben,  annehmen 

_(al§  ©olbat,  Arbeiter  ic.). 
-pigana,  fechten, 
-ji-tia,     (fid)     fefeen)  =  toerbett 

(ä.  93.  ©olbat). 
-faa,    nrifeen;    taugen;    paffen 

(Weiber). 
-kaza,    brütfen,    ju    eng    fein 

(Weiber). 
s  -pwea,    trorten,    Reifer    werben 

(©timme). 
-enda  mbio,  fd^neU  geljen. 
<  -uma,  fdjmeräen. 

-kopa,  2}orfd)uf$  nehmen;  -kope- 

sha,  S3orfd)uf$  geben, 
-tawalla*,  §err  fein,  tjerrfdjen. 
,,-linganika,  gleid)  f  ein ;  -linganisha, 

gleid)  madjen,  bergleidjen. 
^-vuja,  leefen,  unbidjt  fein, 
-nya,  fallen  (9tegen). 
-ng'oa,  au§reifeen,  enthmräeln. 
^,-zimika,  auägefjen,  erlösen, 
-katika,  ^erreifeen  (intranf.). 
-ongeza,  bertnelfyrcn. 
dhaifu*,  fd)tnad),  frauf. 
-tamu,  füf}. 
-bovu,  morfd),  faul. 
-chafu,  fdjmu^ig. 
bado,  nod;  nidjt. 


1  Hftandje  Söörter  fdjmanfen  in  itjrer  3ugef)örig!eit  j}ft)ifd;en  ber 
III.  unb  V.  Waffe. 


SSmberatib  bon  kuja.  55 

Ufittttß  25. 

Umefanya  kazi  ya  askari  zamani?  Tangu  miaka  miwili 
kazi  yangu  ni  askari.  Bwana,  ndugu  yangu  anataka  kujitia 
askari.  Siwezi  kumwandika,  hana  nguvu,  nataka  watu  wenyi 
nguvu.  Lakini  amepigana  marra  nyingi,  bwana,  akapata 
daraja  ya  shawishi.  Bassi,  nataka  kumwandika,  amfuate  bwana 
mdogo,  apate  nguo  zake.  Nguo  hizi  zakufaa?  Soruali  hü 
yanikaza.  Bunduki  yako  si  sali,  iraefanya  k'utu  nyingi.  Njoo 
alasiri  kanionyeshe  bunduki  yako.  Khoma  imekushika  lini? 
Khoma  hunishika  killa  siku  jioni.  W  ah  ehe  wamempiga  bun- 
duki, damu  inatoka  sana.  Atakuwa  mgonjwa  siku  nyingi. 
Dawa  ya  mganga  wetu  haikuniiaa,  nipe  sasa  dawa  ya  kizungu. 
Dawa  hii  itakatia  usingizi.  Sauti  imenipwea.  Ana  i-oho 
ngumu l.  Boho  yangu  inakwenda  mbio.  Mtu  huyu  ana  ki- 
gongo  kama  nundu  ya  ng'ombe.  Njaa  inaniuma  sana.  Una 
tamaa  ya  chakula?  Ni  katika  khatari  ya  kufa.  Amekufa 
kwa  atnri  ya  muungu.  Hali  yangu  dhaifu  sana.  Tabia  ya 
nchi  hii  ni  rubaya.  Mwitu  huu  ni  mali  yangu,  nimenpata  na 
(tton)  baba  yangu.  Hatta  watu  watakwisha  jenga  nyumba 
zetu,  tutakaa  hapa  khemani.  Wataka  kujenga  nyumba  ngapi? 
Nyumba  mbili  (ftatt:  nwili).  Nyumba  gani?  Nyumba  raoja 
za  (Don)  matufali  na  moja  za  mawe.  Utajenga  wapi?  Sijui 
bado;  nikijenga  mjini,  nitapata  watu  marra,  lakini  nikijenga 
katika  shamba,  sina  buddi  kutafuta  watu  mbali.  Nataka 
nguzo  mia  ndefu,  hizi  fupi  mno.  Nyumba  zote  za  (bon)  hapa 
hazina  (fiuben  nid)t)  madirisha.  Umelinganisha  boriti  hizi? 
Zimelinganika  zote  (alle).  Boriti  hizi  zote  zimeoza.  Uniko- 
peshe  rupia  mbili!  Killa  mwezi  huja  kukopa,  haifai  kukopa. 
Birika  hii  haitoshi,  tujenge  birika  ya  pili  (eine  jtueite,  norf)  eine). 
Njaa  ya  (bon)2  leo  ni  shiba  ya  kesho  (©bridjtuort:  $htf  Siegen 
folgt  ©onnenfdjein).  Njia  ya  mwongo  fupi  (<Sbrid)iüort).  Nia 
njema  ni  tabibu,  nia  mbaya  hukharibu  (©brtdjlbort).  P'aka 
akiondoka,  p'anya  hutawalla  (©bricfitüOrt).  Raha  haiji,  lila 
baada  ya  taabu  (@brid)tt)ort).  Silaha  chukua  siku  zote,  sikuye 
(=  siku  yake,  bergl.  Seft.  17)  itakufaa  (<5brid)toort).  Sirri  yako 
usimwambie  mwanamke  (©brid)tt)Ort).  Ada  ya  mja,  hunena; 
muungwana3  ni  kitendo.  Amani  haiji  illa  kwa  ncha  ya  upanga 
(©bridjtoort).  Dalili  ya  mvua  ni  mawingu  (<Sbrid)toort).  Su- 
biri  haiwi  (bon  -wa,  toerben)  t'amu  (©brictttüort). 
Slttfgak  2C. 

93ring;  tene§  93oot  Bieter !  ©ein  93oot  ift  febr  Hein,  id) 
brauche  ein  grofje§  93oot.    Sftiete  ein  cmbere§  53oot,  unfer  33oot  ift 

1  2Btr:  ein  ßäfjeS  ßeben. 

2  S)er  ©enitibpartifel  ftef)t  oft  aud^,  ft>o  im  ©eutfdjen  eine  lofere 
$ei-binbung  jtüeier  §aubht)örter  burdj  ^räbofitionen  angetoenbet  tüirb. 
Leo  unb  kesho  finb  fjier  fubftaTtübifdj  gebraucht. 

8  =  mungwana  ober  mngwana. 


56  Seition  14. 

i 

morfdj.   Sielj,  bein  93oot  ledt.  ©ie§  33oot  fbnnen  wir  nidjt  nehmen, 

Jka^i  e§  t)at  fein  (haina)  ©teuerruber.  ^Bringt  ^wei  Soote,  eine§  [um] 
midj1  ^u  lanben,  [unb]  eine§   [um]  meine  Koffer  51t  lanben.    Sft 

-iA^ou  btefer  Koffer  bein  Eigentum?  ©iefer  Koffer  ift  Eigentum  bon 
,       (©cnitiö)  wem?    2Bie  teuer  ift  bie§  33oot?    $eber  ^affagier  jmei 

,*v*cia  Stubi.  SBiebiel  Koffer  fjaft  bu  fjtnaufgefdjafft?  ©iefer  Koffer  ge= 
tjört  mir  nidjt  (ift  nidjt  mein  (Eigentum).  Sabe  meine  Koffer  ein, 
id) x  werbe  nadjljer  an  Sßorb  geljen  (in§  ©djiff  —  Sofat.  —  Ijtnauf= 
fteigen).  (£§  regnet  (ber  biegen  fäEt).  ©er  ©türm  tjat  biete  grojje 
Säume  entwurzelt.    (S§   Wirb  nidjt  regnen  (ber  Stegen  wirb  nidjt 

^^vv*/a-  ffltten).  (S§  giebt  biete  Käufer  am  ©tranbe.  $d)  Ijabe  fein  ©elb 
(Vermögen),  ein  grojse§  ipau§  %\x  faufen.  <3d)öne  Käufer  finb  teuer. 
Söenn  e§  regnet  (wenn  ^egen  fällt),  ledt  ba§  ©ad),    ©ie  33orIege= 

tc«\o^      fdjlöffer  nützen  nidjt§   (nidjt  ein  ©ing).     Unferc  (£mbfang§f)alle  ift 

nur   ftein;   früher   Ratten   mir   eine   größere   ©mbfangStjalle.    ©ie 

r  I      5Jubienz  ift  feit  einer  ©tunbe  ju  ©nbe  (-isha).    ©iefe  Seiter  ift  feljr 

'"  furj,  fie  reidjt  (genügt)  nidjt,  bringt  eine  anbere,  lange !    ©ie  Satmpe 

lot^4^  ift  ausgegangen,  bringe  eine  Saterne.  ©er  Strid  ift  griffen,  er  ift 
morfdj  geworben,    ©iefer  2öagen  ift  feljr  ffein;   idj   mödjte   einen 

%^-M^      gmeifbänner    (ÜZBagen  bon  gmei  ^ßferben)    rjaben   (Ijaben  mögen  = 

vfc&fr-  -taka).  £>aft  bu  meine  Kleiber  gereinigt?  Sege  bie  Kleiber  bereit, 
bamit  idj  (fie)  fdjneH  anjiefjen  fann  (mit  -pata,  bergl.  §  63).  2Ba= 
rum  Ijaft  bu  bie  Kleiber  nidjt  guredjt  (bereit)  gemadjt?  2Beif?t  bu 
nidjt,  bafj  idj  jeben  9lbenb  reine  Kleiber  anhielten  Witt?  2Ba§  ift 
beine  Arbeit?  ©iefe  Arbeit  fann  idj  nidjt.  SBenn  idj  fefje,  [ba$] 
beine  Arbeit  gut  [ift],  werbe  idj  bir  beinen  Sotm  ertjöljen  (bermefjren). 
steine  -Dtutter  ift  geftorben.  2Benn  bu  ^ur  Arbeit  (Sofat.)  fommft, 
[fo]  jjielje  nidjt  einen  fo  (wie  biefen)  fdjmutügen  ^Injug  (nguo)  an. 
©iefer  (Sinter  läuft  (ledt).  5ftimm  biefe  groet  Üimer  unb  gefje  Sßaffer 
fdjöpfen.  SBarum  t)aft  bu  bie  Sambe  nidjt  angejünbet?  §abe  id) 
/  bir  nidjt  gefagt,  bu  fofteft  ($onj.)  bie  Sambe  jeben  5lbenb  anjünben? 

"y***  ©ieb  adjt,  bafc  bie  Sambe  nid)t  ausgebt  (3?onj.)!  SSergt^  nidjt,  ber 
$ajje  %\x  trinfen  ju  geben!  3dj  werbe  bleute  nfr  einen  f  leinen 
2Bagen  nehmen;  idj  glaube,  er  wirb  genügen. 


©ißr3d}tite  lEeftttan.  Somo  la  arbatashara. 

Die  IV.  Klaffe  ber  ^aupttDÖrter.     Das  Pafftn  oes  getttnortes.     Das 
(£rageabr>erb  -je.    Die  ©römmas3at}len. 

87.  ©ie  IV.  Klasse  der  Hauptwörter  umfaßt  öte= 
jenigen  SBörter,  bie  ba§  ^räfij  ki-  ober  bor  totalen  ch- 
Ijaben,  3.  93.  ki-tanda,  33ett;  ch-uo,  93udj. 


Sefonberä  betont,  bertjl.  Seft.  19. 


IV.  ßlctffe  ber  gmuötoörter.  57 

Sinnt  et  f.  Sit  einigen  toentgen  Säße"  ftef>t  ki-  audj  bor  95o= 
taten,  3.  33.  kioo,  ©bieget. 

88.  ^re  SDle^räo^I  bitben  bie  -£>aubttoörter  biefer 
klaffe  burdj  23ertaufdjung  ber  $räftr,e  ki-  unb  -ch  mit  vi- 
unb  (bor  2$o!aten)  vy«,  3.  23.  vitanda,  23ettftellen ;  vyuo, 
Souper;  vyoo,  ©Riegel. 

89.  3ugetjörige  (Sigenfc&aftStoörter  nehmen  im  Stngu= 
lax  unb  Sßlui'at  biefetben  ^röfije  011 :  kitanda  kipana,  breite 
23ettftefle;  vitanda  Tipana,  breite  23ettftellen ;  chuo  chema, 
baZ  gute  23udj;  vyuo  vyema,  bie  guten  23ütf»er. 

90.  ©ie  ben  .fpaubttoörtern  biefer  ßfaffe  entfbrec&enben 
berföntidjen  $ürtoörter  lauten  ebenfalls  ki-  (bor  23otaten 
ch-),  im  Plural  vi-  (bor  totalen  vy-),  3.  23.  kitanda  ki- 
mevunjika,  bie  23ettftelle  ift  ^erbroctien;  vitanda  vimevun- 
jika,  bie  23ettftetten  jinb  gerbrod)en;  kitanda  chavunjika, 
bie  23ettftelle  jjerbrtdjt;  vitanda  vyavunjika,  bie  23ettfteÜen 
gerbredjen. 

3m  Dbje!t§!afu§  gebraucht  man  gleidjfaft§  ki  unb 
vi  unb  gtoar  audj  Oor  2}ofalen,  3.  23.  ninakitwaa  chuo,  id) 
neljme  e§,  baS  23udj);  ninavitwaa  vyuo,  idö  neunte  fte,  bie 
23üdjer. 

91.  SDte  ©enitibbartiüel  lautet  nadj  SQSörtern  ber 
ki-^laff e :  cha,  nad)  duralen  vya,  3.  23.  chuo  cha  Mwa- 
rabu,  ba3  S3ucb  be§  2lraber§,  vyuo  vya  Mwarabu,  bie 
23üdjer  be§  2lraber§. 

92.  ©ie  befitjan^eigenben  $ürtoörter  bräfigieren 
ch-  unb  im  ^lurat  vy-,  3.  23.  chuo  changu,  mein  23udj; 
vyuo  vyangu,  meine  23üdjer. 

93.  S)tc  Ijuttoeifeuben  $ürtoörter  tauten  mit  23epg 
auf  bie  SBörter  ber  ki-^taffe:  hiki  (biefer),  Purat  hivi 
(biefe);  kile  (jener),  Plural  vile  (jene). 

94.  S)te  baffiben  formen  be§  3eittoorte§  unterfdjeiben 
ftdj  bon  ben  aftiben  nur  burdj  ben  beränberten  «Stamm. 
S&äljrenb  nämttdj  allen  aftiben  formen  beifbietstoeife  ber 
©tamm  pend1  gu  ©runbe  liegt,  geljt  man  bei  ber  23itbung 
ber  baffiben  formen  bon  bem  «Stamme  pendw  au§,  b.  §. 
bor  ber  ©nbung  ber  baffiben  formen  totrb  ein  w  einge= 
fd)oben.   SDie  Sterben  auf  i  unb  u  enbigen  im  ?J)afftb  auf  iwa. 


1  S).  f),  biejentge  $orm,    ftetdje  man    erljält,  toenn  man    ben 
fdjtiefjenben  95o!aI  ber  3fmüeratiüform  befeitigt. 


58  Seftion  14. 

95.  Unter  Sugrunbelegung  be§  in  §  94  ermähnten 
^affiben  ©tamme§  werben  nun  im  ^affito  genau  biefelben 
formen  gebübet  wie  im  SlftiO: 

$räfen§  I. 
ninapendwa,  id)  Werbe  geliebt        sipendwi,  id)  werbe  geliebt. 

$räfen§  II. 
napendwa,  id)  Werbe  geliebt  sipendwi,  id)  werbe  nid)t  geliebt. 

Ömpexfeft  I. 
nilipendwa,  id)  würbe  geliebt         sikupendwa,  id)  würbe  nid)t  ae= 

liebt, 
^mperfett  II. 
nalipendwa,  id)  tt)urbe  geliebt        sikupendwa,  id)  würbe  nidjt  ge= 

liebt, 
«ßerfelt. 
ni'mependwa,    id)    bin    geliebt      sikupendwa,  id)  bin  nid)t  geliebt 
worben  worben. 

futurum, 
nitapendwa,    id)    werbe    geliebt      sitapendwa,  id)  werbe  nid)t  ge= 
werben  liebt  werben. 

-ka-S£em:pu§. 
nikapendwa,  ltnb  id)  Wurbe  ge=      (nami  sikupendwa,  unbid)  mürbe 
liebt  nidjt  geliebt). 

-ki-Sempu§. 
nikipendwa,  inbem  (wenn,  bei,      (nisipopendwa,  inbem  id)  nid)t 
obgleidj)  id)  geliebt  werbe  geliebt  Werbe,  bergt.  §  112). 

ßonjunftit». 
nipendwe,  bctfj  id)  geliebt  werbe      nisipendwe,  bafj  id)  nidjt  geliebt 

Werbe. 

$mj)erattt>. 
pendwa,  pendwe,  Werbe  geliebt!      sipendwa,  sipendwe,  Werbe  nid)t 

geliebt! 
pendwani,  pendweni,  werbet  ge=      sipendwani,  sipendweni,  Werbet 
liebt!  nidjt  geliebt! 

$nftnüit>. 
kupendwa,  geliebt  Werben  kutopendwa,  nid)t  geliebt  werben. 

96.  SDa§  $rageabberb  „wie?"  Wirb  geWöfintidj  burdj  -je 
auSgebrücft.  -je  wirb  bem  3eitwort  angelangt.  @8  Ijat  audj 
zuweilen  bie  Söebeutung  „Wq§?"  unb  ftetjt  bann  ftatt  nini, 
l.  23.  tufanyeje,  wa§  füllen  Wir  trmn? 

23efonber§  bemer!en§Wert  ift  ber  ©ebraudj  bort  -je  in 
ibtomcttifdjen  SSenbungen,  rote: 

umri  wake  apataje  (wörttid):  fein  9Uter,  Wie  erreicht  er,  seil. 
e§  =)  wie  alt  ift  er? 


®a§  Raffte  beä  geittoorteS. 


59 


urefu  wake  chapataje  (üjre  Sänge,    toie    erreidjt  fie,  seil. 

kitanda),  ttrie  long  ift  fie? 
kwenda  chini  kwake  chapataje,   toie  tief  ift  er?   (kisima, 

ber  Brunnen). 

97.  ®ie  Drbnung§äa|(en  werben  burdj  ben  ©enttiö  ber 
©runbgarjlen  au§gebrütft.  2)te  ©runbjjarjlen  finb  bann  un= 
öeränberttd)  unb  |a6en  feine  ^räfije.  ©er  „erfie"  ttnrb  autf) 
burdj  -a  kwanza  (be§  9Tnfang§),  ber  „leiste"  buref)  -a  mwisho 
(be§  @nbcS)  ou§gebrücft. 

-a  mosi,  ber,  bie,  bct§  (Srfie;  -a  pili,  ber  3fteite;  -a  tatu, 
ber  ©ritte;  -a  ime,  ber  Vierte;  -a  tano,  ber  fünfte;  -a  sita, 
ber  (Seifte;  -a  saba,  ber  «Siebente;  -a  nane,  ber  9Icl)te;  -a 
kenda,  ber  Neunte;  -a  kumi,  ber  3ef)nte. 


$&ötttt+ 


mwongezi  (I.),  ©pafsmadjer. 

mshoni  (L),  ©cfjneiber. 

pua*  (III.),  ©tdjl. 

meza*  (III.),  Sifäj. 

k'unde  (III),  35of)nen. 

pesa*   (III.),   ^Jefa  (eine  2Mrt3e; 

1  Iftupt  =  64  «PO- 
siki  (III.),  ©ffig. 
p'epo  (III),  2ßtnb. 
t'undu  (III.),  ßodj. 
^t'awa  (III.),  Squ§. 
'  adhabu*  (III.),  ©träfe. 
gharama  (III.),  Soften. 
deni*  (HL),  (<Mb=)©cbuIb. 
khatti*  (III.),  «Brief,  ©<$exn. 
Birkali*  (III.),  Regierung, 
k'engele  (III.),  ©locfe;  -piga  — , 

läuten, 
kizibo  (IV.),  pfropfen, 
kitambaa    (IV.),    %uü);    —    cha 

meza,  Stfdjtuct). 
kiazi  (IV.),  Batate;  Kartoffel. 
chungu  (IV.),  %op\. 
kipande  (IV.),  ©tuet 
kitunguu  (IV.),  ^toiebel. 
_  chuea   (IV.),    §ar£une>    @ifct» 

©abel. 
kijana  (IV.),  ßinb,  ^unge,  $üng= 

Itng,  ÜDläbäjen. 
kijiti  (IV.),  ©töcfcfjen;  ©trauet). 
kilio  (IV.),  Söeinen. 
kilemba  (IV.),  Surban. 
kioo    (IV.),    Spiegel;    (©ra§=) 

©treibe, 
kikombe  (IV.),  Saffe. 


/ 


vyombo   (IV.  $L),   ©eräte,    ©e= 

fetjirr. 
kibarua  (IV.),  Sagelötnter. 
chendarua  (IV.),  9Jto§fitonet?. 
bibi  (III),  5ßI.mabibi(V.),  £etrin; 

®ame;  ©rofetnutter. 
mawimbi  (V.  $1.),  SöeHen. 
fundi  (V.),  Jpanbtoerfer. 
^^atanga  (V.),  3/rauer. 
mazikwa  (V.),  SSegräbni§. 
wizi  (VI),  S)ie6ftar)I. 
ukombozi  (VI),  greif auf§fumme ; 

ßöfegelb. 
uuwaji  (VI),  2Jiorb. 
-kalia    (kitu),     fitf)    (auf    ettoag) 

fetjen. 

•ona,  fitf»  füfjlen  (töTpexüü)). 
-weka,  aufgeben,  fbaren. 
-kharibika*    (fbricfj:     bar  . 

öerberben  (intr.). 
-ziba,   r»erfto£fen,    suftopfen, 

forfen. 
-potea,    öerloren    gefjen;   OPerf.) 

cerloren  fein, 
-menya,  fdjäten. 
-osba,  toafdjen. 
-pwelewa,  auf§  &rocfene  geraten 

ober  gebracht  toerben  (©ö)iff). 
-pakia,  befragten  (mit  ettoa§  = 

3tff.). 
-kaa,  fefifitjen  (©ctjiff,  ä.  58.  auf 

einer  ©anbbanl). 
-elea,  ftott  werben, 
-vunjika,  gerbrocfjen  toerben,  jer= 

fcfjlagen  toerben,  äerbrectjen(intr.). 


•), 


8«= 


GO  Seition  14 

-tengeneza,  auäbeffern,  toieber  in  -kata,  abjteb,en. 

©tanb  fetjen;  regeln  (©rbfdjaft).  -lazknisha*,  jtoingen. 

-tia  rangi,  anftrei^en,  färben,  -pigachapa,  ftemüetn,  abftembeln. 

-choma,  -chomea,  ftetf)en.  -pima,  mögen, 

-lilia,  meinen  natf)  (21!!.).  -punguka,  toeniger  »erben,  ab= 

^--nyang'anya,  fortnehmen,  nehmen. 

-tembeza,    frieren    führen,  -agiza,  befteEen. 

fjerumfüfjren ;  feilbieten.  -raruka,  jerrei^en. 

-ongeza,  beluftigen.  -eupe,  toeifj. 

^--ramba,  lecfen.  -zima,  boßftänbig,  ganjj;  unüer= 

-cha,    fürchten  (9brbfuat)iti,    in  fe^rt,  bottbetjalten,  munter, 

©anfibar  -ogopa).  -kuu,    grofe,    bornefjm;    ftreng 

^^-singiza  natu  wizi,  be§  SHebftaljIS  (©träfe). 

üerbädjttgen.  chini  ya,  unter. 

-adhdhibisha*,  beftrafen.  burre,  umfonft,  »ergebend,  grunb= 

-gombea  kitu,  um  ettoa§  ftreiten.  ndi(y)o,  ja;  si(y)o,  nein.     •    [to3. 

ttfiitttg  27. 
Kisu  hiki  cha  nani?  Chake  jeye1,  bibi.  Siyo,  kisu 
chake  cha  (ift  bon)  chuma,  kisu  hiki  cha  pua.  Nipe  mimi 
kisu  kile,  pesa  ngapi?  Nipe  pesa  kumi.  Bassi,  sasa  kisu 
hiki  ni  chako.  Lete  kiti  cha  pili,  nataka  kimoja  kwa  bibi, 
cha  pili  nikalie  mimi.  Waonaje?  —  mzima.  Niweke  chakula 
hiki  hatta  kesho?  —  siyo,  nyama  itakharibika.  Ziba  chupa 
hü!  —  kizibo  kimepotea.  Kitambaa  cha  meza  hiki  si  sah, 
leta  chingine.  Hukupata  k'unde  sokoni?  —  nimepata  kikaba 
kimoja  tu,  kwa  sababu  nimechelewa  leo.  Usisahau  kumenya 
vijazi.  Wajua  kupika  chakula  cha  kizungu?  Adhdhuhuri 
nipike  chakula  gani  leo?  Chungu  hiki  tia  motoni.  Kipande 
hiki  cha2  nyama  weka  ndani  ya  siki.  Osha  vyazi  kamenye 
vitunguu!  Chombo  chako  ni  kibovu  sana,  huna  (Ijaft  bu  ntd)t) 
chombo  kipya?  Ndio,  lakini  kimoja  kimepwelewa  sasa,  kimoja 
kitarudi  kesho  tu;  nimekingojea  cha  pili  leo,  labda  nakhodha 
amepata  p'epo  mbaya.  Chombo  chako  si  kitupu?  —  siyo, 
kimepakiwa  mtama.  Chombo  changu  kinakaa,  sijui,  kitaelea 
lini,  kimepata  t'undu.  Sina  buddi  kwiziba  kwanza,  ni  khatari 
kivunjike  kabisa  kwa  mawimbi.  Nataka  ukitengeneze  chombo 
changu  hiki.  Haifai,  nimekiangalia,  kimevunjika  kabisa.  Ki- 
pandisha  pwani,  twone  kama  (ob)  yafaa  kukitengeneza.  Chombo 
chetu  kinataka3  tiwa  rangi.  Kitu  gani  hiki?  —  ni  chusa  cha 
(jum)  kuchomea  samaki.  Umempataje  samaki  hii  kubwa? 
Kidole  kimoja  hakivunji  t'awa  (<5briti)tt)0rt).  Kijana  akililia 
kisu,  mpe  (be§gL).  Kijana  ukimnyang'anya  kisu,  mpe  kijiti 
(be§gl.).     Kikikharibika,   ni  cha   fundi   Mwallimu,    kikifaa,    ni 


1  3ur  SSerftärlung  tjinsugefügt,  bergt.  Seit.  19. 

2  „(Sin   ©tücf  $Ieifd)"    ftet§   kipande   cha   nyama   unb   fo   in 
alten  äljntiäjen  Skrbinbungen. 

3  $u  biefer  SSerbinbung  foötel  toie  „muffen". 


$rageabberb  -je.    DrbnungSäafjIen.  61 

cha  bwana  Suudi  (be§gl.) 1.  Chema 2  chajiuza,  kibaya  chaji- 
tembeza  (be§gl.).  Amepeleka  kilio  matangani  (auf  bie  $rage 
„motjin?")3-  Haongezwi  mwongezi  (©bridjmort).  Haurambwi 
mkono  mtupu  (be§g!.).  Humpendaje  mtu  kwa  kwambiwa4 
«penda»  ?  (beSgl.).  Kucba  Mngu,  si  kilembe  cheupe  5.  Nali- 
singizwa  wizi  burre.  Utaadhdhibishwa  adhabu  kuu6.  Mpaka 
j  huu  nmegornbewa  tangu  zamani,  mwenyi  wa  kwanza  amekufa 
tangu  miaka  ashrini. 

«ttitfßttfic  28. 

2ßa§  folten  (merben)  mir  tfyun,  Sperr,  mir  finb  arm.  Sd)  ^abe 
,  (e§)  bir  Bereits   (mit  -isha)  gejagt,   arbeitet  felBft,   mie  mir!    ©ie 

v/.ifinb  öert)aftet  (ergriffen)  morben,  meil  fie  geftoBIen  BaBen.  SBift  bu 
bamit  einberfianben  (Sßerfeft  Don  -kubali),  an  (kwa)  §errn  Jpaffan 
berfauft  ju  merben?  Sä)  Bin  nidjt  bamit  einberfianben,  berfauft  p 
merben,  id)  mül  Bei  (kwa)  meinem  §errn  bleiben  (-kaa).  ©ein 
9ttonat§Iof)n  Beträgt  (ift)  10  3?utoi;  jeben  9JJonat  merben  5  Diubi 
aBge^ogen  merben,.  bamit  bu  beine  $reifauf§fumme  Begafft.  S)u 
mirft  10  9ttonate  eingefberrt  merben.  S)u  Bift  bon  beiner  $rau 
angefragt  morben.  SDiefer  53rief  ift  mir  eBen  ge&radjt  morben  (ÜBer= 
fefeung:  id)  Bin  eBen  biefen  53rief  ge6rad)t  morben,  fßaff.  be§  oBj;e!= 
tiben  SSerBum§).  ©eine  $rau  rann  nidjt  gelungen  merben,  gu  bir 
(kwako)  jjurücfjufefiren.  2Bie  Ijod)  finb  bie  23egräBni§foften  (üBer= 
fefee:  bie  Soften  be§  33egräBniffe§  mie  erreichen  fie)?  2)ie  (£rBfd)aft  yt 
mirb  nad)  einem  ÜRonat  geregelt  merben.    3ft  biefe  ©djulb  Bereits -^y' 

^Begafjlt  (B,at  biefe  ©cftulb  Beenbtgt  BejaBlt  gu  merben)?    Me  ©Ilaben  "ohJ^ fett, 
finb    freigelaffenv  morben.      ©iefer   ©cfietn   ift    nid)t    abgeftembelt    ß 
morben.     @r  mufj  (sherti)  aBgeftembett  merben  ($onj;.).    Sft  ber  J 

fn~' Vertrag'' Bereits  gefd)rieBen  morben  (mit  -isha)?    9ttein  ©djiff  ift" 
erft   (tu)   \i%i  geBaut  morben;    ©iefe§  §au§  mirb  bon  ber  (na) 
Regierung  geBraud)t  (-taka).     (Heftern  finb   mir   BeftoBIen  morben 
(-ibia,  Befteljlen),    aBer  ber  SDieB  ift  im  §aufe   ergriffen   morben.  L . 
9IHe  Xfjüren  maren  in   ber  Dtoäjt  erBrocBen  morben  (vunja)/.'w''®er.. ..L—\ 

Vj>  ©ieB  tjat  meinen  Sßruber  ermorbet;  er  mirb  B,art  (eine  fdjmere  ©träfe)  ^^*veJJ 
Beftraft  merben,  ein  9ttorb  ift  feine  ^leinigfeit  (tleine  ©ad)e).    9^ufe 

-*    ben  23efii$er   biefeS  ©d)iffe§  (Wt.  aBfjängig  bon  mwenyi).    ©eine 

^  ©üter  (mali)  merben  auf   bem  ^olttamt  (2of.)  nacbgefefjen  merben  H :  ■■  ^ßt^ct, 
'  (/ 


S-) 


S)ie  Ütebe  ift  bon  einem  ©djiff  (chombo). 

2  ©rgänjje  kitu. 

3  S).  Ij.  Söaffer  in§  SQleer,  ©uten  nacb,  Sitten,  coals  to  Newcastle. 

4  SSiete  Serben  finb  im  ©uabüi  tranfitib,  bie  e§  im  Seuiftfjen 
nic^t  finb.  Siefe  bilben  natürlich  ein  berfönüäje§  3ßaffib.  §ier= 
fjer  gehört  aucb  -ambia.  ©afjer  fagt  man  im  9ßaffib:  naambiwa 
(beutfdj:  e§  mirb  mix  gefagt),  toörtltä)  ettoa  =  iäj  merbe  benachrichtigt, 
©benfo  napewa,  e§  mirb  mir  gegeben,  etma  =  idj  merbe  befc^enft  u.  f.  m. 

8  @in  meiner  Surban  ift  ba&  Slbäeid^en  eine§  frommen  3ttanne§. 
6  Figura  etymologica,  bab,er  ber  Sltfufatib. 


62  Seition  15. 

(-tazama).  ©tnb  biefe  Koffer  bereits  gemogen  tcorben  (mit  -iska). 
SDie  ©lüde  ift  geläutet  morben  tote  oft?  6inb  bie  $enfterfd)eiben 
(©djeiben  be§  genfter§)  gereinigt  morben?  SDu  h>ft  rjeute  in  biefem 
3immer  nidjt  gefegt;  e§  ift  beine  Arbeit,  bie  3immer  jeben  borgen 
■ju  fegen,  bringe  ein  anbere§  Keffer,  biefe§  ift  nidjt  febr  fdjarf.  2Ber 
tjat  biefe  Stoffe  3erbrod)en?  Sd)  ^»atte  5  Waffen,  e§  ift  eine  weniger 
geworben,  bu  jerbridift  aHe§  ®efd)irr.  (Soll  id)  bie  £ifd)tüd)er 
bem  SBäfdjer  geben,  bafj  er  fie  roafdje?  Seben  Stag  fommft  bn 
(bftegft  bu  ju  fommen)  unb  mittft  (überfeine:  bu  münfcrjft)  ein  neue§ 
£ifd)tud)  tjaben.  33ift  bu  im  (kwa)  9J?onat§fobn  ober  (al§)  Stag= 
lötjner  ongeftettt  (eingefdjrieben)  morben?  Seit  mann  bift  bu  tranf 
geroorben?  $d)  glaube,  fjeute  ift  ber  fiebente  Zag,.  ®ie  Arbeit  ift 
fertig,  fann  id)  je|t  gerben  (überfeine:  @rlaubni§  je|t)?  S)u  fannft 
gelten  (@rlaubni§),  aber  fetjre  um  ($ff.)  bie  üierte  «Stunbe  gurüci 
Sßarum  finb  biefe  Ingüge  nidjt  geglättet  morben?  Sdj  rjabe  eine 
eiferne  ©ettftetle  (SettfteEe  be§  (5ifen§)  getauft;  gefüllt  fie  bir?  ©ie§ 
9tto§fttonet)  ift  §u  furg.  S5eftette  ein  neue§  9Jio§fitonet}  beim 
©djneiber,  bie  anbern  finb  alle  griffen.  (£m§  genügt  nidjt,  bu 
mufjt  (bu  T^aft  feinen  $u§roeg)  gmei  oefteften.  @inb  bie  9Jio§fi= 
tone|e  befteltt  morben?  2Barum  finb  bie  9fto§fitonet)e  nid^t  ßcftcttt 
morben?  ©a§  eine  tjat  ber  <Sd)neiber  gebraut,  ba§  groeite  mirb  er 
erft  (tu)  morgen  bringen.  2Bie  toittft  bu  unter  biefem  9fto§fitone| 
fdjlafen?  (2Mft  bu  fd)Iafen  —  ^onjunft.)  (£in  neue§  93ett  ift  in 
ber  ©tabt  uid)t  gu  bekommen  (-patikana  gu  befommen  fein).  2Bo= 
tjin  fott  id)  bein  Seit  fteEen? 


iFünf3cf>ntE  ^Eefttion.  Somolakhamstashara. 

Die  V.  Klaffe  ber  ^auptroörter.    Pergröjjerungs*  unb  Perfletnenma.s* 
roörter.     Tempora  mit  -po-. 

98.  ®ie  Hauptwörter  der  Y.  Klasse  Ijaben  in  ber  @in= 
3at)l  !eine  fenUjjeidmenbe  23orfitbe.  %n  ber  älteren  «Sprache 
mte  in  ben  bermanbten  ©ialeften  3eigen  bie  SBörter  biefer 
klaffe  nod)  ba§  ^rafij  ji-  (audj  li-,  ri-,  di-,  dyi-,  yi-,  i-). 
3m  <Suaf)Ut  finb  babon  nur  menige  IReffce  gurücrgeblieben, 
3.  SB.  jicho  (ba§  2Iuge),  jibwa  (großer  £>unb),  jifu  (5lfd)e), 
jifya  (£erbfiein),  jiko  (^euerftette),  jina  (9fome),  jino  (Barjn), 
jipu  (SBeute),  jitu  (ein  großer,  ftarfer  SOtann),  jiwe  (Stein), 
joka  (ftatt  ji-oka,  bie  ©dränge),  jombo  (ein  großes  ©efäfj), 
jambo  (6ctdje)  ic. 

99.  916er  in  ben  meiften  berartigen  SBörtern  Ijat  baZ 
^räfij  al§  fo(dje§  feine  ßrafi  berloren  unb  gilt  im  ©uacjili 
rjeute  ot§  ein  Seit  be§  SSortfiommeS,  roirb  batjer  oud)  bei 
ber  ^luratbitbung  ftets  beibehalten.    SRur  in  ben   Söörtern 


V.  Alflfte  her  £aubth>örter.  63 

ji-cho,  ji-fya,  j-iko  (ftatt  ji-iko),  j-ino,  ji-we,  j-ambo  ift  ba§ 
5Präft£  nod)  lebenbtg  unb  toirb  bei  ber  *piuralbilbung  abge= 
ttjorfett.  2)a§  SBort  jitu  nimmt  eine  SDttttelftellung  ein; 
e§  lann  fein  ^räfij  im   ^lural   abtoerfen   ober  beibehalten. 

100.  S)en  Plural  bitben  bie  2Börter  biefer  klaffe  ftets 
burd)  bie  23orfilbe  ma-,  3.  23.  sultani  (ber  Sultan):  ma- 
sultani.  $olgt  auf  ma  ein  a  ober  i,  fo  wirb  bct§  5ßräfi£ 
mit  biefen  23ofalen  gu  mä  ober  me  berfdjmotäen;  fo  bitbet 
§.  SB.  j-ambo  (bie  Sa$e):  mambo  (gufammengegogen  au§ 
ma-ambo),  ferner  jino  (ber  3a^n):  meno  (-jufammengeäogen 
au§  raa-ino). 

101.  ®ie  durale  ber  nnter  §  98  angeführten  SBörter 
mit  bem  alten  $räfi£  ji-  (j-)  lauten  nad}  bem  in  §  99  23e- 
merften:  macho  (5lugen),  mafya  (^erbfteine),  meko  (ju= 
fammengegogen  au§  ma-iko,  ^euerftetlen),  niawe  (Steine), 
matu  ober  majitu  (Otiefen),  niajibwa  (grofje  §unbe),  majifu 
(2tfdjen]jaufen),  majina  (tarnen),  majipu  (beuten),  majoka 
(Sdjlangen),  majombo  (grofje  ©efäfje)  ic. 

102.  (SigenfdjaftStDörter,  bie  ftcfj  auf  <!pau£tlüörter 
biefer  klaffe  be^ie^en,  nehmen  im  Singular  lein  *ßrä= 
fij;  im  Plural  ba§  Sßräfij  ma-,  3.  33.  sultani  kuu  (ber 
Dorneb,me  Sultan):  masultani  makuu  (bie  öornefjmen 
Sultane). 

9tnmert  1.  (üinfübige  GcigenfajaftSroörter  nehmen  im  «Singular 
ba$  alte  $räfi£  ji-,  3.  SS.  kaeha  jipya  (eine  neue  ßifte)  tum  -pya 
(neu),  ©öenfo  toetben  bie  ©igenfdjaftStöBrtet  bef)anbelt,  bie  mit  einem 
Solal  beginnen,  nur  ba%  ba%  $räfi£  ji-  in  biefem  $atte  ftet§  burd) 
3tu§fatt  be§  i  ju  j  berrürät  toirb:  sultani  jerevu  (ein  fdjlauer  ©uttan) 
toon  -erevu  (fü)Iau). 

Slnmerf.  2.  ©a§  Slbjettib  -enyi  (Ijabenb,  befüfenb)  lautet  mit 
Sßörter  ber  V.  klaffe  lenyi,  im  ^lural  yenyi ;  eöenfo  fiilbet  -ote  (att, 
gang):  lote  unb  yote. 

103.  gfolgt  bie  ©eniti0|)artilel  -a  auf  ein  SBort  ber 
V.  klaffe  im  Singular,  fo  lauten  fie  la,  im  Plural  ya, 
3.  33.  jina  la  mtu  (ber  üftame  be§  3Jlanne§):  majina  ya 
watu  (bie  tarnen  ber  3Jtänner). 

104.  £)ie  befi|an3eigenben  ^ärtoörter  beginnen  in 
Serbinbung  mit  SBörtern  biefer  klaffe  im  Singular  mit  1-, 
im  Plural  mit  -y-,  3.  23.  jina  langu,  lako,  lake,  letu, 
lenu,  lao  (mein,  bein,  fein  zc.  Üftame),  majina,  yangu, 
yako,  yake,  yetu,  yenu,  yao  (meine,  beine,  feine  je. 
tarnen). 


64  ßeftion  15.« 

105.  S5ie  perfönlidjen  ^ürlrörter  (^}erfonafyräfi£e) 
lauten  mit  33esug  ouf  bie  Sßorter  ber  V.  klaffe  im  ©ingu= 
tar  li,  im  Purat  ya,  im  £)bjeft§fafu§  gleichfalls  li  unb 
ya,  in  33erbinbung  mit  ber  Verneinung  hali-  unb  ha- 
ya-,  a.  39. 

kasha  limefunguka,  bie  $ifte  ift  aufgegangen, 
makasha  yamefunguka,  bie  Giften  finb  aufgegangen, 
nimelifungua  kasha,  id)  Ijabe  bie  $ifte  geöffnet, 
nimeyaftmgua  makasha,  td)  §abt  bie  Giften  geöffnet, 
kasha  lialifunguki,  bie  $ifte  lä^t  fid)  nid)t  öffnen, 
makasha  liayafunguki,  .bie  Giften  laffen  fid)  md)t  öffnen. 

SDttt  ben  bofalifdj  antautenben  S£em{)u§cl)ara!teren  -a- 
ÖJ3räfen§  II)  unb  -ali-  Omperfeft  II)  berfdjmelgen  bie  £er= 
fönlicben  $ürtt)örter  gu  la-,  ya-,  lali-,  yali-,  3.  33. 

kasha  lafunguka,  bie  Äifte  läfjt  fid)  öffnen. 

makasha  yafunguka,  bie  Giften  laffen  fid)  öffnen. 

kasha  lalifunguka,  bie  $ifte  lief}  fid)  öffnen. 

makasha  yalifunguka,  bie  Giften  liefen  fid)  öffnen. 

106.  ®ie  l)intoeifenben  $ürtt>örter  I)aben  in  33er= 
binbung  mit  SBörtern  ber  V.  klaffe  im  ©ingular  bie  O^rm: 
tili  (biefer,  biefe,  bie§),  lile  (jener,  jene,  jene§),  3.  33.: 
kasha  bili  (biefe  $ifte),  kasha  lile  (jene  i?ifte),  makasha 
haya  (biefe  Giften),  makasha  yale  (jene  Giften). 

107.  Um  eine  ^erfon  ober  <§ad)e  nl§  befonber§  grofj, 
ftarl  ober  totdjtig  gu  begeichnen,  bringt  man  bie  33egeid)nung 
bafür  in  bie  V.  klaffe,  b.  %  man  beraubt  fie  be§  5|3räfije§, 
ba§  fie  fonft  bat,  3.  33.  mfuko  (ber  <&aä):  fuko  (ein 
großer  Bad). 

Sinnt  er  f.  1.  Söörter,  bie  mit  einem  SMal  Beginnen,  nehmen 
bann  ba§  alte  $räft£  ber  V.  klaffe  (j-)  an:  nyumba  (§au§):  jumba 
(grofee§  £au§). 

Stnmerf.  2.  QcinfilBige  ©tömme  nehmen  ba%  ^räfij  ji-  an, 
3.  SB.  mtu  (SDtann):  jitu  (großer  aftann).  j  toirb  im  Plural  fietoelalten: 
ma-jumba  (gro^e  §ctufer);  Bei  ji-  fdjtoanft  ber  ©ebraud):  majitu  unb 
matu  (grofee  Scanner).    SSergl.  §  98  unb  99. 

108.  Sßiü  man  im  ©egenteil  eine  $erfon  ober  <Sad)e 
at§  befonber§  Hein,  geringfügig  unb  unbebeutenb  be= 
3eid)nen  ober  nennt  man  fie  mit  befonberer  3ärtlicb!eit,  fo 
bringt  man  ba§  betreffenbe  SBort  in  bie  IV.  klaffe,  3.  33. 
mfuko  (©ad):  kifuko  (33eutel). 

3tnmert  l.,t2öörter  ber  III.  ßfaffe,  bie  mit  k',  t',  p'  anlauten 
nehmen  Bei  ttjrem  Üoergange  in  bie  IV.,  V.  (ober  eine  anbere)  ßlafje 
bie  urfprünglidjen  ßaute  k,  t,  p  mieber  an,  j.  35.  p'aka  (Äaije),  aber 
paka  (grofee  $aije)  unb  kipaka  (ßötjdjen), 


V.  ftloffe  ber  ^attbttoörter.  65 

Slnmerf.  2.  @infü6ige  Stämme  nehmen  hinter  ba§  5ßräfij  ki- 
nodj  ba§  alte  «Präft^  ber  V.  klaffe  -ji-,  3.  35.  mto  (glufc):  ki-ji-to 
(Slüfed&en). 

109.  S)ie  23ergrö£erung§=  unb  $erHeinerung§= 
toöxter  (§§  107  unb  108)  geigen  mitunter  getoiffe  23e= 
fonberljeiten  in  ber  SBebeutung  gegenüber  ir/ren  Stamm= 
iDörtern,  3.  93. 

mti,  23aum,  §oIj  kijiti,  |>öl§d)en,  93uf  d) ;  aber  kiti : 

©tufj 
jicho,  $uge  kijicho  (Äuglein),  neibifd)e§9Iuge, 

'böfer  »liä 
moyo,  §erj  choyo  (Heine§,  enge§,  neibifd^e§ 

^erj),  ©eij. 

110.  ©5  fommen  biete  SBörter  mit  ©ingularbebeu= 
tung  öor,  bie  bie  g?oim  be§  $lural§  ber  V.  klaffe  Ijaben 
unb  grammatifd)  bemgemäft  berjanbelt  toerbcn.  <£>ierfjer  ge= 
Ijören  befonber§  biete  SJerbatnomina  *  unb  bie  SSeaeidjnungen 
für  $lüffigf  eiten : 

a)  $lüffigfeiten: 
maji,  SBaffer  mafuta,  öl,  $ett. 

maziwa,  2ftild) 

b)  SSerbalnomina: 

maagano,  SSerabrebung,  Vertrag  (bon  -agana,  fid)  berabreben). 

maanguko,  $aE  (bon  -anguka,  fatten). 

maamzi,  Urteil  (bon  -amua,  urteilen). 
^,maasi,  ÖümUörung  (bon  -asi,  ftd)  empören). 
x  maazimo,  ©arlefen  (bon  -aziroa,  leiten). 

machukio,  £mf}  £bon  -chukia,  Raffen). 

machwa,  Untergang  ber  (Sonne  (bon  -chwa,  untergeben). 

madanganya,  betrug  (bon  -danganya,  betrügen). 

maficho,  58ert)eimlid)ung  (bon  -ficlia,  berftecfen,  berrjeimlidjen). 

mafundisho,  Unterrid)t  (bon  -fundisKa,  unterrid)ten). 

mageuzi,  2Bed)feI.  (bon  -geuza,  roedjfeln). 

maisha,  Seben  (bon  -ishi,  leben). 
•  majibu,  9Inttoort  (bon  -jibu"  anttborten}. 

majilipa,  9iad)e  (bon  -jilipa,  fid)  räd)en). 

majutio,  23ebauern,  3teue  (bon  -juta,  bebauern,  bereuen). 

makatazo,  Sßerbot,  ©intbanb  (bon  -kataza,  bertbeigem,  ber= 
bieten). 

roaomvi,  Sßitte  (bon  -omba,  bitten). 


1  3).  f).  §aubitoörter,  bie  ben  SSegriff   eine§  geittoorteä  in  fufi= 

ftantibifdjer  gorm  öeäeidjnert"(im  Seutfdjen  meift  ber  fübftantibterte 
Snfirtitib  ober  §aubttuörter  auf  nmg  u.  f.  to.), 

©ua&tli  Äono.=©ramntatif.  5 


66  ßeftion  15. 

>  maondoleo,  Entfernung,  Sefeitigung  (bon  -ondoa,  entfernen, 
beseitigen). 
mapatano,.  Vertrag  (bon  -patana,  fict)  »ertragen), 
mapendano,    gegenfeittge    Zuneigung    (bon    -pendana,    ein= 
anber  lieben). 

^P^^SieBe,  Sldjtung  (bon  -penda,  lieben); 

mapigano,  (Sct)lad)t  (bon  -pigana,  einanber  fcr)iagen).. 
^-.maregeo,  [ftücffer)r  (b5n  -regea,  3urücffer)ren).i-  -  -ti^&s*— 
j,  masameho,  SBer^eitiung  (bon  -samehe,  bergeifjen).    / 

mashtaka,  Auflage  (bon  -shtaki,  anflogen). 
'^  mashutumu,    mashutumio,    Scrjmätjung    (bon    -shutumu, 

f  er)  märjen)/^^^^^ 
^masingizio,  3krleumbung  (bon  -singizia,  berleutnben). 
mataajabu,  ©rftaunen,   23errounberung   (bon    -taajabu,    fiet) 

rounbern). 
matakwa,  SQßunfer)  (bon  -taka,  roünfcfjen). 
'  matamko,  5Iu§f|pracf)e  (bon  -tamka,  auSjbredjen). 
matembezi,  (Spaziergang  (bon  -tembea,  [basieren  gellen). 
^  mateto,  $anf,  (Streit  (bon  -tetä,  ftreiten). 

matumaini,  Hoffnung,  Vertrauen  (bon  -tumaini,  Troffen,  ber= 

trauen), 
maulizo,  $rage  (bon  -uliza,  fragen). 
^  maumivu,  (Sctjmerj  (bon  -uma,  fcf^merjen). 
mawindo,  ^agb  (oon  -winda,  Jagen)  u.  f.  ro.  u.  f.  ro. 

Oft  beaetdjnen  btefe  Söttbungen  tnbeffen  ntcöt  ben  q6= 
ftraften  23er&albegriff,  fonberu  ba§  Mittel  ober  audj  ba$ 
(SrgebntS  einer  Stjättgf ettr  3/ 23. 

majengo,  ^Baumaterial  (bon  -jenga,  bauen), 
^malazi,  Sßettjeug  (bon  -)ala,  fdjlafen). 
^  maandasi,  haftete,  ^uefjen,   ©ingerriadjteS  (bon  -andaa,   ju= 

bereiten). 
s  manukato,  ©erud),  2öot)Igerudt)  fron  -nuka,  rieben). 
^  mapoza,  Heilmittel  (bon  -poza,  |eilen). 
^  masazo,  mabakia,  berftberreft  (bon  -saa,  -baki,  übrig  bleiben). 

matandiko,  SBettjeug,    ©efdjirr   (bon    -tandika,   ausbreiten, 
arrangieren). 

mawindo,  SiBitbtoret  (bon  -winda,  lagen). 

mavazi,  Reibung  (bon  -vaa,  anjjierjen). 

mazao,  $ruct)t,  $robu!t  (bon  -zaa,  tjerborbringen)  u.  f.  ro. 

Qübenfo  fönnen  berorttg  gebitbete  <£>au£troö#ter  ben  Drt, 
roo  bte  bürde)  ba§  23erbum  ctuSgebriicfte  £rjättgieit  öor  ftjjj 
getjt,  6eäetct)nen,  rote  3.  23. 

makao  ober  makazi,  2Bot}nbta|  (bon  -kaa,-  rooljnen). 

makimbilio,  3uflucr)t§ort  (oon  -kimbia,  ftietjen). 


9}ergi-öfjenmg§=  unb  ajerltetncrungStoörter.  67 

makusanyiko,  33erfammlung§tolafe,  SSerfammtung  (tion  -ku- 

sanyika,  ftd)  tierfammeln). 
malalo,  <Sd)lafftet(e  (tion  -lala,  fdjfafen). 
malisho,  SGßeibe  (tion  -lisha,  Weiben). 
matindo,  @d)fad)t&,au§  (tion  -tinda,  fd)Iad)ten). 
.matokeo,  9lu§gang  (tion  -toka,  au§gel)en). 
maziko,  33egräbni§puu)  (tion  -zika,  begraben)  u.  f.  tu. 

111.  $n  btefe  klaffe  gehören  aud)  üjele  frembe,  rjaupt= 
fädjüdj  arabtfd)e  SBörter,  befonber§  folrfje,  bie  *))erfonen, 
33eamte,  IJBürbenträger  be^eidjnen,  ferner  üirfe  SBörter, 
befonber§  abftrafte,  bie  fdjon  im  Slrabtfdjen  bie  25orfitbe 
ma-  rjetben: 

waziri,  Söefir  sultani,  (Sultan 

liwali,  ©outierneur  kadhi,  9ftd)ter. 

ferner: 

y  maarifa  (arabifd):  ma'ärif),  $ermtniffe. 
/  maghofira  (arabifd) :  marfira),  Vergebung. 
/  mahabba  (arabifd :  mahabba),  Siebe, 
^-majira  (arabifd) :  magrä),  $ur§  (eine§  <Sd)tffe§). 
s  makani  (arabifd) :  makän),  2BoI)ntilafe. 

makassi  (arabifd):  makass),  @d)ere. 

makusudi  (arabifd):  maksüd),  9lbfid)t. 

mashariki  (arabifd):  masrik),  Dftern. 

mangaribi  (arabifd):  marrib),  SBeften. 
r  masikani  (arabifd):  maskan),  ÜHMjnung. 
^■madharra  (arabifd):  madarr),  <5d)aben  u.  f.  W. 

112.  ®ct§  Üteiattüpronomen  be§  £>rte§:  po  (wo) 
rotrb  Ijöuftg  jettltd)  gebraudjt  unb  bann  \vcc  SBilbung  einer 
Slngat)!  oböerbioter  Bettformen  be§  $erbum§  Perroenbet ; 
bie  5lrt,  wie  bie§  gefdjierjt,  ertjellt  *au§  ber  fotgenben  Über= 
fid)t  biefer  Stormeti: 

5ßrä|en§  I. 
ninapopenda,  wenn  id)  liebe  •        tunapopenda,  wenn  mir  lieben 
unapopenda,  Wenn  bu  liebft  mnapopenda,  Wenn  ifjr  liebt 

anapopenda,    roenn   er  (fie,  e§)      wanapopenda,  Wenn  fie  lieben, 
liebt  u.  f.  tt>. 

^röfen§  IL 
nipendapo,  roenn  id)  liebe  tupendapo,  roenn  Wir  lieben 

upendapo,  roenn  bu  liebft  mpendapo,  roenn  ir)r  liebt 

apendapo,  roenn  er  (fie,  e§)  liebt     wapendapo,     Wenn    fie    lieben 

U#f.   W.  lt.  f.   W. 

(ßonseffttie§)  ^räfenä  III. 
nijapd|>enda,    fetbft    Wenn    id)      tujapopenda,    felbft    Wenn    Wir 
liebe  lieben 

5* 


68 


•ßeftion  15. 


ujapopenda,  felbft  wenn  bu  Hebft      injapopenda,  felbft  wenn  ifyr  liebt 
ajapopenda,  felbft  wenn  er  (fie,      wajapopenda,    felbft    trenn   fie 
e§)  Hebt  u.  f.  w.  lieben  n.  f.  w. 

$mberfeilt.  • 


inlipopenda,  oI§  id)  liebte 
ulipopenda,  ctl§  bu  liebteft 
alipopenda,  al§  er  (fie,  e§)  liebte 
u.  f.  w.  • 


tulipopenda,  al§  mir  liebten 
mlipopenda,  qI§  it)r  liebtet 
walipopenda,     qI§     fie     liebten 
u.  f.  tt). 


futurum.  • 

nitakapopenda,  ttienn  id)  lieben      tutakapopenda,  wenn  tt)ir  lieben 


wenn  bu  lieben 


werben 
mtakapopenda,  ttienn  i^r  lieben 

werbet 
watakapopenda,  wenn  fie  lieben 

werben  u,  f.  tt). 


nisipopenda 

usipopenda 

asipopenda 


tusipopenda 
msipopenda 
wasipopenda 


ttienn  wir  nid)t 

lieben, 
qI§  mir  nid)t 

liebten; 

ttienn  ttiir  nid)t 

lieben  werben 


u.  f.  tt). 


werbe 
utakapopenda, 

wirft 
atakapopenda,  Wenn  er  (fie,  e§) 
lieben  Wirb  u.  f.  w. 

£embu§  ber  Verneinung. 
Wenn  id)  nid)t 
liebe ; 

>at§id)nid)t  liebte; 

wenn  id)  nid)t 
lieben  werbe 
u.  f.  w. 
113.  Slnmerfungen  gu  §  112: 

21nmert\  1.  23eim  $räfen§  I  wirb  po  unmittelbar  bor  ben 
SSerbalftamm  gefegt,  beim  $räfen§  II  iiemfelben  angehängt;  im  legieren 
fjatte  fällt  ba§  biefem  SempuS  djaraftertftiftfje  -a-  bor  bem  ©tamm 
au§.  ®a§  3mb'erfeft  mit  -li-  unb  ba§  futurum  nefjmen  po  gtetd)= 
fall§  unmittelbar  öor  bem  äkrbalftamm,  babei  wirb  ba&  -ta-  be§ 
$uturum§  ju  -taka1  berläugert. 

®a§  fongeffiöe  5Präfen§  ift  au§  bem  <präfen§  II  bon  -ja  (fommen) 
unb  folgenbem  Snfimtxb  (oljne  ku-)  gebtlbet:  nijapo  (Wenn  id)  tomme) 
penda  (p  lieben)  =  si  je  viens  ä  aimer. 

•    Stnmerf.  2.   35a§  £embu§  ber  Verneinung  bient  für  alle  bret 
Seiten. 

Slnmerf.  3.  SInbere  Skrbalformen  Werben  nicrjt  mit  htm  tyxo* 
nomen  po  berbunben;  man  lann  alfo  5.  f8.  ntdjt  fagen:  nimepopenda 
ober  nalipopenda  ober  bergl. 

Slnmerf.  4.  Sie  oben  angeführten  formen  finb  natürlich  audj 
im  Vaffib  gebräu<$Iitf). 

Stnmert.  5.  Sie  *Präfen§formen  unb  ba§  £embu§  ber  Ver= 
neinung  werben  fotoot)!  3 eitli dt)  Wie  pm  2lu§bruct  einer  SBebingung 
gebraucht,  bie  übrigen  meift  nur  äeitlitf). 


1  S).  t).  bie  urfbrünglic^e  ^orm  be§  djarafteriftifä)en  jBräftjeS 
be§  Futurums  Wieber^ergefteßt;  ni-ta-penda  ift  eigentlich  =  #L-taka- 
penda,  id)  wünf$e  ju  lieben. 


SJerbattempora  mit  -po-. 


69 


Stnmert.  6.    S>ie  SSerneinung  be§  fonäeffitoen  $räfen§    bittet 
man  auf  fotgenbe  Söeife: 

nijapo  sipeudi  (fetbft  memt  ict)  rittet  liebe), 
ujapo  hupendi  (fetbft  toenn  bu  nieft  ftebft), 
ajapo  hapendi  (fetbft  toenn  er  ntcfjt  liebt)  u. 


to. 


XSöttet* 


mwenzi  (I.),  ©enoffe,  $reunb. 
|n^iuwaji  (L),  SDtötber. 

mwizi  (I.),  SDieb. 

mdaawa*  (I.),  ^ro;$ef$gegner. 
/C^mdaa*  (I.),  ©täubigerv-  <)<£*&$* 

msafiri*  (I.),  Üteif  enber.  £&,£&>* 

hukumu*  (III.),  ttrteit. 

lugha*  (III.),  ©pradje. 

fayida*  (III.),  9tu£en. 

taratibu*  (III.),  Orbnung. 

kiza  =  giza  (III.),  Sunfetbeit. 

bomba  (III.),  !ßumpe. 

fanusi*  (III.),  Sateme. 
•  t'ende  (III.),  Stattet. 

neba  (III.),  ©pifee. 

daawa*    (III.),     9ied)t§anfpruä); 
^Jrojefe;  SSefdjtoerbe. 

jaa  (III.),  $ebrid)tt)aufen. 
'    kidachi  (IV.),  Seutfd). 

kiingreza  (IV.),  @ngtifctj. 

tanga  (V.),  ©eget. 

shauri*  (V.),  3tat. 

kosa  (V.).  gebier,  SSergefjen. 

övil mmb- 

fumo  (V.),  breitttingiger  Speer. 
penzi    (V.)    =    pendo,     Siebe; 

2ßunf$. 
sufuria*  (V.),  ßodjtopf. 
dirisha*  (V.),  $enfter. 
zulia*  (V.),  Seppid). 
tungi  (V.),  (ßampen=)©Iode. 
pambo  (V.),  ©erat;  ©djmud 


matakataka  (V.  5ßt.),  $ebrid)t. 

daraja*  (V.),  Sreppe. 

jua  (V.),  ©onne. 
^zizi  (V.),  §ürbe,  ©tatt. 

matumbo  (V.  5ßt.),  ©ingetoeibe. 

uwongo  (VI.),  ßüge;  -a  uwongo, 
fatfdj;  -a  kweli,  toatjr. 

ufa  (VI.),  ©prung  (in  einem  ©e= 
•fäfj  k.). 

Manga,  Arabien. 

-pasuka,  -jerreifjen  (intr.). 

-geuza,  (ber)änbern.      • 

-kabuli*,  annehmen.. 

-ogopa,  fürchten,  ftd)  fdjeuen. 

-cbinja,  1.  fdjtadjten,  2.  morben. 

-apa,  fdjtoören. 
^-rithi*,  erben. 

-elea,  tTar,  öerftänbttd)  tuerben. 

-kataza    mtu    kitu,    jm.    ettr>a§ 
bertoeigern. 
y-fururika,  überlaufen  (SÖUtd)). 

-funika,  jubeefen. 
^,-ganda,  biet  toerben. 

-tandika,  (ausbreiten. 

-chemka,  fieben,  todjen  (intr.). 

-fuga,  Ratten  (ßitfy. 

-bichi,  frifdj,  unreif,  grün. 

-kavu,  trocten. 
^.radbi*,  aufrieben. 

rije,  brausen. 

rabele,  Dorn. 

nyuaia,  b,inten. 

-a  mbali,  fern  (Stbjeftiü). 


ttfittttß  29. 

Asikari  wa  fordha  wamekwona  uliposhuka.  Tanga  la 
masb.ua  yake  limepasuka  kabisa.  Amegeuza  jina  lake.  Usi- 
pokuwa  radhi  na  hukumu  yangu,  chukua  daawa  yako  mbele 
ya  bwana  mkubwa  wa  Daressalama.  Usipojua  kidachi  wala. 
kiingreza,  andika  kwa  lugha  yako.  Usiandike  maneno  ya 
uwongo.  Wamefanya  shauri  moja,  (gemeinfame  <Sad)e).  Mme- 
kwisha  shauri  lenu?  Shauri  lake  halikunifaa.  Hakubali 
shauri  langu.  Nipe  shauri  lako.  Asipofuata  maneno  yangu, 
sina  buddi  kumwadhdhibisha  adhabu  kuu.    Muuwaji  asipopata 


70  Seition  15. 

adhabu  ya  sirkali,  nani  ataogopa  tena  kumchinja  mwenziwe 
(=  mwenzi  wake).  Kosa  lake  nini?  Tuniemkamata  mwizi, 
alipovunja  kufuli»  Usipoweza  kwapa,  maneno  yako  si  kweli. 
Nisipopata  fayida,  sitafanya  kazi  hü.  Asema  shamba  bili  ni 
lake,  lakini  nimelirithi  na  babangu  (=  baba  wangu).  Maneno 
yangu  yamekwelea?  Nimesikia  'maneno  yako  na  maneno  ya 
mashahidi  yako;  sasa  nitasikia  maneno  ya  mdaawa  wako. 
Usipolipa  deni  yako  miezi  sitta,  mdaa  wako  atatwaa  nyumba 
yako.  Umeleta  mashahidi  wangu?  Makknwa  arubaini,  ma- 
fumo  arubaini  (©brid)toort).  Mambo  taratibu,  si  nguvu  (be§gl.). 
Mapaka  mengi  hayagwii  panya x  (be§gl.).  Usipoziba  ufa,  uta- 
jenga  ukuta  (be§gl.).  Msafiri  masikini,  ajapokuwa  sultani 
(be§gl.).  Mchimba  kisima  hakatazwi  maji  (be§gl.).  Mtu  halali 
karibu  na  mto,  ujapokuwa.  umekauka 2  maji 3  (be§gl.).  Mu- 
hogo  maweni  haushushi  mizi  (be§gl.).  Neno  la  mbali  ni  usiku 
wa  kiza  (be§gl.).     Penzi  la  moyo  ni  dawa4. 

3lufp6e  30.  ' 

©er  Stotif  f)Qt  sutiiel  (mno)  $euer  befommen,  bct§  SIBaffer  mirb 
•überlaufen,  bringe  eine  ©djüffel,  bamit  id)  bie  @ier  l^incint^ue 
(-tia).  ^imm  ben  %o$  tiom  (katika)  $euer  fort  (-ondosha),  bie 
Wliiä)  mirb  überlaufen,  ©u  tjaft  tiergeffen,  bie  9Jcild)  gu-jubeden, 
jetjt  ift  fie  bid  geworben.  2Bafd)e  ben  9?ei§,  bi§  (hatta)  ba§  SBaffer 
gong  rein  abläuft  ($ut.  oon  -toka).  $d)  r)abe  nur  brei  ©ier  auf 
'bem  üftarfte  befommen;  (Sier  maren  bleute  nict)t  ertjältlid).  ÜBenn  bu 
nidjt  -Kinbfleifcf)  (gläfd)  be§  3Knbe§)  befommft,  (fo)  fomm;  fdjnett 
jurüd,  'bamit  bu  eine  $iege  ftf)lad)teft  ($oni.).  SQßir  Ratten  (toir 
waren  mit)  fünf  $od)tötife,  §mei  grofje  [unb]  brei  Heine,  aber  }e|t 
fefje  id)  nur  oier  (titer  nur);  mer  fat  ben  fünften  tierbummelt?  §ege 
ben  $efjrid)t  [auf]  unb  mirf  ifjn  auf  (katika)  ben'  $ef)rid)tf)aufen 
brausen.  2Ba§  für  Qfett  ift  bie§?  ©djmeinefett  (Q-ctt  be§  ©d)meine§) 
ober  ©djaffett?  ©djliejje  alle  §enfter,  ber  9tegen  fommt  rjerein. 
(Entferne  (-ondosha)  morgen  alle  Stejptiidje  au§  bem  3itnmer  (Sofat.) 
unb  reinige  fie  tüdjtig  (fefjr).  Seiten  Stebtiid)  breite  über  ba%  55ett 
(Sofat.).  2öo  foll  id)  tiefen  Stetitiid)  t)inbreiten?  23rmgi  ben  $affee= 
totof  (Xotif  be§  ^affee§)  unb  giejj  (tia)  ben  Kaffee  hinein.  2)er 
$affeetotif  ift  geftern  gerbrodjen.  ©ag  mir,  menn  (mann)  ba§  2Baffer 
fiebet.    S5a§  SBaffer  rairb  fofort  Jjcijs  merben  (überf.  $euer  befommen). 


1  SSergl. :  tiiele  ßöäje  toerberoen  ben  JSrei. 

2  SOßörtltd)  =  felbft  toenn  er  ift,  er  ift  troden  getoorben.  ttm= 
fdjreibung  ftatt  be§  einfachen  ujapokauka,  felbft  toenn  er  iroden  ge= 
toorben  ift.    (ätegl.  Seit;  25.)  • 

3.SDer  Slllufatiti    ift   abhängig   bon  -kauka.     Sitte  33erben   ber 
fjülle  unb  be§  3JtangeI§  toerben  mit  bem  Slllufatio  oerbunben. 
4  =  2Go  ein  SßiEe  ift,  ift  ein  2ßeg. 


SSetbaltemtiora  mit  -po-.  71  . 

$dj  Brause  fiebenbe§  SGßoffer  (überf.  SGßaffer  be§  ©ieben§),  falte§ 
SGßaffer  (überf.  SBaffer  ber  $ä!te)  tritt  \ä)  nidj't.  £)err,  bie  ^umtie 
ift  entzwei  (tierborben),  [c§]  fommt  fein  (md)t)  SBaffer  fjerau§.  2)a§ 
SDßaffer  reicht  nidjt,  er  fott  ($onj;.)  mefn*  fd)ötifen;  jage  mir,  trenn 
(mann)  er  fommt.  2Benn  bu  nid)t  §ur  Arbeit  fommft,  ift  e§  nötig  ,^ 
08ebingung),  bajj  bu  9?ad)rid)t  bringft  ($on|.).  (Sieb  bem  ©[ei  fein 
(nicfjt)  frifd)e§  ©ra§,  gieb  ifjm  nur  trocfene§  ©ra§.  SEBenn  bu  nidjt 
orbentlid)  (sana)  auf  (bloßer  5Iffuf.)  beine  .Arbeit  aäjt  giebft,  merbe 
id)  beinen  Sofjn  tierfürgen  (fdjneiben).  2ßenn  bu  beinern  £>erw  nidjt 
fagfi,  bafs  (kama)  bu  münfdjfi  ©ntlaffung  (rukhsa)  am  @nbe  (5tffuf.) 
be§  Monats,  [fo]  mufjt  bu  (überf.  bu  fjaft  feinen  ftuSttteg)  bei  ifjm 
(kwake)  bleiben-  bi§  gum  (£nbe  ba§  jmeiten  2ftonat£.  2öenn  id)  in 
ber  9?ad)t  ($ffuf.  auf  bie  $rage  „mann")  nad)  ^aufe  (Sofat.)  ju= 
rücffefjren  merbe,  [fo]  jünbe  eine  Saterne  an.  2£er  rjat  bie  2amtien= 
gfocfe  (©lode  .ber  Samtie)  §crbrodjen?  —  ©ie  ift  [fdjon]  längft  jer= 
bro^en.  SJRetne  2ftatrafee  ift  nafj  gemorben  (überf.  r)at  SBaffer 
befommen,  fie  ift  gänglid)  tierrottet  [tierfault],  ipaft  bu  bein  gefamte§ 
(-ote)  §au§gerät  (©erat  be§  §aufe§)  f>terb/er  (mit=)  gebracht?  2)ie£eute 
tion  (©enitftt)  «Sanfibar  fodjen  auf  (katika)  ^erbfteinen.  2)iefe'S£retitie 
ift  gang  fd)Ied)t;  menn  jemanb  nad)  oben  (juu)  fieigen  mitt,.  fällt  er. 
SBir  fjaben  jtoei  Stretitien,  eine  tiom,  eine  feinten,  ©ie  ^olgtretitoe 
(Xxtppt  be§  Spolgeg)  ift  morfd)  gemorben  (merben  =  kuwa).  Sd) 
liebe  ein  §au§  mit  (überf.  fjabenb)  Dielen  $enftern.  2Ba§  ift  ^a§ 
(biefe§)  für  ein  Stier?  —  2Bir  miffen  bie  Dramen  ber  Siere  nid)t; 
bie  Sagb  ift  nidjt  unfer  33eruf  (Irbeit).  (B  ift  fefjr  Ijeifj  (bie  .Sonne 
ift  fjeftig)  in  (3lff.  auf  bie  $rage  „mann?")  biefen  Sagen;  bie 
Sßffangungen  finb   atte  tiertrodnet.    9ltte  Sftinber  finb  (fner:  wako) 

.;;■;- auf  ber  SGßeibe' (Sofat.).    2Bir  motten  einen  SRtnbexftätt  (Statt  ber  %l%]£ 
Stinber)  bauen  (mir  motten  bauen  =  fafst  un§  bauen,  1.  9ß.  5ßlur. 
$onj.    tion  -jenga).     ©ie   9D?affai  tierfaufen  feine  (nidjt)  Stinber; 

•      fie  tjalten    (pflegen   gu   fjalten)   fie   nur,    um  3flildj   ju  befommen 
(überf.  bafj  fie  3Jcüd)  befommen).    SSerftanb  ift  Vermögen  (<5tirid)=  / 
mort).     (Sr  b,at  Satteln  nad)  Arabien'  gurücfgefanbt   (-rudisha)  XM*JC 

,v     ©ine  faffdje  3Rad)rid)t  fjat  (ina)  fieben  @pi£en.2,  eine  ma|re  5ftad)rtd)t  ^^^ ,, 
f)üt  (ina)  eine  @tii|e  (Storidjmort).    ©ine  SCßaffe  trage  immer  (atte   ' 
Sage),    eine§   2age§   (sikuye)    mirb  fie  bir  nützen  (©tirid)mort). 
„SGßarte!  Sßarte!"  tfjut  (pflegt  gu  tfjun)  ben  ©ingemeibcn  mefj  (-umiza, 
©prid^mort). 


1  ©tiritfim  =  SCßaffer  in§  5Dteer  tragen. 

2  S).  I).  tritt  in  fieben.  betriebenen  ©eftalten  auf. 


72  *      Seftton  16. 

^erifoeljnte  •Xefitfon.   Somo  la  sittashara. 

VI.  Klaffe.    Kontinuatipct  ^xwptvaüv.    nisijependa. 

114.  Sie  Hauptwörter  der  Vi.  Klasse  Kjctfcen  in  ber 
(Stngaljl  bo§  Sßräfij  u-  \  j.  23.  utumwa  (gftaberei),  uvyazi 
(Oebiwt),  utoto  (ßinbfjett).    . 

115.  SDie  meiften  <£>autottoörter,  bie  btefer  Pfaffe  ange= 
f)örett,  finb  Stbftrafta  unb  bilben  bafjer  feinen  ^lurat,  3. 3}. 

ucbavu,  Unfauberfett  (-cbavu,  unfauber). 

uebawi,  „gauberei  (mcbawi,  Sauber).  • 

uchovu,  (grmübung  (-ebotfu,  mübe). 

uebungu,  SBitterfeit,  @d)merj  (-chungu,  bitter). 

udogo,  ^leintjeit,  Sugenb  (-dogo,  flein). 

wema,  ©üte  (bon  -ema,  gut). 

ufahamu,  ©ebäd)tni§  (-fahamu,  öerfte^en,  fid)  erinnern). 

ufalme,  Königtum  (mfalme,  $önig). 

ufu,  %ob  (-fa,  fterben). 

uganga,  ärjtüdje  ßunft  (mganga,  ^trjt). 

ugomvi,  3inf  (-gomba,  jemfen). 

ugonjwa,  ^ranttjett  (mgonja,  ber  Cremte). 

ugumu,  Spürte  (-gumü,  fyart). 

ukbaribivu,  3e^ftörung  (-kharibu,  gerftören). 

uhurru,  ^reiljeit  (-hurru,  frei). 

\räi,  ©iebftot)!  (-iba,  fielen). 

ujana,  $ugenb  (-kijana,  Jüngling). 

ujenzi,  SBauen  (-jenga,  bauen). 

ujinga,  9^arrr)eit  (mjing«,  5Rarr). 

.ujio,  kommen  (-ja,  fotnmen). 
'ujumbe,  §äubtlingfd)aft  (-jnrnbe,  Häuptling). 

ukali,  «Sdjärfe,  gmrte  (-kali,  fdjarf). 

ukamilifu,  SSottfommen^eit  (-karaili,  boflfom'men).  * 

ukarimu,  ©roftmut,  f^reigebigleit  (karimu,  großmütig,  frei= 
gebig). 

ukobozi,  <3djtoinbfud)t  (-koboa,  Ruften). 

ukongwe,    gnnfättigteit,  tjofjeS  3Hter   (inkongwe,   hinfällig, 
fteinalt). 

ukubwa,  (Sröfse  (-kubwa,  grofj). 

ukumbuka,  Erinnerung  (-kumbuka,  fid)  erinnern).    . 

ukuu,  ©röfje  (-kuu,  grojs). 

ulaji,  ©efräfjigfeit  (-la,  effen). .    * 
„.  ulegevu,  @d)UrPeit  (-legevn,  fdjfaff). 

umasjkini,  2(rmut  (masikini,  arm). 


1  ®iefe§  bertoanbelt  fiä)  bor  SSofaten  in  w.    SQtandje  fdjretben 
aber  ber  ©ieta^mä^igfeit  toegen  ftets  u. 


VI.  Älaffe  her  £>aut>ttoörter.  73 

umoja,  (Sinljeit  (-moja,  ein§). 

unene,  2)ttfe  (-nene,  biet).* 
^.unenyekeo,  SDemut,  53efd)eibenf)eit  (-nenyekea,  bemütig  fein). 

uungwana,  9lbel,  Silbung  (mungwana,  ein  freier  nnb  ge= 
bilbeter  9Jcann). 
^wozi,  ipetrat  (von  -oa,  heiraten). 

woga,  $eigf)eit  (-oga,  fid)  färbten). 

upaji,  greigebigfeit  (-pa,  geben). 

upana,  SSrette  (-pana, '  breit). 

upendaji,  Vorliebe  (-penda,  lieben). 

upendeleo,  ©unft  (-pendelea,  begünftigen). 

upenzi,  Siebe  (-penda,  lieben), 
^upofu,  53Iinbr)ett  (kipofu,  blinb). 
^upumbafu,  ©ummtjeit,  jt^ort)ctt  (-pumbafu,  bumm). 

upya,  9leufyeit  (-pya,  nen). 
^uradbi,  3ufiimmung  (radhi,  aufrieben). 

urefu,  Sänge  (-refu,  lang). 

usemi,  ©efpräd),  Unterhaltung  (-sema,  fpredjen). 

ushahidi,  3eugni§  (shahidi,  3euge). 

usharika,  2£eüf)aberfd)aft  (-shariki,  teilnehmen). 

usultani,  <3ultan§würbe  (sultani,  Sultan). 
,,-utabibu,  £>eilfunbe  (tabibu,  ?trjt). 

utajiri,  fReidtjtum  (tajiri,  größer  Kaufmann,  $apitaüft). 
^utesi,  «Streit  (-teta,  ftreiten). 

udhaifu,  <&ä)toäü)t  (dhaifu,  fd)luad)). 

utoto,  ßinbfyeit  (rhtoto,  $inb). 

utulivu,  ©ebulb  (-tulia,  jid)  beruhigen). 

utumi,  ©ebrauc^)  (-tuma,  gebrauten). 

uvivu,  $aulbeit  (-vivu,  faul). 

washi1,  Maurerarbeit  (-aka,  bauen). 

uwaziri,  ba§  SSefieramt  (-waziri,  Hefter). 

uweli,  $ranff)eit  (-weli,  franf). 

vrwivu,  ßiferfudjt  (-wivu,  eiferfüdjtig).  ' 
__^  uzee,  ©reijenalter  (mzee,  -®rei§). 

uzima,  ©efunbtjeit  (-zima,  gefunb). 

uzuri,  ©djönfieit  (-zuri,  fd)ön). 

werevu,  (gdjlautjeit  (-erevu,  fdjlau). 

11'6.  (£§  giebt  tnbeffen  aud)  tnete  Sßörter  mit  lort  = 
freier  SSebeutung,  bte  ber  VI.  klaffe  angehören;  biefe  btlben 
ifjren  Plural  meift  nadj  ber  III.  klaffe  (alfo  mit  bem  $rä= 
ftj  ii-,  rjor  35o!aten  ny-)  unter  23erüc£fidjttgung  ber  in  §  76 
gegebenen  Regeln,  3.  23.  ulimi  (Bunge):  ndimi  (ftatt  n-limi, 
öergl.  §  76);  ubavu  (flippe):  mbavu;  wayo  (^ufefpur): 
nyayo.      . 

1  ©teere  giebt  fälfcfjltcf)  uwassi. 


74  Seition  16. 

(Sinfübige  Stämme  Behalten  baZ  ^h:äft£  be§  <§tngulax§ 
meift  ciuä)  im  ^tural,  3.  33.  uso  (©eftäjt);  nyuso;  ua  (§of): 
nyua  zc. 

Einige  toenige  SBöxtex  geljen  im  $tuxal  audj  nad) 
anbexen  klaffen,  3.  23.  ua  (23lume);  maua;  umbo  (^orm): 
maumbo  ?c. 

117.  ßänbexnamen  fjaben  getoölijnlidj  bo§  $xäfi£ 
biefer  klaffe:  Usukuma,  Unyamwezi,  Ugala,  Uzungu 
((Suxopa).  £)ex  enttyxedjenbe  Sßöl^xname  b,at  bagegen  ba§ 
^räftj  Wa-  (I.  klaffe,  ^lural):  Wasukuma,  Wanyam- 
wezi,  Wagala,  Wazungu.  ©in  einzelnes  Snbtöibuum  mitb 
buxü)  M-  (Mw-,  Mu-)  6e3eidjnet;  Msukuma,  Munyamwezi, 
Mgala,  Mzungu.  Stfe  ©^xo^e  unb  Sitte  be§  ßanbeS 
tmrb  buxdj  Ki-  au§gebxücft:  Kisukuma  (Sukuma=Sbxad)e 
obex  =Sitte),  Kinyamwezi  (Nyaniwezi=S})xad}e  obex  =Sitte)  z& 

©tatt  bex  im  S)eutfä)en  üblidjen,  oon  SSölfexnamen  a6= 
geleiteten  2lbjeftibe  gebxaudjt  man  ben  ©enitiö  bex  mit 
ki-  anlautenben  formen,  3.  23. 

-a  kiarabu,  ara&ifä).  -a  kiingreza-,  englifti). 

-a  kizungu,  europäifä).  *      a-  kifransa,  franjöfija). 
-a  kibindi,  inbtfd).  -a  kinubi,  nubifc^. 

118.  3n  bex  $on!oxban3  toexben  bte  Sßöxtex  biefex 
klaffe  im  Singulax  genau  fo  befjanbelt  tüte  bie  bei 
IL  klaffe: 

a)  ulimi  mrefu,  eine  lange  3unge. 

b)  ulimi  wa  mbwa,  bte  3unge  be§  §unbe§. 

c)  ulimi  wangu,  meine  3unge. 

d)  ulimi  unakatwa,  wakatwa,  bie  3mtge  foirb  ab  gefdjnitten. 
ulimi  haukatwi,  bie  3unge  toirb  nid)t  aogefdjnitten. 
naukata  ulimi,  id)  id)netbe  fte,  bie  3unge,  ab. 

e)  ulimi  huu,  btefe  3unge;  ulimi  nie,  jene  3mtge. 

dlux  fagt  man  upindi  weüji  (ftatt  mwenyi)  nguvu 
(ein  23ogen  Ijabenb  $raft),  ein  ftaxfex  23ogen. 

$n  bex  3^6^x30^1  txeten  natüxlidj  bie  ^on?oxbanj= 
xegeln  bexjenigen  klaffe,  (meift  bex  III.)  ein,  nadj  toeldjei 
ba§  betxeffenbe  §auptlooxt  feinen  *piuxal  bittet,  alfü  ndimi 
ndefu,  lange  ßungen;  ndimi  zä  mbwa,  bie  Bungen  bex 
<£mnbe ;  ndinn  zao,  ttjre  3ungen ;  ndimi  zinakatwa,  za- 
katwa,  bie  3nngen  toexben  abgefdjnitten;  ndjmi  hazikatwi, 
bie  Sungen  Xütxbm  nidjt  abgefinitten ;  nazikata  ndimi, 
id)   fdmeibe   bie   3ungen   a'b;    ndimi  hizi,    biefe  3ungen; 


ßontinuatiber  Stnfeeratiü.  75 

ndimi    zile,    jene  jungen;    pindi   zenyi    nguvu,  -ftarfe 
23ogen.  • 

119.  2Birb  ba§  Präfix  ka-  bem  Smperatiö  borgefe^t, 
fo  erhält  man  ^otmen,  bie  ben  Segriff  ber  ^onjunfiton 
„unb"  einfdjtiefcen. 

ka-penda^  unb  fieBe,  ka-pendanH    unb  ^ 

ka-pende  )  ka-pendem  j 

120.  SDurdj  3ufammenfe|ung  be§  tierneinten  $enjunf= 
tiü§  tion  -ja  fommen  (ni-si-je-)  mit  bem  Snfintttö  eine§ 
3eitttotle§  (unb  -jttiar  oijne  ba§  $räfi£  ku-)  hübet  man  eine 
aböerfciate  Beitform,  ioeld)e  bie  $oniunftion  efje,  beöor  ein= 
fäHefct. 

nisijependa,  bebor  id)  ließe  tusijependa,  bebor  trir  lieben 

usijependa,  bebor  bu  liebft  msijependa,  bebor  if»r  liebt 

asijependa,  bebor  er  (fie,  e§)  liebt  wasijependa,    beüor    fie    lieben 
u.  f.  W.  u.  f.  tr». 

$m  5Poffiö  gleicher  SBetfe: 

nisijependwa,  bebor  id)  geliebt  Werbe. 

mfupa  (II.),  ßnodjen.  ua*  (VI.),  §of. 

p'ete  (III.),  3iitt g.  uanja  (VI.),  23orbta£. 

ngome  (III.),  ^ort.  iftumbi  (VI.),  offene  §alle,  offener 
saburi*  (III.),  ©ebulbl«  /u/Mwvy         Sogengang, 
-faraji*  (III.),  Sroft.                         '\  ukarasa*  (VI.),  (*8u(^=)©eite. 
chanda  (IV.),    oeraltet  unb  bia=   ~-.wakati*  (VI.),  3eit,  ^afjreSgeit. 

teftifd)  ftatt  kidole,  Ringer.     •  umeme  (VI.),.  SSIi^. 

cheti(IV.),  ©ctjein,  ^af;;  cheti  cha  uungwana  (VI.),  eble  ©eburt. 

uhurru,  greibrtef.  *  -poza,  abfüllen, 

kitalu  (IV.),  ttmfaffung§tnauer.  -liwa,  gegeffen  toerben,  efebar  fein, 

chumba   (IV.)    cha    kulia,    (£&=  -uliza  mtu   kitu,  .jtn.    ett».   ber= 

•ütnmer.  taufen, 

kitabu*  (IV.),  2Sutf).  -batili*,  abfcfjaffen. 

mateto  (V.  *jßl.),  Qarit.J-r^jd  ,  .  -shinda   mtu.,    jetnanbeg   Gräfte 
naate  (V.),  ©toeitfiel.  übersteigen, 

bua  (V.),  ©orgljumfiengel.  -angalia,  prüfen,  ttnterfudjen,  nadj= 
uji  (VI.),  SSrei,  ©rüfee.  fefjen. 

upanga  (VI.),  ©djtoert.  -funua,  auffdjlagen  (93ucb). 

uta  (VI),  SSogen.  -pita,  buräjfotntnen. 

upote  (VI.),  ©ebne.  U*yv4^~<)  -chun(u)a,  fcfjinben. 

ufunguo  (VI.),  ®$IfiffeI.       •<"  -piga  mbizi    1  iauAtn     L 

usbubuda*  (VI.),  3eugni§.  -enda  mbizi  ]  tauc9en-    ' 

ujira*  (VI.),  Sof)n.  baräbara,  *gerabe   recfjt,    genau; 

uzani*  (VI.),  ©etr>ict)t.  •  ni  — ,  e§  ftitntnt. 

usburu*  (VI.),  3oÜ-    *      [fodjen.  kwamba,  toenn. 

upishi  (VI.),'  2Irt  unb  Sßeife  ju  kwani,  benn. 


76  ßeltion  16. 

Üfitttte  81. 

Ulimi    bauna    (f)at   nit^t)    mfupa    ((öjmdjtöort) K      Ubishi 

/-4,    inwing^  huvuta  (f)ier  =  nadj  ftd)  jie^en)  mateto  (be§gt.).    Uji 

ukiwa  (bon  kuwa)   wa   moto2,   haupozwi   kwa   (mit)    ncha  ya 

UnsyUdt   ulimi  (be§gL).     Amejifunga  kwa  ulimi  wake  (be§gl.).     Chanda 

na  p'ete,  ulimi  na  mate,  uta  na  upote  (be§gl.) 3.    Kulla  mlango 

una  (t)at)  ufanguo  wake  (be§gl.).    Kwamba  uzuri  waliwa',  kapike 

ule  mwenyewe  (be§gl.).    Nimemwuliza  upanga  kwa  rupia  sitta, 

lakini  hatta  leo  nimepata   rupia  mbili  tu.     Hukuweza  kuleta, 

ushuhuda,  kama  shamba  hili  ni  mali  yako.    Sababu  gani  wa- 

tumwa  wengi  hawataki  uhurru?  —  Hawajui  uhurru,  wanajua 

utumwa  tu.     Nimempa  rukhsa   kutafuta  kazi  nje;    lakini  asi- 

pofanya  kazi  kwangu  (bei  mir),  sherti  nipate  nussu  ya  ujira 

wake,   kwani   nisipopata  fayida,    atanifaa  nini?     Sultani  wetu 

amebatili/ utumwa.     Zamani   nataka    kujikomboa    mwenyewe, 

lakini  ukombozi  umenishinda.      Killa   mwezi  zitakatwa  rupia 

j      tano,  ulipe  ukombozi  wako.   Umekwisha  pata  cheti  cha  uhurru? 

-^  •     Nimeangalia    uzani '  wa  mtama  wako,    ni    barabara.     Nataka 

/     kulipa  ushuru  wangu.     Upishi  wako  haunipendezi,   hujui  ku- 

*m/l*  q.  - pika  kabisa.     Usipoziba  ufa,  utajenga"  ukuta  (€>brid)roort).    Ua 

wa    nyumba    yangu    ni#  mkubwa.     Watu    wa    shamba    wana 

nyua    za    (bon)    mabua.     Mzungu    hana  ua    wa.  mabua   wala 

wa  makuti;    amejenga  kitaju.     Hatuna  wanja  mkubwa   kama 

9?adjmittag§  bflegt  ber  £>err  in  ber  offenen  £>atte   §u   fijjen. 

2Btr  rjafeen  fein  (nic^t)  Stimmer,   mir   effen  in  ber  offenen  $batte. 

t^mva-    ©iefe  SBanb  ift  fetjr  morfdj.    ©ie  jSurobäer  fioben  ein  grofje§  ^ort 

t^Su^***  mit  (überfetje:  baknb)  fet)r  ftarfm  dauern  gebaut.     Silage  bie 

britte  ©eite  beine§  S3udt)e§ ,  auf.    Um  bie  bierte  (Stunbe  (5Ifhtfattb 

auf  bie  $rage  mann?)  foften  ($onj.)  bie  Seute  ü)re  Käufer  fdjliefjen, 

•  ^'um  9£a<l)t§  nidjt  metjr  (tena)  au§$ugeljen  (um...  $u  =  $onj[.). 

Sößerben  mir  fort  (huko)  in  biefer  SabreSgett*  (TOuf .)  burdjfommen 

tonnen?    Sft  bie§  bie  trocfene  3eit  (bie  3eit  ber  Sonne)  ober  bie 

ütegen-jeü  (3eit  be§.  Segens)?    3c|t  ift  bie  $eit  ber  bieten  SOßinbe. 

(£§  ift  (e§  giebt)  bunfel  (©unfeltjeit)  wie  bie  9?adjt.    ©iefeft  bu  ben 

5&H|?    Sd).merbe  itm  einfberren,  feebor  er  eudj  etma§  SBöfe§  (.vibaya) 

tbut.    2Ber  auf  (bloßer  $fruf.)  bem  trocfenen  SanbVtaudjt4,  bffegt 

fein  ©efidjt  gu  fdjinben1  (@brid)föort).    ©ebutb  ift  ber  @d)tüffet  be§ 

*£*"-*-  SroftcS  (<5bricb>ort).    Sie  SBelt  ift  lfdjev(@bricb>ort).    @bte  ©e= 

burt,nü|t  nid&tS,  ba§  befte  ift  (Selb  (<§brid)tbort). 


!       h  h 


';! 


r 


1  llnb  fann  bodj  äermatmen  (Mtbfiäj). 

2  ®er  ©ettittö  bon  moto  i>ient  ixxx  Umfdjreibung  be§  StbjeftibS 
„tietfe,  toarm". 

3  S).  f).  finb  unäertrennttäje  ®inge. 

*  2öer  ....  taucht,  mit  mwenyi  j$u  geben, 


VII.  unb  VIII.  Älaffe  ber  §aupttoörter.  77 

Sefeftiitf* 

Sungura  na  mazabibu. 

Hapo  kale  sungura  aliona  mazabibu  mema  katika  ukuta; 
akaruka  juu,  asiyapate.  Akaruka  tena  kwa  nguvu;  lakini 
bakuweza  kuyafikia;  killa  arukapo,  akapungua.  Mazabibu 
yakatundika  huko  mazuri  na  mabwu;  wala  hakuweza  kuya- 
pata.  Hapana;  akiona  kama  baiyamkini  kuyafikia,  akasema: 
«Siyaiaki,  mabichi  tu». 

SSßörtet* 

hapo,  bort;  bamal§.  killa  arukapo,  jebe§mal,  roenn  e§ 

kale,  in  alter  geü.  farang  =  fo  oft  e§  Ipxartg. 

sungura,  ßanindjen1.  •                  -tuDdika,  Rängen. 

zabibu*,  SOßeinbeere.  •                  huko,  bott. 

-ruka,  fpringen.  -bivu,  reif. 

juu,  oben,  nadj  oben.  hapana,  nein. 

-fikia,  erreichen.  -yamkini*,  möglich  fein. 

•pungua,  f$roä($er  toerben.  -bichi,  unreif. 


^te]&3eijntt  lEefttion,  Somo  la  sabatashara. 

VII.  unb  VIII.  Klaffe.    Konforbans  bes  StoFattos.    Hebenformen  ber 
Poffeffioa.     mwenyewe.    peke  yangu. 

121.  S)tc  TU.  Klasse  der  Hauptwörter  Ijat  ba& 
gjröfij  ku-,  öor  totalen  kw-;  fie  umfafjt  nur  fubftantitnjd) 
gebrauste  Snftnittöe  lote  kupenda  (bu§  Sieben),  kufa  (ba§ 
©terben,  ber  S£ob),  kutenda  (baZ  SEljun),  I»at  kljer  audj 
feinen  5}31ura<. 

122.  gugeljörige  Slbjeftiöe  hräfigteren  gteidjfaE§  ku-, 
3.  23.  kufa  kuzuri  (ein  fdjöner  Zob). 

.  123.   SDte  fotgenbe   ©entttöhoritlel  J()ut   bte  $0™ 
kwa,  3.  33.  kufa  kwa  mwoga  (ber  £ob  be§  $eigüng§). 

124.  S)te  befi^anäeigenben  $ürtoörter  beginnen 
mit  kw-,  3.  33.  kufa  kwangu,  kwako,  kwake,  kwetu, 
kwenu,  kwao  (mein,  betn,  fein  ic.  £ob). 

125.  ®q§  perfönüo^e  $ürtt)ort  biefer  klaffe  ift  ku- 
(»or  SSofalen  kw-),  ttemeint  haku-  (hakw-),  im  ObjeftSfafuS 
gtei^fatt§  -ku-, 

kukaa  nyurhbani  kwampendeza,   bct§  (giften  im  Öctrtfe  ae= 

fallt  ü)m. 
kukaa  nyumbani  hakumpendezi,  ba§  (giften  im  ipatife  ge= 

faßt  tßm  nidjt. 

1  Stielt  in  ben  ©uafjttifabeln  bte»  IRotte  nnfere§  $uä)fe§. 


78  Seition  17. 

nakungojea  kuchwa  kwa  jua,  id)    ertuctrte  ben  Untergang 
ber  «Sonne. 

126.  SDtc  fiinmeifenben  ^ürtüörter  lauten  hukn 
(btefer,  biefe,  btefeS)  unb  kule  (jener,  jene,  jenes),  3.  25. 
kuja  huku  (biefer  SEob),  kufa  knie  (jener  Zob). 

127.  -enyi  (ijabenb,  -befi^enb)  lautet  mit  Söörtern  btefer 
klaffe  kwenyi. 

128.  Sie  Till.  Klasse  totrb  allein  öon  beut  SBorte 
mahali  ober  pahali  (ber  Ort,  ber  $la|,  bte  ©teile)  ge= 
bübet,  beffen  ^onforbanj  au§  fotgenber  Überfielt  erfiebt* 
ttd)  ftnrb': 

a)  mahali  pazuri,  ein  fdjöner  SJMafe. 

b)  mahali  pa  jumbe,  ber  $Ia|  be§  Häuptlings. 

c)  mahali  pangu,  mein  ^la|. 

d)  mahali    pananipendeza    (panipendeza),    ber    9ßlct|    ge= 

faßt  mir. 
*  mahali  hapanipendezi,  ber  ^laij  gefällt  mir  niä)t. 

sipapendi  mahali  hapa,  td)  liebe  Jöiefen  ^Ia|  nid)t. 

e)  mahali  liapa,  btefer  ^3la|;  mahali  pale,  jener  $Iat}. 

f)  mahali  penyi   miti  (ein  SJ51a|   befitjenb  Säume  =)  ein 

Pa|  mit  Säumen. 

129.  3n  ber  Sttefirjafil  bleibt  mahali  unöcränbert 
unb  E»at  biefetbe  $on!orban;i  tute  «im  ©ingular,  atfo  mahali 
pazuri,  fdjöne  5ßtä|e  ic. 

130.  ©in  §au£troort,  ba$  im  ßofatiü  fteljt, 
rietet  fid)  nidjt  nad)  ben  ^onforbangregetn  ber 
klaffe,  ^u  ber  e§  getjört,  fonbern  bat  eine  be  = 
fonbere   ^onforbang  unb   groar: 

a)  3ugerjörige  ©igenfdjaftStoörter  prdftgieren : 

m-,  pa-  ober  ku-  (bejtn.  oor  SSoMen  mw-,  p-  ober  kw-). 

b)  Sic  fötgenbe  ©enitiö^artüel  tft: 

niwa,-  pa  ober  kwa. 

c)  Sie  befttjangeigenben  ^ürröörter  finb: 

mwangu,  pangu,  kwangu  u.  f.  to. 

d)  Sie  £erföntidjen  ^ürtoörter  lauten: 

mu-(m)  pa-  ku- 

öernetnt:  hamu-(ham)  hapa-  haku-. 

e)  Sie  fjinroeifenben  $ürtt>örter  finb : 

humu  hapa  huku 

mle  pale  kule. 

f)  -enyi  bat  bie  formen: 

niwenjtf,  penyi,  kwenyi. 


Äonlorbanj  be3  SotatitoS.    SteBenform  ber  Spoffefftba.  79 

13 f.  S)te  mit  m-  antautenbeit  formen,  »erben  gc- 
kauert,  »enn  ber  ßofatib  baZ  innere  einer  ÖrtUdjfeit  be= 
äeidjnet;  bie  mit  p-  anlautenben,  »enn  er  fidj  auf  einen 
genau  beftimmte-n  Ort,  eine  beftimmte  ©teile  be^ierjt; 
bie  mit  k-  enbtid),  »enn  er  auf  einen  unbeftimmten  Ort, 
eine  ©egenb,  eine  Umgebung,  einen  Se^ir!  f)in»eift. 
3n  alten  brei  $äüm  ant»ortet  ber  ßofatib  fotooljl  auf 
bie  ö^aSe:  Wo?  toi*  ou$  auf  ^e  fragen:  »oljin?  unb  »o= 
^ü:?  Sn  »etdjer  23ebeutung  er  im  einzelnen  ftaUt  auf;$u= 
foflen  ift,  f)äugt  bon'  bem  regierenben  3eit»orte  ah1. 
'  2ltfo: 

nyumbani  mwangu,   innerhalb  meine§  §aufe3,  in 

meinem  (mern)  §aufe,  au§  meinem  Spaufe. 
nyumbani  pangu,  bei  meinem  £>aufe,  naa)  meinem 

ipaufe,  bon  meinem  ipaufe. 
nyumbani  kwangu,  in  ber  ©egenb  meine§  §aufeä, 
nacb,  ber  ©egenb  meine§  §aufe§,  bon  ber  ©egenb 
meine§  £>aufe§  r)*r. 

132.  humu,  hapa,*  haku,  mle,  pale^mb  kule  »erben 
auch  aüeinfte^enb  alz  DrtSaboerbialeu .  gebraucht  unb  gtoar 
bebeutet: 

humu,  bierin«,  biuein,  berau§.  mle,  barin,  barein,  barau§. 

hapa,  b.ier  (an  biefer  beftimmten  pale,  ba   (an  ienetn  befiimmten 

©teile),  bierber,  bon  bter.  ^ßfaije),  öon  ^a,  baber,  babin." 

huku,  tjier  (in  biefer  ©egenb),  kule,    bort   (in   jener   ©egenb), 

bieder,  bon  bier.  borrinn,  bon  bort. 

133.  ©tefjen  bie  befitjan^eigenben  $ür»örter  in 
biefer  $orm  "allein,  .fo  bebeutet  3.  23.  pangu  bie  ©teile,  bie 
tdj  einnehme,  mein  $(atj  t)ier,  bagegen  kwangu  bie  ©egenb, 
»o  id)  ju  §aufe  bin, 'meine  ^einwit  (natürlich  beibe  audj  auf 
bie  $rage  ,,»oi)in?"  unb  ,,»ot)er?").  ©o  audj  kwetu,  bie 
©egenb  bei  un§,  unfere  §eimat;  huku  kwetu,  rjier  in  unferer 
©egenb;  kwenu,  bie  ©egenb  bei  eudj,  eure  §eimat;  kwao, 
bie  ©egenb  bei  iljnen,  iljre  ßeimat;  liana  kwao,  er  r)at 
leine  §eimat.  W 

■   §ierbon  bitbet  man  audj  kikwetu,  kikwenu,  kikwao, 
bie  ©brache  ober  bie  (Sitte  in  unferer  (eurer,  irjrer)  Heimat. 

134.  Sieben  &eu  in  §  21  aufgeführten  Befilan^eigenben 
Öür»örtern  befielt  eine  groeite  f^orm  berfetben,  bie'  nur  bei 

1  Jöergl.  3rotj.  9taum  in  meiner  3ettfct)rtft  für  afrtfanifdje  nub 
oäeantfdje  ©brauen,    3ar)rgang  1898,  ©.  134 f. 


80  ßeftion  17. 

einigen  befonber§  häufigen  Wörtern,  ^au^tfäcfyttdt)  $ertoanbt= 
fdjaftsbeäeidjnungen,  unb  ferner  in  ber  *ßoefie  in  ©ebraudj 
ift  unb  betn  <£mupttoort  angehängt  tt)irb. 
2)iefe  formen  lauten: 

a)  mein  =  angu,  3.  33.  mwanangu,  mein  @ot)n;  babaangu, 
mein  SSater. 

b)  bein  =  o:  I.  fft.  -wo  ober  -0,  p.  -wo  ober  -0;  IL  ffl. 
-wo  ober  -o,  p.  -yo;  III.  -yo,  p.  -zo;  IV.  -cho, 
P.  -vyo;  V.  -lo,  p.  -yo;  VI.  -wo  ober  -0,  p.  -zo; 
VII.  -kwo;  VIII.   -po,  P.  -po1.  • 

c)  fein,  ü)r  =  e:  I.  ffT.  -we,  p.  we;  IL  -we,  p.  (y)e; 
III.  -(y)e,  p.  -ze;  IV.  -che,  p.  -vye;  V.  -le,  p.  -(y)e; 
VI.  -we,  p.  -ze;  VII.  -kwe;  VIII.  -pe,  p.  -pe.2 

d)  unfer  -etu,  z.  B.  mwenetu,  unfet  ©otjn;  babaetu,  unfer 
SSoter.     ' 

e)  ener  -0,  3.  33.  wapenzio,  *  eure  Sieben. 

£>ierber  gebort  and)  babaako,  bein  S&ater  unb  ma- 
maako,  beine  SJcutter  (in  fdjtedjter  ©pradje  audj  babayo 
unb  mamayo),  ferner  mwanayq,'  kein  ^tnb,  unb  wanayo, 
beine  $inber.     • 

•135.  2)a§  gürtöort  „felbft"  roirb  burd)  nafsi 3  (Seele) 
ober  moyo  (§erj)  in  fotgenber  Sßeife  umfdjrieben: 

na&i  yangu,   moyo  wangu,   id)  felbft  (and)  Dbieft§fafu§: 

mir  felbft,  mid)  felbft). 
nafsi  yako,  moyo  wako,  bu  fetbft  (bir  felbft,  bid)  fetbft). 
nafsi  zetu,  mioyo  yetu4,  mir  felbft  (un§  felbft). 

136.  «Statt  beffen  famn  man  aud)  -enyewe  geßraudjen, 
ba§  mit  Se^ug  auf  bie  einzelnen  klaffen  folgenbermafjen 
abgetoanbelt  ttürb: 

©ing.^  I.  mwenyewe  IL  mwenyewe  III:  yenyewe  IV.  chenyewe 
Pur.  /      wenyewe  yenyewe  zenyewe         vyenyewe 

<Sing.\V.lenyewe  VI.  mwenyewe  VILkwenyewe   VIILpenyewe 
Pur.  /     yenyewa       zenyewe  —  penyewe 

137.  „3dj  für  mid)"  ober  „tdj  allein"  ttrirb  burd) 
peke5  yangu  auSgebrutft  uÄ>   fo  in   alten  übrigen  *ßer= 


1  Sftad}  einem  §aufcttoort,  tt>eldje§  mit  einer  lofaten  5präfcofttion 
öerbunben  ift,  -mwo,  -po,  -ko  mit  bemfelben  ttnterfdjiebe  toie  beim 
ßototiö. 

2  Sn  ben  in  2tnmerfung  1  gefennsetämeten  fjätten  -mwe,  -pe,-kwe. 

3  Nebenformen :  nefsi.  nafusi. 

4  Studj  nyoyo  zetu  ($Iur.  nad)  ber  III.  klaffe). 

5  Sind)  pweke. 


mwenyewe.  81 

fönen.    Ssn   ber  feiten  $er[on  fagt  man  autf)  pekeo,   in 
ber  brüten  pekee  (öergl.  §.  134). 

m-wenzi   (I.),   ©efäfjrte,   ©enoffe,  y-vizia,  auf  lauem  (rntu).  t^AXv-,  ) 

„meiba*  (IL),  tfnglücf.      [greunb.  -ita,  rufen,  nennen. 

mkwaju  {II.),  Samarinbe.  -nuka,  rieben  (intr.). 

kbenia*  (III.),  Stlt.  -oa,  heiraten  (öom  9Jlann);  $affit> 

k'ambi    (III.),    Sager;    ßager=  (üon  ber  grau). 

abteilung.  m   -amkia  mtu,  jm.  guten  SSJtorgen 

t'umbiri  (III.),  Affenart.  toünfcfjen. 

^e1Ur-*  SmY  )  ©itte,  ©ebraucfj.  -ea!]i^.  9tü£en. 

dasturi*  (III.),  J           '               ;  -agia  (mtt  sroet  Dbjeft.),  jm.  öon 

^ghururi*  (III.),  (gitetfeit.  jm.  2tbieu  fagen,  ifjm  jb§.  2lb= 

mbele  (III.),  Solge1.  ftfiiebägrüfje  überbringen. 

mama  (III.),  Sftutter.  ^-tongea,  Derleumben. 

kivuko  (IV.),  $urt.  -twaa,  nefjmen,  ergreifen. 

kipimo  (IV.),  2Jla^.  -teta,  ftreiten. 

mawingu  (V.),  Sßolfen;  -fanya  — ,  -tia  nanga,  2Infer  roerfen,  anfern, 

fiä)  betoßlfen.  -potea  (getoöfjnlitrj  -poteza),  Der* 

jogoi  (V.),  §afjn.  fieren. 

sahibu*  (V.),  \  crr(>,mh  -kosa,  berfef)len. 

rafiki*  (V.),    I  ^Teuno-  ,-lekeza,  3ielen. 

shemegi  (V),  ©djroager,  <Eä)rcä=  -fuma,  treffen, 

gerin. Ol-  -dhurru*,  fd)ab?rt. 

maumivu  XV.),  Stfjmerä.  -tokeka,    jum    2fu§gef)en    fein 

dafu  (V),  ßofognufc2.  •        (Söetter). 

,kundu  XV.),  §interteif.  ^,-anuka,  ftdj  aufflären. 

kosa  (V.),  $ef)fer.  -weka  wazi,  offenlegen,  flären. 

tope    (III.    unb    V.),    <£ä}mu|,  -eupe,  roeifc;  fielt,  flar. 

©cfjtamm,  $ot.  bila*,  ofjne. 

-zunguka,  einen  Umineg  madjen. 

Üduuo  33. 
Tafuta   mahali  pazuri  pa  (§um)  kujenga  khema.     Wajua 
mahali  pazuri   pa  kufanya  k'ambi?     Hapa    si   pazuri.     Hujui 
mahali  pazuri  pa  kufanya  shamba?    Nataka  unionyeshe  mahali 
penyi  mwitu  mwingi.     Hapa  nitajenga  nyumba  yangu;    mki- 
isha    weka   wazi   mahali    hapa,    nitapima   mwenyewe  mizinji. 
Twingie  nyumbani  mle! —  Hatuna  rukhsa  kwingia  nyumbani   " 
humu.   Kumekuwaje3,  kweupe  ao  kumefanya  mawingu?    Kume-    ' 
kuwa3  vibaya.     Kuzuri3  (e§  ift  .  .  .).     Kumeanuka3.     Hakuto-^n,  -vcjl  A*** 
keki3.1    Kufaa  hakudhurru  (<S{)rid)triOrt).    [Kulekeza  si  kufuma|    &  ^ 
(be§gl.).     Kupata  si  kwa  werevu,  na  kukosa  si  ujinga  (be§gl.).  <j 
Kupotea  njia,  ndiko  (ba§  niefit)»  kujua  njia  (be§gf.).     Nionyeshe 

1  ©igentliä):  ba§  SSorn,  roa§  bor  einem  liegt,  ba§  3utunfttge. 

2  halbreif,  foenn  bie  3JHlcr)  am  beften  ift. 

3  „@§"  mit  Säejug  auf  ba§  Söetter  totrb  getoöfjnliä)  mit  ku-  ge= 
geben,  nimekuwa,  td)  bin  getoorben  =  tdj  bin. 

©itatiilt  i?onb.=@rammatir.  6 


82  Seition  17.  . 

mahali  pazuri  pa  (jitnt)  kutilia  *  nanga.  Ainetoa  nguo  jogoi, 
mkewe  hakuzipata2  (<S|md)Wort).  .  Hakuna  (=  hapana)  msiba 
usio  (metd)e§  nid)t  tmt)  mwenziwe  (<5prtd)mort).  Kazi  isiyo  (ofyn*) 
kipimo,  mwishowe  watu  huteta  (€tyrid)mort).  Kwenyi  miti 
hakuna  wajenzi  (=  penyi  miti  hapana  wajenzi)  (©pridjtoort). 
Mgonjwa,  mwenziwe  ni  kitanda.  Mkwaju  muwi  (öeraltet  ftott 
mbaya)  una  t'umbiriwe  V  Mtu  asiyekuwa  na  (ber  nid)t  Imt) 
{  mke,   sahibu'yake   huwa  ni  shemegiye  (©prtdjwort).     Mtu  at- 

wawapo  (gewötjnüd)  atwaliwapo)  ni  ghururi^mbeleye  (ye  begießt 
ftd)  auf  ghur-uri)  ni  .l^aurni^u  (©Uridjwort).  Mtu  hutongewa  ni 
ulimiwe  (@prtd)WOrtj*.  Mtu  mamae  ni  mngu  wake  wa  pili 
(@J)ricr)Wort).  Mvunja  kwao  hakui,  illa  huwa  yeye  mbombwe 
(<5prid)Wort).  Mwanamke  ni  kama  maji4  ya  dafu:  hayapendezi 
illa  dafuni  mwake5  (<2tyrid)mort).  Mwenda  mbizi  nehi  k'avu 
huuchunua  usowe  (<S:prtd)mort).  Mwenyi  kumridhi*  mwenziwe, 
na  mngu  kumridhi  (©pridjwort).  Mwlvi  hushil^wa  na  mwivi 
mwenziwe  (©prtdjwort).  Nyani  .haoni  kundule,  huliona  la 
mwenziwe  (©pricrjwort).  Sababu  gani  hukumwamkia  babako? 
Bwana  mkubwa  na  nduguye  wamekusallimu  sana.  Rafiki 
yangu  umwagie  baba  yako.  Umeshtakiwa  na  mkeo.  Umeo- 
lewa,  bass !  Huwezi  kumkimbilia  mumeo  bila  sababu ;  Watu  si 
ngombe  ao  mh>wa.  Kosa  la  mwanawe  si  juu  yake  (auf  ibjm 
=  gu  feinen  Saften).  Pananuka  vibaya  hapa.  Mahali  pa  kupikia 
pa  wapi? 

5tttfßofic  34. 
ffcat  biefer  bir  ©etb  für  beine  <5d)mefter  gegeben?  $r)r  SKcmn 
ift  nidjt  gefommen.  SBarum  toiltft  bn  nid)t  bei  (kwa)  beinern 
9ftann  bleiben  (fi|crt)?  Wein  Sßruber  ift  geftorben;  unb  feine 
grau  mitC  utd)t  bei  mir  (kwangu)  bleiben.  (£r  felbft  ift  fortgelaufen, 
aber  mir  Ijaben  feinen  S3ater  al§  Präger  (überf.  ju  fein  Präger)  be= 
fommen.  Sdj  Witt  fd)öne  ^ßläfee  für  (©enitio)  ^ftanjungen  fudjen. 
(£r  fott  ($onj[.)  un§  eine  ftutt  geigen.  ©ud)e  einen  fd)önen  ty\a§ 
au§,  um  ba§  -3elt  aufjufdjlagen  (bauen).  §ier  im  33ufd)  (3Batb  — 
Sofat.)  taugt  e§  nid)t,  31t  fämpfen,  lajst  un§  nur  gelten,  bi§  mir  einen 
offenen  patj  finben  ($onj.).  3«9e  wir  einen  fd)önen  ^n!er|)Ia|. 
SBir  1)abm  'feinen  $od)pfaij  (?ßta^  be§  $oä)en§  —  objeltioe  fjorm). 
SBoIjin  mirft  bu  gefyen?  —  3uerft  Witt  id)  nad)9)tymapwa  (blofjer^ffuf.) 
geben,  fpä'ter  werbe  id)  SLabora  paffieren  (-pita),  bann  (tena)  werbe 


1  Sfn  folgen  Skrbinbungen  Wirb  oft  bie  objeltioe  $orm  beS  3^it= 
Worts  gebraust. 

2  3).  t).  bie  Diädjftberecbttgten  finb  nidjt  berüdftäjtigt  worben. 

3  3-eber  Sopf  finbet  feinen  ©edel. 
*  2ßir  jagen  3JHW&. 

5  S>.  b.  fie  benimmt  fidj  31t  §aufe  am  unge3toungenften  unb 
madjt  baber  bort  ben  beften  ©inbrud,  Wctfjreub  fie  bei  SBefudjen  in 
fremben  Käufern  fd)üd)tera  ift. 


Unregelmäßige  geitmörter.  .  83 

idj  äum  Xangontjifa  (bloßer  'iHtfuf.)   ober  DZtjanja  gelangen.    2Ber 

ift  bein  SSater?    2Benn  ein  Präger  entläuft,  liegt  e§  bir  ob  (==  juu 

yako)  einen  anbern  9ttann  an  feiner  @tette  (bloßer  3tH.)  ju  bringen. 

Sie  rjtißt  (mirb  genannt)   biefer  Ort?    Sie  Ijiefigen  (©enitib   bon      ,    , 

hapa)  SBitben  finb  fdjtimm,  it)re  Sitte  ift,  btn  Üteifenben  aufzulauern." ^fr**-' 

<£§  ift  (giebt)  t)ier  ferjr  biet   ©djmufe,    mir  tonnen  nid)t  paffieren. 

ÜÄun  gut,  [fo]  motten  mir  einen  llmmeg  mad)en  (bloßer  Äonjunft.), 

bi§   mir   eine  fdjöne  ©tette   311m   (©enitioüartifel)  ^affieren  finben 

(erlangen  —  ^onjunttib).   (Siebt  e§  $lüffe  untermeg§  (auf  bem  Söege 

—  Sofat.)?    ®ie  ©fei  motten  nidfjt  in§  SQßaffer  (Sof.)  hineingehen; 

inetteidjt  mirb  biefer  bon  fetbft  hineingehen.   §ner  ift  e§  ntdjt  fdjön 

(überfeine:  biefer  [Ort1]  ift  ntdjt  fdjön).    SBarum  (kwa  nini)  baft  bu 

beine  Saft.  nid)t  gufammen  mit  (überf.  an  [%ii.)  eine  [Stelle]  mit) 

ben  Saften  beiner  ©efäfjrten  gelegt? 

Sefcftütf» 

Mtu  na  simba  na  sungura. 

Mtu  alitaka  kumtega  sungura,  akachimba  shiino,  akali- 
funika  na  miti  rnidogo  na  majani,  akatia  chambo  katikati. 
Sungura  akaja,  akaona  kama  labuda  hila  ya  watu,  wala  ha- 
kuthubutu  kwenda  karibu  sana.  Baadaye  sirnba  akaja,  akaenda 
marra  kukitwaa  chambo,  akaanguka  shimoni.  Mtu  akija, 
akaona,"  miti  imepomoka;  akashuka,  amue  sungura,  akauawa 
mwenyewe  na  simba. 

-tega,  fangen  (in  ber  Sfatte).  hila*  (III.),  ßift. 

shimo  (V.),  ©rube.  -thubutu*,  magen. 

-funika,  bebeden,  pbecfen.  baadaye  =  khalafu,  barauf. 

chambo  (IV.),  ßöber^  CKjodb  -  simba  (V.),  ßöroe. 
katikati,     in     ber    (bie)     Sfftitte,      marra,  fogleicb. 

mitten  brin,  mitten  fjinein.  -pomoka,  äufammenbred^en. 

labuda  =  labda.  -uawa,  ^affib  bon  -ua, 
na  (beim  Sßafjtb),  mit. 


3BcQt3ef>nte  lEefctian*    Somo  la  themänya- 
tashtra. 

Unregelmäßige  gettroörter.     Die  gablmörter. 

138.  Unregelmäßig  finb  nur  toenige  Setttöörter. 

139.  $ie  Setttrjorter  mit  einfilbigem  ©tamm  unb  ge= 
tüöt)nli(^  audj  bie  gtoeifilbigen,  roetdje  mit  einem  SSora!  Be= 

1  mahali  mirb  r)äufig  ganj  au§gelaffen,  ba  e§  au§  ber  ßonfor= 
banj  leicht  ju  erraten  ift. 


84  Seitton  18. 

ginnen,  behalten,  tote  fdjon  früher  bemerkt,  ba§  ku-  bi>§ 
§nfinitiö§  Bei  ber  23ilbung  ber  meiften  formen  Bei.  9teget= 
mäßig  finb  (b.  t).  oljne  ku  roerben  gebitbet)  bie  formen, 
lüettfje  mit  ben  ^ßräfijen  -a-,  -ka-,  -ki-,  -ku-,  -si-,  -ja-,  *-nga- 
gebilbet  roerben,  bie  übrigen  finb  unregelmäßig. 

3I6er  audj  bei  ben  lederen  fällt  ba§  ku-  be§  ^ttftnitttiS 
fort,  roenn  fie  ben  DbjeftSfafl  ehteS  ^etfönlic^en  QairroorteS 
bei  fidj  Ijaben. 

140.  9cac(j  ben  Regeln  be§  §  139  rotrb  btö  23erbum 
kuja  (fommen)  tote  folgt  ctbgetoanbelt: 

Unregelmäßig: 
ninakuja,  id)  fomme. 
nalikuja,  id)  tarn. 
nimekuja,  id)  bin  gefommen. 
nitakuja,  id)  merbe  fommen. 
ningekuja,  id)  mürbe  lommen.  .  1 1 x 

ningalikuja,  td)  mürbe  gefommen  fein./ 
ninapokuja,  menn  id)  fomme. 
nijapokuja,  felbft  menn  id)  fomme. 
nilipokuja,  ctl§  id)  tarn. 
nitakapokuja,  menn  id)  fommen  merbe. 
nisipokuja,  menn  id)  nid)t  fomme. 
nisijekuja,  beüor  td)  fomme. 
singekuja,  id)  mürbe  ntdjt  fommen.  V1 

singalikuja,  id)  mürbe  nid)t  gefommen  fein./ 

Regelmäßig: 
naja,  id)  fomme. 
nilija,  id)  fam. 
nikaja,  unb  id)  fam. 
nikija,  inbem  id)  fomme. 
siji,  id)  fomme  nid)t. 
sijaja,  id)  bin  nod)  nid)t  gefommen. 
nije,  baß  id)  fomme. 
nisije,  bajj  id)  nid)t  fomme. 
nijapo,  menn  id)  fomme. 

141.  -pa,  geben,  erforbert  ftet§  eine  ©rgängung  burdj 
ein  DbjeftSpronomen  unb  ift  baljer  niemals  unregelmäßig2. 
2Bitt  man  ben  begriff  be§  ©ebenS  oljne  Söeaieljung  auf  ein 


1  §tnfi$tlt<§  biefer  betben  geitformen  öergl.  §  204 f. 

2  #§  btlbet  audj  leine  objeftioe  $otm,  ba  e§  an  fidj  be= 
reit§  bie  SSebeutung  eines  objeltiöen  $erbitm§  Ijat.  2öenigften§  ift 
-pia  fef)r  feiten  (üergl.  Satjlor,  Afric.  Aphor.). 


Sie  3aljfa>örter.  85 

inbirefteS  ©bjeft  au§brütfen,  fo  mufc  man  iljn  burdj  -toa 
au§brücfen. 

142.  ®er  ^mberatib  bon  -ja  lautet  unregelmäßig  njoo, 
Plural  njooni,  bon  -la  effen:  kulal  kuleni! 

143.  (ütnige  Serben,  befonbe?§  fotd^e  mit  einfübtgen 
Stämmen,  geigen  gewiffe  Unregelmäfjtgfetten  bei  bei*  23ilbung 
be§  bftfftben*  ©ta*m-me§.    £>ierb,er  gehören : 

kula  effen:  kuliwa  (ftatt  kulwa),  gegeffen  werben, 
kunywa,  trinken:  kunywewa,  getrunfen  werben, 
kupa,  geben:  kupewa  (kupawa),  befommen. 
kuua,  töten:  kuuawa,  getötet  werben, 
knfua,  fdjlagen:  kufuawa,  gefd)Iagen  Werben. 

144.  SDie  Serben,  roeldEic  auf  gtoet  5k>fate  enbtgen,  bitben 
tT^r  Sßaffib  tjäuftg  bon  ber  objeftiben  ^orm,  3.  23. 

kuzaa,  geboren:  kuzaliwa  neben  kuzawa,  geboren  werben, 
kufangua,  öffnen:  kufunguliwa,  geöffnet  Werben, 
kusahau,  bergeffen:  kusahauliwa,  bergeffen  werben. 

145.  •  ©te  23erba  auf  -e  urtb  -i  bitben  ben  Sßaffibftamm 
auf  -ewa,  beätet)itng§toeife  -iwa,  3.  23. 

kusamene,  berjeiljen:  kusamehewa,  berjie^en  Werben, 
kukiri,  geftetjen:  kukiriwa,  geftanben  Werben.-    1/  \ 

146.  ©rötere  Unregetmäfjigfeiten  geigt  enbtidj  ba§ 
-SSerbum  kuwa,  fein  (bergt.  §  223). 

147.  ©te  Sagten  über  10  finb  in  pci  9teib,en  bor= 
tianben,  bie  eine  rein  ©uatjtti,  bie  anbere  arabifdjen 
XtrfbrungS.  SDie  teueren  finb  meijr  gebräudjtidj.  2tudj  für 
bie  erften  geljn  Sagten  !ommen  getegenttidj  bie  arabifdjen 
Nebenformen  bor.    SDte  beiben  JRetc)en  lauten: 

•  StraHfdj: 
wähid  (wähed) 
thenfn  (ethnSn) 
thelEtha  (telata) 
arba  (äröba) 

khamsa  (khamse,  khamsi) 
•     sitta  (sitte) 
saba 

themänya  (themanye) 
tisa  (tisia) 

äshära  (ashra,  äsher) 
hedashära  (edashära,  äha- 

däsher) 
tbenasbära  (ethnashara) 
thelathatashära    (thelatas- 

hara) 
arbatashära  (äröbatashara, 

ärbatashra) 


£>eutf<§: 

©uaJ)Ui: 

1 

2. 

3 

moja,  -moja,  mosi 
mbili,  -wili,  pili 
-tatu 

4 
5 
6 

7 

-nne 
-tano 
sitta 
saba 

8 

9 

10 

11 

12 

-nane      / 

kenda  -r',-vii 

kumi 

kumi  na  moja 

kumi  na  mbili 

13 

kumi  na  tatu  # 

14 

kumi  na  nne 

Sektion  18. 


Skutfdj:                ©ualjüt: 

2lrabiftf): 

15 

kumi  na  tano 

khämstashära  (khamustas- 
hära,    khamstäshra) 

16 

kumi  na  sitta 

sittasbära  (sittäshra) 

17 

kumi  na  saba 

säbatashära  (sabatäshra) 

18 

kumi  na  nane    • 

themanyatashära  (tbeman- 
tasbära,    themintashära,. 
themintäshra)       # 

19 

kumi  na  kenda 

tisatashära  (tisatasbra) 

.     20 

makümi  mawili1 

ishrfn(i)  (asharfn,  asharini) 

21 

makümi  mawili  na  moja 

wähid  u2  ishrfn 

22 

makumi  mawili  na  mbili 

thenin  u  ishrin 

23^ 

thelatha  u  ishrin 

24 

arba  u  ishrin 

25 

khamsa   u  ishrin   (hams'u 

26 

.     feiten 

ishrin) 
sitta  u  ishrin  (sitt'u  ishrin) 

27 

saba  u  ishrin 

28 

themanya  u  ishrin 

29  J 

tisa  u  ishrin 

30 

makumi  matatu 

thelathfni  (telatini) 

40 

makumi  manne 

arbafni 

50 

makumi  matano 

khamsfni 

60 

makumi  sitta 

sittfni 

70 

makumi  saba 

sabfni  (sabwfni) 

80 

makumi  manane 

themanfni 

90 

makumi  kenda 

tisafni  (tisfni) 

100 

(makumi  kumi)  imgebräuclj= 

lief),  betfür 

mia 

101 

mia  na  moja 

arabxfdj  ungebräudjltct) 

200 

mia  mbili 

mitSn  (miatSni) 

300 

mia  t'atu 

thelatha  mia 

400 

mia  nne 

arba  mia 

500 

mia  t'ano 

khamsa  mia 

600 

mia  sitta  . 

sitta  mia 

700 

mia  saba 

eaba  mia 

800 

mia  nane 

themania  mia  (tamanu  mia) 

900 

mia  kenda 

tisa  mia  (tisu  mia) 

1000 

nttfjt  eortjanben,  bafür 

elfu  (elf)3 

2000 

elfu  mbili 

elfen 

3000 

elfu  t'atu 

thelathat  alaf 

4000 

elfu  nne 

arbat  alaf 

5000 

elfu  t'ano 

khamset  alaf 

6000 

elfu  sitta 

sitt  alaf 

7000 

elfu  saba 

sabat  alaf 

8000 

elfu  nane 

themanyat  alaf 

9000 

elfu  kenda 

tisat  alaf 

10000 

elfu  kumi  ober  lakki 

ashrat  alaf. 

100000 

milyön 

• 

1  3lI|o  ber  ^lural  con  kumi  naefj  bex  V. 

2  u  =  urtb  (arao.). 

3  äläf(u),  ber  5ßlural,  Ijetfet  „taufenbe". 


Sie  3<xf)Itt>örter.  87 

148.  $ür  bte  au§  3ef>nern  unb  ©tnern  gufammen= 
gefegten  3af)fot,  tote  3.  23.  31  finb  brei  t<erftf)iebene  2lu§= 
brudsmögüc()!etten  borljanbett: 

1.  rein  €>uaf)iii:  makumi  matatu  na  moja. 

2.  rein  STra&tf  dj :  thelätha  u  theläthin. 

3.  bte  Seiner  arabifa),  bte  ßtner  ©ua^üi:  theläthin  na 
moja. 

S)ie  le|te  2Tu§bru(f3toeife  tft  bte  gebräutfiiic&fte.  2Bte 
ou§  bem  SBeifptel  erfid&tltc^,  gefjt  babei  ber  arabifdje  Seiner 
boran,  unb  bte  @uafcjiti=@:iner  roerben  mit  na  angefügt. 

149.  3n  gtetrfjer  Sßeife  roerben  aucf)  bte  fonftigen  gu= 
fammengefe^ten  ßa^en  gebitbet:  elfu  na  themanya  mia 
na  tisaini  na  tisa  ==  1899. 

150.  3n  ben  oerroanbten  ®tale!ten  ftnben  fidj  für  10 
unb  7  am  rjäuftgften  bte  2Iu§brü(fe  mwongo  (*ßl.  miongo) 
nnb  fungate  (ober  fungati).  «Sie  fommen  audj  im  «Suarjiü 
bor,  bod)  roirb  ba%  erftere  metften§  gur  23egeid)nung  eines 
3ettraume§  bon  10  Sagen  in  ber  23ered)nung  be§  nau= 
tifcfyen  Softes,  borf}  audj,  befonber§  im  ^lural,  in  ber  23e= 
beutung  „Seiner"  gebraucht,  roärjrenb  baZ  legiere  gum  5lu§= 
brud;  für  bte  SBodje,  roelrfje  ber  junge  (Seemann  uad)  ber 
.giodjäett  mit  feiner  23raut  »erbringt,  gebräud)lidj  tft. 

151.  Sie  fdjon  früher  ertoätjut,-  finb  bie  3a^en -moja, 
-wili,  -tatu,  -nne,  -tano  unb  -nane  beranbertidj  rote  (Sigen= 
fdjaftSroörter1  (bergt.  §28ff.);  oüe  übrigen  Sagten  finb 
unberänberlidj. 

©iefe  ÜBeränberlidjfett  roirb  audj  nidjt  aufgehoben,  mcnn 
bte  (Siner  mit  größeren  Bafjten  berbunbeu  finb,  g.  23. 
138  -Jftann  =  watu  mia  na  thelathini  na  wanane  (ober 
watu  mia  na  themanya  u  theläthin).     # 

152.  23on  -moja  roirb  aud)  ein  ^lurat  nadj  ber 
V.  klaffe  mamoja  gebilbet,  ber  in  ber  Lebensart  mamoja 
pia  (e§  ift  alles  ein§,  aüe§  gleidj,  gang  gteicb,  mad)t  !einen 
Unterfd)ieb)  23ertoenbung  finbet.  Pamoja  na  (gu  ergangen: 
mahali)  bebeutet  „gufcwnmen  mit". 

153.  Sßerben  bte  ©runbgafjlen  jebodj  allein,  b.  fj.  beim 
^Redjnen  mit  unbenannten  3ö^en  angeiuenbet,  fo  finb  fie 
fämtlidj  unberänberlidj;  bodj  treten  bann  bei  ben  (Sinern 
einige  befonbere  $o*nten  auf: 


©telje  baZ  ^äfjere'tn  Seition  6. 


88 


Sektion  18. 


moja  (feltener  mosi)  1  sitta  6 

mbili  (feltener  pili)  2  saba  7 

tatu  3  nane  8 

nne  4  kenda  9 

tano  5  kumi  10. 


154.   ®te  auf  baZ  Sftedjnen  beäüglidjen  2lu§brücfe  beä 
©uabtü  ftnb: 

-kata        i 

-punguza  labjtefjen,  fubtraftieren. 

-toa  j 

baki*  (III.),  ber  9teft. 

jumla  ya   («ober    katika) 


hesabu*  \   ,«r 
basibu*  /  ^ 


bie  5Ibbttion. 

1  2MtipIi= 
J    tation. 


ton. 


y  tarakimu*  (III.) ,  3tffer. 

„  sifuri*  (III.),  M. 

en,  redjnen. 

hesabu*  (III.),  bie  9ted)nung,  bie 
Verrechnung. 

mazidisko  (V).\ 

maongezo  (V).; 
.  kuzidisha, 

dhär(u)ba*, 

hesabu  ya  dbäruba, 
,  chakuzidishwa  (IV.)  ^  9JhtItt= 

besabu  yakuzidisbwa  /  püfcmt. 
.kizidisho  (IV.)  yöhtltipli» 

besabu  ya  kuzidisba  ;     fator. 

-zidisba  \   muItiöftgieretu 

-ongeza  ;  r  u 

-jumlisha,  ctbbieren;  jumla.  (III.)," 
bie  (Summe. 

hesabu*  (III.),  Soften. 

Je?a5uyafaki  \  ©ubtraftion. 
baki*  (III.)         / 

3.  23.  -jumlisba  tatu  na  mbili',  3  +  2  sufammenjä^Ien;  moja 
na  tatu  ni  ngapi,  ttnebiel  ifi  1  +  3?;  moja  na  tatu  ni  nne, 
1  +  3  =  4;  katiljß  kumi  toa  sitta,  baki  ngapi,  bon  10  giet)e  6 
ob,  bleibt  mieüiel?;  mia  kutoa  (kupunguza)  arbaini,  baki  ngapi, 
100  meniger  40,  bleibt  nüebiel?;  ongeze  kumi,  göfjle  10  bajU; 
punguze  kumi,  -uetie  10  ab;  tano  zidisba  na  mbili  (marra  mbili), 
multipliziere  5  mit  2;  saba  fl  tano  ni  ngapi,  5  X  7  ift  nüetüel?; 
gawanya  nane  kwa  mbili,  teile  8  burd)  2;  -tatu  inaingia 
ndani  ya  isbrini  marra  sitta,  baki  mbjli,  3  gef)t  in  20  fed)§mal, 
SRcft  2. 

155.  2Ba§  bie  (Stellung,  ber  ©runb^abten  in  2)erbinbung 
mit  einem  §aupttüort  anlangt,  fo  ift  fcbon  früher  erroäfmt 
roorbeu,  bafc  fie  ftet§  hinter  ba§fet6e  gefegt  »erben:  watu 
watatu  =  3  SJMnner;  watu  miten  na  ishrln  na  watatu 
=  123  Banner. 


dbä- 
ruba, ^robuft. 
mkasama* (LL)\   ffi.  .p, 
^mgawo  (II.)       /  ' 

„  kigawanyiko  (IV.),  ©iöibenb. 
kigawanyo  (IV.),  j£)iüifor. 
.  -gawanya,  biüibieren,  teilen. 

Ä)}  *»<<  »«* 

,  alama  ya  kujumlisba,  ba§  5lb= 
bition§äeid)en. 
kawaida*    ya    kuzidisba,    bct§ 
6inmalein§. 


Sie  3aljfo>örter.  89 

Sft  ba§  £aubtwort  aufjerbem  mit  einem  @igenfdjaft§= 
wort  ober  einem  Fürwort,  be^tt».  beiben  berbunben,  fo  tritt 
folgenbe  (Stellung  ein: 

watu  wakuu  watatu  =  3  borneljme  Männer. 

watu  hawa  watatu  =  btefe  3  9Jtänner. 

watu  wakuu  watatu  hawa  =  btefe  3  borneljmen  Männer. 

156.  2)ie  Drbnung§äo6Ien  werben  burti)  ben  ©enitib 
ber  ©runb^afiten  ausgebrüht;  bie  leiteten  erlernen  fiier= 
bei  oftne  $räfi£  unb  finb  unberänberlidj.  $üx  „ber  erfte" 
ift  meift  -a  kwanza  (be§  SlnfangS),  für  „ber  letjte"  -a 
mwisho  (be§  (£nbe§)  gebräudjlidj.  ®ie  formen  moja  unb 
mbili  werben  nid&t  gur  23ilbung  bon  £>rbnung§,^a&ten  ber= 
wenbet,  fonbern  nur  bie  fonft  weniger  gebräudjlidjen  !fteben= 
formen  mosi  unb  pili: 

-a  mosi,      "I    ber  er«e  -a  sitta,*ber  fec^fte 

-a  kwanza,;  '  -a  saba,  ber  fiebente 

-a  pili,  ber  jiüeite  -a  nane,  ber  ad)te 

-a  tatu,  ber  brüte  -a  kenda,  ber  neunte 

-a  nne,  ber  bierte  %-a  kumi,  ber  geinte 

-a  tano,  ber  fünfte  -a  mwisko,  ber  lefete  U.  f.  tu. 

9Ufo  mtu  wa  pili,   ber   jlüeite   DJtanu;    marra  ya  pili,  ba§ 

äVueite  2JM;  jum  gleiten  9)M;  nodj  einmal,  lieber;  mwezi 

wa  sitta,  ber  fed)fte  SUionat  u.  f.  tt). 

157.  S)ie  SUftributibjablen  werben  burdj  2öieber= 
holung  ber  ©runbjjablen  auSgebrücft;  fie  finb  natürlich,  fo= 
toett  erlaubt,  beränberlid):  -inoja  -rnoja,  je  1;  -will -wili, 
je  2,  gu  jweien  u.  f.  to. 

158.  Sie  2öieberljolung§3al)ten  Werben  burdj  marra 
(mal)  in  SSerbinbung  mit  ben  ©runbaablen  bejw.  Drbnung§= 
gaffen  gegeben:  marra  moja,  einmal;  marra  ya  kwanza, 
ba§  erfte  9ttal,  jum  erften  üökl;  marra  mbili,  zweimal; 
marra  ya  pili,    baZ  äWeitemat;   gum   zweitenmal   u.  f.  W. 

159.  Stbberbiale  3ab(en  werben  meift  mit  mahali 
(Stelle)  ausgebrüht: 

mahali  pa  kwanza  (ober  etnfadj  mwanzo),   an  erfter  ©teile, 

erften§ ; 
mahali  pa  pili,  an  ^Wetter  ©teile,  zweitens. 

160.  ®ie  3abten  ber  SSietfältigleit  Werben  burdj 
ben  ©enitib  bon  jino  (^lural  meno)  mit  folgenber  ©runb= 
galll  wiebergegeben:  -a  jino  moja,  einfadj,  -a  meno  ma- 
wili,  gweifad);  -a  meno  matatu,  breifad);  -a  meno  manne, 
bierfadj  u.  f.  W.  3)obbett  !ann  audj  burdj  baZ  arabifdje 
maradufu  gegeben  werben.- 


90  ßeftion  18. 

161.  23rud)3ablen  werben  meift  burdj  fungu  (V), 
ber  Seil,  in  23erbinbuug  mit  bem  ©enitit>  ber  ©runbaaht 
auSgebrücft,  3.  23. 

fungu  la  kumi  -=  ein  Steif  üon  10  =  Vi«; 

mafungu  matatu  ya  kumi  =  brei  Seile  Don  10  —  3/io. 

162.  $ür  bie  ge6räitd£)ltc£)ften  SSrüc^e  finb  baneben  ara= 
bifdje  23e3eidjnungen  im  ©ebraud),  bie  befonberS  für  bie 
23rud)teile  bes  ^Dollars  oerwenbet  werben,  ober  aud)  fünft 
oorfornmen: 

nuss  ober  nussu,  bie  §ölfte,   Va  robo  V* 

thuluthi   V«  tkumni1   a/s. 

$ür  V*  2)otfö*  finbet  fid)  aud)  zerenge. 
2)urdj  bie  Sßerbiubung  biefer  23eaeid)mingeu  werben  ncdj 
Heinere  23rud)teile  gebilbet,  3. 58. 

nuss  ya  themuni,  ein  I;albe§  5tcl)tel  =  Vi«« 

nuss  na  nuss  ya  themuni,  ein  £mlbe§  unb  ein  balbeS  siebtel 

-  9/ic. 
nuss  na  themuni,   Va  +  V«  ==  B/8- 

nuss  na  themuni  na   nuss   ya  themuni,    ein  !palbe§  unb 
ein  91d;tel  unb  ein  balbeS  bebtet  =  X1/i6  u.  f.  ta. 

163.  hierbei  finbet  oft  aud)  bog  Sßort  kasa  (kas) 
„weniger"  2)erwenbuug,  3.  33.  kasa  robo  =  (ein  SDoßctr) 
weniger  V*  =  3/*;  kasa  themuni,  weniger  x/8  =  7/8; 
kasa  nuss  ya  themuni,  weniger  ein  IjalbeS  3ldjtel=  15/ie; 
kas  robo  na  nuss  ya  themuni,  weniger  */4  unb  ein 
ein  bjalbeS  Siebtel  =  13/ig;  mbili  kas  robo,  l3/4. 

164.  Sßenn  reale  (riale),  ber  2)otIar,  311  biefen  23rud)= 
jaulen  tritt,  fo  ftefjt  eS  gewöhnlich  ooran,  3.  23.  reale  kasa 
robo  =  3/4  SDoDfar.  9?ur  wenn  nuss  bie  CReifje  ber  23fuch= 
jaulen  eröffnet,  fo  fiefit  e§  unmittelbar  Ijinter  bemfelben: 
nussu  reale,  x/2  SDoüar;  nussu  reale  na  nuss  ya  themuni, 
9/ig  Dollar.     • 

165.  llnbeftimmte  3al)lWörter  finb  -ingi,  biele; 
kidogo,  wenig;  -ote,  aüe;  mtu  (mit  uegatiOem  SJerbum), 
niemanb;  -ngapi,  wieoiel?;  -ingi  lakini  si  -ingi  sana, 
mehrere,  einige  (auch  baadhi  ya,  eine  Slngaljt  oon). 

-ingi,  -ote  unb  -ngapi  finb  Deränberlidj  unb  präfi= 
gieren  teils  bie  23orfilben  ber  GngenfcbaftSWörter,  teils  bie 
ber  befiiwnaeigcnben  Fürwörter  (b.  fi.  bie  ^erfoual^rafije  beS 
2>erbum§). 


1  2ludj  themuni  unb  themni. 


®ie  SaljttoBrter.      —    ÖU  91 

M.     Singular,    Plural.    Singular.«'  Sßlural.  '  Plural. 


I. 

mwingi 

wengi 

wote 

wote 

wangapi 

II. 

mwingi 

mingi 

niote 

yote 

mingapi 

III. 

nyingi 

nyingi 

yote 

zote 

zingapi 

IV. 

cningi 

vyingi 

chote 

vyote 

vingapi 

V. 

jingi 

nieiigi 

lote 

yote 

mangapi 

VI. 

wingi 

nyingi    ; 

wote 

zote 

zingapi 

VII. 

kwingi 

— 

kwote 

— 

— 

VIII. 

pengi 

pengi1 

pote 

pote 

pangapi. 

166.  ©tatt  -ote  mirb  audj  ba§  unoeränberlidje  pia 
(audj  pia  -ote)  ober  jamii*  (©efatntrjett)  mit  folgenbem  ©enitio 
ge)6rautf)t:  jamii  wa  asikari,  aüe  (Sotbaten. 

3n  23erbinbung  mit  ben  perfönlictjen  $ürroörtern  ber 
erften  unb  streiten  ^erfon  £>at  -ote  bie  fotgenben  formen: 
sisi  söte2,  roir  alle;  ninyi  nyote,  il)r  alle. 

167.  „23iel"  fann  autf)  burdj  ba$  unberänberütfje  tele 
gegeben  toerben. 

168.  „2)er  anbere"  roirb  burd)  -ingine  (ober  -ngine) 
au§gcbrücft,  ba§  fotgenbermaften  abgetoanbelt  rotrb: 

AI.    Singular.        «Plural.         Rt.      Singular.      5ßlural. 


I.    mwingine) 

. ö       y    wangine 
mngine     ) 

II.    mwingine\ 

mngine     )  D      • 

III.  nyingine        nyingine 

IV.  chingine^ 
kingine  j 


V.  jingine 


mangme 
mengine 


vingine 


nyingine 

pangine 
pingine 


VI.   mwingine 
mngine 
VII.   kwingine 
VIII.   pangine 
pingine 

169.  „(So  unb  fooiel"  toirb  rjäufig  mit  bem  atabtfdjen 
SBorte  kadhlwakadhä  auSgebrücft. 

170.  „®er  eine  .  .  .  ber  anbere"  ift  -moja  .  .  .  -rnoja; 
„bie  einen  .  .  .  bie  anberen"    ift  wangine  .  .  .  wangine. 

171.  „3ebcr"  ift  killa  ober  kulla;  e§  fierjt  fietS  bor 
bem  ^aupttoorte.  23efonber§  merfe  man  bie  Sßerbinbung: 
killa  nendapo,  jeber  £)rt,  rooljin  (ober  jebe  Seit,  jjii  ber) 
id)  gefje  =  roorjin  id)  auäi  gerje  ober:  fo  oft  idj  gerje. 

172.  2)ie  tarnen  ber  SBodjentage  finb  im  (SuarjiU: 
(Sonntag:  juma  ya  pili,  ober  a,ert)öf)nHd)er  juma  a  pili, 

meiften§  juma  pili. 


1  Seltener  ftnbet  ficfj  eine  fürgere  $ornt  -ngi,  öon  toeldier  bann 
formen  ioie  wangi,  mangi  k.  gebilbet  finb,  bie  mitunter  borfommen. 

2  sisi  wote  fyeiftf   natf)    Steere   (A  Handbook   of  the  Swahili 
Language):  toir  fceibe. 


92 


Sektion  18. 


SDtontag:  juma  ya  tatu,  ober  gefööljnltdjer  juma  a  tatu, 

*meiften§  juma  tatu. 
®ien§tag:  juma  ya  nne      „  „  juma  a  nne, 

tneiften§  juma  nne. 
9ftitttt)odj:  juma  ya  tano     „  „  juma  a  tano, 

tnetften§  juma  tano. 
2)onner§tag:  alkhamisi. 
Freitag:  juma. 
(Sonnabenb:  juma  ya   mosi,   ober   getüö^nltt^er  juma  a 

mosi,  meifien§  juma  mosi. 

(Sbenfo  totrb  saa  (Wjr,  ©tunbe)  be^anbett,  3.  23.  saa 
tatu  (fettener  saa  a  tatu  ober  saa  ya  tatu),  bte  brttte 
«Stunbe,  bret  Ut)r. 


m(u)nyampara  (I.),  Srägerdjef . 

niudda*  (11.),  grift.   - 

mnada*  (II.),  Sluftion. 

mchicha  (II.),  ©toinatart. 
-mlingote  (II.),  Sötaft. 

mwamba  (II.),  IRiff . 
.  rehani*  (III.),  5ßfanb;  -weka  — , 
oetbfänben. 

adbabu*  (III.),  ©träfe. 
.  gharama*  (III.),  Soften;   —  ya 
meza,  ©ericbt§foften. 

namna  (III.),  ©orte,  2lrt. 

muhuri*  (III.),  ©tetnbel. 

thamani*  (HI.),  2Bert. 

bakhsbishi*  (III.),  Srinfgelb. 

daawa*  (III.),  Sefcfjtoerbe;  ßtage. 

kofia*  (III.),  gRfifce. 

posbo  (III.),  @|fen§gerb. 

merikebu*  (in.),  (Schiff. 

mäjira*  (III.),  $ur§. 

samaki*  (III.),  3fif<$- 

ndoana  (III.),  Hngel. 

dema  (III.),  Oleufe." 

cheti  (IV.),  Stfte. 

kiasi*  (IV.),  Patrone. 

madeni*  (V.),  ©Bulben. 

neno  (V.),  Sßort. 

masango  (V.),  <$>xat}t.('%/U&UL\ 

fungu  (V.),  ©attbbanf.  J 


-ngojea  kwa  zamu, 
-kaa  zamu, 


^jarifu  (V.),  9htj  (jum  $ifdjen). 
ua  (VI.),  §of. 

y-ugorri  (VI.),  (SfjebrucbSbufje. 

,  filisi*,  fubtjaftieren. 
-pigwa  fimbo,  ©äjlage  bekommen.' 
-kata   rnaneno,   bte    @adje   ettt= 
Reiben. 

;Zimta8ha,}aU§IÖ^en- 

Söadje 

(Mtett) 
fielen, 
-punguza,    Verringern,    i  (einer 

tnatfjen. 
-tua,  ablegen,  nieberlegen. 
-komboa,  freifaufen. 
-jarribu*,  berfucfjen. 
-kopa,  leiten, 
-chukua,  mttnebmen. 
-tafutia  mtu  kitu,  jnt.  ettoa§  be= 
-tangulia,  Dorauägetjen.     [forgen. 
-salia,  übrig  bleiben, 
-fuatana    na    mtu,    jnt.    folgen, 

jm.  begleiten. 
^,-andika    mäjira,     einen     $ur§ 

fteuern. 
si  jambo,  tet)  l)abe  nid)t§  =  mir 

feb.lt   nid)t§,    idj   beftnbe   mid) 

tootjl. 
tokea,  oon  ...  an,  Don  ...  ab. 
sawasawa*,  gleictj. 


Ü&ttttfl  35. 

Upeleke    salamu   yangu   kwa   bwana    wako    kamwambie 
hatu  jambo   sote.     Sema  marra  ya  pili,    nipate  kusikia  vema 


£>te  Saljltoörter.  93 

inaneno  yako.     Miezi   miwili  itatosha.     Mudda   wa  pili  huta-    ,, 
pata  tena.     Ukiisha  mudda  ulipe,  usije  kutaka  mudda  mwin-  ^H****** 
gine,  marra  rnbili  umepata  mudda.     Ameweka  rehani   minazi 
khamsini   kwa   riale    kumi.     Mtu  hataki   kulipa  zayidi.     Mali 
yake  yote  imefilisiwa,   mnadani  zimetoka  (fjerauStommen)   riale 
miten  u  khamsini  tu.     Nitanunua  watumwa  wangine.     Msha- 
hara wako  ni    rupia   kumi.     Apigwe  fimbo,   khams'  u  ishrin. 
Ulipe  rupia  khamsini  adhabu  yako  (al§),  na  gharama  ya.meza  >; 
pia  juu  yako  (-ju  beuten  Saften).    Madeni  yake  yote  yamekwishV  ' 
lipwa?  Gharama  ya  muhuri'ni  mia  kwa  moja  u  nussu  (l-'/g  °/o). 
Mtu  hakwingia  nyumbani,  illa  yeye.    Umemwandika  kwa  (auf) 
miezi    mingapi?     Waamuzi  hawapatani.     Bassi   tafuteni    mtu  u 
wa  tatu;  yeye  akate  maneno.    Ushuru  wa  miti  ya  killa  namna  *AfV 
ni  kumi  kwa  mia  ya  thamani  yao.    Umeleta  abiria  wangapi?i><~Mw«i.uUA 
Askari   wote  wamepata    nguo   zao?     Bunduki  yako  imefanya 
k'utu   nyingi.     Sherti    kuzima   t'aa  zote    saa    tatu    ya   usiku, 
Njooni  mmoja   mmoja,   msije  wote  pamoja.      Simameni  huko, 
nitamwita   killa  mtu  mmoja  mmoja.     Bwana,   kata  (aB^iefien) 
rupia  mbili  katika  (bon)  mshahara  wake.    Killa  askari  angojee 
kwa  zamu  saa  mbili.     Askari  sitta  wakae  zamu  leo.     Zungu- 
keni  mjini  wawili  wawili.    Bisasi  hü  ya  ngapi  (bie  ttrietrielfte)? 
Nitachukua    (mitnehmen)    bunduki    nyingi    na   asikari    wengi. 
Tokea    hapa   hatta    Tabora    safari    ya   siku  ngapi?     Afadhali 
kupunguza  mizigo  hü  ichukuliwe  nj,  mtu  mmoja  mmoja  tu.  Mtu  , 
ataweza   kuchukua  rupia  ngapi  za  fedha?     Msafara  wa  watu-' 
mia   u    khamsin    una    makambi    mangapi?      Thelathatashara 
hatta  khamstashara,  killa  k'ambi  watu  kumi  hatta  thenashara. 
Watu   wote    wamekuja?     Sababu   gani  hakuja!     Amekwenda 
wapi?     Huu  si  mzigo  wako,  Jana  umepewa  mzigo  mwingine. 
Saa  ngapi  tutafika   k'ambini?     Hapa   na  Tanga  mwendo  wa\_ 
saa  ngapi?     Fuateni  upesi,  watu  wote  wameondoka  zamani.  ji  J^^-  • 
Tafuta  mchicha,  nimeona  tele  njiani.    Nani  amekwenda  kuteka  .'" 
maji?     Nitawapa   leo  mshahara  wenu,   killa  mtu  pesa  ngapi? 
—  pesa  nane  nane.     Mwambie   aje  khalafu,   apate  bakhshishi 
yake.     Wapagazi  wanunue   chakula   cha  (für)  siku  nne.     Wa- 
pagazi    watue    mizigo   yote    hapa.      Msipige    (fdjiejjen)    mmoja 
mmoja;    ngojeni   amri    yangu.      Watu    wangapi    wamepigwa? 
Bwana,   nataka  mshahara  wa  (für)  watumwa  wangu.     Njema; 
nussu  utapata  wewe,  nussu  watapata  wenyewe.    Lete  mashua 
nyingine,  hü  mbovu.     Kiasi  gani  mashua?  —  Watu  wangapi 
na    sanduku    ngapi?  —  Watu  ,wawili   na  sanduku   sitta.    — 
Bas«i  kichwa  robo.    i*  *>  ***~\ 

3lufaa6e  36. 
<&eit  siebtel  Monaten  tyat  er  Bei  üjnen  (Bei  bir1  —  kwako) 
gearbeitet?    (Seit  einem  3al}r  unb  fedjs  Monaten.    Sic  ©laubiger -ur*.*&^ 

1  Ser  @uaf)tfi  rebet  'jeben  mit  „bu"  an. 


94  ßeltion  18. 

werben  10%  ber  ©Bulben  erhalten.  Seben  9Jconat  nimmt  mein 
£>err  bie  §ä(fte  meines  9ttonat§Ior,n§.  ©er#£err  Ijat  biä)  für  (kwaj 
60  9tubi  freigefauft*.  9?aä)  12  Monaten  tfaft  bu  beine  @ä)ulb  ab= 
getragen  (bejaht),    ©u  wirft  25  [©daläge]  bekommen.    (5r  rjat  fünf 

\*ty0*«Z  ©ottar  unb  fünf  Dä)fen  ©ijebrüäjSbufje4'  (Stellung :  (SljebrudjSbufje 
fünf  ©ottar  ic.)  gu  jatjlen.  Sä)  |atte  ifyn  für  (kwa)  fed)§  Monate 
eingefd)rieben.    Sä)  $aT6c  alte  meine  ^äljne  (©ffenbein)  berfauft.    S£>ie 

^L^wfv  §rtft  ^ur  (©enttiü)  @inreid)ung  (kuleta)  beiner  Söefdjwerbe  beträgt 
(ift)  freben  5£age  bon  tjeute  ab,  -.  2BiebieI  9ttafte  b,at  bein  @d)iff? 
@inb  bte§  alle  beine  Sßaff agiere,  finb  feine  aubern  ba?   3n  (katika) 

ßAt^v'  beiner  Siftl  finb  bie  tarnen  bon  (©enitib)  -jefyn  ^5affagieren  ber= 
i$eiä)net  (gefd)rieben),  bie§  finb  nur  aä)t.  ®u  tjaft  jutn  -jweilenmate 
berfuä)t,  3ott  gu  ijinterjieljen  (fielen),  je|t  t)aft  bu  §ur  ©träfe 
(überf.  wirft  bu  gezwungen  werben)  20  Diubie  gu  gar)Ieu.  3wei 
Samten  im  §ofe  (Solat.)  fotten  (bloßer  $onf.)  brennen,  alte  anbern 
Samten  füllen  (bloßer  ^onj.)  au§getöfä)t  werben.  (£r  r)at  bon  mir 
(kwangu)  gwei  Sfhtbi  geliehen.  Spa^t  etwa§  (ein  wenig)  auf,  id) 
Witt  nid)t  jebe§  SBort  fjunbertmal  fagen.  @ed)§  9ttann  füllen  (®onj;.) 
Soften  ftet)en  unb  bie  anbern  in  ber  ©tobt  patroullieren  (-zunguka). 
Um  gefm  Ütjr  boben  bie  Seute  ir)re  Späufer  ju  fä)liefjen  (fjaben  ju  = 

V/tCeiJ-Cr  „  bloßer  ^oniO  unb  in  ber  9?aä)t  (Slffuf.)  ntä)t  metjr  (tena)  I)erau§= 
gugefjen.  Seber  3ttann  fott  ($onj.)  fünf  Patronen  bekommen.  Seber 
DJlann  Tt)at  ($onj.)  einen  ^Injug  (nguo)  unb  feine  <5ä)ut)e  unb  9Mije 
mitjunetjmen.    2öir  Wollen  lieber  (e§  ift  beffer,  bafj  wir  .  .  .)  einen 

h\aJ'fa^€~axx>iitm  ^e9  Qti)m  (-ipita).  SBiebiel  Saften  trägt  bein  ©fei?  ®ie 
"  großen  Giften  werben  je  §wei  9ttann  tragen.  SBtebiel  Saften  35rab,t 
(©enitib)  fott  id)  ($onj.)  bir  beforgen?  3wet  Saften  werben  genügen..,/ 
Sä)  will  100  Präger  unb  jetm  ©olbaten  f)dbm.  53J§*wann  wirft  k 
bu  mir  100  Präger  beforgen  fönnen?  ©ieb  ben  Prägern  nid)t  Tt)ier 
iljr  ©ffenSgelb-  für  (©enitib)  bie  ganje  9ieije.  Söringe  bie  Präger 
nid)t  einzeln;  bringe  fie  alle  sufammen,  [bamit]  id)  it)re  tarnen  [auf] 
einmal  auffd)reibe  ($on|.).  SBarum  bift  bu  nid)t  gelommen?  3Jlaä)' 
.     (     alle  Saften  gleiä),  nid)t  eine  fd)wer  unb  eine  Ieiä)t.    <Siub  alle  Saften 

.  i;  . ;:  bereit?  Seher  Strägerdjef  fomme  ($onj.)  mit  feinen  Seilten.  2Ber 
bat  bir  biefe  Saft  gegeben?  —  (£§  ift  nid)t  bie  beinige.  SBarum 
bift  bu  nidjt  geftern  it)n  berf lagen  gefommen?  (£in  9)Zarfä)  bon 
wiebiet  «Stunben  ift  e§,  bi§  wir  in§  Sager  (Sofat.)  fommen  (futurum)? 
(£§  giebt  unterwegs  (auf  bem  Sößege)  fein  SBaffer;  alle  Seute  fotten 
[fid)]  tt)r  2Baffer  mitnehmen.  S|r  tjabt  @ffen§gelb  für  (©enitib) 
aä)t  Sage  erhalten,  Ijeute  ift  ber  feä)fte.  §öre,  ©orffdjulje,  yfyxij- 
Präger  finb  mir  fortgelaufen,  «beforge  mir  anbere  Präger.  Qtfyn' 
©olbaten  fotten  (^oni.)  gufammen  mit  mir  borau§geb,en.  Sd)  binnnit 
50  9Jiann  aufgebrochen;  30  finb  [babon]  übrig  geblieben.  Sie  einen  finb 
geftorben,  bie  anbe,rn  fortgelaufen.  2Bir  alle  werben  bir  folgen.  3Bie= 
biel  ©tunben  wirft  bn  an  33orb  (im  ©d)iff)  bleiben?  3Bir  muffen 
(sherti)  einen  anberen  $ur§  fteuern."'  ©§.  giebt  t)ier  biel  5öänfe  unb 


^etfönlitfie  Sfiirtoörter  ai§  Objelt. 


95 


OLlt/Vv-^CU 


fRtffe.    igaft  bu  r)eut  biel  f^ifd^e  befommen?    ©inige  §tfd)e  fangen    8 
(-vua)  mir  mit  her  Ringel,  anbete  mit  bein  9?e£,  anbete  mit  teufen.'  •£. 

Mzee  na  mauti£ 

Mtu  mzee  alikuwa  akichukua  mzigo  wa  k'uni,  akachoka 
sana.  Akasema:  «Naona  taabu  killa  siku;  mzigo  huu  mzito 
sana.  Afadhali,  nife,  nisitaabike  tena.  Uje  upesi,  ee,  mauti, 
unichukue». 

Marra  mauti  akaonekana.  Mzee  akatetemeka  sana.  Mauti 
akamwambia:  «Umeniita,  nami  nimekuja;  haja  gani  unayo?» 
Mzee  akamwambia:  «Ee,  bwana,  unisamehe;  sina  haja,  illa, 
tafadhdhali,  unisayidie,  nitweke  tena  mzigo  wangu». 

S&övUt* 


mauti*  (III.),  %ob. 

alikuwa  akichukua  =  alichukua, 

bergt.  Seit.  25. 
-choka,  mübe  toerben. 
-ona,  Ijier:  fühjeu. 
-taabika,  fid)  plagen  muffen, 
ee,  Strtruf:  tieba! 
-onekana,  erfreuten. 


-tetemeka,  jütem. 

haja*  (111.),  »ebürfniä,  Sömtfdj. 

unayo,  bu  Ijaft  e§  (bergt.  Seit.  24). 

illa*,  aufjer. 

tafadhdhali*   fei  fo  gut,  Bitte. 

-sayidia*,  tjelfen. 

-tweka,  aufgeben. 

tena,  ttueber. 


J^eun^egnte  3Ccfttian»  Somo  la  tisatashara. 

Der  (DbjeFtsfafus  bßr  perfönltc^en  ^ünuörtcr.     Das  „Hodpnicb> 
Tempus. 

173.  2)ie  perföntidjen  $ürtt>örter,  tote  fie  in  §  7  an= 
gefü&rt  finb,  können  ofone  SSeränberung  ber  $orm  auch*  für 
ben  £)bjeft§fafu§  gebraust  Serben;  bodj  ift  i&re  3>cr= 
rocnbung  auf  getoiffe,  unten  näfier  erörterte  $äfle  befdjränft. 

174.  ^n  unmittelbarer  SSerbinbung  mit  bam 
Seittoort  gebraud)t  man  inbeffen  ftatt  berfetben  bie  fotgenben 
formen,  bie  pm  größten  Seile  mit  ben  ^ßerfonalp raffen 
ibentifd)  finb: 

©ingutar. 

mit,  midj 
bit,  bid) 
ü)m,   tfjn,   it)r, 
fie,  e§ 


1. 

«ßerf. 

-ni- 

2. 

SP* 

-ku- 

3. 

$ßerf. 

I. 

ftl.  -m- 

II. 

„       -U-     ' 

III. 

,,     -i- 

IV. 

,,     -ki- 

V. 

„    -li- 

VI. 

„    -u- 

VII. 

„     -ku- 

VIII. 

„     -pa-. 

^turut. 
-tu-,  un§ 
-wa-,  eud) 
-wa-,  fie. 


ibm,  tbn;  ifit, 
fie;  e§. 


-ya- 
-zi- 

-pa- 


fie, 


96  Seffion  19. 

Stefe  formen  bleiben  meift  aud)  bor  23ofaten  unber= 
änbert;  nur  m  roirb  bor  a,  e,  i,  oft  audj  bor  o,  in  mw 
bertoanbelt.    Selten  wirb  baZ  i  bon  ni  bor  2)ofalen  elibiert. 

175.  23etfbtele: 

ninakupa,|  ^      *    ^r  nitakupa,  tdj  Werbe  bir  geben, 

nakupa,    /  '  ninapokupa,  tt)enn  id)  bir  gebe, 

nalikupa,^    .^  m%  ^r  nikikupa,  inbem  id)  bir  gebe, 

nilikupa,  )  '  nikakupa,  unb  id)  gab  bir. 

sikupi,  id)  gebe  bir  nidjt.  nikupapo,  wenn  id;  bir  gebe, 

sikukupa,  idj  gab  bir  nidjt.  nisikupe,  baf}  id)  bir  nidjt  gebe. 

sitakupa,  idj  werbe  bir  nidjt  geben,  nisipokupa,  wenn  idj  bir  nidjt 
sijakupa,  id)  fjübt  bir  nodj  nidt)t  gebe. 

gegeben.  nisijekupa,  erje  idj  bir  gebe, 
nimekupa,  idj  r)aBe  bir  gegeben.  n.  f.  h).  u.  f.  tr>. 

176.  treffen  gwei  SIHufatt-be  bor  bem  SSerbum  gu= 
jammen,  fo  tjängt  i^rc  Stellung  bon  üjrem  togifcben  2ßer= 
IjältmS  äu  einanber  ob.  2>a§  logifdje  Subjeft  ftetjt  fiet§  bor 
bem  logifdjen  Dbjelt,  •$.  39.  idj  tjabe  it)n  (ben  SQBeg)  eudj 
gegeigt1:  nimewaionyesha.  SHfo  gerabe  umgeteljrt  wie  im 
Seutfdjen.  2>a§  logifdje  $ert)älim§  ift  nämlid)  fotgenbe§: 
idj  bin  bie  ttrfadje  gewcfen,  baf$  ifjr  itjn  geferjcn  t)abt.  Srjr 
ift  otfo  logifdjeS  Subjett  unb  mufj  babjer  bor  bem  £)bjeft 
fielen.* 

177.  treffen  ein  birelte§  £)&jeft  (2l!tufatib)  unb  ein 
inbgefteS  (SDqtto)  bor  bem  SSerbum  3ufammen,  fo  tritt  ber 
S)atib  bor  ben  SOfttfatib,  3.  23.  nimewailetea,  idj  tjabe  iljn 
eudj  gebraut  (ben  SSrtef).  ®odj  Werben  bie  in  ben  §§  176 
unb  177  ermähnten  «ßonftruftionen  gern  baburdj  betmieben, 
ba-fj  man  im  erfteren  $atte  ba§  gweite  Dbieft,  im  jjtoeiten 
baS  birefte  Dbjett  nidjt  burdj  ba§  gürWort,  fonbern  burdj 
ba$  entfbredjenbe  §aubiWort  au§brüdt,  alfo  fagt:  nime- 
waonyesha  njia,  nimewaletea  barua. 

178.  (Sin  SEemjmS  mit  ber  23ebeutung  ber  „nodj  nidjt 
boüenbeten"  £>anb(ung  wirb  burdj  bie  negatiben  25erbaltorä= 
ftje  in  SSerbinbung  mit  bem  djaratteriftifdjen  £embu§bräfir, 
-ja-  gebilbet: 

sijapenda,  idj  rjabe  \  D^    1^  hatujapenda,  wir  rjoben]  nodj 

hujapenda,   bu  t>a\t  1  Q^;ej,+  hamjapenda,  ifjr  §aM       nidjt 

hajapenda,  er  bat    J  ^        *  hawajapenda,  fie  tjaben  ' geliebt. 
.      u.  f.  W.  u.  f.  W. 


1  „feigen"   ift  im  ©uafjili  ba§  ßaufatiüum  bon  -ona  (feljen): 
-onyeeha,  b.  fj.  feiert  taffen,  unb  regiert  baljer  jWei  Slffufatiöe. 


3ufamtnengefe£te  §<m:pttoörter.  97 

179.  SDa§  Suafjttt  bitbet  feine  aufammengefetjten 
SBörter.  SDeutfdje  Hauptwörter  lote  „<£>au§trjür,  2inferp(a£" 
muffen  batjer  auf  anbere  SBeife  im  ©ualjttt  tntebergegeben 
werben. 

180.  S3eftetjt  ein  3ufammengefe|te§  Hauptwort  au§  jwei 
Hauptwörtern,  fo  wätjlt  man  im  Suatjüi  gewörjntid)  bie  ©e= 
nititwerbinbung,  3.  33. 

§>au§t^iir,  mlango  wa  nyumba.  <5teint)au§,  nyumba  ya  mawe. 
§cm§tniete,  koodi  ya  nyumba.  Steppiüjmufter,  namna  ya  zulia. 
SPferbeftaK,  banda  la  frasi.  glufjpferbfiocf,  fimbo  ya  kiboko. 

3ft  ba§  ©runbwort  im  Seutfdjen  ein  fogenannteS 
Nomen  agentis  (b.  I).  bk  23e3eidmung  einer  ^erfon,  bie 
eine  Stjätigfeit  ausübt),  fo  wirb  e§  im  ©uatjüi  nicfjt  feiten 
burd)  ba§  ^artigi^ium  (öergl.  §  74)  wiebergegeben,  öon 
bem  bo§  23efiimmung§wort  im  Dbje!t§fafu§  abhängig  tft. 
@6enfo,  wenn  ba§  ©runbwort  „fem,  33efi|er,  Eigentümer" 
ift  unb  burd)  mwenyi  au§gebrüdt  wirb,  3.  33. 
mngoja     mlango,     SLf)ürf)üter      mwenyi    nyumba,    §au§eigen= 

(aber  natürlid):  mngojezi  wa         tümer,  SBirt. 

mlango).  mtoza   ushuru,    3Dfteinnef)tner. 

mwenyi  chombo,  (Schiffseigner,      mfaa  fedha,  ©ilkrfdjmieb. 

181.  3ft  ba§  23eftimmung§wort  (ber  erfte  Seit  ber 
Bufammenfetmng)  ein  33erbalfiamm,  fo  tritt  e§  im  ©narjiii 
im  ©enitito  be§  3nfinitito§  hinter  baZ  ©runbwort.  £>a§ 
23erbum  nimmt  babei  gcWörjnlicf)  bie  objeftioe  $orm 
an,  befonber§  wenn  ba§  23efiimmung§wort  ben  Btoetf  an= 
giebt,  bem  ber  burd)  ba$  ©runbwort  bezeichnete  ©egenftanb 
bient,  3.  23. 

jiwe  la  kusugulia  visu  ((Stein  jitm  3}Zeff er^u^en) ,  DJ£effer= 

pufeftem. 
mahali  pa  kutilia  nanga  (Ort  jttxm  3tnferirerfen),  9lnferptafe. 
kinu  cha  kushindika  miwa  (tffttyh  gum  ^uderroljrpreffen), 

9cof)rpref3tmif)le. 
kinu  cha  kusagia  unga  (2Jliir)Ie  jum  ÜRet)Ima!£)Ien),  9Jiat)t= 

mittle. 
vyombo  vya  kwandikia  meza  (©efdjirr    gum  Stifdjbetfen), 

2;ifd)(bect)gefd)irr. 
fuo  la  kufulia  nguo  (2Baftt)pIajj  -nun  SBäfäjeWafdjen),  SGßafc^= 

182.  2)iete  Hauptwörter,  bie  im  ©eutfdjen  3ufammen= 
gefegt  finb,  werben  im  ©uarjiti  burd)  einfache  SBörter  au§= 
gebrüctt,  3.  33. 

§euert)den,  kichocheo.  93actofen,  tanuru. 

SBrenntjol-j,  k'uni.  ©djleifftein,  kinoo  u.  f.  w. 

©ual)iji  &onb.=©rarojnattf.  7 


98  Seftton  19. 

mwandishi  (I.),  ©djreiber.  -choma,  fielen. 

hakki*  (III.),  9tecfjt;   toa§  einem  -shauri*  um  Utctt  fragen. 

aufteilt.  -ji-tia    askari ,    fidj    at§    ©otbat 

karani*  (III.),  ©Treiber,  $ommi§,  fteEen  =  ©olbat  roerben. 

^Beamter,  -fundisha,  teuren,  unterridjten. 

nanga  (III.),  Sinter.  -vuta,  äietjen. 

galawa  (III.),  2lu§Ieger=£anoe.  -faa,  hoffen  (Kleiber). 

gora  (III.),  ©tuet  (Stoff).  -tengeneza,  in  Orbnung  bringen. 

^bei  khiyari*  (III.),  bebingter  3Ser=  -anika,  troctnen. 

tauf1.  -kunja,  pfammenlegen,  falten. 

riziki*  (III.,  5ßl.),  ßeben§unterr)alt.  -fakuza,  bertreiben,  berjagen. 

*"vitu  (IV.,  $1.),  SDlitgift.  -thubutu*,  roagen. 

kisibao  (IV.),  ^acfe.  ,  -ebambulia,  angreifen. 

cheti  (IV.),  5ßaf5.  ^kalfati*,  falfatern. 

gari  (V.),  SÖagen.  -tia  rangi,    ftreidjett  (mit  ^arbe). 

-aga  mtu,   fi(§    öon   |m.   berab=  -pinduka,  umfdjtagen,  tentern. 

'     f Rieben;     Don     jm.     Slbfdjieb  ^-asi*   (beränberlidj),   ungetjorfam, 

nehmen;  jm.  5tbieu  fagen.  roiberftoenftig,    rebettifdj,    auf= 

-pasa  mtu,  jm.  gebühren.  rü^rertfd). 

-piga  chapa,  ftembetn.  /pH^tra4-Ül.  *  A^uMi-l^^^. 

wun  37. 

Nataka  kwenda  kumwaga  sultani.     Hataki  kunipa  bakki 

yangu.     Umempa  barua  yangu?     Bwana,  juzi  huyu  amenu- 

nua   kwangu   (bei  mir)   gora  sitta  za  merikani,   sasa  anaziru- 

j    A       *    disha.      Hajatoa    mapesa    bado,    lakini    biasbara    imekwisha. 

' '  Sbamba  lake  bakuliweka  rehani,  ameliuza  bei  kbiyari.    Hajatoa 

gharama  ya  meza.   Bwana  wao  anawapa  riziki  zao  zote,  anawapa 

nguo  na  chakula  na  killa  kitu.  Mtumwa  huyu  mwasi,  yampasa  ad- 

fV(j  (     babu.  Bwana  wangu  ameniacba  burru.  Niandikie  kbatti  (<5d)ein) 

ya  deni.   Tumekwisba  fanya  mkataba,  lakini  baujapigwa  chapa 

/     bado.  Kwanza  mpeni  mwandishi  wangu  kha,tti  zenu,  aziangalie. 

4tt**~>^J>     Amenicboma  kwa  kisu.    Hatujesha  (=  hatujaisha)  shauri  letu. 

Nitakwenda  kumshauri.    Killa  mwenyi  kupakia  mali,  aipeleke 

kwanza  fordbani  (auf  bie  §rage  toobin?).    Siwezi  kukupa  rukhsa 

kwingiza  bunduki  yako.    Wataka  kujitia  askari?  .  Nimemfun- 

disha  kazi  yake.     Gari  hili  si  zito  sana?    Jarribu  marra  moja 

kwlivuta.    Nimepotea,  njia  siijui.    Nimerudi  kukuleta  khabari. 

Wapagazi,    kaeni^  bapa   na    askari    hawa,    mimi    nitawafuata. 

1   Njoo  wewe,  kiasi  gani  mashua  yako?    Mwite  mwenyi  mashua. 

lCv-**+(*~\   Umempataje  samaki  hii  k'ubwa? 

SlttfpBc  38. 
($r  fagt,  bie  Sßffanjung  fei  feine,  iä)  ober  Ijabe  fie  bon  (kwa) 
meinem  Sßater  erhalten.    ®r  r)at  mid)  gegriffen  (-kamata)  unb  pxm 

1  ©ine  ftrengere  $orm  ber  äkrbfänbung.  hierbei  berfattt  ba§ 
*Pfanb  mit  feinem  boEen  Söerte,  roenn  bie  ©djulb  nidjt  ju  einem  b,er= 
abrebeten  geitbuntte  gegafft  roirb.  9Jtan  fagt  -uza  kitu  b.  kh.,  ettoa§ 
bebingt  bertaufen. 


3ufatmnengefetste  §aubttoörter.  99 

©flaben  gemalt.  (£r  t)at  bie  SÜcitgift  nocr)  nidjt  boH  (kamili)  be= 
jap.  SDiefe  Äiftcn  fielen  (-kaa)  feit  je^n  £agen  auf  bem  3ott; 
wann  wirft  bu  fic  fortnehmen  (-ondosha)?  51tte  meine  (£lebljanten= 
•järme  finb  geftembeit,  iä)  möct)te  bie  @rtaubni§  Ijaben  (rnödjte  b)aben 
=  -taka),  fie  ju  mir  (kwangu)  gu  bringen/  ©djreibe  beine  S3e= 
fdjwerbe  auf  unb  bringe  fie  t)er  (hapa),  iä)  Werbe  fie  ju  ü)m  (kwake) 
Jenben.  SBann  bift  bu  ©olbat  geworben ?*  Sßafjt  bir  biefe  Satfe? 
(Sieb  beinen  Slnjug  bem  ©dmeiber,  er  foH  ü)n  in  Drbnung  bringen., 
Stfj  r)abe  meinen  tyafc  nodj  nidt)t  betommen.  9Jtön  ^Beamter  wirb 
borttjin  fommen,  um  ben  Seuten  ba§  (£ffen§gelb  gu  geben.  Seber 
9flann  b)at  feine  Saft  befommen,  er  fott  fie  jeben  S£ag  tragen:  SBenn 
mir  in§  Sager  fommen,  öffne  biefe  Saft  unb  troefne  fie.  ©oll  ($onj[.) 
idj  ir)m  ein  Strinfgelb  geben?    Sdj  merbe  bir  felbft  ben  2Beg  jeigen.  |// 

Silf  iljm  ba§  3ett  sufammenlegen.    ©ie  fommen,  aber  mit  unfern  Ka^vK, 
ewefjren  werben  wir  fie  fofort  bertreiben,     ©ie  werben  e§  nidjt      ,&fcw, 
wagen,  f)ier  anzugreifen*.    Safj  iljn  fommen.    ©ein  ^abitän^ift  nodj         m 
nidjt  abgefahren.     §aft   bu   alle   Saften   berlaben?     $cr)   werbe  fie  ■^^w^ö* 
morgen  fritt)  berlaben.    ©er  hinter  fmt  noä)  nidjt  gefaxt  (-shika). 
§abt  ifjr  ba§  SSoot  fertig  falfatert?  —  Sa,  aber  wir  Ijaben  [e§] 
nod)  nidjt  geftridjen.    ®a§  f leine  33oot  ift  fertig;   morgen  werben 
Wir  e§  in§  SBaffer  bringen  (-peleka).    (Sr  ift  nod)  ntdt)t  jurücfge= 
gefetjrt;  iä)  babe  gehört,  fein  9lu§Ieger=$anoe  ^  ei  umgefcfjlagen;       >-.-( 

Sefefiürf»  .  ^S^^tLjt^ 

Mbwa  na  mwivi.  |! 

Usiku  wa  giza  mwivi  alikuja  kwa  nyumba  ya  mwenyewe, 
apate  kwiba  mali  zake. 

Mbwa  akamwona,  akalia.  Mwenyi  nyumba  akaondoka, 
akamtazama,  asione  kitu;  akamwambia  mbwa,  anyamaze; 
akalala. 

Mwivi  akiona,  amelala,  akarudi,  akajarribu  kuufungua 
mlango,  apate  kwingia.  Mbwa  akalia  sana.  Mwenyi  nyumba 
alipoondoka,  mwivi  amejificha;  naye,  asipoona  kitu,  akasikia 
kimya,  akakasirika  na  (auf)  mbwa,  akamnena  ukali ;  akasema : 
«Mtu  akimtukana  rafiki  yake,  adui  zake  huona  furaha». 

-a  giza,  bunfet,  finfter.  ukali,  Schärfe,  Söilbljeü,  £ärte, 
-lia,  betten.  -nena  ukali,  freiten. 

-tazama  mtu,  nadj  jm.  feljen.  -tukana,  fct)mäf)en,  ftfjetten. 

-nyamaza,  ftitt  fein.  -ona  furaha,   fjveube  füllen,   fid} 
timya,  bie  ©title.  freuen, 

-kasirika,  äornig  Werben. 


7* 


100  Seftion  20. 


Etaan3iö|te  ICefition.    Somo  la  ishrln. 

(Sebrcmcfy   ber  Pronomina  separata.     £3eftimmmtg  eines  £?aupttPortes. 
Die  be3iiglicr/en  ^mrooxtev.     Die  Cempora  in  Helatirfä^en. 

183.  Sie  unter  §  7  ertoärjnten  formen  ber  toerfönlidjen 
$ürtoörter  bürfen  für  ben  £)bjeft§fafu§  nur  bann  gebraucht 
»erben,  roenn  fie  nicrjt  in  unmittelbarer  SSerbinbung 
mit  bem  3eitroorte  fter)en  ober  jur  Sßerftärfung  ber  in 
§  174  aufgeführten  formen,  3.  SB. 

a)  unakwita  nani?     2ßen  rufft  bu  —  yeye,  it)n. 

b)  ninamwita  wewe,  simwiti  yeye,  ict)  rufe  bid)  (nicrjt  üjn).  * 

184.  SBenn  Don  einem  3eitroort  ein  Düjeft  abfängt, 
ba§  burrf)  ein  tjintoeifenbe§  $ürroort  ober  ein  nätjer  be= 
ftimmteS  §aufciroort  auSgebrücft  ift,  fo  mufj  im  ©uarjitt 
jurn  SSerbum  nod)  ba$  entfüredjenbe  berfönlicrje  Oairroort  im 
£)bjefi§fafu§  treten: 

ninamwita  yule,  idj  rufe  ben  ba, 
ninamwitu  natu,  icf)  rufe  ben  Wann, 

b.  rj.  ben  9Jiann  baf  einen  ganj  beftimmten.  Ninakwita  mtu 
Würbe  bagegen  tiefen:  idj  rufe  einen  9ttann,  irgenb  einen, 
einen  ganj  unbestimmten. 

185.  S5ie  bezüglichen  $ürroörter  richten  fidj  in  ifirer 
$orm  nadj  ber  klaffe  be§  §auptroorte§,  auf  roeldjeS  fie  fidj 
begießen. 

186.  Sie  bezüglichen  ^ürtoörter  tauten: 

_  m.  1.      11.      in.     iv.     v.      vi.    vii.    viil 

(Bing,  ye        (w)o       yo        cho        lo        (w)o      ko        po 
5ßlur.  (w)o     yo  zo         yyo        yo        zo  —        po. 

9JUt  SSe^ug  auf  bte  £>aufctroörter  im  ßofatio  gebraust 
man  mo,  po,  ko  mit  bemfetben  Unterfdjiebe,  tote  er  in  §  131 
aufgeteilt  ift. 

Slnmerl.  @§  fd^eint,  aU  ob  bte  ©pradjie  bafjin  bränge,  (w)o 
3um  affgemeinen  Sielatibpronomen  3U  ergeben.  SßenigftenS  ift  in 
©anfibar  bereite  eine  ftarfe  Neigung  baju  borljanben. 

187.  2Bir  Ijanbetn  im  fotgenben  gunäct)ft  oon  bem  $atte, 
bafj  ba§  toerföntictje  O^rroort  im  -ftomtnatib  ftetjt,  alfo 
©ubjeft  be§  9fle(ati0fa^e§  ift. 

188.  2)ie  bezüglichen  $ürroörter  roerben  mit  bem  3ett= 
trjorte  be§  9telatirjfat}e§  in  ber  SBeife  Oerbunben,  ba$  fie  bor 
ben  (Stamm  be§  3eitroorte§  treten  ober,  roenn  Oon  biefem 

1  S3ergl.  im  ^ransöfif^en  je  t'appelle,  toi. 


Sie  beäüglidjen  3fürtoörter.  101 

bereits  ein  £erföntid)e§  $ürtoort  im  Dbjeft§tafu§  abhängig 
ift,  öor  biefe§  ^ürtoort;  e§  finb  atfo  bie  folgenben  beiben 
0=QÜe  moglidj: 

a)  mtu  anayependa   asali  ya  nyuki,  ber  9ftann,  meld)er 

§onig  IxeBt. 

b)  mtu  anayempenda  nduguye,  ber  9ftcmn,   meldjer  feinen 

23ruber  liebt. 

189.  S)te  begficjUdjen  ^ürmörter  tonnen  jebod) 
nid)t  mit  beliebigen  formen  be§  3eittoorte§  *>er= 
bunben  merben.  6ie  bürfen  bielmerjt  nur  ben  mit 
-na-  unb  -li-  gebilbeten  formen,  fomie  bem  futurum 
einverleibt  merben,  meld)  letzteres  in  biefem  ijatte  mit 
-taka-  ffcatt  mit  -ta-  gebitbet  Wirb. 

a)  ©egenmctrt. 
mimi  ninayependa,  id),  ber  id)  liebe, 
wewe  unayependa,  bu,  ber  bu  ttebft. 
yeye  anayependa,  er,  ber  bei  liebt. 

u.  f.  tu. 
sisi  tunaopenda,  mir,  bie  mir  lieben, 
ninyi  mnaopenda,  il)r,  bie  il)r  liebt. 
wao  wanaopenda,  fie,  bie  ha  lieben. 

U.  f.  m. 

b)  SSerg'angen^eit. 
mimi  niliyependa,  id),  ber  id)  liebte, 
wewe  uliyependa,  bu,  ber  bu  liebteft. 
yeye  aliyependa,  er,  ber  ba  liebte. 

u.  f.  tu. 
sisi  tuliopenda,  nur,  bie  mir  liebten, 
ninyi  mliopenda,  il)r,  bie  iljr  liebtet, 
wao  waliopenda,  fie,  bie  ba  liebten. 

u.  f.  tt>. 

c)  3u!unft. 
mimi  nitakayependa,  id),  ber  id)  lieben  merbe. 
wewe  utakayependa,  bu,  ber  bu  lieben  mirft. 
yeye  atakayependa,  er,  ber  ha  lieben  mirb. 

u.  f.  tu. 
sisi  tutakaopenda,  mir,  bie  mir  lieben  merben. 
ninyi  mtakaopenda,  ifyr,  bie  il)r  lieben  merbet. 
wao  watakaopenda,  fie,  bie  ba  lieben  merben. 

u.  f.  m. 

190.  ferner  befielen  gtoei  JBerbalformen,  bie  überhaupt 
nur  in  $erbinbung  mit  ben  beäüglidjen  $ürmörtem 


102  ßeltion  20. 

toorfommen;  bte  erftere  »irb  otme  d)arafteriftifd)e§  Sempu§= 
präftj  nur  au§  ben  ^erfonatyräfijen  in  23erbinbuug  mit  bem 
23erbalfiamm  gebilbet  »erben,  bem  bann  bie  beäüglidjen  $vlz= 
»örter  angehängt  »erben: 

mimi  nipendaye,  id),  her  id)  Hebe,  liebte  ober  Heften  »erbe, 
wewe  upendaye,  bu,  ber  bu  liebft,  liebteft  ober  lieben  »irft. 
yeye  apendaye,  er,  ber  ba  liebt,  liebte  ober  lieben  nrirb. 
mti  wangukao,  ber  33aum,  »eld)er  fällt,  fiel  ober  fallen  »irb. 
nguo  ichakaayo,    ba§  $leib,    »etd)e§  abgetragen   ttrirb,  ab= 

getragen  ift  ober  abgetragen  »erben  »irb. 
kasha  livunjwalo,  bie  $ifte,    »eldje   gerbrodjen   ttrirb,    3er- 
brocken  »orben  ift  ober  gerbrodjen  »erben  tt)irb. 
u.  f.  tt>.    " 
sisi  tupendao,  ttrir,  bie  tt)ir  lieben,  liebten,  lieben  werben, 
ninyi  mpendao,  itjr,  bie  ii)X  liebt,  liebtet  ober  lieben  toerbet 
wao  wapendao,  fie,  bie  ba  lieben,  liebten  ober  lieben  »erben, 
miti  yangukayo,   bie  Zäunte,   bie  falten,   fielen  ober  fallen 

»erben, 
nguo  zichakaazo,    bie  Kleiber,  »eldje    getragen  »erben,  ge= 

tragen  »orben  finb  ober  getragen  ttierben  »erben, 
makasha  yavunjwayo,  bie  Giften,  meiere  j$erbrod)en  »erben, 
jerbrodjen  »orben  finb  ober  gerbrodjen  »erben  »erben. 
u.  f.  ». 

2Bie  ou§  ben  gegebenen  SSeifyieten  bereits  erfidjtlidj  ift, 
femn  biefe  $orm  für  oße  Seiten  cmgetoenbet  »erben,  alfo 
für  jebe  ber  bret  unter  §  189  gegebenen  O^men  eintreten. 
SDte  einfübigen  unb  bie  mit  einem  SSofal  beginnenben 
meljrfitbtgen  Serba,  bie  biefeS  £empu§  bilben,  finb  reget= 
mäfjig,  behalten  alfo  ba§  -ku-  be§  SnfinitiöS  nidjt  tä 
(öergl.  §  139  ff.). 

191.  SJlit  feiner  ber  bisher  aufgeführten  öer= 
netnenben  23erbalformen  barf  ein  begügli^eS  ^ür» 
»ort  berbunben  »erben. 

$ür  biefen  fiatl  befielt  m'elmerjr  eine  befonbere 
23er6alform,  bie,  »ie  bie  toorige,  für  alle  Seiten  ange= 
»enbet  »irb  unb  bereu  23ilbung  au§  bem  fotgenben  33etfpiel 
erfidjtlidj  ift: 

mimi  nisiyependa,  id),  ber  id)  nidjt  liebe,  liebte  ober  lieben 

»erbe, 
wewe   usiyependa,    bu,    ber   bu   nidjt   liebft,    liebteft    ober 

lieben  »irft. 
yeye  asiyependa,  er,  ber  ba  nid)t  liebt,  liebte  ober  lieben  »irb, 
mti  usioanguka,   ber  33aum,    »eldjer  nidjt  fällt,   fiel  ober 
fallen  »irb. 


Sempera  in  fRelatiöfä^ert.  103 

nguo  isiyochakaa,  ba§  $Ieib,  wefd)e§  fid)  nidjt  abnüfet,  ab= 

nüfete  ober  abnü|en  Wirb, 
kasha  lisilovunjwa,  bie  $ifte,  weldje  nic^t  serbrod)en  wirb, 

jerbrodjen  würbe  ober  äerbrodjen  werben  wirb, 
u.  f.  tt). 

sisi  tusiopenda,  mir,  bie  totr  nid)t  lieben,  liebten  ober  lieben 

werben, 
ninyi  msiopenda,  it)r,  bie  tfjr  nid)t  liebet,  liebtet  ober  lieben 

»erbet, 
wao  wasiopenda,  fie,  bie  ba  nidjt  lieben,  liebten  ober  lieben 

werben, 
miti  isiyoanguka,  bie  SSäutne,  weldje  nid)t  fallen,  fielen  ober 

fallen  Werben, 
nguo  zisizochakaa,  bie  Kleiber,  bie  fid)  nidjt  abnüijen,  db= 

nüfeten  ober  abnützen  werben, 
makasha  yasiyovunjwa,   bie  giften,   Welche   nidjt  gerbrodjen 

Werben,  gerbrodjen  würben  ober  jerbrodjen  werben  werben, 
u.  f.  w. 

192.  (Sine  anbere  9lelatiörei^e,  bie  aber  nidjt  allgemein 
öerbreitet  ift,  wirb  mit  amba  (eigentlich  fagen)  gebilbet,  bem 
bie  in  §  186  genannten  formen  angehängt  merben: 

j    ar   'ambaye,  ber,  wefdjer       jt  ar   fambao,  ber,  welker 
'  \ambao,  bie,  Weldje  '     '  \ambayo,  bie,  Weldje 

III   ®f  /am^ay°'  ^er/  wefdjer      jy  ©*   (ambacbo,  ber,  wefdjer 
'  \ambazo,  bie,  weldje  '     '  \ambavyo,  bie,  weldje 

n.  f.  w.  n.  f.  w. 

193.  Über  bie  Sßerbinbung  be§  $erbum§  kuwa,  fein, 
mit  ben  bepgtidjen  $ürroörtern  öergl.  §  212. 

ftSöxtet. 

nmyororo  (II.),  ßette.  -fiwa  na  mtu,  jn.  (burd)  ben  Zob) 

karamu*  (III.),  $eft.  Verlieren. 

chungu  (IV.),  (trbener  $od)=)!£opf.  -shuhudia*,  bezeugen. 

isilamu  =  mwislamu.  -sumbua,  ftören,  bel&ftigen,  beun= 

kafiri*  (V.),  Ungläubiger.  ruhigen. 

eermala*  (V.),  Stfdjler,  3immer=  -andika,  fteuern. 

mann.  ,  -onya(mit  ätoei2lcc.),  =-onyesha, 

robota*  (V.)  1  mnt(tn  1    .    \  -shinda,  übertreffen?         feigen. 

robta*  (V.)    J  'öau£n-  '\HMX-  -futika,  ft$  au§toif$en  raffen. 

urafiki*  (VI.),  $reunbfdjaft.  -simamia,  beauffidjttgen. 

uvuli  (VI.),  ©djatten.  -baki*,  übrig  fein. 

-wia  mtu  kitu,  tion  \m.  ettoa§  gu  -unda,  bauen  (<Sü)iffe). 

forberu  Ijaben.  -alika,  einlaben, 

-wiwa,  etw.  fdjulben.  -chuyuka,  tierfdjiefjen,  bie  $arbe 
-hukumu*,  (ab)urteilen.  »erlieren. 


7' 


104  Seftion  20. 

Huyu  amwiaye  ni  Hasani.  Huyu  awiwaye  ni  Kalulu. 
Aliyehukumu  daawa  hü  ni  nani?  Shahidi  ni  mtu  aliyeona 
kwa  macho  yake.  Ashuhudiaye  neno  hili  ni  nani?  Lete  mtu, 
awezaye  kushuhudia.  Hapana  mtu  ajuaye  khabari  hizi? 
Mpagazi  aliyekimbia  njiani,  atapata  adhabu  kama  mwizi. 
Hujui  amri  ya  bwana  mkubwa  sana  aliyekataza  kusbuka  pale? 
Kwa  amri  ya  bwana  mkubwa  sana  killa  mwanamke  wa  askari 
aliyefiwa  na  mumewe,  atapata  mshabara  wa  miezi  mitatu. 
Usijisumbue,  nitakucbagulia  killa  namna  ya  nguo,  zitakazofaa 
buko.  Mwite  Farhani,  bwana  wa  Kbamisi  na  Sudi,  waliokimbia 
njiani.  Nani  awajuaye?  Nani  ajuaye  vema  kwandika^chombo? 
Asiyeona  kwa  yeye  (für  ftdj,  bon  felbft),  na  (audj)  akionyjja, 
baoni  (<Sprid)mort).  Hakuna  kubwa  (ergänze  neno,  2)ing),  lisi- 
loshindwa  (beägl.).  Heshima  ya  kiungwana,  bujua  atendewayo 
(be§gl.).  Kafii-i  ^akufaaye,  si  Isilamu  asiyekufaa  (be§gl.).  Liandi- 
kwalo,  balifutiki  (be§gl.).  Mambo  yafaayo  watu  ni  yaingiayo 
cbunguni  (be§gt.)  \  Mwenyi  kisu  kikali,  ndiye  (ber  ift  e§)  ata- 
kayekula  nyama  (be§gl.).  (Mahali)  penyi  uvuli  ndipo  (ber  ift 
e§),  niwekapo  mwanangu  (be§gl.) 2.  Unionyesbe  mtu  aliyeku- 
leta  bapa.  Yupo  (ift)  bapa  mtu  ajuaye  kusema  kidacbi? 
Hapana  mtu  mjini  ajuaye  kwandika  kiarabu.  Hawa  ni  wa- 
tumwa  wale  waliokimbia  njiani.  Ukisikia  khabari  ya  chombo 
kitakachopakia  watumwa,  kaniambie  upesi.  Mahali  gani  pali- 
poumwa?  —  Hapa  panauma  sana.  >**WW 

5tuföak  40.  a^T- 

®ie  ©olbaten,  Welcbe  bie  Letten  beaufficbtigen,  baben  ($onj[.) 
i^re  ©etoebre  ju  labenr  §err,  iä)  fyabt  fünf  bon  (©enittb)  unfern 
Prägern  gefeben,  melä)e  unterroeg§  au§geriffen  (-kimbia)  finb.  Sd) 
werbe  bir  bie  Saften,  bie  übrig  finb,  auf  meinem  @ä)tff  berlaben. 
Süßer  berftebt  bier  ein  SBoot  gu  bauen  (wer  [ift  e§],  ber  u.  f.  id.)? 
®en  <Btn%  Welcber  gerbrotfien  ift,  bringe  jjum  (kwa)  Xtfdjler.  ßennft 
bu  alle  Seute,  toelcbe  gum  $efte  (Sofat.)  eingraben  finb?  (Sin  Genfer), 
ber  ofute  ©cbam'ift  (regelmäßig  öon  -wa,  fein,  ju  bilben),  erwirbt 
(belommt)  feine  greunbfctiaft.  Sd)  möd)te  bie§  JpauS  mieten;  lennft 
bu  ben  9ttann,  wetdjer  jc|t  barin  (ndani  yake)  wojint?  SGßer  (wer, 
ber  .  .  .)  wobnte  früher  barin?  geige  mir  3*ug,  *>a§  btc  ftarbe 
ntdjt  Derüertr—  S)iefe  garbe  gc^t  ntdjt  au§  (-toka).  Öffne  bie 
S8aUtn,  weldje  2Baffer  bekommen  baben,  unb  troäne  ba§  ßeug. 
3eug,  meines  SBaffer  belommen  f>at,  fann  td)  ntdjt  berlaufen;  bie 
Seute,  meldte  gu  mir  (kwangu)  tommen,  meine  SBaren^u  laufen, 
wiffen,  baß  e§  meine  (Sitte  ift,  nur  gute  SBaren  gu  berlaufen.    ©tc 

1  S>.  f).  ntdjt  leere  $erfiä)erungen  unb  SSerfbreäjungen. 

2  S).  Ij.  tdj  bertraue  meinen  ^ntereffen  benen  an,  Wo  fte  am 
beften  untergebracht  finb. 


SSeäügttdje  gfürtoörter  a!3  DBjeft.  105 

SBatten,  toetd^c  auf  bem  2Bege  berloren  gegangen  finb,  mufjt  bu 
(huna  buddi)  Bejahen  ($onj.).  Sd)  tüerbe  bie  Seutc  entlaffen,  bie 
diente  nid)t  gefommen  finb;  td)  !ann  genug  (be§  ©enügen§)  Seute 
bekommen.  §err,  e§  jinb  Seute  bier,  tneldje  eingeschrieben  toerben 
tDOÄen. 

Upepo  na  jua. 

Upepo  na  jua  walikuwa  wakigombana.  Killa  moja  aka- 
sema: «Mimi  mwenyi  nguvu  kuliko  wewe».  Wakamwona 
mtu,  akipita.  Upepo  akasema:  «Mimi  nitaondoa  joho  lake; 
ukinipita  katika  kazi  hü,  utanishinda». 

Jua  akakubali;  upepo  ukavuma  sana,  ukalishika  joho, 
ukajarribu  kuliondoa.  Mtu  akalishika  joho  kwa  mikono  mi- 
wili,  wala  hakuliacha.  —  Baadaye  jua  likachoma  sana ;  akatoka 
harri  sana,  akavua  joho  lake,  akatafuta  mahali,  palipo  (lüO 
roar)  kivuli.  Jua  akasema:  «Huoni  kama  kushauwishi  kume- 
pita  kutia  nguvu?» 

upepo  (VI.),  Söinb.  -choma,  brennen. 

walikuwa  wakigombana  =  wali-  harri*  (III),  1.  Jpiije,  2.  <Sdt)trjcife; 

gombana.  -toka  — ,  fdjttüijen. 

-gombana,  müeincmber  ftreiten.  kivuli  (IV.)  =  uvuli,  ©Ratten, 

jobo*  (V.),  Stocf.  -shauwishi*,  Überreben;  kushau- 
-shinda,  befiegen.  wishi,  Überrebung. 

-vuma,  blafen.  -tia  nguvu,  ©eroalt  antnenben. 


€inun&3tnan3i0jl:e  WtMtrn.  Somo  la  wahid 
u  ishrin. 

Be3Ügltcb,e  ^ürroörtcr  als  (Dbjeft.     Sonfttge  ^ürroörtcr. 

194.  Söenn  boi  Bcjftgü^e  $ürroort  als  O&jeft 
Don  einem  SSerbum  abbängig  ift,  fo  roirb  mit  bemfelben 
gleichzeitig  ber  D6je!t§!afu§  be§  entfpreefienben  per= 
föntidjen  $ürtt)orte§  Derbunben,  j.  23. 

mtu  ni-na-ye-m-penda,  ber  9Jiann,  toelcben  id)  liebe  (eigent= 

lid):  roeldjer  id)  liebe  tr)n). 
watu  mna-o-wa-penda,  bie  ÜERcmner,  ttielcbe  id)  liebe. 

®odj  toirb,  roenn  SJttfjDerftänbniffe  au§gefd)toffen  finb, 
bct§  Derfönlicfee  $ürroort  nid)t  feiten  fortgetaffen. 

195.  SBenn  ba§  perfönlic&e  gürtoort  im  ®eutfdjen  aU 
©enitiD  Don  einem  £>aupttoort  abpngig  ift,  fo  tritt  im 
©uabiü  regelmäßig  folgenbe  ^onftruftion  ein: 


106 


Ü.L 


Seition  21. 


mtu,  niliyemwona  mkewe,  ber  9flann,  beffen  SBeifc  id)  gc= 
feigen  f)abe  (eigentlich :  meldjer,  id)  ^aBe  e§  gefeiert,  fein  SBeib). 

watu,  niliowaona  wake  wao,  bte  Männer,  beren  SCßeiber 
id)  gefefyen  f)abe. 

196.  3fi  ba§  öe^ügttc^e  ^üttöort  toott  einer  *ßräpo  = 
fitton  abhängig,  fo  roirb  biefe  SBejierjUng  gleichfalls  an  bem 
lin^ugefügten  entfyredjenben  ;perfönlid)en  ober  rjintoeifenben 
^ürtoort  ausgebrüht: 

mtu  niliyepatana  naye,  ber  Sflann,  mit  bem  id)  einen  33er= 
trag  gefd)Ioffen  fiabe  (eigentlich):  trelc^er,  id)  t)aT6e  einen 
Vertrag  mit  itjm  gefd)Ioffen). 

watu  niliopatana  nao,  bie  Jänner,  mit  benen  id)  einen 
Vertrag  gefd)toffen  §abe. 

197.  £$u  ber  brüten  5ßerfon  fönnen  mitunter  ÜHcifc 
öerfiäubniffe  entfielen;  mtu  a-  li-  ye-  m-  penda  !ann 
rjeifjen: 

a)  ber  Wann,  melier  ü)n  liebte. 

b)  ber  9Jtann,  melden  er  IteBte. 

198.  5ERtt  -ote  (jeber)  toerben  bie  oe3uglid)en  $ürtt>örter 
■ju  einer  SBenbung  mit  bem  ©hin  etne§  unbeftimmten 
$ürtoorte§  äufammengefeijt: 

I.  $1.  ye(e)  yote,  wo  wote,  roer  immer;  jeber,  ber;  p. 
wo  wote,  meldte  Seute  immer, 
wo  wote;  $ßf.  yo  yote. 
yo  yote;  Sßl.  zo  zote  u.  f.  tt). 

mo  rnote,  morin  immer,  überall  barin,  überalt  fjer= 
au§;  po  pote,  an  toeldjer  ©teile  immer,  überall;  ko  kote,  in  toeldjer 
©egenb  immer,  überall,  überallhin,  überallher. 

199.  mit  ben  SBörtern  ndi  (es  ift)  unb  si  (es  ift  nid)t) 
unb  ben  oejjügtidjen  ^ürtoörtern  toerben  bie  fotgenben  9Ret^en 
bon  rjinroeifenber  $raft  gebübet: 

©ingnlar. 


ii.  m. 
in.  fli. 

Slnmeri 


I. 

ndiye 

IL 

ndio  (v 

III. 

ndiyo 

IV. 

ndicho 

V. 

ndilo 

VI. 

ndio 

VII. 

ndiko 

VIII. 

ndipo    ; 

er  (fie,  e§) 
ift  e§. 


Plural, 
ndio 
ndiyo 
ndizo 
ondivyo 
ndiyo 
ndizo 

ndipo 


fie  finb  e§. 


ßofatib.    ndimo,  barin  ift  e§. 

ndipo,  an  biefer  «Stelle  ift  e§. 
ndiko,  in  biefer  ©egenb  ift  e§. 


©onftige  gürtt>örtei\ 

107 

©tngulor. 

{pitttal 

m,      i. 

siye    , 

sio 

IL 

sio 

siyo 

n      ni. 

siyo 

sizo 

„       IV. 

sicho 

>  er  (fie,  e§)  ift 

sivyo 

'  fie  finb  e§ 

v. 

silo 

e§  nidjt. 

siyo 

nid)t. 

.        VI. 

sio 

sizo 

„      VII. 

siko 

— 

„    VIII. 

sipo    . 

sipo    , 

Sofattt). 

simo,  e§  ift  ntdjt  barin. 

sipo,  e§  ift  nidjt  an  biefer 

Stelle. 

siko,  e§  ift  nicft  in  biefer 

©egenb. 

%\\x  bie 

exfie  unb  ätoeite  $erfon  finb  fotgenbe  formen 

räuc^licf) : 

ndimi,  i 

ä)  Bin  e§                 ndisi,  mir  finb  e§ 

ndiwe,  bu  bift  £§                  ndinyi,  1 

rjr  feib  e§ 

simi,  tcfj 

bin  e§  nierjt           sisi,  mir 

finb  e§  nidjt 

siwe,  bu 

bift  e§ 

nicFjt           sinyi,  tb, 

r  feib  es 

i  nierjt. 

©iefe  formen  »erben  ärjntid)  tote  im  O^anäöfifcfjen  bte 
SBenbung  c'est .  .  .  que  pr  £ert>orrjebung  benutzt,  3.  33. 
kisu  hiki  ndicho  atakachokinunua ,  bie§  rjier  ift  ba$ 
Keffer,  toelcfjeS  er  faufen  toitt  =  biefeS  Keffer  toitt  er 
faufen. 

200.  „2öer"  Reifet  nani.  $er  ObjeitSiafuS  tautet 
gfeic&fatlS  nani  unb  fterjt  hinter  bem  SSerbum.  Set  ©enitiü 
totrb  toie  öon  einem  <£>aupttoort  gebilbet: 

a)  nani  amekuja,  roer  ift  gekommen? 

b)  umeona  nani,  tuen  r)oft  bu  gefetjen? 

c)  nani  uliyempelekea  barua,    roer    ift  e§,  bem  bu   einen 

33rief  gebracht  rjaft  =  roem  f)aft  bu  einen  33rtef  gebraut? 

d)  mtoto  huyu  rawana  wa  nani,  treffen  <Sorjn  ift  biefe§  $inb? 

StRan  merfe  befßnberS  bte  $rage:  jina  lako  nani? 
(2Ber  ift  bein  üftame  =)  tote  ift  bein  -Warne? 

201.  „3Ba§"  toirb  burdj  nini  auSgebtücft,  fann  aber 
au$  burefj  ein  bem  SSerbum  angehängtes  -ni  gegeben  toerben: 
amefanya  nini  ober  amefanyani,  toa§  rjat  er  getrau? 

SDRerfe  befonbetS  unani,  roa§  ^aft  bu?  toa§  fefjtt  bir? 
kunani  (toöttlidj:  toa§  tjat  e§  =)  toa§  giebt  e§?  toa§ 
ift  tos? 

202.  „2Ba§  für  ein"  ift  gani.  @§  ftefjt  fjinter  bem 
§au))ttoDrt  unb  ift  unöeränberlid):  mtu  gani,  toa§  für  ein 
aJtetm? 


108 


Seftion  21, 


r 


203.  35a§  ftragefurtoort  „töeld^er?  toeic&e?  toeldjeS?" 
totrb  burdj  -pi  au§gebrii(ft,  bem  bie  Sßerfonafyräftje  t>orge= 
fe|t  toerben: 

©ingular. 

®l.        I.  mtu  yupi,  meldjer  9ttann? 
IL  mti  upi,  meldjer  Saum? 

III.  nyumba  ipi,  roelcr)e§  §au§? 

IV.  kitu  kipi,  meld)e§  Sing? 
V.  kasba  lipi,  toetdje  ftifte? 

VI.  wimbo  upi,  tr>elcr)e§  Sieb? 
VII.  kufa  kupi,  meld)er  £ob? 
VIII.  mabali  papi,  meldjer  Ort? 

Plural. 
ßt.        I.  watu  wapi,  roeldje  Seute? 
II.  miti  ipi,  roelct)e  Säume? 

III.  nyumba  zipi,  h)eld)e  Raufet? 

IV.  vitu  vipi,  metdje  ©inge? 
V.  makasba  yapi,  roeldje  Giften? 

VI.  nyimbo  zipi,  toetdje  Sieber? 
VII.  — 

VIII.  mahali  papi,  roeld)e  Orte? 


Sßötten 


khofu*  (III.),  gfur^t. 
söbule*  (III.),  ©mpfangS-jimmer. 
koodi*  (III.),  JDliete. 
namna*  (III.),  SWufter. 
tajiri*  (V.),  Kaufmann, 
bakimu*  (V.),  Otidjterih  tf  A  to  "1 


-singiza  mtu  kitu,  jn.  einer  ©ai^e 

berbädjttgen. 
-agiza,  befielen, 
-ridhisha*,  äufriebenfteften. 
-eusi,  f(^toat5. 
khafifu*,  leicjjt. 


kadiri  hivi,  fobiel  (fjinter  bem  jugeljörigen  §aubttoorte  fteljenb). 

ÜBung  41. 

Huyu  ndiye  mdaa  wangu.  Alipe  deni  yake  awiwayo 
na  Hasani.  Nina  maneno  mawili  nitakayokushtaki.  Yeye 
ndiye  bakimu.  Sberti  urudisbe  vitu,  ulivyopewa.  Bassi,  mali 
yako  itakamatwa  na  utalazimisbwa  tena  kutoa  pesa  nne  katika 
killa  pesa  ya  ushuru  uliouiba.  Mapesa  yako  uliyoyalipa  Jana 
bayakutosba.  Ni  mwinda,  nataka  kuwinda  nyama.  Nyama 
gani?  Killa  namna  nitakayopata.  Mawe  ya  mizani  ya 
wapi?  Umefanya  nilivyoamuru?1  Inchi  twendapo  ina  baridi 
nyingi.  Pana  njia  mbili;  tuifuate  ipi?  Hü  ndiyo  njia  yetu. 
Umeona  miji  gani?  Upi  uliokupendeza?  Wasbika  majira  ipi? 
Upi  mlango  (©urdjfarjrt)  ulio  mwema?  Nyama  uliyoileta, 
mbovu    kabisa,    inanuka    vibaya.     Moja    ya   chupa  nilizozitia 

1  -vyo-  bejie^t  fid)  auf  ein  ju  erganjenbe^  vitu.  $m  S>eutfdjen 
„toa§". 


M*^ 


©onftige  ^ürtoörter.  109 

ndani  ya  maji,  iinevunjika.  Sitaki  kusema  killa  siku  maneno 
yaleyale  (biefelben)  niliyokuambia  marra  nyingi.  Mbuzi  ipi 
uliyoichinja,  mweusi  ao  mweupe?  Amelificha  sufuria  aliloli- 
vunja,  kwa  sababa  ana  khofu.  Mtu  nisiyejua  jina  lake, 
atarudi  kesho.  Nitamwua  killa  mtu  atakayepita  mpaka  buu. 
Nionyesbe  barua  ya  rukhsa  bwana  wako  aliyokupa.  Maji 
uliyoyaleta,  si  safi. 

5lttfßak  42. 

25ßarum  fjaft  bu  ifju  einer  <Sad)e  (neno)   berbäd)tigt,   bie  er 
nidjt  Begangen  (getfjan)  |at?    2BeIcf)e§  Sanb  ift  ba§,  burd)  meldje§ 
jüir  jefct  gefjen  (-pita,  mit  $ff.)?    ^mtv  $)cann,  mefdjer  flogen'' ge= 
fommen   ift,   ift   ein   Sügner.     2Ber  [ift  e§],   bem  bu  ba§  (hayo) 
gefügt  tjoft?    ©ie  SSorte,  bie  icf)  bir  gejagt  $aht,  fage  feinem  anbern 
9ttenfd)en.    geige  mir  [ben  Ort],  mo  (-po-)  er  troljnt.    3eige  mir 
ba§  §au§,  morin  er  fid)  berftedt  fjat.    deinen  £>ut,   ben  id)  im 
@mpfang§3immer  gelaffen  ~§abt,  fefje  id)  nid)t  mefjr.    2öenn  bu  einen 
Europäer  fiefjft,  bem  id)  mein  £>au§  bermieten  fann,    [fo]  fomme 
unb  bringe  mir  9?ad)rid)t.    2BeId)e§   [ift]   baZ  lpau§,   ba%  bu  ber= 
mieten  ttriltft?  —  $ene§  f leine,    ba§   bu   bort   am   ©tranbe  fiefjft. 
®ie  9Jttete,  bie  bu  berlangft  (-taka),  ift  ju  fjod)  (teuer);  e§  mirb  fidf)    L     r^ 
niemanb  finben  laffen  (fid)  finben  faffen,  -patikana),  ber  foöiel  Üftiete-T^ 
bellen  miH.    2Bo  ift  (i  wapi)  ba§  £>au§,  bon  meinem  (9Iffuf.) 
bu  mir  fagteft?    ©djide  mir  bie  @ad)en,  bie  id)  bei  bir  (kwako) 
gefauft   r)abe,   in  mein  £>au§!     Söeifjt  bu,    too  id)  toof)ne?     ®ie 
£e:büid)e,  bie  tjier  ju  Ijaben  finb  (-patikana),   gefallen  mir  nid)t, 
fie  finb  ju  flein;  td)  mod)te  einen  grofjen  Xebüicl)  I)aben,  ben  id)  in 
meinem  (Empfangszimmer  auslegen  (-tandika)  fann.    2)a§  DDtufter,- 
ba§  bu  mir  gezeigt  fjaft,  taugt  nid)t§;  bie  §arbe  getjt  au§  (-toka). 
®ie  hatten,  mefdje  id)  für  fid)  (mbali)  gefegt  fjabe,  fjaben  2Baffer 
befommeu;  ber  (Stoff  (nguo)  tbirb  berberben,    menn  mir  fie  nidjt 
fofort  öffnen,  um  fie  ju  trodnen.    Me  «Stoffe,  bie  bu  mir  baZ  f e|te ', ^w*^ 
9M  gefanbt  f)aft,  maren  ju  feicf)t;  menn  bu  fein  bidere§  3eug  f)aft',,> 
(usipokuwa  na,  menn  bu  nid)t  |aft),    [fo]  fann  id)  feine  2Baren 
mef)r  bei  bir  (kwako)  befteHen.    ^(He  SBaren,  bie  id)  faufe,  bejaljle 
icf)  fofort;  einen  Käufer  toie  mid)  mufjt  bu  unbebingt  (huna  buddi)1' 
aufrieben  fteEen.    (£§  giebt  biele  ^auffeute,  bereu" SBaren  ben  Seuten' 
ebenfogüt  (vivihivi)  gefallen  roie  (kama)  bie  beinigen  (beine). 

Kasuku. 

Ali,  mwinda  mzee,  alikuwa  na  kasuku  cbumbani  kwake. 
Kasuku  buyo  (biefer)  alijua  kusema  maneno  mawili  matatu. 
Mwinda  akiita:  Kasuku,  uko  (bu  bift)  wapi?  Killa  marra  ka- 
suku buitika:  «Nimo  (id)  bin)  bapo». 


110 


ßeftion  21. 


Jirani  alikuwa  na  mwanamume.  Jina  lake  Uledi.  Uledi 
mdogo  hutembelea  marra  nyingi  kwa  mwinda;  maana:  alim- 
penda  sana  kasuku  yule.    — 

Marra  moja  Uledi  alikuja  tena;  mwinda  hakuwako  (War 
nidjt  ba).  Uledi  akamkamata  upesi  ndege,  akamficha  nguoni 
kwake,  akataka  kwenda  zake.  Marra  akafika  mwinda,  akaita 
kama  azoeavyo:  «Kasuku,  uko  wapi?»  Ndege  akalia  nguoni 
kama  awezavyo:  «Nimo  hapa».  Uledi  akamtoa  ndege.  Lakini 
mwinda  akamwambia:  «Usirudi  kabisa  kwangu,  mwivi  wee!» 


äödttm 


kasuku  (III.),  Papagei, 
-itika,  antworten  (auf  einen  Stuf). 
jirani*  (V.),  üftaäjoar. 
mwanamume  (I.),  $nabe. 
maana,  nämlictj. 


kama  (mit  folgenbem  9tetatümm 

—  vyo-),  tote, 
-zoea,  ftdj  gewönnen. 
-lia,  loteten. 
-toa,  fjerauSnetjmen. 


wewe. 


Ztneiunö5tuan3i0fte1EEfttioit  Somo  lathenin 
u  ishrin. 

Die  (Tempora  in  Sebingungsfätjen. 

204.  3n  23ebtngung§fä|en  finben  fid)  einige  S5erbat= 
formen,  bte  mit  ben  diaraftertfitfcfjen  ^Präftjen  -nge-  (-nga) 
unb  ngali-  nad)  folgenbem  Stftufter  gebitbet  werben: 


Stffirmatib. 
ningependa,  itf)  mürbe  lieben 
ungependa,  bu  Würbeft  lieben 

angependa,    er   (fie,  e§)   Würbe 
lieben. 
II.  $1.  ungependa 

III.  „    ingependa 

IV.  „    kingependa 
V.     „    lingependa    > 

VI.    „    ungependa 

VII.    „    kungependa 

VIII.    „    pangependa . 

tungependa,  wir  Würben  lieben 


er,  fie, 

e§ 
würbe 
lieben. 


•Kegatio. 
singependa,  id)  Würbe  nid)t  lieben 
hungependa,    bu  würbeft  ntd)t 

lieben, 
hangependa,  er  Würbe  nidjt  lieben. 


haungependa   ' 

haingependa 

hakingependa 

balingependa 

haungependa 

kakungependa 

bapangependa 

hatungependa,  Wir  tüürben  ntdjt 
lieben 


er,  fie,  e§  würbe 
ntd)t  lieben. 


Sempora  in  SkbtngungSfätjen. 


111 


Slffirmattb. 
rangependa,  ü)r  würbet  lieben 

wangependa,  fie  Würben  lieben. 


9tegatit>. 
hamngependa,  itjr  Würbet  nidjt 

lieben 
hawangependa,  fie  Würben  nidjt 

lieben. 

haingependa 

hazingependa 

havingependa 

hayangependa 

hazingependa 

hapangependa 


fie  Würben  ntdjt 
lieben. 


II.  $1.  ingependa 

III.  „  zingependa 

IV.  „  vingependa        fie 
V.  „  yangependa  nnürben 

VI.  „  zingependa     lieben. 

VII.  „  - 

VIII.  „  pangependa 

©infübige  SSerbalftämme  nehmen  ftatt  rige  audj  bie 
©übe  nga:  tningawaj  idj  würbe  fein;  singawa,  idj  Würbe 
nidjt  fein.  §n  oiefem  ^atte  öerüeren  fie  baZ  ku-  be§  3n= 
finitirj§,  baZ  fie  in  SSerbinbung  mit  nge  begatten:  [pingfi- 
kuwaj  singekuwa. 

205.  II. 

ningalipenda,  wenn  id)  geliebt      singalipenda,  wenn  id)  nid)t  ge= 

liebt  ptte. 
hungalipenda,    Wenn   bu    nidjt 

geliebt  fjätteft 
hangalipenda,  Wenn  er  (fie,  e§) 
nidjt  geliebt  blatte, 
u.  f.  w. 
hatungalipenda,  wenn  wir  nidjt 

geliebt  Rotten 
hamngalipenda,  Wenn  tljr  nidjt 

geliebt  hättet 
hawangalipenda,  Wenn  fie  nidjt 
geliebt  Ijätten. 

u.  f.  W. 


b-ätte 
ungalipenda,    Wenn   bu  geliebt 

ptteft 
angalipenda,  wenn  er  (fie,  e§) 

geliebt  Ijätte. 

u. -f.  w. 
tungalipenda,  Wenn  Wir  geliebt 

bitten 
mngalipenda,  Wenn  it)r  geliebt 

bittet 
wangalipenda,   Wenn  fie  geliebt 

bitten. 

u.  f.  w. 


206.  2tudj  bie  früfier  erwäbuttm  Tempora,  welche  mit 
-ki-  unb  -po-  gebitbet  finb  (ocrgl.  §  33  unb  §  112),  finben 
in  23ebingung3fä|en  SSertoenbung.  ©tc  herfdjiebenen  Strien 
ber  23ebingung§fä^e  unb  ben  ©ebraudj  ber  einzelnen  Tempora 
in  benfelben  feigen  bie  folgenben  Sttufterfätje : 

A.  Sie  $cbtngung§jä^e  ber  SBtrfftdjfcit  unb  $%Cttf)fcit. 

1.  allgemeine  SBarjr&eit  bejw.  33eobadjtung: 

a)  jiwe  Iikitunibukia  niajini,  huzama  chini:   wenn 

ein  ©tein*in§  SBaffer  fällt,  finfFer  unter.  (ki-£empu§ 

im   ^eöenfa^,   im   £>auptfa£    ba§   SEemjmS   ber  ©es 

worjnljeit.)  ,  .     , 


112 


Seitton  22. 


b)  berneint:  lisiuokuwako  jua,  hatwoni  kitu;  wenn 
bte  ©onne  nid^t  ba  ift,  fetjen  Wir  nichts,  (-sipo-S£em- 
:pu§  im  23ebtngung§fatj,  im  ^ftadjfatj  ba§  negatioe 
$räfen§.) 

2.  Folgerung   au§   einer  qI§  WtrHicfj   gefegten 
23ebingung  in  ber  ©egenwart: 

a)  nikimwoua  leo,  nitafurahi  sana:  wenn  idj  ifm 
fjeute  fetje,  werbe  idr"mid)  feJjr  freuen.  (S)a§  ki- 
£empu§  im  23ebingung§faij,  im  9faaMa|  ba§  futurum.) 

2Inmert    S)er  33ebingung3fa£  fann  in  biefem  $atle  audj  butd) 
kama  (toenn)  eingeleitet  loerben. 

b)  nisipomwona  leo,  nitasikitika  sana:  wenn  icf)  tljn 
Ijeufe  ntcf)t  fe^e,  werbe  idj)  fetjr  Betrübt  fein. 

3.  Varianten  gu  $ftr.  2. 

a)  $m  S^at^fa^  ftefjt  ein  Smperattö  ober  ^onjutiÜit): 

ukimwona  leo,  kamwambie,  wenn  bu  ü)n  r)eute  fieljft,  fo 

füge  if)tn. 
ukimwona  leo,  umwambie,  Wenn  bu  ü)n  Ifjeute  ftefyft,  fo 

mögeft  bu  ü)tn  feigen, 
ukimwona  leo,  usimwambie,   Wenn  bu  ü)n  f)eute  fiefjft, 

fo  fage  ü)m  nidj)t 

b)  3m  23ebingung§fa^  ftefit  ba§  -napo-STembuS :  anapo- 
kuja,  tutakula,  wenn  er  fojnmt,  fo  werben  Wir  effen 
(boefj  wirb  £)ter  weniger  eine  23ebingung  ausgebrochen, 
al§  otelmerjr  ein  3eittounft  feftgefetjt).1 

c)  ^m  23ebingung3fatj  ftefjt  kama  mit  bem  afftrmatiben 
ober  negatitoen  5ßräfen§:  kama  chakula  tayari,  tuta- 
kula (ober  pakua  je),  wenn  bo§  (Sffen  fertig  ift,  fo 
Werbe  id)  effen  (fo  trage  auf). 

4.  Folgerung   au§  einer  qI§  wirftien   gefegten 
Sebinaung  in  ber  SSergangenijeit: 

aj  kama  amenena  hayo,  uwongo  (mtu  hatamsad- 
diki;  umwambie):  wenn  er  ba%  gefagt  rjat,  fo  ift 
e§  gelogen  (fo  Wirb.ifjm  niemanb  glauben;  fo  fage 
irjtn). 

b)  kama  liaknknbali  sherti  yetu,  kosa  lake  (tu- 
tampa  ruhksa;  umwambie):  wenn  er  unfere  S3e= 
btngung  nidjt  angenommen  tjat,  fo  ift  e§  fein  $et)Ier 
(fo  Werben  wir  itjn  entlaffen;  fo  fage  iljm). 


1  ®ie  Tempora  nipendapo  (toenn  icf)  Hebe)  unb^nitakapopenda 
(toenn  i<f)  lieben  toerbe)  finb  gettiöfjnlid)  tein  äeitüdj.  "" 


Tempora  in  33ebtngung§fä^en.  113 

5.  2)ie  Sebingung  ber  9ttöglid)f  eit: 
3m  9?ebenfa|e  bo§  -nge-£em£u§,  im  §auptfa£e  ba§ 
futurum:  SBenn  er  jeijt  !äme  (fommen  fottte,  toa§  möglich 
ift,  aber  bietteid)t  nid)t  eintreten  toirb),  fönnte  idj  ttjm  ba§ 
©efdjenf  fetbfi  übergeben:  angekuja  sasa,  nitaweza  kumpa 
zawadi  hü  mwenyewe. 

207.     B.  $te  ÜBebrngunggfä^c  her  WdjfsSirfltdjfett. 

@hte  untoirfüdje  SBebingung  unb  iljre  ^otge  in  ber 
©egentoart: 

1.  3m  Seutfdjen  ber  ^onjunftib  be§  SmberfeftS: 

a)  (kama)  ung&kuwa  na  akili,  mali  yake  inge^aa 
nawe;  toenn  bu  berfiönbig  toärft,  Ijätteft  bu  beuten 
fR;et(f)tum  nodj  (ober:  toürbeft  bn  beinen  Üteidjtum  nod) 
JjaBen).    [3n  beiben  ©ä^en  bo§  -nge-£emtou§.] 

b)  (karaa)  singekuja,  angekuwa  na  hasira:  toenn  idj 
nid)t  fäme,   toäre  er  Böfe  (ober:   mürbe  er  Böfe  fein). 

2.  ©ine  untoirflidje  SBebingung  unb  i^re  $0%  in  ber 
Vergangenheit  (im  ©eutfdjen  ber  ^onjunftib  be§  $lu§quam= 
JittfeStB): 

a)  (kama)  nhigaliyaiua,  mngaliküja:  toenn  idj  e§ 
getoufjt  Ijätte,  foäre  idj  getommen  (tnürbe  id)  gekommen 
fein). 

b)  (kama)  singaliknja,  angalikuwa  na  hasira:  toenn 
idj  ntdjt  gefommen  toäre,  märe  er  Böfe  getoefen  (toürbe 
er  böfe  getoefen  fein). 

208.  C.  $te  fon$efffoe  ©ebtngung. 

a)  ajaposema  kweli,  hasa^dikiwi:  fetbft  toenn  er  bie 
20at)rljett  fagt,  toirb  iljm  ntd)t  geglaubt. 

b)  ^ajapo  hasemi  kweli,  husa^dikiwa:  fetbft  toenn  er 
ntc^t  bie  3Ba§rtjeit  fagt,  toirb  ifjm  geglaubt. 

209.  £)a§  $räfen§  Oon  „fein"  in  SBerBinbung  mit  bem 
$rageabOerb  „too?"  toirb  getoöljnlid)  burdj  bie  25erBa^räfije 
au§gebrüdft,  betten  audj  nodj  mo-,  -po  ober  -ko  angehängt 
toerben  fann.1 

«Statt  a  toirb  in  bief er  Serbin bung  ftet§  yu  geBraudjt: 


1  tLhtx  ben  ttnterfdjteb  öetgl.  §  71, 
<SttaI)iH  ßonö.=©ramntatiF. 


114  Seftion  22. 

I.  $1.  mtu  yu  wapi,  too  ift  bcr  9Jlonn? 

mtu  /yuko\  wapi,  too  ift  bcr  9ttcmn? 

mtu  yumo  wapi,  toortn  ift  ber  2Jlann? 
watu  wa  (wako,  wapo,  wamo)  wapi,    too  finb 
bie  9Jtänner? 
IL    „    mti  u  wapi,  too  ift  ber  2kum? 

miti  i  wapi,  too  finb  bie  Sßäume? 

III.  „    nyumba  i  wapi,  too  ift  ba§  £>au§? 

nyumba  zi  wapi,  too  finb  bie  äpäufer? 

IV.  „    kisu  ki  wapi,  too  ift  ba§  ÜJteff er  ? 

visu  yi  wapi,  mo  finb  bie  90teffer? 
V.    „    kasha  li  wapi,  too  ift  bie  $ifte? 

inakasha  ya  wapi,  too  finb  bie  Giften? 
VI.    „    ufunguo  u  wapi,  too  ift  ber  <Sd)IüffeI? 
funguo  zi  wapi,  too  finb  bie  ©djlüffel? 
VII.    „  — 

VIII.    „    mahali  pa  wapi,  too  ift  bie  ©teile? 

mshenzi  (I.),  (Eingeborener,  wasia*  (VI.),  Seftament. 

mdomo  (IL),  üftünbung  (be§  ©e=  naonekana  nimefanya,  e§  ftettt 

karakdl*  (IIL),  2öad)e.     [toct)r§).  ficlj  Ijerau§,  bafe  idj  getüjan  fjabe. 

ksainba  (III.),  ©trief,  -kataa  kitu,  fid^  einer  ©adje  iotber* 

alama*  (III.),  geidjen.  fetten. 

zamu*  (IIL),  2Bctä)e.  -furahisha*,  erfreuen. 

boma   (III.),    Umjäunung,    S3e=  -kaa  nyuma,  jurüdEbteiben. 

feftigung.  -uliza    ruksha,    um    (Erlaubnis 
salama*  (IIL),  ba§  2öo^I6e^aIten=          fragen. 

fein;  _(2tbö.)  toofjlbefialten,  fictjer.  bila*,  o^ne  (mit  SlrL). 

bandari*  (IIL),  §afen.  ya  kuwa  =  kama,  bafj. 

shakki*  (V.),  Reifet.  juu,  oben,  nadj  oben. 

-'       -"  Übung.  43. 

Ungaliweka  shamba  lako  rehani  tu,  lingaliuzwa,  mdaa 
wako  angalipata  hakki  yake  nawe  ungalipata  baki,  lakini  ume- 
liuza  bei  kbiyari.  Mwandikie,  asipofuata  maneno  yangu,  sina 
buddi  kumpelekea  asikari,  apate  akili.  Mtu  akionekana  ame- 
geuza  jina  lake,  atafungwa.  Wasipofuata  amri  yako,  njoo 
kaniambie.  Mtu  akija  khalafu,  sitasikia  maneno  yake.  Mtu 
akikataa  amri  yako,  miete  katika  karakol.  Mtu  akitaka  ku- 
jenga  nyumba  aje  kwanza  bomani  kutaka  (erbitten)  rukhsa. 
Ukishindilia  bunduki,  shika  mdomo  wake  juu.  Tangulieni! 
mkiona  Wamasai,  pigeni  bunduki.  Killa  siku  wapoteza  k'amba 
yako;  ukipoteza  kitu  tena,  utapigwa  fimbo  khams'  u  isbrin. 
Mtu  akikimbia,  atakamatwa  na  washenzi.  Angekuja  leo, 
atanifurahisba.  Utakapoambiwa  hayo  (bie§),  usisaddiki.  Ukimpa 
rupia  kumi,  haoni  furaba  zayidi  ya  sasa.  Kama  butaki  kuja 
kwangu  (-ju  mir),   siendi  kwako  (ju  bir).     Ikiwa   kweli    hayo 


JEemjiora  in  Sebingungäfätjen.  115 

(bie§)  unayosema,  sitaki  kumwona  tena.  Atafika  bila  shakki, 
asipokufa  kwanza.  Khatti  yako  ya  deni  i  wapi?  Alama  za 
mpaka  zi  wapi?  Wasia  wake  u  wapi?  Munyampara  yu 
wapi?  —  Nimemtafuta,  lakini  amejificha,  bila  shakki  anao- 
gopa,  ya  kuwa  utamwadhdhibisha.  Nataka  kupanga  nyumba 
hü,  mwenyewe  yuko  wapi?  Tutatwaa  mashua ile ;  mwenyi  mashua 
yuko  wapi?    Njia  i  wapi?   Mlango  (©htfü^rt)  wa  bandari  wapi? 

Wnfflak  44. 

2Benn  bu  nidjt  bejalfjtft,  mirb  bein  ^fatib  berfauft.  2Benn  bu 
beine  ©djulb  nidjt  nad)  ber  bereinbarten  (=  bie  idj  bereinbart  Ijabe). 
$rift  aafylft,  fo  raub  bein  ©laubiger  bein  £>au§  neftmen.  SSknn 
jemanb  etma§  bebingt  berfauft,  fo  mufj  er  (sherti)  nadj  fetner  $rift 
gablen  ober  fein  (Eigentum  gebt  ib.ni  bottftänbig  beiioreu  (gut.),  ob 
e§  grofj  ober  Hein  mar  (ob  e§  mar  ikiwa).  2Ba§  tüirft  bu  madjen, 
menn  alt  beine  ©flauen  fterben  merben?  —  bann  (khalafu)  mufjt 
bu  fetbft  arbeiten  luxe  mir.  SGßenn  ein  ©flabe  bei  (kwa)  feinem 
Iperm  bleiben  mitt,  fo  bleibe  ($onj.)  er  bei  iljm  (kwake).  SJßeun" 
bu  nidjt  fdjmören  fannft,  finb  beine  Sßorte  nidjt  mabr.  SSenn  bu 
bereits  3ott  bejablt  baft,  fo  labe.  SGßenn  er  feinen  (£rtaubni§fdjem 
bom  SSejirf^amtmann  bringt,  fann  idj  tljm  feine  @rfaubni§  erteilen 
(geben),  feine  ©emetjre  fortzunehmen  (-ondosha).  SGßenn  bu  etmaä 
au§  bem  $ott  entfernen  mittft,  fo  mufjt  bu  3oÄ  bejabfen.  SGßenn 
jemanb  beinern  Söefc^l  nidjt  golge  Xeiftet  (folgt),  fo  bringe  ifm  aufs 
$ort.  SGßenn  bu  fdjnett  reifen  (geljen)  mittft,  madj  bie  Saften  nur 
ftein.  SGßenn  bu  ben  2Beg  nidjt  metfjt,  fo  fage  e§  mir  Heber  (beffer, 
bu  fagft  e§  mir).  SGßenn  bu  -jurüdbleibft,  fo  mirft  bu  bon  ben 
Sßilben  totgefcblagen  (-ua)  merben.  SGßenn  jemanb  au§  bem  Sager 
(Sofat.)  geljen  (-toka)  mitt,  fo  frage  ($onj.)  er  erft  um  Erlaubnis. 
SGßenn  bu  jemanb  fiebjt,  ber  bir  bein  Eigentum  ftiebtt,  fo  faffe  ibn  /^,, 

unb  bring  ibn  ju  mir  (kwangu).  SGßenn  fie  bi§  jum  ^acbmittag1-^ 
nidjt  fommen,  fdjicfe  jmet  ©olbaten,  um  fie  ju  fudjen.  SGßenn  mir 
alte  äufammen  bleiben,  fo  merben  mir  fidjer  burdjfommen.  ©age 
ben  ©olbaten  ber  SGßadje,  menn  fie  in  ber  9iadjt  einen  ©ingeborenen 
in  ber  9iäf)e  (karibu  na)  ber  Umjäumung  feben,  [fo]  fotten  fie 
fdjiejjen  ($onj.).  SGßo  ift  ber  Sßrunnen,  mo  iljr  SBaffer  fdjöbft? 
SGßo  ift  ber  gmeite  Sinter?  SGßie  oft  (miebtelmal)  i)aU  idj  gefagt,  bie 
(Sinter  fotten  ($onj.)  jufammen  bleiben  (-kaa)!  SGßo  ift  ber  $odj? 
SBir  motten  beraten,  ma§  für  ßffen  mir  (jum)  Stbenb  fodjen  merben; 
idj  merbe  beute  ©äfte  (greunbe)  Ijaben  (mir  merben  fein  mit  ©äften  bleute). 

Sungura  katika  kisima. 

Sungura   alitumbukia  kisimani,    akajizuia    kitambo   kwa 
ukuta  asizame   majini.     Mbwa  wa  mwitu  akaja,  akamtazama. 

8* 


116  SeWion  23. 

Sungura  akamwambia:  «Ee,  rafiki,  enenda  upesi,  ulete 
k'amba,  nipate  kutoka».  Mbwa  wa  mwitu  akasema:  «Ee,  ra- 
fiki, nakwona  katika  khatari  nyingi;  nakusikitikia  sana». 

Sungura  akasema:  «Haya,  enenda  upesi,  nitakufa». 
Mbwa  wa  mwitu  akamwambia:  «Moyo  wangu  unaona  huzuni 
nyingi  kwa  sababu  yako  (betnettoegen)». 

Sungura  akamwambia:  «Usitoe  maneno  mazuri,  uniletee 
k'amba».  Mbwa  wa  mwitu  akaenda  zake,  akasema  kwa  ndani: 
«Marra  nyingi  yule  amenipa  maneno  matupu;  sasa  nimemlipia 
fadhili  zake».     Akamwacba  sungura,  atote. 

%&ötttt. 

-tumbukia,  hineinfallen.  haya,  oortoärtS!  auf! 

-ji-zuia,  ftdj)  feftljalten.  huzuni*  (III.),  Trauer, 

kitambo,  ein  2BeiIc£)en.  -toa  maneno,  Söorte  auStyredjen. 

-zama,  untergeben.  kwa  ndani,  im  Innern,  bei  ftcfj. 
mbwa  wa  mwitu,  »über  §unb,      -tupu,  leer. 

©d&af  al.  fadhili  (III.),  $reunbttdjf  eit,  ©unft, 
khatari*  (III.),  ©efaljt.  ©efatfen. 

-siki$ikia  mtu,  jm.  bebauern.  -tota,  öerfinfen. 


^rEiunö5taan3igfl:E  IMtiDn,   Somo  la  tlie- 
latha  u  ishrin. 

Pas  §cttn?ort  „fein". 

209.  S)a§  $erbum  „fein"  at§  fäopula  toirb  getobfjnlidj 
burdj  bie  formen  oon  kuwa  au§gebrü(ft,  bo§  im  allgemeinen 
regelmäßig  fonjugiert  wirb.  2ll§  Settloort  mit  einfilbigem 
(Stamme  behält  e§  natürlich  in  ben  üblichen  Ratten  bo§  ku- 
be§  Snfinitio§  (öctgl.  §  34). 

210.  ©ie  beiben  ©egentoartsformen  nawä  unb  nina- 
kuwa  »erben  feljr  feiten  gebraust  unb  burd)  bo§  un= 
öeränberlidje  ni  ober  burdj  bie  entfbredjenbe  5J}erfonaIbrono= 
mina  oertreten  (bergl.  §§  6  unb  209). 

211.  2luä)  bie  $orm  für  bie  toerneinte  ©egenroart  siwi 
fc&eint  toenig  im  ©ebraudfj  ^u  fein;  ftatt  beffen  berroenbet 
man  si  für  alle  5ßerfonen,  für  &m%aty  unb  3Jle^rga^I. 

212.  Sft  ba%  3eittoort  „fein"  mit  fiegüglia^en  $ür= 
mortem  berfcunben,  fo  fommt  audj  ein  fonft  ungebräudj= 
lieber  Stamm  -li-  (berneint  -si-)  pr  SSertoenbung. 

5llle§  Poliere  erhellt  au§  ber  folgenben  Ü6erfi$t: 


®a§  3eitoort  „fein". 


117 


Stffirmatib. 

$räfen§ 

ninakuwa  ober  nawa,  idj  bin 
uiekuwa  ober  wawa,  bu  bift 
anakuwa  ober  awa,  er  (fie,  e§)  ift. 

II.  ßt.  unakuwa  ober  wawa, 

er  (fie,  e§)  ift  u.  f.  tt). 

tunakuwa  ober  twawa,  roir  finb 

mnakuwa  ober  mwawa,  irjr  feib 

wanakuwa  ober  wawa,  fie  finb. 

II.  ßl.  inakuwa  ober  yawa, 
fie  finb  u.  f.  tt>. 


üftegattt). 
I  unb  IL 

siwi,  täj  bin  ntdjt 
huwi,  bu  bift  ntdjt 
hawi,  er  (fie,  e§)  ift  nidjt. 
II.  ßl.  hauwi,  er  (fie, 
fe^r  e§)  ift  nidjt  u.  f.  m. 

feiten,     hatuwi,  mir  finb  nid^t 
hamwi,  ü)r  feib  nidjt 
hawawi,  fie  finb  nidjt. 
II.  ßl.  haiwi,  fie  finb 
nidjt  u.  f.  m. 


3)afür  enttoeber 
ni,  id)  (bu,  er,  fie,  e§;  nur,  iljr,      si,  idj  (bu,  er,  fie,  e§;  mir,  iijr 


fie)  bin  (bift,  ift  u.  f 

to.) 

fie)  bin  n 

idjt  (bift  nidjt  u.  f.  m.), 

. 

ober  5ß 

räfen§  III. 

ni,  icr)  bin 

si,  idj  bin  nidjt 

u,  bu  bift 

hu,  bu  bift  nidjt 

yu1,  er  (fie,  eS) 

*■• 

hayu,  er  (fie,  e§)  ift  nidjt 

II.  ßl.  u  ) 

hau 

III.   .     i 

hai 

IV.   „     ki 

haki 

V.   „     li 

*  er  (fie, 

e§)  ift. 

hali 

-  er  (fie,  e§)  ift  nitfit 

VI.    „     u 

hau 

VII.   „     ku 

haku 

VIII.   „     pa) 

hapa 

tu,  mir  finb 

hatu,  mir  finb  nidjt 

m,  iljr  feib 

ham,  ii)x  feib  nidjt 

wa,  fie  finb 

hawa,  fie  finb  nidjt. 

II.  ßl.  i    1 

hai 

- 

III.    „     zi 

hazi 

IV.     „       Ti 

ha  vi 

V.   „     ya 

*  fie  finb. 

haya 

-  fie  finb  nitf)t. 

VI.   „     zi 

hazi 

VII.   „     - 

— 

VIII.    „     paJ 

hapa 

$räf 

en§  IV2. 

nili,  iü)  bin 

tuli,  mir  finb 

uli,  bu  bift 

rnli,  ir)r  feit* 

ali,  er  (fie,  e§)  ift. 

wali,  fie  finb  u.  f.  m. 

II.  ßl.  uli\  er,  fie, 
III.    „    ili  /       u.  f 

e§  ift 

.  ro. 

(Sine  lief 

onbere  Sorm  für 

bct§  -ftegattbm 

n  roirb  ntc^t  gebilbet 

1  ©o  ftet§  ftatt  a  in  biefer  SSerfoenbung. 

2  ©eljr  feiten  gebräudjltdj  unb  meift  mit  bem  5ftebenbegrtff  ber 
$ortbauer  r-erbunben. 


118 


Seition  23. 


213.  Um  $taum  31t  ftmren,  führen  toir  nun  im  folgern 

ben  gunäc^ft  bie  übrigen  affirmativen  Tempora  auf: 

©ingutar.  Plural.  * 

Smöerfelt  I. 

nilikuwa,  idj  War  tulikuwa,  wir  Waren 

ulikuwa,  bu  tnarft  mlikuwa,  irjr  wart 

alikuwa,  er  (fie,  e§)  mar.  walikuwa,  fie  waren.. 


II.  fiÜ.  ulikuwa 
III. 
IV. 

V. 


VI. 

VII. 
VIII. 


ilikuwa 

kilikuwa 

lilikuwa    >  er  (fie,  e§)  war. 


ulikuwa 

kulikuwa 

palikuwa 


ilikuwa 

zilikuwa 

vilikuwa 

yalikuwa  V  fie  waren. 

zilikuwa 

palikuwa 


3mperfeft  II. 
nalikuwa,  id)  war  twalikuwa,  mir  waren 

walikuwa,  bu  warft  mwalikuwa,  it)r  wart 

alikuwa,  er  (fie,  e§)  war.      walikuwa,  fie  Waren. 


11.  m. 

walikuwa 

yalikuwa 

HL     „ 

yalikuwa 

zalikuwa 

IV.   „ 

chalikuwa 

vyalikuwa 

v.  „ 

lalikuwa 

'er  (fie,  e§)  mar. 

yalikuwa 

vi.  „ 

walikuwa 

zalikuwa 

VII.  „ 

kwalikuwa 

— 

VIII.   „ 

palikuwa 

palikuwa 

fie  waren. 


^etfeft. 
nimekuwa,  id)  bin  gewefen  (ober      tumekuwa,  mir  finb  gewefen 

geworben),  id)  bin 
umekuwa,  bu  bift  gewefen  mmekuwa,  ü)r  feib  gewefen 

amekuwa,  er  ifi  gewefen.  wamekuwa,  fie  finb  geroefen. 


II. 

III. 

IV. 

V. 

VI. 

VII. 

VIII. 


umekuma 

imekuwa 

kimekuwa 

limekuwa 

umekuwa 

kumeki^va 

pamekuwa 


er  (fie,  cS)  ift 
geroefen. 


imekuwa 

zimekuwa 

vimekuwa 

yamekuwa 

zimekuwa 

pamekuwa 


fie  finb  ge= 
wefen. 


futurum, 
nitakuwa,  id)  werbe  fein  tutakuwa,  mir  werben  fein 

utakuwa,  bu  wirft  fein  mtakuwa,  üjr  Werbet  fein 

atakuwa,  er  (fie,  e§)  wirb  fein,      watakuwa,  fie  werben  fein. 


2)ct§  3eit»ort  „fein". 


119 


II.  $1,  utakuwa 


III. 

IV. 

V. 

VI. 

VII. 

VIII. 


itakuwa 

kitakuwa 

litakuwa 

utakuwa 

kutakuwa 

patakuwa 


hautakuwa  \ 
haitakuwa 


er  (fie;  e§)  wirb 
fein. 


hakitakuwa  [  fk  ^ 


halitakuwa    r 
hautakuwa 


ein. 


nikawa,   ober  nikali 

War. 
ukawa,  ober  ukali,  unb  bu  Warft 
akawa,  ober  akali,  unb  er  (fie 

e§)  war  u.  f.  w. 

II.  0.  ukawa 

III.  „     ikawa 

IV.  „     kikawa 
V.    „     likawa 

VI.    „     ukawa 

VII.    „     kukawa 

VIII.    „     pakawa 


hapatakuwa 
■ka-%empu§. 
unb'idj      tukawa,  ober  tukali,  unb  Wir 
Waren 
mkawa,  ober  nikali,  unb  iljr  wart 
wakawa,   ober  wakali,  unb  fie 
waren, 
ikawa 
zikawa 
vikawa 

yakawa}-  unb  fie  Waren, 
zikawa 


unb  er  (fie,  e§) 
war. 


nikiwa,  Wenn  id)  bin 
ukiwa,  Wenn  bu  bift 
akiwa,  Wenn  er  (fie,  e§)  ift. 
II.  ffl.  ukiwa 


III. 

IV. 

V. 

VI. 

VII. 

VIII. 


ikiwa 

kikiwa 

likiwa 

ukiwa 

kukiwa 

pakiwa 


pakawa 
ki-SempuS. 

tukiwa,  wenn  Wir  finb 
mkiwa,  wenn  if)r  feib 
wakiwa,  Wenn  fie  finb. 
ikiwa 
zikiwa 
vikiwa 
>  wenn  er  (fie,  e§)  ift.     y  akiwa  f  wenn  fie  finb. 


zikiwa 


pakiwa. 
ßonjunftiö. 

tuwe,  bafj  Wir  feien 
mwe,  baf  ü)r  feib 
wawe,  bajj  fie  feien. 


niwe,  bafj  idj  fei 
uwe,  bafj  bu  feift 
awe,  bafj  er  (fie,  e§)  fei. 

II.  $ttm  uwe  \  iwe 

III.  „     iwe  ziwe 

IV.  „     kiwe  viwe 
liwe  fbafj  er  (fie,  e§)  fei.     yawe 


V. 

VI. 

VII. 

VIII. 


uwe 

kuwe 

pawe 


►  bafj  fie  feien. 


pawe 


1  Sie  Nebenform  nikali  ift  feiten  unb  wie  nili  mit  htm  9teben= 
begriff  ber  $ortbauer  öerbunben. 


120 


ßettton  23. 


Äonbitional  I. 
ningekuwa,  ict)  Würbe  fein  tungekuwa,  wir  Würben  fein 

ungekuwa,  bu  würbeft  fein  mngekuwa,  iljr  Würbet  fein 

angekuwa,  er  (fte,  e§)  würbe  fein,      wangekuwa,  fie  Würben  fein. 


fie  Würben 
fein. 


ßonbittortctl  IL 
ningalikuwa    ober  ningali,   idj      tungalikuwa  ober  tuDgali,  Wir 


ii.  m. 

ungekuwa 

ingekuwa 

in.  „ 

ingekuwa 

zingekuwa 

IV.  „ 

kingekuwa 

er  (fie,  e§) 
würbe  fein. 

vingekuwa 

v.  ,; 

lingekuwa 

yangekuwa  > 

vi.  „ 

ungekuwa 

zingekuwa 

VII.   „ 

kungekuwa 

— 

VIII.   „ 

pangekuwa 

pangekuwa 

Würbe  gewefen  fein 
ungalikuwa    ober    ungali,    bu 

würbeft  gewefen  fein 
angalikuwa  ober  angali,  er  (fie, 

e§)  würbe  gewefen  fein, 
u.  f.  w. 

II.  $1.  ungalikuwa 


III. 

IV. 

V. 

VI. 

VII. 

VIII. 


ingalikuwa 

kingalikuwa 

Ungalikuwa 

ungalikuwa 

kungalikuwa 

pangalikuwa 


er  (fie,  e§) 

"  würbe  ge= 

wefen  fein. 


würben  gewefen  fein, 
mngalikuwa  ober  mungali,  iljr 

Würbet  gewefen  fein, 
wangalikuwa  ober  wangali,  fie 

würben  gewefen  fein, 
u.  f.  w. 

ingalikuwa 

zingalikuwa 

vingalikuwa 


,  fie  Würben 
yangahkuwa>'en)efenfein> 

zingalikuwa 


iwa!  unb  iwe!  fei! 


pangalikuwa 

^mperattb. 

iweni!  unb  iwani!  feib! 


Snfinttiö. 
kuwa,  fein,  §u  fein. 

214.  S)ie  berneinenben  Bettformen  finb: 


sikuwa, 

hukuwa, 

hakuwa, 

wefen. 

II.  AI. 

III.  „ 

IV.  „ 

v.  „ 

VI.   „ 

VII.   „ 

VIII.   „ 


ajergangenfjeit. 
id)  Bin  tttdt)t  gewefen         hatukuwa,  wir  finb  nidjt  gewefen 
bu  Bift  nidjt  gewefen       hamkuwa,  iljr  feib  nicfjt  gewefen 
er  (fie,  e§)  ift  nidjt  ge=     hawakuwa,  fie  finb  nidjt  gewefen. 


haukuwa 

haikuwa 

hakikuwa 

halikuwa 

haukuwa 

hakukuwa 

hapakuwa 


^r  (fie,  e§)  ift 
ntdjt  gewefen. 


haikuwa 

hazikuwa 

hayikuwa 

hayakuwa 

hazikuwa 

hapakuwa 


fie  finb  nidjt 
gewefen. 


£>a§  ßetttoort  „fein". 


121 


3u!uttft. 

sitakuwa,  tdj  merbe  nidjt  fein        tutakuwa,  toir  merben  nidjt  fein 

hutakuwa,  bn  mtrft  nic^t  fein        mtakuwa,  ifir  merbet  nicfjt  fein 

hatakuwa,  er  (fie,  e§)  mirb  nidjt      watakuwa,  fie  merben  nidjt  fein. 

fein. 


II.  AI.  hautakuwa 


III. 

IV. 

V. 

VI. 

VII. 

VIII. 


haitakuwa 

hakitakuwa 

halitakuwa 

hautakuwa 

hakutakuwa 

hapatakuwa 


er  (fie,  e§) 
>mirb  nid^t 
iefn. 


haitakuwa 

hazitakuwa 

havitakuwa 

hayatakuwa 

hazitakuwa 


,'ie  merben 
"  nidjt  fein. 


hapatakuwa 


nisiwe,  bafj  tdj  nidjt  fei 
usiwe,  bafj  bn  nidjt  feift 
asiwe,  bafj  er  (fie,  e§)  nidjt  fei 
II.  $1.  usiwe 

III.  „     isiwe 

IV.  „     kisiwe 
V.    „     lisiwe 

VI.    „     usiwe 

VII.   „     kusiwe 

VIII.   „     pasiwe 


.ßonjunlttb. 

tusiwe,  bafj  mir  nidjt  feien 
msiwe,  bafj  it)r  nid^t  feib 
wasiwe,  bafj  fie  nidjt  feien. 

isiwe 

zisiwe 

visiwe 

yasiwe 

zisiwe 


>  bafj  er  (fie,  e§) 
nidjt  fei. 


pasiwe 


bafj  fie  nidjt  feien. 


ßonbitional  I. 
singekuwa,  tdj  mürbe  nidjt  fein      hatungekuwa,  mir  mürben  nidjt 

fein 
hamngekuwa,iljr  würbet  nict)t  fein 
hawangekuwa,  fie  mürben  nidjt 
fein. 

haingekuwa 
hazingekuwa 
er  (fie,  e§)     havingekuwa 
mürbe         hayangekuwa 
nidt)t  fein,      hazingekuwa 


hungekuwa,  bu  mürbeft  nidjt  fein 
hangekuwa,  er  (fie,  e§)  mürbe 

nic^t  fein. 

II.  ßl.  haungekuwa 

III.  „     haingekuwa 

IV.  „     hakingekuwa 
V.    „     halingekuwa 

VI.    „     haungekuwa 

VII.    „     hakungekuwa 

VIII.    „     hapangekuwa 


hapangekuwa 


fie  mürben 
nidjt  fein. 


Äonbitional  IL 

singalikuwa,  idj  mürbe  nicfjt  ge=  hatungalikuwa,  mir  mürben  nidjt 

mefen  fein  gemefen  fein 

hungalikuwa,  bn  mürbeft  nidfjt  hamngalikuwa,  iljr  mürbet  nidjt 

gemefen  fein  gemefen  fein 

hangalikuwa,  er  (fie,  e§)  mürbe  hawangalikuwa,  fie  mürben  nidjt 

nidrjt  gemefen  fein.  gemefen  fein. 


122 


ßeftion  23. 


II. 

III. 

IV. 

V. 

VI. 

VII. 

VIII. 


haungalikuwa  "j 
haingalikuwa       £r(f{     §) 
haingalikuwa  I     ^rbe 
halingahkuwa   ^ 
haungalikuwa     ^^ 
hakungalikuwa        '     ' 
hapangalikuwa 


haingalikuwa 

hazingalikuwa 

havingalikuwa 

hayangalikuwa 

hazingalikuwa 

hapangalikuwa 


fietoürben 
nid^t  ge= 
toefenfein. 


-ja-Scm^u§. 
sijawa,  idj  Bin  nodfj  nidfjt  getoefen      hatujawa,    toir  finb  nodf)  ntdjt 


getoefen 
hamjawa,  ü)r  feib  nodf)  nicfyt  ge= 

toefen 
hawajawa,    fie   finb   nodfj  ntc^t 

getoefen. 


hujawa,  bu  fcift  nodj  nidijt  getoefen 

hajawa,  er  (fie,  e§)  ift  nodf)  nid)t 
getoefen. 

II.  $1.  haujawa  \  haijawa 

III.  „     haijawa  hazijawa 

IV.  „     hakijawa      er  (fie,  e§)  ift  havijawa 
V.    „     halijawa   V  noct)  nicfjt  ge=  hayajawa 

VI.    „     haujawa  toefen.  hazijawa 

VII.    „     hakujawa  — 

VIII.   „     hapajawa'  hapajawa. 

-sije-£em;pu§. 
nisijekuwa,  bafj  idj  nodt)  nidfjt  fei      tusijekuwa,  bafj  toir  nodfj  ttid^t 


fie  finb  nodj 
nidfjt  getoefen. 


usijekuwa,  bafj  bu  nodfj  ntdfjt  feift 


asijekuwa,  bafj  er  (fie,  e§)  nodfj 
nidf)t  fei. 

II.  $t,  usijekuwa 
isijekuwa 
kisijekuwa 
lisijekuwa 
usijekuwa 
kusijekuwa 
pasijekuwa  J 


III. 

IV. 

V. 

VI. 

VII. 

VIII. 


feien 
msijekuwa,  bafj  ü)r  nodfj  nidfjt 

feib 
wasijekuwa,  bafj  fie  nodfj  nicfjt 
feien. 

isijekuwa 
zisijekuwa 
bafeer(fie,e§)     isijekuwa 
no$  ni<|t  fei.     y^kuwa 
■         zisijekuwa 


pasijekuwa 


bctf3  fie  nodfj 
nid^t  feien. 


siwe!  fei  nicfjt! 


Smjjerattb. 

siweni!  feib  nidfjt! 


3nftntttt>. 
kutoa  kuwa,  nicfjt  fein,  nicfjt  ju  fein. 

215.  3)a§  Sßerbum  kuwa  in  2$er&inbung  mit 
ben  beäüglidjen  $ürtoörtertt.  §ierfier  gehören  äitnädjft 
bie  mit  -po-  gefctlbeten  23eruatformen,   ba  po  eigentlidj  ba§ 


£a§  ßeütrort  „fein* 


123 


fftelaitöunt  ber  mahali-$taffe  barfiettt,  beffen  Sebeutung  bann 
öom  Örtlichen  auf  ba%  Seitliche  übertragen  tourbe.  2)iefe 
formen  fitib  (rergl.  §  112): 

iprdfcnS  I. 
ninapokuwa,  trenn  iü)  bin  tunapokuwa,  trenn  tüir  finb 


unapokuwa,  Wenn  bn  fcift 
anapokuwa,  trenn  er  (fie,  e§)  ift. 


II. 
III. 
IV. 

V. 

VI. 

VII. 

VIII. 


unapokuwa 

inapokuwa 

kinapokuwa 

unapokuwa 

unapokuwa 

kunapokuwa 

panapokuwa 


wenn  er  (fie, 
eS)  ift. 


mnapokuwa,  trenn  ü)r  feib 
wanapokuwa,  menn  fie  finb. 

inapokuwa 

zinapokuwa 

vinapokuwa 

y  anapokuwa 

zinapokuwa 


panapokuwa 


trenn  fie  finb. 


?Präfen§  II. 


niwapo  ober  nilipo,  trenn  icf)  bin 
uwapo  ober  ulipo,  trenn  bu  bift 
awapo  ober  alipo,  trenn  er  (fie, 
e8)  ift. 

II.  SU.  uwapo  ober  ulipo, 
trenn  er  (fie,  eS)  ift. 
u.  f.  tr. 


tuwapo  ober  tulipo,  trenn  irir  finb 
mwapo  ober  mlipo,  trenn  if)r  feib 
wawapo  ober  walipo,  trenn  fie 
finb. 

II.  SL  iwapo  ober  ilipo, 
trenn  fie  finb. 
u.  f.  tr. 


(33eibe  formen  finb  feiten.) 


Äonjeffir 
nijapokuwa,  felbft  trenn  idj  Wäre 

ujapokuwa,  felbft  trenn  bn  trärft 
ajapokuwa,  felbft  trenn  er  (fie, 
c§)  träre. 
II.  $(.  ujapokuwa  "l 

ijapokuwa 

kijapokuwaLIbfttt) 

hjapokuwa   j?Rc  e§) 

ujapokuwa 

kujapokuwa 

pajapokuwa 


III. 

IV. 

V. 

VI. 

VII. 

VIII. 


e§  5Präfen§. 

tujapokuwa,    felbft    trenn    trir 

mären 
mjapokuwa,  felbft  trenn  ib,r  märet 
wajapokuwa,    felbft    trenn    fie 
trären. 

ijapokuwa 
zijapokuwa 
nner     ijapokuwa  ■   w  mm 

träre.     y.W?kuwaf  fie  trären. 
zijapokuwa 

pajapokuwa 


^mrerfelt. 

nilipokuwa,  al§  id)  mar  tulipokuwa,  al§  mir  moren 

ulipokuwa,  al§  bn  marft  mlipokuwa,  o!§  ü)r  mart 

alipokuwa,  als  er  (fie,  e§)  mar.      walipokuwa,  al§  fie  maren. 


124 


Seition  23. 


II.  ßl.  ulipokuwa 

III.  „  ilipokuwa 

IV.  „  kilipokuwa 
V.  „  lilipokuwa 

VI.  „  ulipokuwa 

VII.  „  kulipokuwa 

VIII.  „  palipokuwa 


ctt§  er  (fie,  c§) 
war. 


ilipokuwa 

zilipokuwa 

vilipokuwa 

yalipokuwa 

zilipokuwa 

palipokuwa 


*  at§  fie  waren. 


^futurum, 
nitakapokuwa,    wenn    idj    fein      tutakapokuwa,  wenn   Wir  fein 


werbe 
utakapokuwa,  wenn  bn  fein  Wirft 

atakapokuwa,  Wenn  er  (fie,  e§) 
fein  Wirb. 
II.  $1.  utakapokuwa 

III.  „     itakapokuwa 

IV.  „     kitakapokuwa      wenn  er 
V.    „     utakapokuwa   /  (fie,  e§) 

VI.   „     utakapokuwa     fein  Wirb 
VII.    „     kutakapokuwa 
VIII.    „     patakapokuwa 


werben 
mtakapokuwa,    Wenn   üjr   fein 

Werbet 
watakapokuwa,    Wenn    fie  fein 
werben. 

itakapokuwa 

zitakapokuwa 

vitakapokuwa 

yatakapokuwa  * 

zitakapokuwa 


patakapokuwa 
Tempus  her  Verneinung. 


wenn  fie 

fein 
werben. 


niPP?kuwa\  wenni$ni<St 
asipokuwa,  >     m     * 
usipokuwa   i 

IL  $1.  usipokuwa 


W. 


III. 

IV. 

V. 

VI. 

VII. 

VIII. 


isipokuwa 

kisipokuwa 

lisipokuwa 

usipokuwa 

kusipokuwa 

pasipokuwa 


tusipokuwa  \    föenn  totc  nMftt 
msipokuwa    >     ^  ^  ^ 
wasipokuwa  >       ' 

isipokuwa 

zisipokuwa 

visipokuwa 

yasipokuwa 

zisipokuwa 

pasipokuwa 


208.  3öa§  bic  übrigen  retatiöen  Fürwörter  anlangt,  fo 
fönnen  biefelben  nur  mit  folgenben  formen  be§  $erbum§ 
kuwa  fcerfcunben  Werben: 

1.  nili,  idj  bin 

2.  nisi,  td)  bin  nidjt 

3.  niwa,  id)  Werbe 

4.  nilikuwa,  tdj  Wor 

5.  nitakakuwa,  td)  Werbe  fein. 

217.  £>en  erften  brei  werben  bie  relattben  Fürwörter 
angehängt,  bm  beiben  legten  wie  getoöfwlid)  eingefügt: 


®a§  ßeittoort  „fein' 


125 


niliye,  icr),  ber  ictj  bin 
uliye,  bu,  ber  bu  Bift 
aliye,  er  (fie,  e§),  metcrjer  ift. 


II. 

III. 

IV. 

V. 

VI. 

VII. 

VIII. 

tulio, 


ulio 
iliyo 
kilicho 
lililo 
ulio 
kuliko 
palipo 
nur,  bie  roir  finb 


>  er  (fie,  e§),  toelcfjer 
"  (triebe,  melctje§)  ift. 


mlio,  it)r,  bie  itjr  feib 
walio,  fte,  roeldje  finb. 


II 

III 

IV, 

V 

VI 

VII 

VIII 


iliyo 

zilizo 

yilivyo 

yaliyo 

zilizo 


nisiye,  icr),  ber  icr)  nicfjt  Bin 
usiye,  bu,  ber  tu  nid^t  Bift 
asiye,  er  (fte,  e§),  weiter  nidjt  ift. 

usio     } 

isiyo 

kisicho  J  er  (fte,  e§),  mel<f)er 

lisilo    /  (meiere,  melcr)e§) 

usio  nid)t  ift. 

kusiko 

pasipo 

tusio,  mir,  bie  mir  nietjt  finb 
msio,  iljr,  bie  ir)r  ntdjt  feib 
wasio,  fte,  loelctje  nidjt  ftnb. 

isiyo    ^ 


fie,  metetje  finb. 


zisizo  I 
visivyo  { 
yasiyo  [* 
zisizo    | 


fic,  melcrje  nicr)t 
finb. 


pasipo 
ßof  atib :   mulimo, 


toorin  ift; 


fommt  mit  reiatiuen  $i\x* 


palipo 

Stnmerf.    i$n   SSejug   auf   ben 
palipo,  too  ift;  kuliko,  too  ift. 

218.  Sa§   $räfen§  niwa1 
toörtern  foft  nur  in  fotgenber  SBenbung  öor: 

mtu  awaye  yote,  tt)er  e§  auet)  immer  fein  mag. 
kitu  kiwacho  chote,  tt)Q§  e§  audj  immer  fein  mag. 
neno  liwalo  lote,  toa§  für  ein  ülBort  (ma§  für  eine  <Sact)e) 
e§  aucB,  immer  fein  mag. 

219.  3>ie  Beiben  formen  niliyekuwa  (idj,  ber  id) 
fear)  unb  nitakayekuwa  (id),  ber  idj  fein  roerbe)  roerben 
regelmäßig  nad)  ben  ^Parabigmen  niliyependa  unb  nita- 
kayependa  (§  189)  ctBgetoanbelt. 

220.  9JUt  ben  genannten  fünf  3eitformen  lönnen  in 
berfelBen  SBeife  audj  bie  örtlichen  IRelattüe:  -mo-  (morin), 
-po-  (too),  -ko-  (wo)  oerBunben  roerben.  2)aburdj  entfielen 
bie  formen: 


nilimo,  morin  iä)  mar 

%°\  »o  iä)  mar 
mliko  ) 

ulimo,  morin  bu  marft 
uliko}  m  bu  *«$ 


tulimo,  morin  mir  maren 
^U!?P0  >  mo  mir  maren 

tuliko ; 

mlimo,  morin  tt)r  maret 

mliko}  m  ^X  tt,Qret 


1  Sftit^t  nawa,  tote  ©t.  5ßaul  ^ttaire   in  feinem  ©uatjtli=§anb= 
Budj  (©.  97)  angießt, 


126  Scftion  23. 

alimo,  worin  er  mar         .  walimo,  worin  fie  waren 

*\T\  wo  er  war  walipo|  m  ^ 

ahko  j  wahko /  ' 

u.  f.  W.  U.  f.  W. 

©benfo: 

nisimo,  worin  id)  nid)t  war;  niwamo  mote,  worin  td)  auty 
immer  bin;  nilipokuwa,  nilikokuwa,  wo  id)  bin;  nita- 
kapokuwa,  nitakakokuwa,  wo  id)  fein  Werbe. 

221.  Sitten  formen  be§  3etttt)orte§  kuwa  muffen 
fd)tte^tidö  bte  £)rt§aboerbten  -mo  (barin),  -po  (ba),  -ko  (ba), 
wetdje  nidjt  mit  ben  foeben  erwähnten  gteidtfautenben  rela= 
ttöen  Fürwörtern  311  öerWedjfetn  finb,  angehängt  werben,  fo= 
balb  ein  „SDafein,  eine  drjftenj  im  Sftaum"  Beäetd^net 
werben  fott  (bergt.  §  71). 

S)er  Untexfc^teb  groif^crt  -po  unb  -ko  ift  bereits  meljr* 
fac^  tjertoorgerjoben ;  er  befielt  barin,  bafj  -po  auf  eine  be= 
fiimmte  ©teile,  -ko  im  allgemeinen  auf  ein  größeres  ©ebiet 
Ij  in  Weift. 

nimo,  id)  bin  barin  simo,  td)  bin  ntd)t  barin. 

nipo,    id)    bin   ba  (an  ber  be=     sipo,  id)  bin  nid)t  ba 

ftimmten  ©teile) 
niko,    id)  bin  ba  (irgenbwo  in      siko,  id)  bin  nid)t  ba 

jener  ©egenb) 

unb  fo  audj  in  allen  übrigen  formen: 

ninakuwamo  (id)  bin  barin),  nawarao  (id)  bin  bartn), 
siwimo  (id)  bin  nidjt  barin)1,  nilikuwamo  (id)  war 
barin),  nalikuwamo  (id)  war  barin),  niraekuwamo  (id) 
bin  barin  gewefen),  nitakuwamo  (iä)  werbe  barin  fein), 
niwemo  (bafj  id)  barin  fei),  ningekuwamo  (id)  Würbe 
barin  fein),  ningalikuwamo  (id)  würbe  barin  gewefen  fein) 
u.  f.  w. 

222.  SBenn  ba§  SBerbum  „fein"  in  einem  ©a|  mit 
bem  Fragewort  wapi  (wo?)  fteljt,  fo  wirb  e§,  Wie  bereits 
frürjer  erwähnt,  im  $räfen§  gewörjnttdj  burdj  bie  bloßen 
s4)erfonatyronomtna  au§gebrütft:  kisu  changu  ki  wapi,  wo 
ift  mein  Keffer? 

SEftan  !ann  benfelben.  inbeffen  audj  bie  (Silbe  -ko  an= 
rjängen:  kisu  changu  kiko  wapi? 

§cmgt  man  ftatt  beffen  -mo  an,  fo  be!ommt  ba§  $™ge= 
Wort  bie  Söebeutung  „worin?"2 

1  ®iefe  brei  ^formen  finb  feiten. 

2  S)aJ3  -po  in  biefer  Sßertoenbung  feiten  ift,  liegt  in  feiner  S3e= 
beutung,  bie  auf  einen  befümmten  $Iatj   Ijtntoeift,    2ßenn  man  ifjn 


S)a§  3eütoort  „fein".  127 

$Sottet+ 

inuunzi  (L),  ©cfjiff3bauer.  wakati*  1  ,yjx    o£u 

mdaawa*  (I.),  ^rojefsgegner.  wakti*    J  l     '"  ö 

niehi  (II.),  ©tamfcffeule.  .•■-     umri*  (VI.),  (8ebenl--)3Uter. 

dhamana*  (III.),  Sürge.         '      j  -hirniza,   befdjleunigen,  jur  (Süe 

ratli*  (III.),  «Pfimb.  antreiben. 

haramia*  (III.),  Otäuber.  -pumzika,  au§rufjen. 

sahani*  (III.),  Setter.  -tumia,   in  ©ebraudj  Ijaben,  öer= 

sabuni*  (HL),  (Seife,  roenben. 

dharuba*  (III.),  «Sturm.  -punguza,  reffen  (Segel). 

tabia*  (III.),  ©ijarafter.  -shuka  pwani,  an  Sanb  geben. 

kinu  (IV.),  3flörfer.  -saddiki*,  glauben. 

kipande  (IV.),  ©tuet.  -wazi,  offen1. 

fambo  (V.),  ßlumpen.  -zima,  ertoattjfen. 

meko  (V.,  $1.),  $üd)e.  chini  ya,  unter. 

kundi  (V.),  §erbe.  juzi,  borgeftern. 

tanga  (V.),  Segel.  .   mäoam*,  fo  lange  aU. 

upande  (VI.),  ©egenb.  sawa*,  gleid),  gleidjmaktg,  eben, 

unga  (VI.),  Wltty.  rub,ig. 

uma  (VI.),  5PI.  nyuma,  ©abel.  -a  zamani,  alt,  früher  (%b\.). 

Übung  45. 
Huyu  si  shahidi,  ni  ndugu.  Huyu  si  shahidi,  hakuwapo. 
Si  mali  yangu,  ni  rnali  ya  ndugu  yangu.  Nitalipa  kesho, 
Ali  ni  dhamana  yangu.  Aliniona  hali  nilivyo.2  Shamba 
halikuwa  mali  ya  babaye;  babaye  alikuwa  mgeni,  amepata 
rukhsa  ya  kulima  tu.  Mchunga  hakuangalia,  bakuwako.  Mimi 
si  mdaawa  wake.  Yuko  wapi  nduguyo?  P'embe  zote  zilizo 
chini  ya  ratli  sitta  usizipige  chapa.  Njia  i  wazi?  Iko  khatari 
mbele?  Wako  haramia  p'ande  hizi  (91fhif.  auf  bie  %taa,t  tt)0)? 
Walio  nyuma,  wanakwenda  polepole,  wahimize.  Iko  mito 
mingi  na  mikubwa  katika  inchi  hü.  Wambie  wapagazi  walio 
mbele,  watue,  tupumzike.  Chupa  za  möji  zi  wapi?  K'ambi  '.C- 
yetu  ya  zamani  i  mbele  kidogo.  Watu  wangapi  wamekimbia? 
—  Wawili  tu,  wangine  wako  nyuma.  Ulikuwa  wapi?  Turne - 
tafuta  njia  nyingine  iliyo  fupi.  Bwana,  mnyampara  ataka 
barua  ya  safari  na  ya  kazi  yake.  —  Bassi,  nimeandika,  kama 
amekuwa  mnyampara  na  kama  kazi  yake  imekuwa  nzuri  na 
kama  roho  yake  njema  na  kama  amepigana  hodari.  Upepo 
umekuwa  mkali  sana.  Yuko  muunzi  mjini?  Vuteni  polepole 
jarifa,  zimo  samaki  tele.  Unga  huu  si  mwema,  una  (e§  bat) 
mafambo  mengi.  Nyama  ghali  sana.  —  Kiasi  gani  ratli 
moja?    Mayayi  hayakuwako  sokoni?  —  Nimepata  mayayi  kumi 


aber  niäjt  fennt,  fo  ift  ber  ©ebante,  bafc  er  beftimmt  fein  fott,  fdjtoer 
öottjtePar. 

3  -wazi  ift  unregelmäßig.  SETlit  §aubttoörtern  ber  IV.  ßlaffe  ift 
e§  beränberlid),  fonft  unberänberliä). 

1  -vyo  =  roie. 


/iwwtl 


128  Seition  23. 

tu.  Kinu  ki  wapi  na  mcbj.  Ni  kazi  yako  kwangalia  vyombo 
vyote  vilivyomo  mekoni.  Visu  na  nyuma  si  safi.  Ziko  sahani 
ngapi?  Zimepunguka  mbili,  huzijui  ziliko?  —  Ziko  mekoni 
kwa  mpisbi,  anazitumia.  Juzi  nimekupa  vipande  viwili  vya 
sabuni,  vi  wapi?  Ukiwa  huwezi  (franf),  sberti  wende  kwa 
bwana  wako  akupe  dawa.  Kundi  lako  ni  kubwa,  linataka 
wachungwa  wawili. 

3htfp&c  46. 
Sä)  meijj  md)t§  baoon  (id)  Ijabe  nid)t  9?aä)rid)t),  bafj  ba§  gelb 
feinem  Sßater  gehörte  (mttmali);  mein  Später  Ijat  e§  beftellt  (-lima), 
unb  id)  Jjabe  e§  geerbt.'  ^XI§  \ä)  ilm  laufte,  mar  er  ein  fleine§ 
$inb,  jefet  ift  er  ein  ermad)fener  30^enfd^  getpo^ben.'  Sßieoiel  Zimmer 
finb  in  biefem  §aufe?  Sinb  SBoote  am  «Stranb?  @§  finb  feine 
ba.  2Bir  fjaben  alle  Segel  gerefft,  aber  ber  (Sturm  mar  fetjr  ftarf 
(-kali).  2öa§  für  ein  Stf)iff  mar  ba§?  $ft  ber  Kapitän  an  55orb 
(im  <Sd)tff)?  (£r  ift  nid)t  bartn.  ©eftern  mar  er  barin,  aber  bleute 
ift  er  an  Sanb  gegangen.  2Bo  ift  bein  Sßafj?  9Jton  tya$  mar  in 
meinem  Koffer;  aber  mein  Koffer  ift  auf  bem  <Sä)iffe  (Sofat.)  öer= 
loren  gegangen,  affo  (bassi)  meifj  id?  nidfjt,  mo  er  ift.  «Seit  mann 
bift  bu  in  ber  (Sf  laberei  (Sofat.)  gemefen?  @rft  mar  id)  Wiener  be§ 
Sperrn  §affan  unb  bann  mar  icft,  boy  eine§  @uropäer§.  2ßer  mar 
bein  £err?  (5§  (ku-)  mar  9?ad)t.  3ur  3eit  (2(ffuf.),  mo  (-po-) 
bie  9?ad)rid)t  gebracht  mürbe,  mar  er  untermeg§.  «Solange  icf;  t)ter 
bin  (nili),  r)at  e§  feine  (giebt  e§  nid)t)  ©efafjr.  ©ein  ©eift  ift  nidjt 
(berneinte§  ^erfonalpräfij)  rufjig;  (Er  ift  im  33ette  feit  geftern; 
bleute  gefjt  e§  ifjm  etma§  beffer  (ba  jambo  kidogo).  (£r  ift  einer 
9Infid)t  (^ominattb,  sbauri)  mit  mir.  (Sein  ßfmraftei*  ift  fd)Ied)t. 
2Benn  id)  an  (bloßer  9Iff.)  beiner  «Stelle  märe,  mürbe  tä)  ba§  §au§ 
faufen.  2Ba§  mürbe  au§  bir  merben  (überfeine:  mie,  -je,  mürbeft 
bu  fein)?  $d)  mar  älter  (größer)  al§  er  an  (kwa)  8eben§alter. 
SÜßir  glauben,  [bafc]  ©ott  ift.  SGßo  ift  ba§  3oul)au§?  grüner  mar 
ba%  3ott{)<m§  etma§  näfjer  ößofiüb)  am  (na)  «Stranbe.  2Bo  ift  ba§ 
§au§  be§  ©orffdm^en?  ©§  ift  ein  3)knn  im  (Smbfang§3immer. 
3d)  bin  Diele  £age  franf  gemefen.  AeX^J.-- 

Siniba  katika  mwitu. 

Watu  wawili  walikuwa  wakiingia  katika  msitu;  mmoja 
wao  akamwambia  mwenziwe:  «Tukikuta  nyama  nakali,  nita- 
kusayidia  wewe,  nawe  unifanyie  bivi».  Rafiki  yake  akam- 
wambia: «Vema!» 

Hawajaenda  sana,  alipotoka  marra  simba  katika  mwitu. 
Mtu  aliyetoa  sbauri  jema,  akapanda  mtini,  ajificbe.  Mwen- 
zake  akaogopa  sana,  wala  hakwona  bila  ya  kujiponya,  illa 
kwanguka  cbini  na  kwizuia  pumuzi,  simba  adbanni,  kama 
amekufa.  Nyama  akaja,  akamtia  pua;  lakini  akaona  kama 
mzoga  tu,  akamwacha. 


kuwa  na,  Ijaben. 


129 


Simba  alipokwisha  kwenda  zake,  wala  bakuna  tena  kha- 
tari,  mtu  yule  akashuka  katika  mti,  akacheka  akainwambia 
mwenziwe:  «Neno  gani  alilokwambia  simba,  alipotia  kanwa 
sikioni  pako?»  Mwenzake  akamwambia:  «Ndilo  bili:  mwan- 
galie  sana  ayari  yule,  alioko  mtini,  wala  usimwamini  tena». 


XSöttet. 


walikuwa  wakiingia  — waliingia. 
msitu  =  mwitu. 
wao  =  wa  wao,  tum  ifjnen. 
hivi,  fo. 
vema,  gut! 
-ponya,  retten, 
illa*,  au£er. 

-anguka,  fitf)  uiebertoerfen. 
-zuia,  anhalten. 
pumuzi  (III.),  2ttem. 
adhanni,  ßonjunftib! 
-tia  mtu   pua,    bte  üftafe  an  jtt. 
galten,  ilm  beriefen. 


mzoga,  2Ia§  (Seidmam  ift  beffer 
burcb,  maiyiti*  ju  geben). 

-cheka,  lachen. 

kanwa  (V.),  9Jtunb;  ©^nauje. 

sikio  (V.),  Üt)X. 

ndilo  (auf  bie  V.  M.  beäüglirfj), 
e§  ift. 

-angalia,  adjt  geben  auf  (2lff.), 
fiä)  Ijfiten  t>or  (21«.). 

ayari*,  SSetrüger. 

alioko  =  aliyeko  (üergl.  §  186). 

-amini  mtu,  jm.  Vertrauen. 


i^ierunb3toan3i0f):e  ICeiitiDn,  Soino  la  arba 
u  ishrin. 

Das  Derbum  kuwa  na,  tjabcn. 

223.  SQSte  bereits  meijrfad)  angebeutet,  totrb  her  93e= 
griff  „Reiben"  im  <&uab,itt  burd)  kuwa  na  „fein  mit"  um= 
febtieben. 

224.  kuwa  ua  tntxb  rtatürüd)  genau  fo  a&getoanbelt 
ttne  ba%  23erbum  kuwa  allein;  tnbeffen  wirb  na  ben  formen 
be§  $tä[en§  III  (9lfftrmatib  unb  Sftegatib)  burd)toeg  ange= 
hängt  unb  bttbet  mit  benfelben  audj  in  33ejug  auf  bie  23e= 
tonung  ein  SBort: 

sina,  id)  babe  nid)t 
buna,  bu  baft  nidjt 
bana,  er  (fie,  e§)  bat  nid)t. 

hauna 

baina 

bakina 

balina   V  er  (fie,  e§)  bat  nidjt. 

hauna   i 

bakuna  j 

bapana ' 

9 


III. 

IV. 

V. 

VI. 

VII. 

VIII. 


nina,  idj  babe. 
una,  bu  fjaft 
ana,  er  (fie,  e§)  fjat. 
II.  ffl.  una  \ 
ina     I 
kina 


lina 
una 
kuna 
pana 


'  er  (fie,  e§)  bat. 


©ucüjili  fionö.=©raminatt(. 


130 


Seftion  24. 


tuna,  toir  Ijaben 
mna,  iljr  fyabt 
wana,  fie  Ijaben. 

II.  m.  ina 

III.  „  zina 

IV.  „  vina 
V.   „  yanaj-  fte  fabelt. 

VI.    „     zina 

VII.   „       - 

VIII.    „     pana 


hatuna,  toir  Ijaben  nic^t 
hamna,  iljr  I)abt  nic^t 
hawana,  fie  Reiben  ntdjt. 

haina 

hazina 

havina 

hayana>  fte  Ijaben  ntdjt. 

hazina 

hapana 


2lnmerf.  1.  SOtit  bem  unüeränberUdjen  ni  unb  si  nürb  na 
nicfjt  toerbunben. 

Stnmerf.  2.  58efonber§  ju  tnerfen  finb  ferner  bie  auf  ben 
So!atib  bejügli^en  formen  mna  (etgentttt^ :  ba§  innere  b<*t  =)  & 
ift  barin;  pana  (ber  Ort  bat)  =  e§  ift  ba,  e§  giebt  (an  einer  beftimmten 
©teile);  kuna  (ber  Ort  bat  =)  e§  ift  ba,  e§  giebt  (irgenbtoo  in  einer 
©egenb);  öerneinenb:  hamna,  hapana,  hakuna. 

225.  ©te  39itbung  ber  übrigen  formen  erbeut  qu§ 
folgenber  Überfielt: 

5£räfen§  I  unb  IT. 
ninakuwa  naM    •*  *  «  siwi  na1,  id)  Ijabe  nidjt. 

nawa  na  /  • 

3mt>erfeft  I. 
nilikuwa  na,  id)  blatte. 

3m*>erfe!t  II. 
nalikuwa  na,  id)  blatte. 

?ßerfettum. 
nimekuwa  na,  id)  r)abe  gehabt. 

futurum. 
nitakuwa  na,  id)  tüerbe  fyaben.       sitakuwa   na,    id)   werbe   ntdjt 

b^aben. 
Smperatitt. 
iwa  na,  iwe  na,  babe!  siwe  na,  tyabe  nidjt! 

iwani  na,  iweni  na,  b^abet!  siweni  na,  Ijabet  nidjt! 

Sfnfinitiö. 
kuwa  na,  baben.  kutoa  kuwa  na,  nidjt  Ijaben. 

ßonjunftiö. 
niwe  na,  bafj  tdj  Ijabe.  nisiwe  na,  bafj  td)  ntdjt  Ijabe 

nisijekuwa   na,    bafj    id)    nod) 
ntdjt  §abt. 

1  S5eibe  formen  finb  faft  ungebräutfjlitf)  unb  Werben  ftets  burdj 
bie  im  §  224  betriebene  $orm  erfeijt,  Nili  na  ift  überhaupt  un= 
gebräudjftdj. 


sikuwa  na,  id)  babe 

nid)t  gehabt 

sijawa  na,  t.dj  Ijabe 

nod)  ntdjt  gehabt. 


kuwa  na  mit  9telatit>en. 


131 


ßonbitional  I. 
ningekuwa  na,  iä)  hmrbe  Mafien,      singekuwa  na,  iä)  toürbe  nidjt 

fjctben. 

ßonbtttonal  II. 

ningalikuwa  na,   iä)  ftmrbe  ge=      singalikuwa  na,  iä)  toürbc  nicf)t 

fjabt  Ratten.  gehabt  b,aben. 

-ka-SemfcuS. 

nikawa  na,  unb  iä)  ^attc.  nami  sikuwa  na,  unb  iä)  Ijatte 

nidjt. 
-ki-Sempu§. 
nikiwa  na,  inbem  iä)  Ijabe  ober      (nisipokuwa  na,  inbem  idj  nidjt 
platte.  fyabt  ober  blatte.) 

Sie  mit  bem  9flelattt>um  po-  gebilbeten  formen  lauten 
ferner : 

i£räfen§  I. 

niwapo  na,  tuenn  iä)  Ijctbe. 

SPiäfenä  II. 
ninapokuwa  na,  föenn  iä)  fjabe. 

ßonäefftbeä  <Präfen3. 

nijapokuwa  na,  felbft  tt>enn  iä)  ^ättc. 

Smperfeft. 

nilipokuwa  na,  ctl§  iä)  Ifjatte. 

futurum. 

nitakapokuwa  na,  toenn  iä)  Reiben  tuerbe. 

226.  SBenn  öon  bem  SSerbum  kuwa  na  ein  £erföntia)e§ 

fjürinort  aU  £>bje!t  abhängig  ift,  fo  werben  gum  5lu§bru(f 

be§felben    in    ber    erften    unb    ätoeiten    ^erfon    abgefilmte 

formen  ber  felbftänbigen  ^>er|önti(f)en  ^ürtoörter,  im  übrigen 

ber  $räpojttion  na  bie  retatitoen  $ürtt)örter  angehängt, 

bie  ^ter  unb   in  einigen  onbern  Sßerbinbungen   au§nat)m§= 

toetfe  bie  23ebeutung  perföntidjer  $&rtt)örter  aufweifen: 


nisipokuwa  na,  tuenn 
iä)  ntdjt  Ijabe. 


Tinaini,  bu  t)aft  mid) 
ninawe,  iä)  fyabe  btdj 
ninaye,  iä)  §abt  ü)n  (fte,  e§) 
II.  $1.  ninao 

III.  „     ninayo 

IV.  „     ninacho 
V.    „     ninalo 

VI.    „     ninao 

VII.    „     ninako 

VIII.    „     ninapo 


iä)  Ijabe  ü)n 
(fie,  eS). 


mnaswi,  ir)r  Ijabt  un§' 
tunanyi,  nur  Ijaben  eudj 
tunao,  mir  Ijaben  fie. 

tunayo 

tunazo 

tunavyo 

tunayo 

tunazo 


mir  Ijaben  fte. 


tunapo 


9* 


132  Settion  24. 

(Ebenfo  natürlid)  aud)  in  ber  Verneinung  be§  $räfen§; 
sinaye  (id)  I)abe  i&n  nidjt),  fotote  in  fämüidjen  übrigen 
formen. 

227.  Sflit  einem  9telütit)))ronomen  bürfen  nur 
fotgenbe  bier  formen  Oon  kuwa  na  berbunben  »erben: 

a)  nili  na,  id)  l)ctbe. 

b)  nilikuwa  na,  id)  ^jatte. 

c)  nitakakuwa,  na,  id)  werbe  Reiben. 

d)  nisi  na,  id)  f)abe  nidjt  (Ejatte  nid)t,  werbe  nidjt  r)aben). 

23on  biefen  finb  bie  formen  a,  c  unb  d  überhaupt 
nur  in  ber  Verbinbung  mit  bezüglichen  ^ür^örtern  ge~ 
bräucfjüd). 

228.  3ft  baä  besüglidie^nrmort  ©ufijeit,  fo  toixb 
e§  ben  formen  nili  unb  nisi  angelangt,  ben  formen  nili- 
kuwa unb  nitakakuwa  nctd)  ben  getoöbnlicben  Regeln  ein= 
gefügt;  bie  ^räpofition  na  tritt  hinter  bie  fo  gebilbeten 
formen: 

a)  niliye  na,  id),  ber  id)  f)abt. 

b)  niliyekuwa  na,  td),  ber  id)  blatte. 

c)  nitakayekuwa  na,  id),  ber  id)  I)aben  werbe. 

d)  nisiye  na,  id),  ber  id)  nid)t  fjabe  (blatte,  b,aben  roerbe). 

229.  3ft  ba§  bezügliche  $ürtoort  bagegen  £>6je!tr 
fo  toirb  e§  einmal,  tote  im  öorrjergerjenben  Qfaffe,  mit  ber 
SSerbalform  üerbunben,  aufjerbem  ober  aud)  nod)  ber  *ßräpo= 
fitton  na  angelangt1,  3.  23. 

rafiki  niliye  naye,  ber  $reunb,  ben  id)  Ijabe. 
marafiki  nilio  näo,  bie  $reunbe,  bie  id)  tjabe. 
rati  nilio  nao,  ber  53aum,  ben  id)  l)dbt. 
miti  niliyo  nayp,  bie  93äitme,  bie  id)  f)abe. 
kisu  nilicho  nacho,  bo§  Keffer,  ba§  id)  babe. 
visu  nilivyo  navyo,  bie  ÜJtteffer,  bie  id)  b,abe. 
kasha  nilil  nalo,  bie  $ifte,  bie  id)  I)abe. 
makasba  niliyo  nayo,  bie  Giften,  bie*  id)  tjabe. 
uta  nilio  nao,  ber  Sogen,  ben  id)  f)abe. 
u.  f.  w.  n.  f.  tu. 

@6enfo  in  ben  übrigen  Qformen: 
kisu  nisicho  nacho,  bo§  SDteffer,  ba§  id)  nid)t  tjabe. 
kisu  nilicbokuwa  nacbo,  bct§  Keffer,  ba§  id)  blatte, 
kisu   nitakachokuwa    nacho,    bct§   SJleffer,    ba§    id)   Ijaben 
»erbe. 


1  Sn  Serbinbung  mit  Weimer  e§  befamitliä)  bie  23ebeuhmg  etne§ 
petfönüäjen  $ürtooit§  gewinnt. 


kuwa  na  mit  3telatit)ett.  133 

thamani*  (III.),  SD&ert.  kisibau  (IV.),  %adt. 
shirika*  (III,),  £eüla&erfd)aft.       "  kifungo  (IV.),  ßnopf. 

jahazi*  (III.),  ©äjiff.  tope  (V.),  ©umpf. 

f  bomba*  (III.),  $umpe,  ©priije.  kasia  (V.),  9iuber. 

mamba*  (III.),  ßrofobil\  masua  (V.),  ©(broittbel. 

bandera*  (III),  flagge.  warithi*  (V.),  ber  @rbe. 

nafasi*  (III.),  *ßtafe,  Staunt.  usingizi(VI.),©djläfrigfeit,  (Schlaf. 

bandari*  (III.),  §afen.  -kosa,  fidj  irren. 

baya*(IIL),  Sd^arrt, 33ef ct)eibcnr)eit.  -shuka,  lanben. 

divai*  (III.),  SOßeirt.  -choka,  mübe  toerben. 

tamaa*ya  chakula  (IIL),  SlMpetit.  -pumzika,  raften. 

njaa  (III.),  §unger.  -uma,  fd)meräen. 

kiu  (III.),  SDurft.  -pona,  gefunb  roerben. 

babaria*  (III.),  9ftatrofe.  hatta*,  nidjt  einmal, 

kiboko  (IV.),  glufcpfetb.  kabisa,  gcmgliäj,  bottftänbig. 

cheti  (IV.),  ©djein.  illa*,  aufer. 

iihin  47. 

Anayo  nyumba  na  shamba.  Anazo  bunduki  t'atu,  na 
upanga  mmoja.  Bunduki  nilizokuwa  nazo  zamani,  zimenipotea. 
Nyumba  yake  haina  thamani  kabisa;  ni  mbovu.  Sina  shirika 
nawe.  Bassi,  lete  wazee  wa  mji,  hawana  buddi  kujua  khabari 
nizi.  Jahazi  yako  ina  milingote  mingapi?  Kweli,  tumekosa, 
vitu  hivi  havina  ushuru.  Unao  baharia  wangapi?  Ukishuka 
mahali  (an  einer  (Stelle)  pasipo  na  fordha,  wataka  kwiba  ushuru 
tu.  Kuna  watoto?  Askari  wasiokuwa  na  wake,  wawili  wa- 
tapata  chumba  kimoja.  Mna  maji  ndani  ya  bomba?  Sanduku 
hü  häina  kufuli.  Kuna  tope  njiani?  Mna  mamba  mtoni?  — 
Mna  mamba  na  viboko  tele.  Mashua  yako  inayo  makasia 
mangapi? 

«tttifßttk  48. 

2Bir  ftaBen  leinen  ^ßlaij  fiier.  £>aft  bu  früber  eine  anbete 
flagge  gebabt?  tiefer  Schein  bat  groölf  9ftonate  (Süftigfeit  (®raft). 
Ultte  £mfen  unb  Orte  (©örfer)  an  ber  ßüftc  (©enitib),  reelle  fein 
Zollamt  haben,  finb  gefdjloffen  (-funga).  ©tefe  Sade  fiat  feine 
knöpfe,  ©ie  unberrjeirateten  (mehhe  feine  grau  haben)  ©olbaten 
föerben  im  gort  mobnen.  S)ie  %t)iit  fjat  fein  @d)Iofj.  2Ba§ 
hat  er?  SSiebiel  SDfatrofen  fiaft  bu?  ©iefen  Präger  miE  xer) 
md)t,  er  bat  feine  $raft,  er  fann  md)t  bte  fleinfte  Saft  tragen 
(überf.  er  fann  ntdjt  tragen  eine  Saft,  nidjt  einmal  eine  ffeine). 
S<h  rjabe  nid)t§  mit  ibm  gu  tbun  (=  id)  babe  nid)t  9tat  mit  ibm). 
©crjämft  bu  bid)  niebt  (Ijaft  bu  nicr)t  <S(t)am)?  ©eftern  5lbenb  mar 
id)  febt  fäjläftig  (batte  id)  <5d)Iäfrtgfeit  febr).  ©tefer  SBein  ift  febr.  $1? 
ftarf  (fdjarf),  id)  bin  ganj  fchttnnblig  (id)  babe  ©cbminbel  öoEftänbig).  >: 
<Seit  brei  Sagen  l,aU  id)  feinen  Appetit.  §err,  bte  Präget  finb 
rjottftänbig  mübe  (gemotben),  aueb  (tena)  baben  fie  junger  unb 
SDurft;  e§  ift  nötig,  bafj  mir  etma§  (kidogo)  raften.  ®a§  Sanb, 
roe!d)e§  mir  im  Hörigen  Safyre  (mwaka  Jana)  burebjogen  (-pita), 


134  ßeftion  25. 

tuar  feljr  falt  (blatte  Diel  $älte).  §aft  bu  nodj  (tena)  etltm§  j$u 
jagen  (ettoa§  j$u  jagen  =  ein  ÜEßort)?  £>at  er  feine  anberen  (Srben 
(förben  aufjer  bir)?  SBeldjen  (tt)a§  für  einen)  Soljn  fjattejt  bn  bei 
fjerrn  ipaffan?  ©eit  jünj  Stagen  Ijatte  id)  3af)njd)Tneri$en  (einen 
Hatm,  inbem  er  mid)  jdjmerjjte).  2Ba§  jür  eine  $ranff)eit  blatte  er? 
SBenn  id)  bieje  ^JJiebijin  gleid)  (marra)  gehabt  fjätte,  märe  id)  längjt 
(zamani)  gejunb  getoorben. 

Sjiwa  na  panya. 

Mtu  mtega  ndege  aliuficha  wavu  katika  majani.  Akatupa 
juu  yake  mtama  mwingi. 

Njiwa  wakaja,  wakauona  mtama.  Mfalme  wao  akawaam- 
bia:  «Ngojeni,  ni  nani,  aliyeutupa  mtama  huu,  tufanye  shauri 
kwanza».  Njiwa  bawakumsikiliza,  wakasbuka  wote;  miguu 
yao  ikasbikwa  na  wavu,  wakasema:  «Tumekufa».  Mfalme 
wao  akawaambia:  «Mbona  hamkunisikia?  Bassi,  msikate  tamaa; 
jarribuni  wote  pamoja  kuruka  juu,  labuda  mtatoka.»  Wakaruka 
wote  pamoja,  wakauinua  wavu,  wakaenda  zao. 

Wakasema:  «Tutafanyaje.  sasa?  Hatuwezi  kuvuta  miguu 
katika  wavu.»  Mfalme  wao  akawaambia:  «Twenende  kwa 
mfalme  wa  p'anya;  labuda  yeye  atatusayidia». 

Wakaenda,  hatta  walipofika;  wakamwona  wfalme  wa 
p'anya,  akikaa  kitako  barazani  mwake.  Wakamwambia:  «Tume- 
kuja  kukuomba,  utusayidie;  tumesbikwa  na  wavu  buu.» 
Mfalme  wa  pan'ya  akawaambia  asikari  zake;  wakatafuna  wavur 
nao  njiwa  wakatoka  marra.  Wakamwambia  p'anya:  «Ndiye 
rafiki  kwa  matendo,  wala  si  kwa  maneno  tu».  Wakaruka,  wa- 
kaenda zao. 

njiwa  (III.),  Saube.  labuda  —  labda,  öieEeidjt. 

p'anya  (III.),  Statte.  -inua,  fjofyfyhtn. 

-tega,  fangen.  zao,  ergäbe  njia,  üjrer  SBege,  toeg. 

wavu  (IV.),  ^angneij.  -vuta,  gießen. 

-ficha,  cerftecfen.  katika,  au3. 

mfalme  (V.),  ßönig.  -sayidia*,  Reifen. 

-sikiliza,  fiordjen  auf.  baraza*,  @ntfcfang§Ijau'e. 

-kata  tamaa,  bie  Hoffnung  auf=       -omba,  bitten. 

-jarribu*,  üerfudjen.  [geben.       -tafuna,  lauen;  benagen. 

-ruka,  ffcringen;  fliegen.  matendo,  %§at. 


jFünfunbsluansigflE  lEefttton*     Somo  la 
khams'  u  ishrin. 

§ufammengefe^te  Derbalformen.    £?tlfs3ettn>örter. 
230.  25ermtttelft  be§3eitnmt§kuwafönnenbonaÜ'en3eit= 
toöttern  einige  äujammengeje^te  formen  gebUbet  »erben. 


3ufaminengefei}te  33etßaIformen.  135 

231.  £>er  -jtoeite  STeit  btefer  pfammengefetjten  formen 
ift  enttoeber  baZ  ki-S£em£u§  ober  ba§  5J)erfeftum.  23eibe 
finb  in  biefen  SSerbtnbungen  in  parttgt^t aler  33ebeutung 
31t  f  äffen,  alfo  nikipenda  =  feJjenb;  nimependa  =  geferjen 
!>a6enb. 

232.  SDurd)  SBerbinbung  mit  oerfdnebenen  Beitformen 
unb  5lu§fagerr>etfen  öon  kuwa  entfielen  nun  folgenbe  3u= 
fammenfe|ungen: 

1.  nili  nikipenda,  id)  Bin  liebenb  =  id)  liebe. 

2.  nikali  nikipenda,  unb  id)  trar  liebenb   =  unb  id)  liebte. 

3.  nilikuwa  nikipenda,  id)  ttwr  liebenb  =  id)  liebte. 

4.  nikiwa  nikipenda,  inbem  (trenn)  id)  liebenb  bin  =  trenn 

id)  Hebe. 

5.  nitakuwa  nikipenda,  id)  tterbe  liebenb  fein  =  id)  töerbe 

lieben. 

6.  nilikuwa  nimependa,  id)  tüar  geliebt  b^abenb  =  id)  I)atte 

geliebt. 

7.  nikiwa  nimependa,  ttenn  id)  geliebt  l)abenb  bin  =  Wenn 

id)  geliebt  I)abe. 

8.  nitakuwa  nimependa,  id)  ltierbe  geliebt  fyabenb  fein  =  id) 

tcerbe  geliebt  fyaben. 

25eibe  Steile  ber  3nfammenfe^ung  toerben  natür= 
lid)  abgetoanbett:  tutakuwa  tumependa,  mir  toerben  ge= 
liebt  fjaben. 

233.  ©ine  -$roeite  O^rm  für  ba§  OMurum  ber  35er= 
gangenfjeit  nnrb  aud)  burd)  $erbinbung  bes  einfachen  $u-- 
turum§  Oon  kuwa  (nitakuwa)  mit  beut  ^mperfeft  -li-  ge= 
bittet;  bem  (enteren  lotrb  baöet  ein  bezügliches  ^ürtoort 
eingefügt: 

nitakuwa  niliyependa,  id)  toerbe  einer  fein,  tt>eld)er  liebte  == 
id)  toerbe  geliebt  Reiben. 

$n  ber  SBerbinbung  nili  nikipenda  falten  bte  @ubj;e!t§= 
träfije  be§  gtoeiten  2eile§  mitunter  fort  unb  ber  £em})u§= 
flamm  kipenda  öerfd)miiät  bann  mit  bem  üoraufgeljenben 
nili  3U  einem  SBorte:  nilikipenda,  id)  liebe,  <£>ierOon  rotrb 
aud)  ein  ^mt3erfe!tum :  .  nalikipenda  (walikipenda,  aliki- 
penda  ?c.)  gebilbet  (=  id)  liebte)  unb  baoon  mit  bem  D^eta* 
iitntm  po  ein  neuer  2Ib0erbialt§  gebilbet:  nalipokipenda, 
toäfjrenb  id)  liebte. 

234.  Sitte  bistjer  in  biefem  Stbfdjnitt  ertoärjnten  3cit= 
formen  fdjtie&en  ben  Üftebenbegriff  ber  fortbauernben 
§anbtung  ein.  ©er  Unterfdneb  ber  Oerfdjiebenen  formen 
für  ba§  $räfen§  eine§  Sßerbum§  ift  baljer  beiftneI§toeife  folgenber: 


136  Seftion  25. 

ninapiga,  idj  fdjfage  (b.  %  je|t,  im  3Iugenbüc!,  too  idj  e§  fage). 
napiga,  idj  fcrjlage  (b.  t).  otjne  SWicffidjt  auf  bie  3eit,  im  att= 

gemeinen,  im  ©egenfaij  ju  einer  anbern  ^anblung). 
hupiga,  idj  fdjlage  (b.  r).    gettobntjeitSmäfng^   idj   Pflege   ju 

fragen). 
nili  nikipiga  \  iä)  fcblage  (b.  b,.  in  biefem  5Iugenbucf,  ober  bo§ 
nilikipiga       /      ©plagen  banert  audj  nocf  meiter  fort.) 

235.  Sludj  baZ  3ettraort  kwisha  (öoEenben)  btent  aur 
23itbung  3ufammcngefe|ter  3eüformen. 

9ttit  fotgenbem  3nftnitit>  (trieift  or)ne  ku-)  btlbet  e§ 
einen  umfdjreibenben  2lu§brud:  für  bct§  ^erfeftum,  befonberS 
toenn  bct§  teuere  im  2>eutfd)en  mit  bem  3ufa|  „fdjon,  6e= 
reit§"  berfetjen  ift,  3.  23.  nimekwisha  kukwambia,  td)  ^abe 
e§  bir  fdjon  gefagt. 

236.  2htd)  bie§  umfd)retbenbe  ^erfeftum  fann  ttneber 
mit  ben  formen  nalikuwa,  nikiwa  unb  nitakuwa  gu= 
fammengefetjt  roerben. 

nalikuwa  nimekwisha  kwambia,  id)  batte  bir  Bereits  gefagt. 
nikiwa  nimekwisha  kwambia,   nadjbem  id)   bir   bereits  ge= 

fagt  botte. 
nitakuwa  nimekwisha  kwambia,  td)   toerbe  bir  bereits  ge= 

fagt  rjaben. 

237.  anbete  §üf§seittoörter  finb  kuja  (fommen), 
kutaka  (tnollen)  unb  kutoa  (untertaffen). 

2)afe  -taka  gur  58tlbung  be§  Futurums  btent,  toobet 
e§  getoöfinüd)  (nur  nid)t  in  SSerbinbung  mit  ^etatirjen)  p 
ta-  öerlürät  toirb,  ift  fd)on  früfoer  ertoäfint.  2Iudj  ift  bereits 
barauf  tjiugetmefen,  bafj  -toa  (meift  gu  to  öcrlürgt)  pr  23it= 
bung  be§  negatiöen  ^nfintttöS  »erroenbet  toirb  unb  bafj  bte 
SSerbalf  armen  nijapopenda  unb  nisijependa  3ufammen= 
fe|ungen  mit  -ja  barftetfen. 

238.  §ier  mögen  noä)  einige  roeitere  mit  §Ufe  btefer 
Sßerben  gebilbete  Umfdjreibungen  ertoalmt  toerben: 

1.  nisije  nikapenäa  =  nisijependa,  beüor  id)  liebe. 
3.  nimetoa  kupenda1  =  id)  rjabe  nnterlaffen  ju  lieben  =  id) 
fyabt  nidjt  geliebt. 

239.  £>ie  beutfdjen,  meift  als  £ilf§3etttt)örter  gebrausten 
Sterben : 

a)  fönnen,  b)  bürfen,  c)  mögen,  d)  muffen, 
«)  f ollen,  f)  to erben  fönnen  im  ©uafiilt  folgenbermajjen 
auSgebrücft  toerben: 

1  ©tatt  nimetoa  fann  natürltdj  jebe  beliebige  ftorm  biefe§ 
£ilf§t»erb§  eintreten. 


£ttf§aetttt)örter.  137 

a)  Jönnen  unb  b)  bürfen. 

1.  ^n  bcr  SBebeutung  „Oerftetjen"  =  kujua  (mit  fotgenbem 
3nfinitiü). 

2.  3n  ber  JSebeutung  „bte  Äroft  ober  bie  TOgtidjfett 
Ijaben"  =  kuweza  (mit  folgenbem  ^nfintiiü). 

3.  3n  ber  23ebeutung  „bürfen"  roirb  e§  burd)  halali  (e§ 
ift  ertaubt),  kuwa  na  rukhsa  (Erlaubnis  r)aben),  üer= 
neint:  haramu  (e§  ift  üerboten),  hapana  rukhsa  (c§ 
ift  ntdjt  ertaubt),  marufuku  "(cS  ift  tierboten)  ober 
haifai  (es  nütjt  nidfjts)  mit  fotgenbem  ^nfinititi  um= 
fdjrieBen. 

c)  mögeu. 

1.  ==  roünfdjen,  geru  tjaben  ==  kupenda,  kutaka. 

2.  2öer  e§  audj  fein  mag  =|awaye  yote;  roa§  e§  aud) 
fein  mag  =  kiwacho  chote;  roo  e§  aud)  fein  mag, 
killa  alipo;  rootjin  id)  aud)  getjen  mag,  killa  nen- 
dapo  u.  f.  tri. 

3.  ©§  mag  fein,  huwa,  huwezekana,  labda,   yamkini. 

d)  muffen. 

1.  2)urdj  sina  buddi  (icf)  fyahe  feinen  2tu§roeg)  mit  fot= 
genbem  ^nftnititi  ober  ßonjunttiti. 

2.  S)urd)  sherti1  (e§  ift  SSebingung)  mit  fotgenbem  3n= 
finitio  ober  ^onjunftiti. 

3.  S)urdj  läzim  (lazima),  e§  ift  nötig,  mit  fotgenbem  3n= 
finitio  ober  ^onjunftiti. 

4.  2)urd)  juii  yako  (es  rutjt  auf  bir)  mit  fotgenbem  $n= 
finitio  ober  $onjunftiti. 

5.  ®urdj  impasa  ober  yampasa2  (roörtlidj:  es  getjt  ir)n 
an)  mit  folgenbem  Snfinititi  ober  ^onjunftiti. 

6.  2)urdj  -taka,  nyumba  hü  yataka  kutiwa  rangi,  bieS 
£>auS  mufj  geftridjen  roerbeu. 

e)  follen. 

1.  2tufforberung,  burd)  ben  ßonjunÜiü:  aje,  er  fott  fommen. 

2.  3toeifetnbe  $rage,  burd)  ben  ^onjunftiti:  nimlete, 
fott  icö  tfjn  tjoten? 

3.  ®te  5PfIid)t  tjaben,  bnrdj  bie  SBenbungen  unter  „muffen". 

4.  S5u  fottteft  biefen  SSeg  roärjten  =  afadhali  ushike 
njia  hü,  ingekuwa  vema  ukishika  njia  hü. 


1  3tt  ber  Stergangenljeit :  ikawa  sherti. 

2  ®a§  natürlidj  fteftierfcat  ift.    £>er  Sttfin.  lautet  kupasa  mtu, 
jm.  cmgeljen. 


138  ßeftion  25. 

f)  toerbert. 

1.  23eim  Suturum:  -ta-  (6egtt).  -taka-). 

2.  23etm  $af[tD:  burdj  (irtoeitetung  be§  23erbalflamme§ 
burdj  w. 

3.  „SBerben"  mit  einem  5lbjeftiu  fann  im  ©uaJ)iti  in 
bieten  fallen  burdj  ein  eingelne§  Beittoort  au§gebrücft 
werben  (bergl.  §  69). 

4.  üDurdj  kuwa,  kupata,  kupata  kuwa,  kujifanya  u.  f.  tu. 
SSergl.  folgenbe  ^Beübungen: 

kujifanya  asikari,  «Solbat  Werben. 

umekuwaje,  Wa§  ift  qu§  bir  geworben? 

kupata  nguvu,  ftarf  werben. 

kufanya  kutu,  roftig  »erben. 

kupata  moto,  rjeifs  werben. 

kupata  maji,  najj  Werben. 

usiku  unakuja,  e§  Wirb  üftadit. 

ikawa  kimya  kabisa,  e§  Würbe  gcmj  füll. 

kuwa  mzee,  alt  werben. 

kunakucha  ^ 

kunafanya  kweupe  ^  e§  wirb  %a  g,  e§  wirb  tyefl. 

kunapamba(z)uka    ) 

Sßötten 

baruti*  (III.),  ^ßulüer.  -pita,  burd^ietjen. 

posho  (III.),  Nation.  -piga  chapa,  cibftembeln. 

haya*  (III.),  ©öj am;  -ona  — ,  ficf)  -wa  na  nguvu,  gültig  fein. 

tränten.  -gawanya,  (öer)teilen. 

ahadi*  (III.),  Serfprecfyen.  -pasuka,  jerreifeen  (intr.). 

zamu*  (III.),  2Sact)e.  -tengeneza,  in  Drbmmg  bringen, 

shehena*  (III.),  (<Sd}iff3=)8abnng.  -kauka,    trocfnen  (=  trocfen  Wer= 

bwana  mdogo  (ber  Heine  §err  =)  -agiza,  Beftetten.  [ben). 

ber  groeite  int  Dtange,  Unter...  -patana,  bereinbaren, 

kiarabu  (IV.),  Slrabifd).  -fika,  anfommen. 

ugonjwa  (VI.),  $ranif)eit.  -sayidia*,  Reifen, 

-^hoofika*,  fdjwatt)  Werben.  dhaifu*,fd)Wad),  fdjtoäcrjlic^,  frant 

-shambulia,  angreifen.  burre,  nmfonft,  ttnnütj,  t>ergeben§, 

-ng'oa,  Ijerau^ieljen;  listen.  kwa    ghafula*,    plötjlidj,    unber= 
-shinda,  übertoinben,  befiegen.  fefjenS,  nnbermutet. 

-soma,  lefen.  yakini*,  fidfjer. 

-kataa  (mit  2ltt.),  äuwiberfyctnbeln.  nabele  yetu,  cor  un§. 

Üfimtß  49. 

Mizigo  imekwisha  fungwa  yote?  Mmekwisha  ng'oa 
nanga?  Walikuwa  wameniambia  kama  watakuja  yakini  leo 
assubuhi,    wasije1.      Wapagazi    wali    wakiifunga    mizigo    yao, 

1  £>er  negatibe  ^onjnnftib  fann  oft  mit  „otjne  jn"  iiberfetft 
Werben. 


§ilf§3eütt)örter.  139 

kesho  alfajiri  tutaondoka.  Nilikuwa  nikilala  khemani  mwangu, 
naye  akaingia  kwa  ghafula  akaniamsha  akiniambia,  tumeona 
Wamasai  nabele  yetu.  Nikiwa  nikifanya  shauri  na  bwana 
mdogo,  sitaki  mtu  aingie  kwangu  (311  mir).  Wakati  wataka- 
pofika  waaskari  wenn,  tutakuwa  tumekwisha  shinda  washenzi 
hawa.  Wajua  kusoma  kiarabu?  Bwana,  siwezi  kufungua  san- 
dnku  hü,  kufuli  imekbaribika.  Marufuku  kwingiza  bunduki 
na  baruti.  Haifai  kutembea  usiku,  amri  ya  bwana  mkubwa 
watu  wote  wakae  nynmbani  mwao  usiku  ukija.  Mwenyi  ku- 
kataa  amri  hü  atapata  adhabu  awaye  yote.  Hatukuwa  na 
buddi  kuckoma  mji  huo  kwa  sababu  jumbe  hakutaka  kutuacha 
tupite  nchi  yake.  Sherti  mkatuba  huu  upigwe  chapa,  upate 
kuwa  na  nguvu.  Kuwagawanyia  watu  posho  juu  ya  wanya- 
mpara  wadogo.  Tuje  lini  leo  alasiri?  Nguo  zako  zimepasuka 
kabisa,  zinataka  kutengenezwa.  Bidhaa  hizi  sitaki,  hazifai 
kabisa,  zimepata  rnaji  njiani  siwezi  kutoa  mapesa  yangu  burre. 
Tazama,  bunduki  yako  imefanya  kutu,  huoni  haya?  Juu  ya 
asikari  mwema  kusafisha  bunduki  yake  killa  siku. 

Saifgak  50. 

3ft  bie  Qfarfie  bereits  getrocfnet?  SGßeifjt  bu  (ifm)  nid)t,  tna§ 
au§  ifma  gemorben  ift?  (B  ift  jroei  9flonate  t)er  (f)er  fein  =  -pata)/y, 
[bafj]  id)  ifjn  nid)t  mefjr  gefefjen  fjabe.  2)a§  (efete  tflal  al§  (po- 
StempuS)  id)  it)n  far),  gab  er  mir  ba§  $erfpred)eu  311  (ya)  fommen 
•51t  mir  (kwangu).  §ctt  er  bie  beftettten  üßaren  bereits  geliefert  -•  ~' 
(gebracht)?  $d)  rjatte  tuet  SBaren  bei  ifjm  (kwake)  befteflt,  aber  ba 
h  (kwa  sababu)  fie  ntd)t  jjut  (9fff.)  üereinbarten  3^it  (3eit,  bie  mir 
öereinbarien)  anfamen,  [fo]  fjabe  id)  ifjm  gefd)rieben,  bafj  id)  feine 
SBaren  nid)t  mefjr  mifl.  Smmer  fifeeft  bu  müfjig  (burre)  [fjeram]!  / 
®u  foÜteft  lieber  bem  311 1  fjelfen  ba§  Seit abjubredjen  (-vunja).  1 
2Barum  miflft  bu  nidjt  ©olbat  merben?  Sebeu  SIRonat  befommft  bu 
beine  Segnung  unb  aufjerbem  (tena)  geben  mir  bir  (Sffen  unb  Kleiber. 
Söenn  e§  fjell  roxrb,  merben  bie  SßMIben  jjurücfgefjen,  um  fid)  im 
SBalbe  .gu  üerfteefen;  aber  trenn  bie  ?iad)t  fommt,  fommen  fie  fjeröor 
(-toka)  unb  merben  un§  plöfefid)  angreifen,  menn  mir  nid)t  ad)t 
geben.  @r  fdjlief  auf  (katika)  feiner  2Bad)e,  id)  mufj  it)n  firenge 
betrafen,  bamit  er  (bfofjer  $onj.)  öernünftig  mirb  (SSerftanb  be= 
fommt).  $annft  bu  ein  3^t  auffd)Iagen  (-piga)?  Iperr,  er  |at 
feine  $raft;  burd)  feine  ^ranffjeit  ift  er  fdjroad)  gemorben.  S)ie§ 
$inb  mar  ferjr  fd)mäd)Iid),  al§  (-po-S£em|m§)  e§  geboren  mürbe, 
aber  feit  gmet  ^afjren  ift  e§  fräftiger  getuorben.  Sein  @d)iff  mufj 
auSgebeffert  merben,  fobalb  (marra  mit  bem  -takapo-SEempuS)  bu 
in  ben  gmfen  (Sof.)  fommft  (-ingia);  e§  feeft  ftarf,  ein  Steif  ber 
Sabung  ift  nafj  gemorben. 


140  ßeftion  25. 

Sefeftütf* 

Mtu  na  kijana  na  punda. 

Mtu  na  mtoto  wake  walikuwa  wakimleta  punda  mjini, 
wapate  kuza. 

Wakienda,  wakakuta  vijana  waanawake,  wakiteka  maji; 
wakawachekelea,  wakisema:  «Tazama  wajinga  hawa;  punda 
hana  mzigo,  nao  hawajui  kurnpanda».  —  Mtu  akiwasikia, 
akamweka  kijana  juu  ya  punda. 

Wakiendelea  rubele,  wakapita,  waliopo  wazee;  wamekaa 
kitako.  Mzee  mmoja  akasema:  «Tazama,  kama  niliyyokuwa 
nikisema,  siku  hizi  vijana  huwatharau  wazee.  Kijana  ame- 
panda  punda;  babaye  anakwenda  kwa  miguu.»  —  Mtu  ali- 
pomsikia,  akapanda  punda  mwenyewe;  kijana  akashuka. 

Baadaye  watu  wangine,  walipopita,  wakamwambia:  «Je, 
baba!  Mbona  unamwacha  mtoto,  aende  kwa  miguu?  Huoni, 
kama  amechoka;  hawezi  kwenda  kama  punda  wako».  —  Mtu 
akiwasikia,  akampandisha  kijana  nyuma  yake. 

Wakawa  wamefika  karibu  ya  mji,  walipokutana  na  mtu; 
akawaambia:  «Punda  huyu  ndiye  mali  yenu?»  Wakamwambia: 
«Mali  yetu».  Akawaambia:  «Nalidhanni,  ndiye  mali  ya  watu, 
mliomwiba.  Mtamfisha  marra;  bawezi  kuwachukua  watu  wa- 
wili.  Afadhali,  mmchukue  nyinyi».  Mtu  akasema:  «Bassi, 
tujarribu.»   —  Wakamfunga1  miguu,   wakamchukua   mpikoni. 

Hatta  walipofika  mtoni,  watu  wa  njiani  wakacheka,  waki- 
piga  kelele;  punda  akaona  khofa,  akapiga  teke,  akaanguka 
mtoni,  akatota. 

Mtu  na  kijana  wakarudi  kwao,  wakiambiana:  «Tume- 
jarribu  kuwapendeza  wote;  wala  hatukumpendeza  mtu». 

USotUu 

kijana  (IV.),  ßnabe.  jel  tjofta! 

kuza  =  kuuza.  -pandisha,  aufzeigen  laffen. 

-kuta,  begegnen.  nyuma  yake,  hinter  tfjn,  hinter  fidf), 

mwanamke,  ftetbliä).  -kutana  na,  -mfammentreffen  mit. 

kijana  mwanamke,  Wläbfytn.  ya  watu  =  frember  ßeute. 

-chekelea,  auslasen,  oerfaotten.  -fisha,  umbringen. 

-panda,  befteigen,  reiten.  mpiko,  Sragftange. 

-endelea     mbele,    fortfdjretten,  hatta  (mit  foIgenbem^po-Sem^uS), 

toeiter  geben.  -cheka,  lachen.  [al§  nun. 

-pita,  borbeifommen.  •  -piga  kelele,  freien. 

kama  (mit  folgenbem  -vyo-  beim  -ona  khofu,  fitf)  fürchten. 

SSerbum),  rote.  -piga  teke,  auflagen. 

-tharau*,  bereisten,  -tota,  untergeben,  ertrinfen. 

kwa  miguu,  gu  Qotfs.  kwao,  nadj  §aufe. 

baadaye,  barauf.  -ambiana,  ju  einetnber  jagen. 


91idjt  bie  objefttüe  ^orm.    3}ergt.  groeiter  Seil.    Seition  6. 


SSefonbere  2Irten  ber  ^ürtoörter.  141 

j|ecf$unti#tmn3igfi:e  ICeßttan*  Somo  la  sitt' 
u  ishrin. 

Die  übrigen  fyinroeifenben  ^ürroörter.     Das  3^Tttitätspronomcn. 

Die   von   pronotninalftäTTttncn  abgeleiteten   ©rtsabeerbien.    ZHe   ab" 

geleiteten  Perben. 

240. .  £>a§  üjinmetfenbe  ^ürroort  ber  ^jbentttät 
toirb  gebilbet,  inbem  man  öor  baZ  einfache  Ijintrjeifenbe  Qüx= 
toort  bie  berbo^etten  5J)erfonatpräfi£e  feijt: 

I.  $1.  mtu  yuyuhuyu,  gerabe  btefer  Wlam,  biefer  feX&e 
9ttann. 
watu  wawahawa,  gerabe  biefe  Scanner. 
II.    „    mti  uuhuu  (feiten),  gerabe  biefer  SBaum. 
rniti  iihii  (feiten),  gerabe  biefe  Säume. 

III.  „    nyumba  iihii  (feiten),  gerabe  bie§  Spau§. 

nyumba  zizilrizi,  gerabe  biefe  §äufer. 

IV.  „    kitu.  kikihiki,  gerabe  biefe  ©adje. 

vitn  viyihivi,  gerabe  biefe  ©adjen. 
V.    „    kasha  lilihili,  gerabe  biefe  $ifte. 

makasba  yayahaya,  gerabe  biefe  Giften. 
VI.    „    wimbo  uuhuu  (feiten),  gerabe  bie§  Sieb. 

nyimbo  zizilrizi,  gerabe  biefe  Sieber. 
VII.    „    kufa  kukuhuku,  gerabe  biefer  Stob. 
VIII.    „    mabali  papahapa,  gerabe  biefer  9ßlafe. 

241.  35on  ber  giDetten  fRetlje  ber  rjtntoeifenben  %ixx* 
lüörter  (auf  -le)  bilbet  man  ba&  Pronomen  ber  ^bentttat 
einfad)  burd)  SSerboppelung,  3.  23.  mtu  yule  yule  ober 
yuleyule,  gerabe  jener  Sttann,  jener  felbtge  9Jknn. 

242.  SBenn  man  ben  ©nbbofal  ber  2)emonftrattDreib,e 
„biefer"  (huyu,  hawa  ?c.)  in  o  öertoanbelt  (trjooei  öorauf= 
geb,enbe§  w  ausfällt  unb  nadj  i  ein  y  eingefdjoben  roirb),  fo 
erhält  man  ein  l)inmeifenbe§  ^ü^ort,  ba§  auf  einen  bereits 
erwähnten  ©egenftanb  23eäug  nimmt: 

AI.  I.  II.  III.  IV.  V.  VI.  VII.  VIII. 
<Sing.  buyo  buo  biyo  biebo  bilo  buo  huko  hapo 
5|3Iur.     hao       hiyo     bizo      bivyo     hayo     hizo       —        bapo. 

3n  SBejug  auf  einen  ßofatito:  humo,  hapo,  huko. 
SItfo:  nyumbaui  hurno,  in  biefem  (borfjin  ermähnten) 
£aufe. 

243.  ©tatt  ber  2)emonfiratit>reiIje  yule,  wale  (jener)  2c. 
totrb  mitunter  in  gleicher  23ebeutung  eine  anbere  georaudjt, 
bie  bon  ben  fcotlen  formen  für  „biefer"  (hnyu,  hawa  ic.) 
burd)  bie  (Snbung  -le  abgeleitet  ift: 


142 


Semort  25. 


AI.    I.  IL       III.      IV.       V.       VI.       VII.      VIII. 

(Sing,  huyule    huule    hiile    hikile  hilile   huule  kukule  hapale 
SBIur.  hawale     hiile    hizile  hivile  hayale  hizile       —       hapale. 

244.  2)em  SDemonftratiuum  yule  (unb  ber  ganzen  analog 
gebitbeten  IRet^e)  rotrb  eine  weitere  teilte  hintoeifenber  $ür= 
roörter  gegenüiergefteEt,  bte  ftatt  ber  ©nbung  -le  bie  Betonte 
©nbung  -lee  haben  unb  auf  einen  ©egenjtanb  hintoeifen, 
ber  noch  weiter  entfernt  tft,  at§  ber  mit  yule  be^eid^ 
nete,  3.  33. 

si  mti  ule,    ni  ulee,   e§  ift  nidjt  jener  Saum,   e§  ift  jener 
(rrjeiter  entfernte). 

245.  (£§  ift  fdjon  früher  angebeutet  toorben,  bafj  fämt= 
Itdje  bemonftratioen  $ürtt>örter  in  ber  $orm,  tüte  fie  Bei  ßo= 
fatioen  gebraust  toerben,  auä)  atteinfteljenb  at§  reine  £)rt§= 
aboerbien  auftreten.  Sie  mögen  hier  nodjmat§  im  3u= 
fammenhange  aufgeführt  fein: 

I.  (Stamm  mu. 

nyumbani  humu,  in  biefem  alleinftet)enb :  humu,  hierin;  hier  hinein; 


§aufe;    in    bie§    §au§; 
ou§  biefem  ipaufe. 
nyumbani  liumo,   baäfelbe 
(mit  S3egug  auf  ein  eben 
errüät)nte§  §au§). 

nyumbani  mle,  mule,   in 

jenem    £mufe;   in    jene§ 
§au§;  qu§  jenem  £>aufe. 

nyumbani  humule,  ba§= 
felbe. 

nyumbani  nilee,  ba§felbe 
(nur  mit  Sejug  auf  ein 
voeiter  entfernt  liegenbeä 
§au§  al§  ba§  mit  mle 
bezeichnete). 

nyumbani  mumuhumu,  ge= 
rabe  in  biefem  §aufe;  ge= 
rabe  in  bie§  £>au§;  ge= 
rabe  au§  biefem  §aufe. 

nyumbani  mle  mle,  gerabe 
in  jenem  §aufe;  gerabe 
in  jene§  §au§;  gerabe  au§ 
jenem  §>aufe. 


Ijier  I)erau§. 

liumo,  bierin;  I)ier  hinein; 
I)ier  t)erau§  (mit  Sßejug 
auf  einen  bereite  erroär)n= 
ten  Ort). 

mle,  mule,  barm,  bort 
brinnen;  ba  hinein,  bort 
I)inein;  ba  heraus,  bort 
heraus. 

humule,  ba§felbe  tute  mle. 

mlee,  baSfelbe  roie  mle  (bei 
größerer  Entfernung). 


mumuhumu,  gerabe  bierin; 
gerabe  hier  btnetn;  gerabe 
I)ier  t)erau§. 

mle  mle,  gerabe  barin ;  ge= 
rabe  ba  hinein;  gerabe 
ba  berau§. 


Semonfirctttüe  al§  Slbüerbtert. 


143 


II.  Stamm  pa. 

(©ine  befttmntte  ©teile  Desetdjnenb.) 


nyumbani  hapa,  bei' biefem  aUeinfte^enb : 

Ipaufe;  nadj  biefem  Spaufe; 

bon  biefem  §aufe. 
nyumbani    hapo,   baSfelbe  „ 

(mit  33ejug  auf  ein  be= 

reit§  ermär)nte§  §au§). 

nyumbani  pale,  bei  jenem  „ 

£>aufe;  nctd)  jenem  §aufe; 

bon  jenem  §aufe. 
nyumbani  hapale,  ba§felbe.  „ 

nyumbani  palee,  ba§fe(6e  „ 

(nur  mit  33ejug  auf  ein 

meiter   entfernt  liegenbe§ 

£>au§).  _ 
nyumbani  papahapa,    ge=  „ 

rabe  bei  biefem  §aufe;  ge= 

rabe  nadf)  biefem  £>aufe; 

gerabe  bon  biefem  Ipaufe. 
nyumbani  pale  pale,  ge=  „ 

rabe  bei  jenem  £>aufe;  ge= 

rabe  natf)  jenem  irmufe; 

gerabe  bon  jenem  ipaufe. 


hapa,  rjier;  t)ierr)er,  r)ierr)in; 
nadj  fjier,  bon  liier. 

hapo,  l)ter ;  r)ierlt)er,  r)terr)in, 
nad)  ^>ier ;  bon  Ijier  (mit 
33ejug  auf  einen  bereits 
ermähnten  Ort). 

pale,  ba,  bort;  borrrjin,  ba= 
fim,  nad)  bort;  bon  ba, 
bon  bort,  barjer. 

hapale,  ba§felbe  tbie   pale. 

palee,  baSfeloe  mie  pale  (mit 
bem  Ijierneben  gefennjeid)= 
neten  Untetfct)iebe). 

papahapa,  gerabe  rjier;  ge= 
rabe  lieber,  r)ierf)in,  nadj 
I)ier;  gerabe  bon  Ijter. 

palepale,  gerabe  ba,  bort; 
gerabe  bortljin,  bar)in, 
nad)  bort;  gerabe  ba|er, 
bon  ba,  bon  bort. 


III.  (Stamm  ku. 

(©ine  ungefähre  ©egenb  üe3etc£)itenb.) 

£)ie  Sebeutung  ift  fonft  genau  fo  rote  Bei  9tr.  II  an= 
gegeben  unb  rotrb  halber  ber  <®ür3e  toegen  tjier  nid)t  öott= 
ftänbtg  totebcr^olt. 

nyumbani  huku,  Bei  biefem  afleinfteljenb :  huku,  Ijier  u.  f.  m. 
£aufe  u.  f.  m. 


nyumbani  huko,    ba§felbe 

u.  f.  ro. 
nyumbani  kule,  Bei  jenem 

Ipaufe  u.  f.  m. 
nyumbani  hukule,ba§felbe. 
nyumbani  knlee,   ba§felbe 

U.  f.  m. 
nyumbani  kukuhuku,  ge= 

rabe  bei  biefem  ^aufeu.f.  tt>. 
nyumbani  kule  kule,  ge= 

rabe  bei  jenem  §aufe  u.  f .  m. 


huko,  ba§felbe  u.  f.  ». 

kule,  ba,  bort  u.  f.  tu, 

hukule,  ba§feI6e. 
kulee,  ba§felbe  u.  f.  tu. 

kukuhuku,  gerabe  bier  u. 

f.». 
kulekule,   gerabe  ba,   bort 

u.  f.  lo. 


144  Seition  26. 

246.  5htc(j  einige  anbere  formen  ber  ©emonftratiüe 
werben  abOerbiat  gebraust;  fo  bebeuten: 

hivi,  fo  (in  btefer  SBeife).  vilee,  fo  (in  jener  SBeife). 

hivyo"^  fo  (in  ber  ermähnten         vivihivi,  gerabe  fo,   ebenfo  (ge= 
hayo  /  2Beife).  rabe  in  biefer  SBeife). 

I?»    \  fo  (in  jener  SBeife).  vile\ile'.  9erabe  J^'M0  fo* 

hivile/   '    v     A  '  rabe  tn  jener  äöeife). 

247.  2lud)  ndivyo  bebeutet:  fo  (ift  e§).    Übrigens  !onn 

man  aud)  Oor  alle  biefe  formen  (aufjer  ndivyo)  nod)  kama 

(tote)  feigen:  kama  hivi,  kama  hivyo,  kama  hayo  u.  f.  to. 

kama  ni  vile,  kama  ndivyo  ^  ._„,„    -  f„  ia    ,.„+„..  v-  r 
t  .,'.,.         -i      i  toenn  e§  fo  tft,  unter  btefen 

aSTa  hiuX        Tlle  i      « W"** 

kama  sivyo,  ikiwa  sivyo,  toemt  e§  nict)t  fo  ift. 
watu  ni  kama  hayo    \  ffl  ^  bk  g^ 
ndivyo  tabia  ya  watu;    '      ' 

248.  „©oldjer,  foldje,  fotdjeS"  tt)irb  burdj  kama  (tote) 
mit  fotgenbem  fjintoeifenben  $ürioort  cmSgebrucft,  3.  35. 
sijaona  mambo  kama  hayo,  foldje  Singe  Ijabe  td)  nod) 
nidjt  erlebt  (toörtlid)  gefeiert). 

249.  Slbgeleitete  Serben1  »erben  auf  fotgcnbe  Söeife 
gebitbet: 

a)  neutropctffiüe,  mit  ber  (Snbung  -ka. 

b)  regier  ofe,  mit  ber  (Snbung  -na. 

c)  faufattbe,  mit  ber  ©nbung  -sa,  -za,  -sha,  -ya. 

d)  inOerfiOe,  mit  ber  (Snbung  -ua. 

e)  intenftöe,  mit  ber  ©nbung  -za,  ober  burdj  33er= 
boppelung^ 

250.  S)ie  neutrojmffiöen  Beittoörter  toerben  burdj 
bie  ©nbung  -ka  bon  tronfitiüen  3etitoöriern  in  ber  2lrt 
abgeleitet,  baf}  ba%  fdjliefjenbe  -a  (u)  berfelben  in  i  0er= 
rocmbelt  tt)irb: 

•kata,  fdjneiben:  -katika,  gefd)nitten  toerben. 
-kharibu,  gerfiören:  -kharibika,  gerftört  tterben. 

25erba  auf  i  unb  e  fügen  bie  5lbteitung§filbe  ofjne  3Ser= 
änberung  an,  3.  33. 

-badili,  änbern:  badilika,  fid)  änbern. 
-samehe,  Oerjeitjen:  -sameheka,  üerjeifjltd)  fein. 


1  aSergl.  bie  Slfifyanblung,  bon  (S.  Oötr:  Stte  abgeleiteten  SSerfia 
im  ßiftoa^Üi,  in  meiner  3eiiftf)rift  für  afritanifäje  unb  ojeanif^e 
©prägen,  1896,  ©.  249  ff. 


abgeleitete  geittoörter.  145 

SSerba,  bie  öor  ber  ©nbung  einen  33otat  fja&en,  raerfen 
baZ  f(J)lte^enbe  a  einfadj  ab  unb  fügen  bann  -ka  an,  g.  33. 
-pasua,  gerrei^en  (tr.);  -pasuka,  gerret^en  (intr.)1. 

^aufattoe  Serben  auf  -sha  bilbeu  baZ  31eutrotoaffiöum 
burdj  Sertrmnblung  biefer  (Enbung  in  -ka,  g.  33.  -stusha, 
erfdireden  (tr.):  -stuka,  exfd&recfeti  (intr.). 

3)urd)  Sertoanblung  in  bte  neutrotoaffibe  $orm  erhalten 
bie  tranfitiben  3ettroörter  eine  23ebeutung,  bie  fid)  ber  be§ 
^affiben  nätjert,  aber  fid)  baburd)  bon  bemfelben  unterfajeibet, 
baft  ntctjt  auf  baZ  eigentliche  Seiben,  fonbern  auf  ben  ba= 
burd)  berurfadjten  3uftanb  baZ  ^>auptgetr)id)t  gelegt  tbirb. 
Nyama  imekatwa  fjeift  einfad):  baZ  SIeifdj  ift  ger= 
fdjnitten  boorben;  aber  nyama  imekatika  bebeutet:  baZ  f^Ieifc^ 
ift  in  ben  3ufianb  be§  3erfd)nittenfein§  gekommen  =  ift 
gerfdjnitten.  -pasua  kitu  bebeutet  „ettba§  gerreiften",  baZ 
üßaffib  -pasuliwa  „gerriffen  toerben",  aber  baZ  -fteutrobaffibum 
-pasuka,  in  ben  3uftanb  be§  „3erriffentoerben§"  fommen  = 
bon  felbft  gereiften. 

§äufig  f)at  biefe  ^orm  bm  üftebenbegriff  ber  baffiben 
3!Jlöglid)!eit,  ber  3}lögtic^leit,  mit  einem  ©egenftanb  fo  unb 
fo  gu  berfaljren,  3.  23.  chakula  hiki  hakiliki  (Don  -la,  effen), 
biefe  ©beife  fann  nidjt  gegeffen  »erben,  e§  ift  nidjt  mögtid), 
biefe  ©peife  gu  effen,  fie  ift  nidjt  efjbar. 

®ie  beutfdjen  5lbje!tiüe  auf  -bar  muffen  fämtlid)  burcft 
Serben  in  biefer  $orm  tbiebergegeben  toerben,  in  ber  teueren 
33ebeutung  ift  neben  ber  (Snbung  -ka  audj  bie  ©nbung  kana 
für  neutropaffibe  Serben  übtid),  toie  g.  33. 

-pata,  erlangen,  befonvmen:  -patikana,  erlangt  tuerben  tonnen, 

gu  erlangen  fein,  gu  befotnmen  fein,  erreidjbar  fein, 
-ona,  fet)en:  onekana,  gefeiert  toerben  tonnen,  fidjtbar  toerben, 

fdjeinen,  erfdjeinen. 
-jua,  tt)iffen:  -julikana,  gettmjjt  merben  tonnen,  toifjbar  fein, 

befannt  fein, 
-tambua,  toieberertennen :  -tambulikana,  erfennbar  fein. 

251.  9tecibrofe  Serben   roerben  burd)  -na   abgeleitet, 
ba§  bei  Serben  auf  a  ofme  toeitere§  an  bie  (£nbung  tritt,  g.  33. 
-penda,  lieben:  -pendana,  einanber  lieben, 
-piga,  fdjlagen:  -pigana,  einanber  fdjlagen. 

Serba  auf  i,  e  unb  u  bilben  bie  recibrofe  O^rm  bon 
ber  objeftiben: 

1  SDodj  toirb  in  biefem  ^atte  nidjt  feiten  lieber  bie  objeftiüe 
$orm  bei  ber  Ableitung  %a  ©runbe  gelegt. 

Output  ßont>.=©rcmtmatt£.  10 


146  ßeJtion  26. 

-saddiki,  glauben:  -saddikiana,  einanber  glauben, 
-samehe,  bergeben:  -sameheana,  einanber  »ergeben, 
-karibu,  ftd)  nähern:  -karibiana,  fid)  einanber  nähern. 

2)ie  23ebeutung  ber  $orm  tft  ou§  ben  gegebenen  33et= 
fielen  ofjne  toeitereS  !lar;  banaä)  beäeidjnet  fte  bie  gegen= 
fettige  Sesteljung  einer  §anbtung  auf  gioei  ober  mehrere 
*J}erfonen. 

252.  $on  ben  faufatiben  Serben  tft  bereits  früher 
bie  9tebe  geroefen  (§  84).  (£§  firtb  Ijier  bret  berfcfjiebene 
23ilbung§toetfen  ju  unterfdjeiben,  unb  ba§  SBörterbudj  fjat 
^uffdjtufe  barüber  gu  geben,  roettf)e  bei  jebem  einzelnen  3eit= 
toort  bie  getoölmltd)e  tft: 

a)  9Jcit  bm  ©uffigen  -isha,  -esha  ober  -iza,  -eza.  Sie 
mit  i  cmlautenbe  ©nbung  rotrb  getoärjtt,  roenn  ber 
Stamm  be§  SBerbumS  ben  2)ofal  a,  u  ober  i  Ijat, 
fonft  bie  mit  e  cmlautenbe.  S)ie  (Snbung  -a  be§ 
einfachen  3)erbum8  fällt  bor  btefen  StbleitungSftlben 
au§,  3.  SO. 

-zama,  finfen:  -zamisha,  finfen  madjen,  fenfen. 

©eb,t  ber  (Snbung  ber  SBofat  e  ober  i  borauf,  fo 
faßt  ber  anlautenbe  95o!at  ber  91blettung§filbe  fort: 

-jaa,  öott  werben:  jaza,  füllen. 

-zoea,  fid)  gemölmen:  -zoeza,  getttöljnen. 

-ingia,  l)inetnger)en :  -ingiza,  hineinbringen. 

Sttandje  Serben  auf  -ka  bertoanbeln  biefe  bei  ber 
23ilbuug  be§  $aufattb§  anfdjeinenb  in  -sha,  3. 33. 
waka,  brennen:  washa,  an^ünben. 

2)ie§  tft  aber  bielmeljr  fo  gu  erftären,  bafj  betben 
ber  gemeinfame  ©tamm  -waa,  fcrjeinen,  leuchten,  p 
©runbe  liegt,  öon  bem  tu  bem  einen  $att  ein  neutro= 
paffte,  im  anberen  ein  faufattöeS  3eittoort  abgeleitet 
roorben  tft. 

Söann  übrigens  bie  (Snbung  -isha  (-esha)  unb  wann 
-iza  (-eza)  jur  üöertoenbung  fommt,  barüber  täfjt  ftd) 
bisher  nichts  SefttmmteS  fagen.  2Benn  ba§  ©runb= 
roort  arabtfdjen  UrfprungS  ift,  fo  roirb  meiftenS  ba§ 
©ufftj  -isha  (-esha)  geroäljlt;  SSerba  mit  einem  SSofal 
bor  bem  ©djlufc-a  beborjugen  -iza  (-eza);  SSerba  mit 
ben  $lblettung§enbungen  -ana  unb  -ama  in  ber  bieget 
-isha  (-esha). 

b)  ®ie  95erba  auf  -ta  bitben  ttjre  faufattbe  $orm  burdj 
SSerroanblung  biefer  (ümbung  in  -sa,  3.  39. 


abgeleitete  3etttoörter.  147 

-takata,  rein  fein:  -takasa,  reinigen. 

-tota,  unter jinlen:  -tosa,  unterfinten  foffen. 

-tokota,  fo^en  (intr.):  -tokosa,  fodjen  (tr.);  ober: 

-pita  (öorüberge^en) :  -pisha  unb  pitisha  (oorbeigeljen  laffen). 

c)  ÜDlandje  Sßerfia,  befonber§  foldje  mit  fdjtiefjenbem  n, 
p,  v  (w),  berroenben  bie  Qcnbung  -ya  jur  23itbung 
ber  faufattben  $orm;  babei  töirb  p  bor  y  ju  f,  w 
bor  y  31t  v. 

-ona,  feljen:  -onya,  geigen, 
-ogopa,  fürcfjten:  ogofya,  einflüstern, 
-lewa,  betrunfen  fein:  -levya,  beraufdjen. 

2Ba§  bte  23ebeutung  ber  faufattben  $orm  anlangt, 
fo  ift  ju  unterfdjeiben,  ob  baZ  ©runbtoort  intranfitib 
ober  tranfitib  ift. 

3m  erfteren  %aUe   roirb  ba§   abgeleitete   $aufatib 
tranfitib,  im  letzteren  bobbelt  tranfitib,  3.  23. 
-pona,  gefunben :  -ponya,  madjen,  bafj  einer  gefunbet  =  üjn 

feilen, 
-lewa,  betrunken  roerben :  -levya,  machen,  bafj  einer  betrunfen 

roirb,  ib,n  beraufdjen. 

©agegen: 
-piga  mtu,  jemonben  fdjlagen:   pigiza,    motten,   bafj  einer 

einen  anbern  fernlägt,  jum  «Schlagen  üeranlaffen. 
-taua,  roäljlen:   -tauza,  madjen,  ba|  jemanb  etroa§  (ober  je= 

manben)  roäljlt,  -wm  2BätjIen  beranlaffen. 

253.  S)ie  inberfibe  ^orm  roirb  burdj  23erroanblung  be§ 
€nbung§bofal§  in  -ua  ober  -oa  gebilbet;  bie  ßnbung  -ua 
roirb  gebilbet,  roenn  ber  Sßoral  be§  @runbroorte§  a,  e,  i 
ober  u  ift,  fonft  -oa,  3.  23. 

-fumba,  fcljliefjen:  fumbua,  öffnen, 
-unga,  üerbinben:  ungua,  trennen, 
-runga,  binben:  fungua,  lo§binben. 
-ruma,  roeben:  fumua,  cm§einanbertrennen. 
-kunja,  falten:  kunjua,  au§einanberfctlten. 

Sßie  erfidjtlid),  roirb  burd)  biefe  ©ubungen  bie  23e= 
beutung  ber  ©runbform  in  ir)r  ©e  gen  teil  berfeljrt. 

254.  ©ie  intenfibe  porm  rjat  groei  23itbung§toeifen. 
Einmal  fann  fie  mit  benfelben  ©ufftjen  gebilbet  »erben 
roie  bie  faufatibe,  3.  23. 

-kana,  leugnen:  -kanisha,  ableugnen, 
•ponya,  feilen:  -ponyesha,  gänjjlicf)  feilen, 
-kasiri,  ärgern:  -kasirisha,  ftarf  ärgern. 

10* 


148  ßeftton  26. 

2)odj  tft  biefe  23ilbung  int  allgemeinen  im  ©nai)ili  feiten; 
fie  berftärrt  bie  23ebeutung  be§  @runbtoorte§. 

255.  3u  ben  intenfiben  Sormen  gehören  audj  bie 
burd)  ganje  ober  teilmeife  Sßerbobbelung  gebilbeten  SBerba 
(bie  Sogenannten  ^teratibformen),  3.  33. 

-tafuta,  jucken:    tafutatafuta,    immer  mieber  jucken,  burd)= 

fudjen,  überall  fudjen. 
-kata,  fcfineiben:  -katakata,  immer  mieber  fcr)netben,  in  gcmj 

gleite  ©tücfe  ftf)neiben. 
-zima,  berlöfcfjen  (unb  baljer  !alt  merben):  zimazima,  falt  fein, 
-metuka,  glänzen:  memetuka,  funfein, 
-potoa,  Iriimmen:  -popotoa,  berbrefjen,  berrenfen. 

•ftidjt  feiten  toexben  einer  ©runbform  mehrere  ber  er- 
mahnten  2loIeitung§enbungen  gleichzeitig  angefügt,  3.  23. 
-pata:  -patana:  -patanisha. 

Mottet. 

mnyororo  (II.),  ßette.  fuatana,  einanber  folgen,  hinter* 

mnara*  (II.),  Sturm,  einanber  getjen. 

kheri*  (III.),  ©lud  -pitika,  gangbar  fein. 

chapa*  (III.),  «Stempel.  -zidi*  (mit  3nfin.),  immer  mefir 

siku  ya  juma  (III.),  Freitag.  (etto.  tljun). 

nanga  (III.),  Slnler.  -fahamu*,  fidj  entfinnen. 

boraa  (III.),  Umzäunung,  -bomoka,  einftürjen. 

fahamu*  (III.),  ©rimterung.  -tisha,  ergreifen,  in  Ofurdjt  fefeen. 

bilauri*  (III.),  ©Ia§.  -tengeneza,  regeln. 

ujambo  (VI.),  Söoljlbefinben.  -tunza,  toar)rne|men. 

wakati*  (VI.),  QtiL  -danganyika,  fidj  betrügen  laffen.. 

-onana  na,  äufammentreffen  mit.  -cbukiza,  Raffen  madjen,  fidj  ben 

-amkia,  jm.  guten  SOlorgen  f agen.  §a£  jemanbe§  ju^ieben. 

-patanisha,     miteinanber     au§=  -vuinbua,    entbecten,    auf    ettoaä 

föf)nen.  -tumia,  benutzen,  [iommen. 

-pigana,  einanber  fdjlagen.  -tumai*,  rjoffen. 

-tangulia,  ber  erfte  fein,  anfangen,  -ridhisha*,  änfriebenftetten. 

-shauriana*,  fict)  miteinanber  be=  -timmiza*,  oottenben. 

raten.  sawa*,    gleict),   gleichmäßig,   au§= 
-pokezana,  einanber  ablöfen.  geglichen. 

ya  nini,  too^u? 

Üfittttß  52. 

Nafurahi  Sana  kwonana  nawe.  Killa  siku  wanakwenda* 
kwamkiana  njiani.  Kwa  kheri  ya  kwonana ! x  Khatti  hiyo 
haikufai  neno,  haina  chapa.  Wazee  wamewapataniska.  Hiyo- 
si  sababu.  Killa  mwenyi  khatti  ya  deni  ao  mkataba  wo  wote- 
(wo  wote  =  irgenb  ein)  aje  siku  ya  juma,  khatti  zote  zipigwe 


1  2Börtlicfj:  auf  ba§  ©lud!  be§  ©inanberfef)en§  =  auf  2Bieber= 
fefjen. 


Abgeleitete  3eittoörter.  149 

chapa  pamoja.  Kweli  tumepigana,  lakini  aliyetangulia  kupiga 
ni  yeye.  Tumeshauriana  saa  mbili.  Sasa  wakati  wa  kupo- 
kezana.  Killa  mnyainpara  achukue  bendera  yake  ndogo  na 
wapagazi  wake  wafuate  bendera  hiyo  tu.  Fuataneni  karibu. 
Njia  hü  haipitiki  kabisa  wakati  huu.  Inapatikana  p'embe 
nyingi  huko?  Mnyororo  wa  nanga  umekatika.  Yeye  mtu  wa 
kugeukageuka,  si  natu  sawa.  Mgonjwa  killa  siku  anazidi 
kupata  ujambo,  mganga  huyo  amemponya  kabisa.  Haifai 
kupika  vyakula  vilevile  killa  siku.  Amevaa  nguo  rangi 
yake  vilevile  kama  nguo  yako.  Ameniambia  maneno  yaleyale 
xiliyosema  wewe. 

Attfgafie  52. 

2)ie  (£rben  felbft  fjaben  fiä)  balnn  geeinigt,  allen  93efijj  gu  t>er= 
faufen,  ^ßflangung,  Käufer  unb  aEe§,  unb  ba%  (Selb  gu  teilen.  @§ 
ift  verboten,  ©ctoefjre  unb  Munition  eingufürjren.  SBiebiel  Präger 
inerben  t)ier  gu  befommen  fein  ?  Sßaut  eine  grofje  Umgaunung,  öiel= 
leidjt  roerben  bie  ©ingeborenen  in  ber  9iadjt  (Äff.)  fämbfen  fommen. 
SBenn  iä)  mid)  redjt  (venia)  entfinne,  |at  er  mir  bie  nämlichen  Sßorte 
gefagt.  3d)  r)abe  feine  Erinnerung  an  (©enitib)  bie  erroäfinte  <Sad)e. . 
®iefer  Sturm  erfdjrecÖ  bie  Seute,  roeil  er  einftürjen  fann.  ^Regele  bie 
ertt>äf)nten  Angelegenheiten,  toie  (ÜMatibum  -vyo-  Beim  SSerbum)  bu 
felbft  ttntift  (-penda).  5Dton  §erg  Bat  fefjr  begehrt  (-penda),  mit 
bir  [roieber]  gufammengutreffen.  güfjrt  (-peleka  ob.  -enda)  biefer 
2ßeg  nad)  ber  ©tobt?  —  3a,  aber  er  ift  jefet  ntdjt  gangbar,  ©r 
tjcrfterjt  nid)t  feine  Angelegenheiten  (maneno)  roafirguneijmen,  er  läfjt 
fid)  fiet§  betrügen.  6r  bat  fein  9£ed)t  befommen,  aber  er  rjat  fid) 
betn  £>affe  ber  Seute  au§gefe|t.  (Sr  ift  e§,  ber  bie§  (ba%  ermähnte, 
ty.  Sil  V)  guerft  in  (katika)  feinem  (Seifte  entbedt  bat.  ©ein  9lat 
ift  feb>  gut;  meine  Abfidjt  ift,  gerabe  ba§  («J3I.  ßl.  IV)  gu  tb>n, 
ma§  (-vyo-)  bu  fagt.  @r  r)at  au§  (na)  bemfelben  ©fafe  getrunfen, 
meld)e§  iä)  benutite.  @r  ift  ein  9ttann,  ber  gu  allem  brauchbar  ift 
(überfeine:  be§  9Jtad)en§  alle  Arbeit);  iä)  fjoffe,  er  roirb  biä)  gu= 
f rieben  ftellen.  3ä)  r)abe  lange  (sana)  gebraucht  (gefeffen),  um  biefe 
Arbeit  gu  boEenben.    ©iefe  (bie  ertüäfjnten)  llmftänbe  roogu? 

Mwenzi  mwema. 

Kidachi:  3$  fjatt-  einen  ßemteraben. 

1.  Nalikuwa  na  mwenzi,  2.  Lilipopigwa  msapata 
rafiki  kabisa.  kwa  siku  yetu  k'uu, 

Alikaa  nyumbani  kwangu,  twaliimba  nyimbo  nzuri, 

alikula  mkate  wangu,  twalicbeza  na  kiburi, 

rafiki  yangu  yee,  kwa  siku  yetu  k'uu, 

rafiki  yangu  yee.  kwa  siku  yetu  k'uu. 


■VW 


150  Seftion  26. 

3.  Zimepigwa  ngoma  zetu:  4.  Akapigwa  na  mishale, 
Washenzi  waja,  loo!  rafiki  yangu  yee. 

«Haya,  tupe  p'anga  zetu,  Macho  yake  yakivunja: 

na  mikuki,  ngao  zetu;  «Kwa  kheri!»  akasema, 

washenzi  waja,  loo,  sahibu  yangu  yee, 

washenzi  waja,  loo!»  sahibu  yangu  yee. 

yee  =  yeye.  loo!"  Slugruf  ber  SSertotmberung. 

meapata,  ein  Sans.  haya,  auf!  tt>of)Ian!  bortoärt§! 

-piga  msapata,  gum  Sanj  auf=  mkuki,  <Bpux, 

siku  k'uu,  fjefttag.  [fipielen.  ngao,  ©djüb. 

-cheza,  fptelen,  tanjen.  sahibu*  =  rafiki. 

kiburi*   ©tolä.  mehale,  *PfeiL 


^ie&Enunö5toan3i0|tE IM  tion.  Somo  la  saba 
u  ishrin. 

Die  präpoftttonen  unb  präpofitionellcn  2IusbrMe. 

256.  Qüigentlidie  präpoftttonen  finb  im  ©uatjili  nur 
-a,  na  unb  kwa.  Sludj  kätika  fann  f)eute  als  fold)e  be= 
trautet  mexben,  oBtt)or)I  e§  eigentlich  au§  kati  ka  (inmitten 
öon)  äufammengetoadjjen  ift,  ebenfo  hatta,  tangu,  toka 
(tokea),  mpaka. 

257.  Sagegen  ijibie3^to^uneigentli(|en5|}räpofitionen, 
ober  beffer  gejagt,  ber  fcxäpofitionetlen  ^Beübungen  äiemtidj 
ertjebltcr). 

258.  25on  ben  eigentlichen  ^xäpofitionen  ift  -a  in 
feinem  ©ebxaudj  auf  ben  9lu§bxuct  be§  ©enitiöoer^ält= 
ntffeS  befcbränft, 

259.  na  roirb  folgenbexmafien  gebraust: 

a)  3um  5lu§bxud:  be§  2Serbunbenfein§  mit,  ber  23e= 
gteitung,  3.  23.  hufanya  urafiki  na  watu  wote, 
er  macbt  gfreunbfdjaft  mit  allen  Seilten;  amekuja  na 
watu  wawili,  er  ift  mit  gtoei  Scannern  gekommen; 
karibu  na  mashua  yako,  !omme  fjeran  mit  beinern 
SSrot! 

§iextjer   geboxt    and)   bie   äkrbinbung   kuwa   na, 
fein  mit  =  tjaben. 

b)  3ur  SSeäeidjnung  be§  logifdjen  ©ubjeftS  beim 
$affiö  ober  bei  neutxopaffioen  SSexben  (im  Seutfctjen: 


2>ie  ^rctyoftttonen.  151 

oon,  burdj),   3.  23.  umeamshwa  na  nani,   bon  roem 
bift  bu  getoetft  roorben? 

SBenn   bon  na  ein  berfönlidje§  $ürmort  abfangt,   fo 
werben  folgenbe  ^tnen  gebraust  (bergt.  §  7  tmb  §  229). 
nami,  mit  mir,  bon  mir.  naswi,  mit  tm§,  bon  un§. 

nawe,  mit  bir,  bon  bir.  nanyi,  mit  eud),  bon  eud). 

naye, mit ü)m(ü)r),  benimm (ifjr).     nao,  mit  Ümen,  bon  ü)nen. 
II.  $1.  nao     }  nayo 

III.  „     nayo    !  nazo 

IV.  „     nacho !    mü  ^m  (i^r)    bon     navyo!   m{t  ^         öon 
V.   „     nalo    l        ^  y^  nayo   f         ^ 

VI.    „     nao      j  v  '  nazo 

VII.   „     nako  — 

VIII.    „     napo    '  napo 

2lnmerf.  3m  91orbfuaf)iIt  fogt  man  ftatt  na  (in  ber  SSebeu= 
tung  „bon,  burtf)")  ni. 

260.  kwa  beaeidjnet: 

a)  baZ  Mittel  ober  2Berf3-eug,  3.  23.  kupiga  kwa 
fimbo,  mit  einem  ©toefe  fragen;  kwa  miguu,  3U  $uf3; 

b)  ba§  Sßertoeüen  bei  ober  bie  9licf)tung  einer  23e= 
toegung  3U  jemanbem  ober  ettoa§  fjin,  3.  25.  kwenda 
kwa  mganga,  3  um  STrgt  geJjen;  kwenda  kwa  kazi 
(bafür  autf)  kazini),  gur  5lrbeit  gelten; 

c)  ben  $rei§,  3.  23.  kwa  kima  kidogo,  um  einen  ge= 
ringen  5ßrei§;  kwa  reale  kumi,  für  geljn  SDotfar; 

d)  einen  begleitenben  Umftanb:  kwa  nguvn,  mit 
©etoalt;  kwa  mashaka  mengi,  mit  bieten  ©d)tt>terig= 
feiten; 

e)  ein  Sftafj,  3.  23.  kwa  cheo  hiki,  nadj  biefem  9DM3e; 

f)  einen  ©runb,  eine  llrfadje,  kwa  mvua,  toegen  be§ 
£ftegen§;  kwa  khofu,  au§  ^urdjt. 

£ängt   bon  kwa   ein  berföntid)e§  {yürtoort  ab,   fo 
mirb  ba§fetbe  in  biefem  %aUe  burdj  bk  befits  an  geigen  ben 
$ürtt)örter  ouSgebrücft,  3.  23. 
kwangu,  bei  ober  ju  mir  kwetu,  bei  ober  31t  im§ 

kwako,  bei  ober  gu  bir  kwenu,  bei  ober  gu  eudj 

kwake,  bei  ober  gu  it)m  (it)r).       kwao,  bei  ober  gu  ifinen. 

261.  Kätika  begeidjnet  im  allgemeinen  toie  ber  ßotatib 
einen  $unft  im  Zäunte  unb  gtoar  auf  bie  O^Sen  too? 
root)in?  unb  loo^er? 

(S§  erfe^t  bafjer  bie  5J3räbofttionen :  in,  an,  bei, 
gu  .  .  .  Ijin,  nad),  öon  .  .  .  f)er. 


152  ßeftion  27. 

5Iudj  auf  bie  Seit  fann  e§  übertragen  toerben,  3.  25. 
kätika  mwanzo  wa  mwaka,  ju  (am,  um)  Anfang  bei 
3alj)re§;  kätika  safari  ile,  auf  biefer  Steife. 

Katika  fann  fiet§  burd)  ben  bloßen  ßofattto  tiertreten 
merben: 

Stnmerf.  SDtitmüer  Ijat  e§  bie  SSebeutung  „toa§  anbetrifft, 
3.  25.  katika  summa  hü  haiui  watu,  tüa§  bie§  ©ift  anbetrifft,  fo 
tötet  e§  niemanben. 

262.  SDtefe  tote  bie  übrigen  einfadjen  ^rätoofttionen  re= 
gieren  ben  5I!!ufattö: 

hatta  1   bi§,   bi§  3U,    bi§  nad),   3.  93.  hatta  mlango,  6i§ 

mpakaj  gur  St^ür. 

tangu,  feit,  öon  ...  an,  3.  SS.  tangu  miezi  miwili,  feit  gtoei 

Monaten, 
toka  (tokea),   feit,   öon  an,  .3.  53.  toka  mwanzo,   öon  $n= 

fang  an. 

263.  SDie  torätoofttioneUen  2tu§brü(fe  befielen  meift 
au§  einem  §aupttoort  im  Stüufatib  (ober  ßolattn)  mit 
folgenber  ©enitiopartiM. 

©ie  Ijäufigften  finb: 

baada*  ya,  nad)  (öon  ber  3cit).  mudda  wa,  auf,  für  (fo  itnb  fo 

kabla*  ya,  öor  (öon  ber  3eit).  fange  3eit). 

nyuma  ya,  rjinter.  mfano  wa,  gemäf;,  nad). 

mbele  ya  (ober  za),  öor  (örtlid)).  rnwisho  wa,  am  (£nbe  öon  = 

juu  ya,  auf,  über,  oberhalb ;  gegen.  nad). 

chini  ya,  unter.  mzingo  wa,  runb  um,   um  .  .  . 

ndani  ya,  innerhalb,  in.  fierum. 

nje  ya,  aufjerrjalb.  pande  zote  za,  runb  um. 

beina*  ya  1   3toifd)en,  unter  pamoja  na,  3ufammen  mit. 

katikati  ya/    (=  3rotfd)en).  upande  wa,  nafje  bei. 

kando  ya  (ober  la))_  Iäng§,  wakati  wa,    bei  (=   3ur  3eit), 

kandokando  ya       /  neben.  roä^renb. 

karibuya^  oei, nahebei ; gegen(un=  zayidi  ya,  aufjer,  über  . . .  t)inau§. 

karibuna/  gefäfire  3aftlangabe).  upande  wa  pili  wa,  j;enfeit§. 

kati  ya       "l  inmitten    Jtoiidien  uPan(^e  ÜUU  wa>  bie§feit§. 

katikati  yaj  '  0     \  )    •  ng'ambo  ya  hapa  ya,  bie§feit§. 

mahali  pa,  anftatt,  anfiette  öon.  kwa  sababu  ya\_   mc,m 

kinyuma  cha,  nad)  (lof.);  gegen.  kwa  ajili  ya      j 

kwa  kuteta  na,  im  SBiberftreit  bilä*   pasipo  (mit  %tt),  of)ne. 
mit;  gegen. 

264.  <£>dngt  öon  einer  biefer  SBenbungen  ein  öerfön= 
ItdjeS  ^üriüort  ab,  fo  mirb  na  rote  getoöfmltd^,  ya  (ober  la, 
za,  cha  etc.)  nrie  kwa  beljanbelt,  alfo  nyuma  yangu, 
rjtnter  mir. 


5ßräbofitioneEe  2tu§brücte.  153 

%8öxtet+ 

mua,  5ßt.  miwa  (II.),  3udtxxof)X.      ujira*  (VI.),  ßotjn. 

salamu*  (III.),  ©rufe.  upepo  (VI.),  SSinb. 

eheria*  (III),  ©efetj.  -dai*,  gert^tfid^  forbernüon(kwa). 

tabia*  (III.),  (£t)arafter.  -hukumu*,   urteilen,   öerurteiten. 

daawa*  (III.),  9tedjt§ftreit.  -shuhudia*,  bezeugen. 

yamini*  (III.),  ©ib.  -eneza,    befaunt    macfjen,    p\ibli= 

taarifu*  (III.),  ^Defloration.»  gieren. 

hesabu*  (III.),  3at)t;  3led)nung.        -tambua,  beurteilen. 

alama*  (III.),  3^icf)en.  -gombewa,  ftreitig  fein. 

nambari*  (III.),  Stummer.  -oza,  üerfjeiraten. 

namna*  (III.),  Formular.  -pasa  (mit  3I!f.),   gebühren,   ju= 

bandari*  (III.),  §afen.  tommen. 

zamu*  (III.),  Söadje.  -tanguliza,  jm.  etwas  borfdjiejjen. 

thawabu*  (III.),  SSetofjnuug.  -kata,  abrieben. 

bald*  (III.),  9ieft.  -uliza  khabari,  (gertdjtlicf))  unter= 

daftari*  (III.),  £Budj,  Diegifter.  -kubali*,  annehmen,  [fudjen. 

k'ambi  (III.),  Sagerütatj,  -panga,  tagern. 

nyika  (III.),  ©tefcpe.  -aiika,  einlaben. 

ndoaua  (III.),  Singet.  amrua*,  aber.  • 

baraka*  (III.),  ©egen.  rnarufuku*,  berboten. 

t'aka  (III.),  ©crjmttfe.  zamani,  frühere. 

hakimu*  (V.),  Stifter.  vingine,  anbertoeit. 

jarifu*  (V.),  üfteij.  illa*,  aufjer. 

meko  (V.  9J3L),  $euerfteite.  assubuhi  na  rnapema,  ganj  frütj 

ushujaa*  (VI.),  Sabferfeit.  am  DJtorgen. 

Übung  53. 
Bwana  wangu,  salamu  sana,  amma  baada  ya  salamu, 
uje  k'wangu  leo  alasiri.  Nadai  kwako  fedha  yangu,  beina 
yetu  sheria  (seil,  füll  entfd)eiben).  Kwanza  toa  mapesa  ulivyo- 
hukumiwa  (-vyo-  =  föie),  khalafu  peleke  daawa  yako  rubele 
ya  hakimu  mkubwa.  Ni  kweli,  ninashuhudia  kwa  macbo 
yangu.  Juu  ya  nani  (seil,  faßt  e§,  lüftet  e§)  kulipa?  Gharama 
ya  meza  juu  yako.  Eneza  amri  bii  kama  dasturi  katika  mji, 
watu  wote  wasikie.  Natambua  tabia  ya  watu  kwa  (nadj) 
mambo  yao.  Mpaka  huu  umegombewa  tangu  zamani.  Maru- 
fuku  kuuza  ao  kununua  watumwa  bila  rukbsa  ya  sirkali. 
Bwana  wako  amekununua  kwa  mali  yake;  wataka  mali  yake 
impotee  burre?  Sina  daawa  naye.  Juu  ya  nani  yamini? 
Yamini  juu  yako.  Amerudi  kwao  akaozwa  vingine.  Katika 
(ttQtr))  dasturi  yenu  yampasa  adbabu  gani?  Sina  sbauri  naye. 
Andika  katika  taarifu  yako  hesabu  ya  robta,  alama  yao  na 
nambari  yao.  Namna  za  taarifu  huuzwa  katika  fordha.  Apime 
((£§  fott . .  . .)  mtama  wake  mbele  yako.  Tumekosa  katika  hesabu. 
Hapana  rukhsa  kushusha  wala  kupakia  mali  illa  katika  ban- 
dari zenyi  fordha.  Zamu  yako  ni  tangu  lini  hatta  lini?  Musa 
amepata  thawabu  kwa  sababu  ya  ushujaa  wake.  Kazi  yake 
kusafiri    na   Wazungu.     Kwenu    wapi?     Vema    bwana,    amri 


154  ßeftion  27. 

kwako  wewe  (=  bu  f)aft  -m  befehlen).  Utakwenda  kwa  miguu  ao 
utapandapunda?  Tukate  (=balmen)njiakwamiundu.  Majiyafika 
(reichen)  hatta  wapi?  Meko  nifanye  wapi?  —  Huko;  si  karibu  ya 
khema  yangu.  Waskeni  moto  mkubwa  katikati  ya  boma.  Huyu 
jumbe  ameshtaki  wapagazi;  asema  wamekwiba  miwa  katika 
shamba  lake.  Baada  ya  wapagazi  watano  watano  afuate  askari 
mmoja.  Askari  wangine  wote  wafuate  nyuma  ya  wapagazi. 
Kazeni  mwendo,  watoto,  kwenu  mtapumzika.  Niraekutanguliza 
msbahara  wa  mwezi  mmoja  wakati  wa  (gur  3^it  be§)  kwondoka. 
Katika  (t>on)  ujira  wako  nakata  rupia  t'ano.  Bassi,  nussu 
nitaleta  kesho,  na  baki  baada  ya  siku  t'atu. 

3(ufflo6c  54. 

2ßer  Ijat  (=  auf  wem  [ift  c§])  bie  ©eridjt§foften  ju  gafjlen? 
Dfyne  ju  unterfud)en,  fann  id)  nidjt  urteilen.  @ut,  wir  wollen  ber 
©renje  Don  Anfang  bi§  ju  @nbe  folgen,  ©et  gebitlbig  (mit  ©e= 
bulb)  im  Unglücf.  $d)  bin  wegen  ber  ©flauem  fortgelaufen.  $eber 
#©ä)ulbfd)ein  mufj  (sberti)  in  ba§  9xxegierung§bud)  (93ud)  ber  Regierung) 
eingetragen  (-andika)  unb  abgeftempelt  werben.  3d)  Ijabe  feit  geftern 
mit  ilmi  gefprod)en,  aber  er  nimmt  meinen  üfrtt  nid)t  an.  S^ber 
üftenfd)  fennt  bie§  ©ebot  (amri),  e§  ift  in  jebem  Ort  (mji)  puMi= 
jiert  worben.  3'cbcr  Wlaxu\  Ijat  (blofjer  $onj.)  bor  feinem  £>aufe 
ju  fegen.  $dj  wiE  nid)t  auf  (ndani  ya)  einem  früheren  Sagerfctajj 
lagern.  3ft  bor  un§  2BaIb  ober  ©teübe?  3Sietteiä)t  Ijaben  fidj  bie 
äßilben  in  (innerhalb)  bem  fjoljen  (großen)  ©rafe  berfiedt.  2>ein 
©flabe  ift  an  (kwa)  ben  ^ocfen  geftorben.  3d)  werbe  in  (innerhalb) 
einem  anbern  53oote  folgen.  Söftt  (kwa)  biefem  Sßinb  werben 
wir  ben  Spafen  bleute  nidjt  erreid)en  (-fika  mit  £of.).  SBann  ftfdjt 
ifjr?  —  2Bir  fahren  ganj  frür)  am  borgen  au§  (ausfahren  ==  -toka) 
unb  (-ka-£embu§)  ftfdjen  bi§  Mittag.  ftifdjft  bu  mit  bem  ftejj 
ober  mit  ber  Ringel?  äöillft  bu  Tnorgen  5lbenb  bei  (kwa)  un§ 
effen?  ©ott  gebe  bir  ©egen,  bir  unb  beuten  $inbern  in  (katika) 
biefem  Saljre.  SBeifjt  bu  nidjt,  wo  mein  ©djtüffel  ift?  —  $d)  fyibe 
einen  ©d)lüffel  im  (innerhalb)  £ifdjfaften  ($inb  be§  £ifd)e§)  ge= 
feben.  33ift  bu  Dom  ©ouberneur  eingetaben  worben?  Sßo  ift  ber 
Hauseigentümer?  —  ^d)  wöd)te  (-taka)  mit  ifjtn  felbft  bcrtjanbeln 
(-patana).  SBiebiel  3immer  finb  in  (innerhalb)  biefem  £)aufe?  S)a§ 
lpau§  ift  feljr  fd)mu^ig  (Ijat  oiel  ©cfjmnft),  e§  liegt  bem  (Eigentümer 
ob  (e§  ift  auf  bem  (£.),  ba§  £>au§  ju  reinigen;  fo  fann  iäi  nidjt 
einjiefjen  (-ingia). 

Scfeftutf* 

Sie  ftjfjrfitrfjtc  tum  Wiknt  Stnfrfif nfriit . 

(B  war  einmal  ein  ÜRann  in  $airo,  ber  fjiefj  5lltbegi  $afdj= 
fafd)i.  Unb  er  war  ein  wenig  berrüdt,  unb  er  pflegte  in  ber  ©tabt 
®atro  fjerumjugeljen.  Unb  bie  $inber  barin  gingen  auf  ber  ©trajje 
fjinter  tfjtn  tjer  unb  Rotteten  über  it)n  unb  fdjrieen  il»m  ju:  5llibegi 


^räbofüionelte  2lu§brücfe.  155 

$afd)fafd)i,  5IIibegi  $afd)fafd)i;  in  berfelben  2Beife,  wenn  er  ging  nnb 
wenn  er  tarn,  liefen  ü)m  bie  $inber  bon .  Äairo  alle  Sage  eben= 
fo  nach. 

Ünb  (hatta)  an  einem  Stage  (5lff.)  bon  (katika)  ben  Sagen 
Würbe  e§  bem  5Ilibegi  jubiel,  bajj  ifjm  bie  $inber  nachliefen  nnb 
ü)m  gufdjrieen,  nnb  er  büdte  fid)  nnb  nafjm  einen  großen  «Stein  auf 
in  feine  §anb,  nnb  er  warf  jenen  Stein  in  (katika)  ben  Raufen 
jener  $inber  [r)inein].  Unb  er  (ber  Stein)  traf  ein  $inb  an  (katika) 
ben  $obf  unb  fällig'  itjm  ein  grofje§  £od)  hinein.  ©a§  $inb  fdjrie 
fefyr,  unb  [ba]  fam  fein  SSater  unb  faf)  (e§),  [bafj]  fein  $inb  fetter 
(feljr)  berieft  mar  (-ka-£embu§). 

Unb  er  fragte  e§:  SOßer  bat  (-ka-2:embu§)  bid)  gefcr)Tagen?  Unb 
ber  ^unge  (mtoto)  fagte:  9Hibegi  $afd)fafd)i  b,at  (-ka-S£embu§)  mid) 
fo  gefdjlagen.  21I§  ber  $ater  bie  2ßorte  feine§  $inbe§  rjörte,  nntrbe 
er  auf  ben  9Hibegi  $afcbfafd)i  ferjr  böfe  unb  fafjte  ben  5IIibegi  unb 
fdjlebbte  (trug)  it)n  bor  (hatta  katika)  ben  9tid)terftur)I  unb  fagte 
bem  9£id)ter:  £>iefer  9Hibeg  bat  (-ka-5£embu§)  meinem  Sobne  einen 
Stein  an  ben  $obf  (©enitib)  geworfen  (gefdjlagen)  unb  Ijat  ibn  eine 
grofje  Stelle  fdjmerjen  madjen.  Unb  id)  fjabe  i|n  bor  (katika)  ba§ 
©ericbt  (hokumu)  gebracbt.  S)u  Wirft  [fdjon]  bamit  (ya)  fertig 
werben.  Unb  ber  Dttdjter  fragte  ben  9Utbegi:  Sßarum  fyaft  bu  ben 
jungen  ofyne  ©runb  gefdjlagen?  Unb  51Hbeg  antwortete  ib,m  unb 
fagte  ju  bem  Siebter:  ^umlief),  o  Stidjter,  ©otte§  Segen  über  bem 
Sßrobfyeten !  Unb  ber  Siebter  fagte :  ©ott  fegne  ibn  unb  triebe  über 
um1.  S)a  fagte  er  iljm  jum  -^weiten  9Me:  D  Diidjter,  ©otte§ 
Segen  über  bem  ^robbeten!  3)er  Siebter  fagte:  S)er  Segen  ©otte§ 
fei  mit  iljm  unb  fein  triebe 2.  3)a  fagte  er  ibrn  -jum  brüten  -Jftale : 
O  Siebter,  ber  Segen  (5Jotte§  über  bem  9ßrobr)eteu !  Unb  ber  Siebter 
antwortete:  SLaufenbfadjer  Segen  fei  über  ifym*.  ®a  fagte  er  ibm 
jum  bierten  9ttale:  £)  Üiidjter,  ©otte§  Segen  über  bem  ^ßrobljeten!  ,.(J» 
Unb  ber  ^idjter  mürbe  be§  ©efd)reie§  bon  Utltbeg  fatt,  mie  (n£f)  : 
9Hibegi  ju  ü)m  fagte:  ©otte§  Segen  über  bem Jßrobljeten.  (Enblidj 
(hatta)  mar  ber  ^Kidt)ter  ber  Sadje  überbrüffig  unb  fagte:  3dj  ^abt 
ba§  ©efdjrei  fatt.  Unb  51libegi  antwortete  unb  fagte:  O  Dfüdjter, 
bu  fyafi  e§  fatt  (-chukiwa),  bem  SJkobrjeten  Segen  ;$u  münfdjen/  wie 
fott  id)  ($onj.)  [e§  bann]  nid)t  fatt  werben  (-udhika),  wenn  fie  mir 
alle  Sage  nadjf freien,  wenn  id)  auf  ber  Strafje  ger)e?  ©u  bift 
[fdjon]  bon  bem  einen  9ttafe  (9Jff.)  böfe  geworben  (-udhika),  wie 
[biet  mebr]  id)  [e§]  alle  Sage? 

®a  erfannte  ber  Siebter,  bafj  51Iibegi  feine  Sd)ulb  r)atte  unb 
fagte  ju  iljm :  $d)  banfe  fd)ön,  get)e  nad)  Spaufe,  511ibegi.  Unb  jener 
tte^s  feinen  jungen  beilen.  /U^w^y^' 

©a§  ift  bie  @efd)id)te  (khahari)  bon  (©enitib)  5Uibegi  ^afd)fafd)i. 

1  Slrabif^e  Formel:  Allähu  salla  wasällam  aleihi. 

2  „  „         Salla  'llähu  aleihi  wa  eällam. 

3  „  „         elfu  salätu  aleihi. 


156  Seition  28. 

ZO'övtev  unb  l$emevlimgen. 

.■  ©efdjicfjte,    kissa*  (IV.).  —  bon  =  ©enitiö.  —  einmal,  niä)t 
überf.  —  Kairo,  (mji  wa)  Musri.  —   ber  fjiefj  =  fein  Sftame  (roar). 

—  berrüclt  =  er  rjat  ©ämonen  (wazimu).  —  überf.  er  pflegte  au§= 
gugefjen,  gu  gelten,  gu  füagieren.  —  IjinterrjergeJien  =  -m-fuata  nyuma 
yake.  —  füotten  über,  -dhihaki*  (mit  2lft.).  —  1™.  gufd)reien,  -pigia 
makelele.  —  in  berfelben  Söeife,  vivyo  hivyo.  —  na-udhika  sana, 
e§  roirb  mir  gubiel,   iü)  roerbe  |et)r  beläfiigt.  —  baf3  —  kwa  sababu. 

—  fitfj  bücfen,  -inama.  —  aufnehmen,  -okota.  —  §aufen,  künde  (V.). 

—  treffen,  -pata.  —  überf.  faaltete  eine  grofee  Stelle;  fbalten, -pasua. 

—  berieft  fein,  -umia.  —  böfe  roerben,  -udhika;  anf  =  kwa  kha- 
bari  ya.  —  Siicfjterftufjl,  hukumu  ya  kadhi  (roörtlitt):  Urteil  be§ 
3tid)ter§).  —  fertig  roerben,  -isha.  —  roatum?  üoerf.  roa§  [ift]  bie  ttr= 
faä)e  gu  fragen.  —  oljne  ©runb,  burre.  —  anttoorten,  -jibu.  — 
nämlicfj,  yaani.  —  o,  ya.  —  ©otte§  ©egen  über,  salla  ala   (arab.). 

—  ^Proprjct,  nabii*  (V.).  —  fatt  roerben,  -udhika  kwa  kitu.  —  ©e= 
fcfjrei,  makelele  (V.  5ßl.).  —  oer  ©ad)e  überbrüffig  fein,  -chukiwa 
sana.  —  fatt  Ijaben,  -choka.  —  ©otte§  ©egen  roünfdjen,  -sallia*.  — 
5Jkobf)et,  mtume.  —  toie,  kefu*.  —  erlernten,  -jua.  —  ©djutb,  kha- 
tiya*.  —  idj)  banle  fcfjön,  ahsanta.  —  nad)  §aufe  gefjen,  -enda  zake. 

—  feilen  laffen,  -uguza. 


Sfictjtunöstaanstgjte  lEcßtton.    Somo  la  the- 
manja  u  islirin. 

Don  btn  Konjunfttonen. 

265.  2)er  ©eoraud)  eigentlicher  Äonjunf  Hotten  ift 
im  6ual)tlt  ätemltd)  Bcfcrjränft,  ba  bte  oböerbtaten  Tempora 
unb  ber  ^onjunftib  bte  Greift  oon  «®onjun!ttonen  ein|*cf)üe^en. 

©o  Bebeutet: 

a)  kapende,  unb  liebe! 

b)  nikapenda,  unb  id)  liebte. 

c)  nikapende,  unb  baft  id)  liebe. 

d)  nisikapende,  unb  bafj  id)  ntd)t  liebe. 

e)  nikali  nikipenda,  unb  id)  liebte. 

f)  nipende,  bajj,  bannt,  auf  bafj  id)  liebe. 

g)  nisipende,  bafjid)  nid)t  liebe,  bamit  (auf  bafj)  id)  nidjt 

liebe;  ob,ne  bafj  id)  liebe, 
h)  nikipenda,  trenn,  mann,  fobalb,  ba,  toeil,  obtnol)!, 

toäljrenb  id)  liebe, 
i)  ninapopenda,.  toenn  (=  Wann)  id)  liebe, 
k)  nipendapo,  toenn  (=  mann)  id)  liebe. 

killa  nipendapo,    fo   oft   id)   liebe;    marra    nipendapo, 

fobalb  id)  liebe. 


Sie  ßorrjunftionen.  157 

1)  nilipopenda,  al§,  wenn,   wann,   fobalb,  ba,   tt) eil, 

obwohl  id)  liebte, 
m)  nisipopenda,  wenn,   wann,   fobalb,  ba,   weil,    ob= 

wo  1)1  id)  nid)t  liebe  ober  liebte, 
n)  nitakapopenda,  wenn  (=  wann)  id)  lieben  Werbe. 
0)  nikiwa  nikipenda,  wätjrenb  id)  liebe, 
p)  nikiwa  nimependa,  wäbjrenb  id)  liebte,  geliebt  blatte, 
q)  nalipokipenda,  wäfyrenb  id)  liebte, 
r)  nisijependa,  beöor  id)  liebe,  geliebt  rjabe. 
s)  nisije  nikapenda,  beöor  id)  liebe, 
t)  nikitoa  kupenda,  fo lange  id)  nid)t  fomme. 
u)  nikiwa  nimekwisha  penda,  nadjbem  id)  bereits  geliebt 

f)atte. 
v)  ningependa,  Wenn  id)  lieben  Würbe.  * 
w)  singependa,  wenn  id)  nid)t  lieben  würbe. 
y)  ningalipenda,  wenn  id)  geliebt  blatte, 
y)  singalipenda,  wenn  id)  nid)t  geliebt  pttc. 
z)  nijapopenda,   im  ^alle  bafj,  felbft   wenn  id)   lieben 

würbe. 

266.  Suxd)  tiefe  Ofttle  öon  Seitformen  laffen  ftd)  alfo 
fotgenbe  $onjunftionen  orme  tüeitereS  ausbrühen: 

a)  nebenotbnenbe:  unb, 

b)  unterorbnenbe  unb  ^wor 

1.  äeittidje:  wenn  (=  wann),  al§,  wär)renb,  nad)  = 
bem,  beoor,  folange,  fobalb,  fo  oft, 

2.  begrünbenbe:  ba,  weil, 

3.  bebingenbe:  wenn, 

4.  bejmeäenbe:   bafj,  bamit,  auf  bafj, 

5.  einräumenbe:  obwohl  (obgleid),  obfd)on),  felbft 
wenn,  orjne  bafj. 

267.  Wufjerbem  fann  ber  blofje  Snfinitiö  kupenda  in 
ber  23ebeutung  „um  §u  lieben"  gebraucht  werben. 

268.  Sic  rjauptfäd)lid)ften  ^onjunftionen  be§  <Sua= 
tjili  finb: 

a)  na,  unb,  aud),  3.  23.  jua  na  mwezi,  (Sonne  unb  9Jconb; 
yeye  nami,  (öergl.  §  7)  er  unb  id);  naye  akawa- 
ambia,  unb  er  fpradj  ju  irjnen;  sema  marra  ya  pili, 
nami  nipate  kusikia,  fage  e§  nod)  einmal,  bamit  id) 
e§  aud)  Ijöre; 

na  hiyi,  unb  fo,  besljalb,  alfo,  3.  35.  na  hivi 
hutafanya  marra  ya  pili,  bu  Wirft  e§  alfo  nid)t 
roieber  i|un. 

1  Siefe  Oform  f)at  f)äufig  autf)  bie  SSebeutwig:  obwohl  itf)  liebe. 


158  Seitton  28. 

b)  wala,  unb  nidjt,  aber  nidjt,  3.  23.  nimemwita,  wala 
hakuja,  idj  Ejabe  ifjn  gerufen,  aber  er  ift  ntdjt  ge= 
fommen. 

wala  —  wala,  roeb.er  —  nodj,  3.  25.  wala  mtu 
wala  nyama,  roeber  Siftenfdj  nodj  S£ier;  baS  erfte 
wala  bleibt  getüöJtjnltcf)  fort,  menn  eine  negatioe  23erbal= 
form  im  ©a£e  ftetjt:  hakunipa  chakula  wala  nguo, 
er  rjat  mir  roeber  üftarjrung  nodj  Kleiber  gegeben. 

c)  tena,  ferner,  fobann,  roeiter,  unb  nun,  3.  23.  tena 
yamenipasa  kupanga  nyumba,  unb  ferner  mufj  id) 
ein  <£>auS  mieten. 

d)  ao,  ober,   3.  23.  frasi  ao  punda,    ein  $ferb  ober  ein 
,     (Sfet.     Sind)  fonft:    mpe   mshahara   wake,    ao   ata- 

kimbia,  gieb  iljm  feinen  ßorjn,  fonft  roirb  er  forttaufen. 

e)  anima  —  amma,  entroeber  —  ober,  3.  23.  amrna 
mimi  amrna  yeye,  entroeber  tdj  ober  er. 

f)  bassi  ober  bass. 

1.  2lm  5lnfang  be§  ©a|eS:  unb  .  .  .  benn,  unb  fo, 
nun  fo,  nun  roofjt,  nun  gut,  ferner,  nur,  blofc, 
allein,  genug;  alfo,  baf)er,  beSljalb. 

2.  hinter  einem  Söorte:  bieS  unb  nidjt  metjr,  fo  unb 
nidjt  anberS,  unb  bamit  gut,  bodj  (bei  5tuffor= 
berungen),  3.  23.  bassi  twende  sasa,  nun  fo  motten 
mir  jeljt  geljen;  nitakupa  rupia  sitta,  bass,  idj 
merbe  bir  6  9luj)i  geben  unb  bamit  gut;  njoo 
bassi,  lomm  bod)! 

g)  hatta. 

1.  üftebenorbnenb:  ©etoörjnlidj  fürjrt  e§  eine  3eitbe= 
ftimmung  ein  unb  ift  bann  mit  „unb,  unb  ba,  ba" 
3U  überfeinen,  3.  29.  hatta  siku  rnoja,  unb  eines 
SageS  nun;  hatta  baada  ya  mwezi  kupita,  unb 
ats  nun  ein  äßonat  um  mar. 

2.  Unterorbnenb :  bis,  bis  ba  (mit  bem  futurum 
bem  -takapo-^empuS  ober  bem  ßonjunttiü  oerbun= 
ben),  3.  29.  ngoje  hapa  hatta  nitarudi,  nitaka- 
porudi,  nirudi,  marte  I)ier,  bis  tdj  gurücEfomme. 
sIftit  bem  -lipo-£empuS :  hakupoa  mweli  wake, 
hatta  aliposhushwa  pwani,  er  genaS  nidjt  üon 
feiner  $rantf)eit,  bis  ba$  er  ans  ßanb  gefegt  mürbe: 
er  genas  erft,  als  er  ans  ßanb  gefegt  mürbe,  ober 
er  gena§  nid)t  eljer,  als  bis  er  ans  ßanb  gefegt 
mürbe.     Übrigens   ift   bie  ^onjunltion  hatta  ni$t 


S)ic  ßonjutitttonen.  159 

mit  her  gleidjtautenben  ^ßräpofiiion  unb  bem  2tb= 
öerb  3U  bermedjfetn.  Sa§  legiere  fteljt  in  negatiöen 
©äijen  in  ber  23ebeutung:  nic^t  einmal,  felbft  nid)t, 
audj  nidjt,  3.  23.  sitampa  hatta  kidogo,  idj  roerbe 
ifjm  nidjt  einmal  eine  «^leinigfeit,  nidjt  ba§  ©e= 
ringfte  geben. 
3.  Unterorbnenb :  bamit  (mit  bem  ^onjunftito). 
h)  kama  (kamma),  kana. 

1.  (23ei  23ergteidjungen,  menn  ber  smeite  Seit  fein 
3eitmort  ift)  3.  23.  ni  kama  baba  yangu,  er  ift 
mie  mein  2)ater;  nguo  kania  hü,  3eug  tüte  bie§  = 
foldjeS  3eng;  mti  huu  nigumu  kama  chuma, 
biefe§  ^>oIg  ift  Ijart  mie  Sifen;  nikama  —  ni 
kama  hivi,  mie —  fo;  namwona  kama  mgonjwa. 
idj  betraute  iljn  wie  (=  al§)  einen  Traufen; 

2.  tüie  (bei  23ergleidjungen,  menn  ber  gleite  Seil  ein 
23erbum  ift).  3n  biefem  3?atte  mirb  baz  9telatibum 
-vyo-  mit  bem  2Serbum  oerbunben,  3.  23.  unajua 
kama  alivyonitendea,  bu  meifjt,  mie  er  fidj  gegen 
midj  betragen  fjat. 

©ebräujlidjer  bafür  ift  ginsi  mit  folgenbem  -vyo- 
ober  blofj  -vyo. 

3.  bafj  =  kwamba,  ya  kwamba  in  einem  2lu§fage= 
fa|e,  3.  23.  wasema  kama  (kana,  kwamba,  ya 
kwamba,  audj  kwa  kuwa)  atakuja,  fie  fagen,  bafj 
er  fommen  mirb; 

4.  menn  (öergt.  §§  204—208); 

5.  ob,  3.  23.  uliza  kama  khabari  hü  imekuwa  kweli, 
erfunbige  bidj,  ob  biefe  üftadjridjt  maljr  ift; 

6.  al§  ob,  tüte  wenn,  3.  23.  anawaangalia  watumishi 
wake  kama  wangekuwa  watumwa  wake,  er  fieüjt 
feine  ®iener  fo  an,  al§  ob  fie  feine  ©flauen  mären; 
anafanya,  kama  amekasirika,  er  tljut,  al§  ob  er 
fidj  ärgerte. 

i)  kiisha  (kesha),  Ibaadaye,  baada  yake,  nyuma 
yake,  khalafu  unb  klialafu  yake,  unb  bann,  unb 
barauf,  unb  nadjtjer. 

k)  kwani,  benn,  meil,  ba,  3.  23.  hatatoka  'leo,  kwani 
mvua  inakunya,  er  mirb  ijeute  nidjt  ausgeben,  benn 
e§  regnet  (ober  meil  e§  regnet),  ©tatt  beffen  mirb 
audj  kwa  sababu  ya  ober  kwa  ajili  ya  mit  folgenbem 


160  ßefiton  28. 

Snfinitiö  ober  kwa  sababu  mit  einer  beliebigen  Sßer= 
baiform  gebraust. 
1)  illa*  (ila,  ela),  aufjer;  ausgenommen,  ba$;  toenn  nidjt; 
e§   fei  benn.    Wti  boraufgerjenber    Verneinung    um= 
fdjreibt  e§  ba§  beutfdje  „nur". 

in)  lakini*,  aber,  fonbern,  inbe§,  jebocö,  iro^bem,  beffen= 

ungeadfotet,  nidjtsbeftotoeniger  (eine  allgemeine  gegenfätj* 

Iid>e  ^onjunltion,  bie  ftet§  gu  Anfang  be§  ©a^e§  fterjt). 

daneben  finb  in  gleichem  ©inne  walakini  unb  illa- 

kini  in  ©ebraudj. 

si  bassi  —  lakini  tena  =  nidftt  nur  —  fonbern 
aud).  «Statt  beffen  aud):  si  bassi  —  walakini  na 
tena  ober:  si  tn  —  na,  3.  23.  usitwae  kitu  hiki  tu, 
twaa  na  kitu  kile,  ober:  usitwae  kitu  hiki  tu,  la- 
kini twaa  na  kitu  kile  tena,  nimm  ni$t  nur  bie§, 
fonbern  aud)  ba§\ 

n)  kwamha, 

1.  toenn,  öorau§gefe^t  bafj  =  kama; 

2.  bafj  =  kama;  bafür  audj  ya  kwamba1; 

3.  obtooljl  =  nakwamba,  3.  33.  nakwamba  anataka, 
rnimi  sitampa,  obtooljl  er  e§  ttninfdjt,  roerbe  td)  e§ 
iljm  nidjt  geben. 

4.  oI§  toenn,  aU  ob  =  kama. 

§infid)tlidj  ber  2trt,  roie  bie  fonftigen  beutfdjen  $on= 
junftionen  umfdjrieben  toerben  fönnen,  oergleid)e  groetter  Seil, 
Seit.  9. 

mkwe  (I),  ©tfihnegerüater,  6djtote=  masika  (V.),  grofce  [Regenzeit. 

gerntutter.  jamvi  (V.),  Saftntatte. 

mtungi  (II),  ßrug.  jambia*  (V.),  axab,  $runtmbotdV 

mwewe  (II.),  §abid)t.  mbingu  (*pt.  bon  uwingu  [VI.]), 

mrima  (II.),  $üftenlanb.  -saddiki*,  glauben.    .    [£>immel. 

hukumu*  (III.),  ©erict)t§barteü.  -semawongo,8ügef})redjen,  lügen, 

merikebu*  (III.),  ©djiff.  -heshimu*,  atfjten,  efyren. 

mvua  (III.),  Siegen.  -kasirisha,  ärgern, 

k'amba  (III.),  ©trid  -kua,  grofe  toerben,  auftoatfifen. 

salama*     (III.),     Söoljlbefinben,  -mwagika,  auSgegoffen  toerben. 

äöorjlöerjattenrjeit ;  (2Ibö.)  h)obI=  -lea,  aufstehen. 

behalten,  unöerfefjrt.  -taga,  legen  (@ter). 

kusudi*  (III.),  9tbfitf)t,  $tan.  -angua,  brüten.  [über. 

bakhati*  (III.),  ©lud.  -taajjabu*  (mit  3t«.),  fi<$  ttmnbern 

kipungu  (IV.),   eine  3trt   großer  -onya  =  onyesha  (aber  Weniger 
kiasi*  (IV.),  30ta£;  3trt.    [©eier.          gebräudjtidj),  äeigen. 

1  2lud)  bie  birette  Sftebe  rairb  bamit  gettöfjntitf)  eingeführt. 

2  Unertä^tiäier  ©tfjnutcf  be§  erttmtfjfenen  2traber§. 


Sie  ßonjunfttonen.  161 

-fikilia  (mit  2Ifi),  retten  bis  an,      -zima,  gefunb,  ertoacbfen. 

erretten.  -tupu,  nadt. 

-wiamtu,  t>onim.3uforbernfjaben.      masikini*,  arm. 
-wiwa  na  mtu,  jm.  fdjulben.  hakika*,  ftarjrliä). 

kabla  ya,  öor  (geiHiä)). 

Üöttttß  55. 

Hukumu  yetu  ni  tangu  tulipotwaa  inchi.  Wanampen- 
delea,  kwa  sababu  ni  ndugu  yao.  Watumwa  wengi  wanakufa 
njiani,  kabla  ya  kufika  nirima.  Mbona  hamwezi  kufanya 
kazi,  mkiwa  watu  wazima  wenyi  nguvu?  Bwana  wangu 
hanipi  chakula  wala  nguo.  Maiyiti  hakumwia  mtu  wala  haku- 
wiwa  na  mtu?  Ngojeni  hatta  merikebu  itakuja.  Sasa  masika, 
afadhali  tungoje  hatta  mvua  itakwisha.  Nenda  kanunue 
majanvi  na  k'amba  tufunge  mizigo.  Mfuate  hatta  utampata. 
Nami  nitaingia  chomboni.  Amani  haiji  illa  kwa  ncha  ya 
upanga  (<E>|)rid)tt)ort).  Angenda  (=  ange  -enda)  juu  kipungu, 
hafikilii  mbinguni  (be§gl.).  Asiyeona  kwa  yeye  (Dort  felbfi), 
na  akionywa  (aud)  tt)enn)  haoni  (be§gl.).  Hutafutaje  (roarum 
fud)t  man)  jambia,  na  mtoto  hajazawa  (=  hajazaliwa,  <&px\d)= 
Wort)  \  Kiwi 2  cha  yule  ni  chema  cha  yule,  hatta  ulimwengu 
wesha  (=  wa  -isha).  Mtu  mbaya  hataajjabiwi,  akifanya  jainbo 
baya;  ndiyo  kiasi  chake.  K'uku  wa  masikini  hatagi  niayayi,  na 
angetaga  (ftienn  aud)),  haangui  na  akiangui,  halei,  na  akilea  hut- 
waliwa  na  mwewe  3.  Amerudi  salama  maji yasimwagike  (orjnebafj) 
wala  mtungi  usivunjike  *.  Msafiri  masikini,  ajapokuwa  sultani 
(@prid)tt)Ort).  Mtu  akiwa  mtupu,  ndipo  (bann  ift  bie  3eii,  rao  . . .) 
aonanapo  na  mkwewe  (be§gl.).  Mtu  halali  karibu  na  mto, 
ujapokuwa  umekauka  5  maji 6  (be§gl.).  Mwana  umleavyo,  ndi- 
vyo  (fo)  akuavyo  (be§gl.). 

Stufpbe  56. 

(Sie  foKen  mir  folgen,  bi§  id)  bieder  gurüiffomme.  ©iefer 
Sßaum  ift  größer  (langer)  al§  tote  (nur  -vyo-)  id)  glaubte.    £>ie§ 

1  üöergl.  vendre  la  peau  de  Tours  avant  d'avoir  tue  la  bete. 

2  3U  ergänzen  kitu;  -wi  ift  im  ©uabjili  beraltet  ftatt  mbaya. 
$n  öielen  Snlanbbialeften  roirb  eS  inbeffen  nocfj  gebraust. 

3  2JlobermfierteS  ©fcricb>t>rt.  ©tgentlid)  lautet  eS:  k'uku  wa 
mkata  (=  masikini)  k'ata  (=  hatagi),  na  angata  (angetaga),  haangui, 
na  akiangui,  halevyi  (=  halei),  na  akilevya  hutwawa  ni  mwewe. 
3)er  ©inn  ift,  einem  Slrmen  fdjlägt  alles  fe|l. 

4  ©pric^roörtlicrje  Lebensart  mit  ber  33ebeutung:  oljne  bafe  iijm 
etroaS  SöfeS  roiberfafjren  ift.  Sfflan  fagt  in  bemfelben  ©inne  audj: 
ngarawa  juu,  wimbi  chini  (J?af)n  oben,  Sßelte  unten).  SSergl.  Satilor, 
Afriean  Aphoriems,  9lx.  232  unb  419. 

5  Söegen  ber  tfmfcbreibung  mit  -wa  öergl.  §  232. 

6  2ln  SÖaffer.  £>ie  Serben  ber  gfüffe  unb  be§  Mangels  roerben 
mit  htm,  bloßen  Slftufatiß  öerbunben,  3.  23,  -jaza  maji,  mit  SSJaffer 
füllen. 

©ualjiü  ßonto.=©ramtttattf.  11 


162  Seftion  28. 

Sßaffer  ift  weniger  faltig  (r)at  ntcbt  ©atj  tüte)  al§  j;ene§.  ^dj  fyabi 
(fo)  tuet  Dbft,  fo  bafj  icr)  nidjt  weif},  wa§  (-je)  id)  bamit  (ya)  an= 
fangen  (-fanya)  fott  ($onj.).  @§  gieBt  nicbtä  (mit  neno),  ba§  ü)n 
[fo]  ärgerte;  »nie  biefe  9?acr)ricbt.  @o  reid)  er  aucb,  ift  (wenn  er 
auä)    rcid)   ift),   bie  Seute   acbten   iljn   nicbt.    @o    grofj   aud)    bie 

©cbwierigfeiten  finb  (wenn  aud) gro§  finb),  werben  mir  ba§ 

3icl  erreichen  (einfach  -fika).  (S§  (i-)  ift  ein  Safjr  tjer  (tjerfein  = 
-pata),  feit  idj  biet)  nicbt  gcfer)cn  fyaht.  2Ba§  fjat  e§  bir  genüfet, 
bafj  (bloßer  Snfin.)  bn  gelogen  §oft?  (£r  fagt  fein  (mdjt  ein)  2Bort 
aufter  ein  watjre§  (ber  Sßatjrbeit).  $dj  üerfidjere  bir  (id)  fage  bir 
watjrlicb),  id)  werbe  nict)t  fortgeben,  wenn  bn  ntd)t  guerft  fortgebet. 
3d)  will  itjn  nur  fetjen  (id)  will  nic^t  aufjer  ü)n  fefjen).  S)ein  $Ian 
wirb  nid)t  glüden  (-pata),  ob  er  fo  ober  fo  ift  (ob  er  ift  iwapo). 
©ein  @ofm  ift  jung  geftorben  (ift  geftorben,  aber  nicbt  [al§]  ©rei§). 
2Barte  t)ier,  6i§  idt)  gurüdfornme !  SBotjer  (-je)  meifjt  bu  [e§], 
wätjrenb  (kama)  bein  SSater  felbfi  [e§]  nidjt  weift?  @r  fcfjeint  glüct= 
lid)  gu  fein  (mir  fetjen  itjn  al§  einen  Sefifeer  be§  ©lüd§).  ®u  finbeft 
bort  aud)  nit^t  (nidjt  einmal)  einen  2ftenfcben.  2Benn  man  bir  bie§ 
(hayo)  fagen  fönte  (menn  burd)  benachrichtigt  werben  wirft,  -takapo- 
j£emüu§  be§  Sßaff.  bon  -ambia),  glaube  e§  nicbt.  2Benn  id)  bort= 
bin  getje,  nun  gut,  fo  ift  e§  meine  ©acbe  (shughuli).  ©rftmbige 
biet)  (frage),  ob  biefe  9Gad)rid)t  2öal)rr)ett  ift  (0crf.  öon  -wa). 

Sefeftütf* 

Hikaya  ya  Abunawasi. 

Alikuwa  Abunawas  anapendwa  sana  na  Harun  errashfd  \ 
Alikuwa  Harun  errashid  hawezi  kukaa  mudda  wa  kutwa 
asimwone  (ol)ne  baft)  Abunawas.  Hatta  siku  moja  alikuwa 
Abunawasi  anataka  kununua  punda,  naye  hana  fedha.  Aka- 
toka  akaenda  hatta  nyumbani  kwa  Harun  errashid.  Na  wa- 
kati  ule  si  wakati  wa  kwenda  watu  kwa  Harun  errashid. 

Akaenda  hatta  mlangoni  akawakuta  mabauwabu  akataka 
idhina  ya  kupanda  juu.  Mabauwabu  wakamjibu  wakamwambia: 
hapana  rukhusa  ya  kwenda  juu.  Na  mabauwabu  wanajua 
kwamba  Abunawasi  leo  niuhtaji.  Akatoka  mkubwa  (Dberfte) 
wa  mabauwabu  akanena:  ntakupa  rukhsa  upande,  walakini 
utakachopata  tutagawana  sawasawa  mimi  nawe. 

Abunawasi  akanena:  vema,  nimekubali,  wakaandikiana 
shahada  kwamba:  atakachopata  wagawane  sawasawa.  Khatti 
ya  bauwabu  akatwaa  Abunawasi  na  khatti  ya  Abunawas  akat- 
waa  bauwabu  akamwambia:  panda.  Akapanda  Abunawasi  kwa 
Harun  errashid. 

Alipotika  juu  asipige  (otjne  baft)  salamu  wala  asiamkie, 
akakaa2  kitako  kimya.     Harun   errashid  asipendezwe  na  kha- 

1  §arun,  ber  ©eredjte,  ber  Bekannte  $alif  öon  SSagbab. 

2  35a§  ka-SemtmS  ftetjt  ftetä  im  9tadjfa£  ju  einem  temporalen 
S}orberfa^e. 


©ie  Slbbevbien.  163 

bari  ile  ya  kunyaroaza  Abunawas  akamwuliza:  y' Abunawas  *, 
una  nina?  Akajibu  akanena:  nataka  unipige  fimbo  mia. 
Harun  errasbld  bawezi  kumpiga,  anampenda  sana,  akam- 
wambia:  huacbi  maneno  baya?  Abunawasi  akanena:  lazima 
unipige. 

Haruni  akatwaa  fimbo  akampiga,  lakini  kidogokidogo 
alimpiga  batta  zikatimmia  fimbo  kbamsini.  Alipokwisba  alit- 
waa  kbatti  ya  bauwabu  akanena:  yuko  mwenzangu,  tumea- 
gana:  nitakachopata  huko  kwako,  tugawane  nussu  kwa  nussu; 
na  sasa  nimepata  fimbo  kbamsini,  bassi,  yeye  lazima  aje  atwae 
fimbo  kbamsini.  Akamwonyesba  barna  Haruni.  Akaamurisha 
Haruni,  ende  (=  aende)  akaletwe  mkubwa  wa  mabauwabu. 
Akaletwa  akamwambia:  mpigeni  fimbo  kbamsini.  Akapigwa 
akamwambia:  hü  adbabu,  usifanye  siku  ya  pili.  Bauwabu  akawa 
dhalili  sana  akajuta  kwagana  na  Abunawas.  Akasbuka  aka- 
enda  zake. 

S&övtev. 

kutwa,    Untergang    ber    Sonne,  -piga  salamu,  grüben. 

bann:  Sag.  -amkia,  guten  borgen  jagen, 

bauwabu*  (=  mngoja   mlango),  kimya,    1.    ba§    ©djtoeigen,    bte 

Stjürljüter.  ©title;  2.  2Ibt>.  füll, 

idhina*  =  rukhsa.  -pendezwa  na    khabari  ile  ya, 

rukhusa  =  rukhsa.  aufrieben  fein  mit. 

muhtaji*,  einer,  ber  ettoa§  nötig  lazima*,  e§  ift  nötig. 

Ijat;  bebürftig.  -timmia*,  t)ott(3är)Ug)  fein, 

sawasawa,     gleich,     ju     gleichen  mwenzangu  =  mwenzi  -angu. 

Seilen.  nussu  kwa  nussu,  fjalb  unb  fi,alb. 

shahada*,  geugnig;  Äötttraft,  -amurisha,  befehlen, 

-gawana,  mitetnanber  teilen.  dhalili*,  bemütig,  gerfnirfc^t. 

-juta,  bereuen. 


Jgeununti5taan5igfl:e  Xefttfon.  Somo  la  tisa 
u  ishrin. 

Von  ben  21br>erbten  unb  ben  abucrbtalen  Hebensarten. 

269.  ®a§  9lbtoerb  btent  gur  näberen  23efthntnung  eirte§ 
3ettroorte§,  eines  @tgenf(^aft§trjorte§  ober  etne§  anbern  5lböeri6§. 

270.  5Dte  eigentlichen  5lbberbten  finb  toentg  306!= 
reich.  SQSir  berftehen  barunter  foldje  SBörter,  bte  in  ber 
heutigen  €>prad)e  nur  noeb  in  abberbtaler  25erioenbung  bor= 
!ommen,  gum  Urtterf  ctjtebe  bon  ben  abgeleiteten,  btenidjt 

1  =  ya  Abunawas,  0  2tbunatt)a§. 

11* 


164  ßeltion  29. 

ofme  weiteres  mefyr  als  urf^rüngltc^e  Fürwörter,  6igenfd)aft3= 
Wörter,  33erbal=  ober  üftomtnalformen  erfennbar  finb. 

271.  S)ie  eigentlichen  2lböerbien  verfallen  in  2lbberbien 
be§  £)rt§,  ber  Seit,  ber  3Irt  unb  Sßetfe  unb  öer- 
fcbiebene. 

272.  Sie  Slboerbien  be§  £>rt§  finb: 

wapi,  wo?  wot)in?  tr)or)er?  anakaa  wapi,  WD  Wot)nt  er?  mpishi 
alikwenda  wapi,  woljin  ift  ber  §ifd)er  gegangen?  wapi  na 
wapi,  \vo  überall?  toka  (tokea,  tangu)  wapi,  W0t)er?  hatta 
wapi,  bi§  Wot)in?   watoka  wapi,  wor)er  fomtnft  bn? 

3n  relatitoen  unb  inbireften  ^rogefätjen  werben  fiatt 
wapi  bie  9tetatit)a  -mo,  -po,  -ko  gebraust,  3.  23.  sinrjui 
akaapo,  tcf)  wetfj  ntdjt,  Wo  er  Wotjnt. 

hapo  akaapo,  ba,  IDO  er  Wüf)nt;  wendako  nitakwenda  nami,  WO 
bu  $tnge§ft,  werbe  id)  aua)  fymgetjen;  sijui  alipo,  id)  weifc 
nidjt,  tt)D  er  ift;  popote  nilipo  ober  killa  nilipo,  überall, 
WO  id)  bin;  kokote  nendako  ober  killa  nendako,  überall, 
mo  id)  r)inger)e;  killa  nilimo,  überall,  worin  id)  mid)  befinbe. 

Oft  fann   ein  4Relatiöfa|  mit  „wo,  wotjin"  it.  burd> 
penyi,  kwenyi  (ber  Ort,  Welcher  befiel)  ober  burd)  panapoT 
kunako,  munamo  (eig.  ber  £)rt,  welcher  rjat)  umfd)rieben 
werben  (oerneint  pasipo,  kusiko,  musimo),    3.  23.   mahali 
penyi  maji,  ein  Ort,   wo  SBaffer  ift;  nilikuwa  nikingoja 
penyi  mti,  id)  wartete  an  ber  ©teile,  wo  23äume  finb. 
nje,  brausen,  l)inau§,  t)erau§;  kwa  nje,  öon  aufjen;  ikinya  mvua, 
mchunga  asiwatoe  mbuzi  hje,    Wenn   e§    regnet,    fott   ber 
£>irt  bie  Riegen  nid)t  t)tnau§Iaffen ;  miete  punda  nje  nim- 
wangalie,  bringe  ben  ©fei  f)erau§,  barmt  id)  it)n  anfetje;  mto 
umetoka  nje,  ber  ^lufj  ift  ausgetreten. 
ndani,  bann,  barinnen,    hinein,    herein;  kwa  ndani,   öon  innen; 
ndani  yake,  barin;    ndani  humo,  r)ier  brin;    ndani  huko,. 
bort  brin;  -tia  ndani,  r)ineinfefeen  (=Iegen,  =fte!ten). 

Oft  Wirb  „barin  ic."  burd)  ba&  ^elatiopronomcn  -mo 

gegeben,  3.  23.  alimo,  er  ift  barin. 

2lud)  mna  (öerneint  hamna),  wörttid) :  ba&  dunere  l)at 

(ntdjt),  bient  jur  Umf  d)reibung :  hamna  mafuta,  e§  ift  !ein 

Öl  barin. 

juu,  oben,  l)oä),  hinauf,  herauf;  juu  zayidi,  r)b'r)er  hinauf;  hapa. 
juu,  t)ier  oben;  -panda  juu,  hinauf  Heitern;  -ruka  juu,  auf= 
jöringcn;  viko  vyoo  viwili,  kimoja  juu,  kirnoja  chini,  e§ 
finb  -jwei  23aberäume  öortjanben,  einer  oben  unb  einer  unten; 
juu  yake,  barauf  (b.  1).  oben  auf  einer  <5>ad)e),  über= 
bie§;  kwa  juu,  oberhalb,  nad)  oben,  öon  oben. 


Sie  SIbberbien.  165 

S)en  $Obf  b,od)  tragen,  -fanya  kichwa  kikubwa,  -fanya 
kiburi;  er  b,at  fid6>  t)0c|  gearbeitet,  amepata  daraja  kubwa 
sana;  ju  ^oc^  binau§  Wollen,  -taka  makubwa  yasiyomfaa ; 
bie  Soften  Belaufen  fid)  febr  tjocfj,  gharama  nyingi  sana. 

chini  (eigentlich):  auf  her  (Srbe,  bon  chi  =  nchi,  ©rbe),  auf  bem 
©oben,  an  ber  (Srbe,  auf  ben  33oben,  an  bie  (£rbe,  ju  33oben, 
unten,  in  ben  53oben,  niebrig,  tief;  -tupa  cbini,  auf  ben 
Sßoben  Werfen;  buko  chini,  bort  unten;  cboroeka  mti  chini, 
ftecfe  bie  Stange  in  ben  33oben;  vibanda  bivi  umejenga 
chini  mno,  biefe  ©djutjbäcfjer  fiaft  bu  §u  niebrig  gebaut; 
cbini  yake  (yao),  barunter;  limeni  chini,  ädert  tief!  nime- 
fika  chini  sana  nisipate  maji,  tc^  bin  fef)r  tief  gefomtnen, 
of)ne  SBaffer  gu  finben;  chimba  chini  zayidi,  grabe  tiefer; 
kwenda  chini,  bie  Xiefe;  tokea  upande  wa  kushoto  chini 
hatta  upande  wa  kulia  juu,  bon  Iint§  unten  nad)  red)t§  oben. 

inbele,  born,  borWärt§,  boran,  bebor;  mbele  kidogo,  etwa§ 
Weiter  bor;  tuna  madaraja  mawili  nyumbani  mwetu, 
moja  rnbele,  moja  nyuma,  wir  tjaben  gWei  Sirenen  in 
unferm  ipaufe,  eine  born  unb  eine  hinten;  -enda  mbele  — 
-tangulia,  boran,  an  ber  @.bi|je  get)en  (marfcbieren). 

-peleka  mbele,  weiter  borwiirtS  bringen,  weiter  nad)  born 
bringen;  mbele  zayidi,  mbele  bado,  Weiter,  nod)  weiter. 
5lud)  geitlid):  siku  kidogo  mbele,  einige  Stage  borijer. 

nyuina  (eigentlicher  abberbialer  ^Iffufatib  bon  nyuma,  Ütiiden),  hinten, 
jurüd,  rüdwärtl ;  nyuma  kidogo,  etwa§  jjurüd;  -funga 
mikono  nyuma,  bie  §ctnbe  auf  bem  Üiücten  ^ufammenbinben; 
-kaa  nyuma,  -jurüdbleiben;  kwa  nyuma,  hinten,  nad)  binten, 
bon  hinten;  nyuma  kabisa,  ganj  hinten;  für  nyuma  Wirb 
feltener  aud)  kinyume  gebraust. 

mbali,  Weit,  fern;  anatoka  mbali,  er  tommt  Weit  b,er;  si  mbali 
sana,  nidjt  febr  weit;  si  mbali  mno,  nidjt  ju  Weit;  mbali 
lakini  si  mbali  sana,  jiemlid)  Weit;  mbali  zayidi,  Weiter; 
anaona  mbali,  er  fieb,t  Weit;  nimemwona  kwa  mbali,  idj 
Ijabe  ü)n  bon  Weitem  gefet)en;  mpwae  wangu,  kwa  mbali 
lakini.  er  tft  mein  Sßetter,  aber  nur  entfernt;  potelea  mbali, 
geb  jum  Teufel! 

mbali  tnirb  auch  Jmibifatitoifd)  tote  ein  SlbjeÜtö  gebraust, 
3.  33.  maji  ni  mbali,  si  karibu,  baZ  SBaffer  tft  toett  ent= 
fernt,  e§  tft  nidjt  nab,;  e§  Reifet  audj  „öerf Rieben",  3.  33. 
narufu  za  chapa  na  harufu  za  kwandikia  ni  mbali, 
S)ruc!=  unb  ©cfiretbbucbftabett  ftnb  tterfdjieben. 

3n  ber  leiteten  33ebeutung  wirb  e§  tneift  öerboppett : 
mbali  mbali,  berfdjieben,  für  fid),  apart,  getrennt,  3.  33. 
killa  namna  ao  mbalimbali,  äufammen  ober  getrennt? 
killa  namna  nataka  kwandika  mbalimbali,    id)  toitt  jebe 


166  ßettion  29. 

©orte    BefonberS    auftreiben;    hali   yako   na   hali   yake 
mbalimbali,    bein    ^alt    unb   fein    $aU   liegen    ganj   oer= 
f Rieben;    umri   mbalimbali,    oerfä)tebene§    Sllter,    2üter§= 
unterfd)teb ;    -ona    mbalibali,   öerfdjiebener  äJceinung   fein; 
-wa  na  shauri  mbalimbali,  oerfdjiebener  5lnfidjt  fein. 
kati  (eigentlich  abtierbtafer  SWfufatiü  Don  kati,  5Mtte),  in  ber  5ftitte, 
in  bie  Sftitte;  juu  moja,   kati  mbili   na  chini  tatu,   oben 
einer,  in  ber  9J£itte  jmei  unb  unten  brei;  hapana  njia  kati, 
e§  giebt  feinen  2ßeg  in  ber  9Jlüte,  feinen  DDftttelmeg. 
3n  berfelben  Jßebeutung  auti):  katikati,   %.  23.   weka 
nguzo  hü  katikati,  fe|e  biefe  <Stü|e  in  bie  SDcitte! 
kando,  (oböerbiater  Iffufatiü  bon  kando,   (Seite)   feitmärts,    •$.  33. 
ulekeze  bunduki  kando,  usipige  watu,  ridjte  ba§  ©ercefjr 
feitmärt§,  bamit  bu  feine  Seute  triff ft ;  -toa  mtu  kando  (aud) 
faraghani  ober  faragha),  jemanben  bei  (Seite  nehmen;  -vuta 
kando,  feitmärt§,  bei  Seite  jiefjen. 

273.  2)te  Slböerbien  ber  Seit  finb: 

lini,  mann  (tneift  am  (£nbe  be§  Sa|e§  ftefjenb)?  utakuja  lini,  mann 

mirft  bu  fommen?   sijui  lini,  idj  meifj  nidjt,  mann;   tangu 

lini,  toka  lini,   feit  mann?  mie  lange?    tangu   lini    hatta 

lini,  bon  mann  bi§  mann? 

Statt  lini  fann  man  aud)  wakati  gani  ober   mäjira 

gani  (gu  metdjer  3ett)  fagen. 

sasa,  je|t;  sasa  hivi,  meift  sasahivi  gefdjrieben,  gerabe  je|t,  je|t 
gleid),  foglexd),  foeben,  fofort;  hatta  sasa,  mpaka  sasa,  bi§ 
j;e|t;  sasa  ulipokuja,  ietd,  mo  bu  gefommen  bift. 

tena,  bann,  nod);  una  maneno  tena,  fjaft  bu  nod)  etma§  jU  fagen? 
sina  neno  tena,  id)  fjabe  nid)t§  mefjr  ju  fagen;  anakuja 
tena,  er  fommt  nod);  kwa  amri  ya  bwana  mkubwa  sana 
mtakaa  tena  Bagamoyo,  auf  53efefyl  be§  ®ouberaeur§  merbet 
iljr  fünftig  in  SBagamotio  ftatiomert  fein;  nini  tena,  maS 
meiter? 

bado,  nod);  anakuja  bado,  er  fommt  nod);  kaa  bado  dakika 
mbili,  bleibe  nod)  jmei  Minuten;  bado  kidogo  (nod)  ein 
menig  ==)  balb;  yu  mzima  bado,  er  ift  nod)  am  Seben; 
twaa  bado  kitu  kile,  nimm  aud)  bie§  nod);  amekuja?  — 
bado,  ift  er  gefommen?  —  nod)  nid)t;  hajaja  bado,  bado 
hajaja,  er  ift  nod)  nidjt  gefommen;  sitaki  kwondoka 
bado,  id)  mag  nod)  nidjt  auffielen;  najua  dawa  moja  tu, 
na  bado  ina  taabu,  id)  fenne  nur  ein  Mittel,  unb  e§  ift 
bod)  bagu  unangenehm;  na  bado  angalikuja,  ningalim- 
wambia,  unb  menn  er  nod)  gefommen  märe,  fo  f)ätte  id)  ü)m 
(menigften§)  fagen  fönnen. 

leo,  fjeute;  leo  hivi,  nod)  beute,  gerabe  fjeute;  leo  alfajiri,  Ttjeute  in 
alter  Qfrüfje;  leo  assubuhi,   Ijeute  morgen,  beute  bormittag; 


S)te  äbbertien.  167 

]eo  adhdhuhuri,  beute  mittag;  leo  alasiri,  beute  nachmittag; 
leo  jioni,  beute  abenb;  leo  usiku,  beute  nacbt;  leo  mchana, 
beute  om  S£age;  leo  siku  ya  tatu,  fjeute  bor  bret  5£agen. 

£>ente    in    ber   33ebeutung    rjeutjjutage   =   siku    hizi, 
wakati  huu. 
jana,  geftern;  Jana  alfajiri,  geftem  in  aller  §rübe  tu  f.  tb.,  mwaka 

jana,  im  borigen  Sa^re  (mwaka  huu,  Ijeuer). 
juzi,  borgeftern,    neulich,    rurglid);    juzi    mtu    amepiga    ndovu, 

neulich  fjat  jemanb  einen  Elefanten  gefd)offen;  juzi  nimerudi 

katika  safari  kubwa  ya  Unyanyembe,  fur§Iich  Bin  id)  bon 

einer  größeren  Üxeife  nad)  U.  jurücfgefefjrt. 

$n  ber  leideren  33ebeutung  fagt  man  auch:  juzijuzi, 
majuzi,  si  zamaüi;  mwaka  juzi,  im  öorüergangenen  $afr,re. 
kesho,  morgen;  kesho  kutwa,  übermorgen;   kesho  jioni,  morgen 

abenb;  kesho  alfajiri,  morgen  in  ber  $rübe  u.  f.  ID.;  mwaka 

kesho,  über§  ^ai)V,  im  näcbjten  3af)re;  kesho  kabla  ya  leo, 

lieber  morgen  al§  heute  ((Spridjmort). 
khalafu*,  (getuöhnlid)  halafu  gefprocfien),  banacb,  barauf,  nachfier, 

fbäter,  bann;  khalafu  yake,  ba§felbe. 

©tatt  beffen  gebraucht  man  auch:  tena,  kesha,  kiisha, 
baadaye,  baada  yake,  nyuma  yake,  khatima  yake,  bassi. 

274.  Sic  Slbherbten  ber  2trt  unb  Söetfe,  be§ 
©runbe§,  ber  ©infchränhtng,  ber  23ejarjung  unb 
Verneinung  zc.  finb: 

£>a§  ^äufigfte  Slbberb  btefer  5Irt  tft  sana,  ba§  im  oH= 
gemeinen  eine  Verhärtung  ber  ^anblung  bezeichnet  unb  etwa 
unferm  „fehr"  entflicht,  aber  je  nach  bem  Sufammenfiang 
fehr  üerfdjiebenarttg  überfein  merben  fann.  @§  ftefjt  jiets 
linter  bem  näher  befitmmten  5lbje!tiö: 

-kukuu  sana,  feb,r  alt,  ganj  alt;  -tafuta  sana,  orbent= 
Heb  fudjen;  -angalia  sana,  orb  entlieh  aufraffen,  genau 
acht  geben;  -safisha  sana,  grünbüd)  reinigen;  -nywa  sana, 
tüdjtig  trinfen;  -sikiliza  sana,  genau  -uihören;  -sema 
sana,  laut  fbredjen;  mvua  inakunya  sana,  e§  regnet  ftarf ; 
-kaa  sana,  lange  bleiben;  -jua  sana,  genau  tbiffen,  fehr 
gut  tierfteben;  wewe  waweza  kwenda  mbio  sana,  lakini 
mvivu,  bu  fannft  gang  gut  laufen,  aber  bu  bift  ju  faul; 
simjui  sana,  id)  lenne  ihn  nidjt  genau,  ober  näljer; 
-kawia  sana  njiani,  fid)  uniertt)eg§  lange  aufhalten;  -chelewa 
sana,  fid)  ftarl  berfpäten;  si  mbali  sana,  nicht  fetjr  roeit; 
mbali,  lakini  si  mbali  sana,  giemlid)  toeit. 

kabisa,  gan-j,  gänjKd),  bottfiänbig,   burd)au§  (hinter  bem  5*bieftib); 
nyuma  kabisa,   gang  hinten;  karibu  kabisa,   ganj   in  ber 


168  Seftion  29. 

ÜRäljej    nguo  khafifu   kabisa,    ganj  letzter   Stoff;    nataka 
kutoka   kazini'lcabisa,   id)   mödjte  gcm^id)  au§  bem  ©ienft 
austreten;    haipatikani  kabisa,  e§    i[t    burd)au§    nid)t,  gar 
nid)t,    abfotut    nicr)t   ju   klommen;   mtoto   mdogo    kabisa, 
ein  gcmj  fleine§  $tnb. 
-je,  mie  (in  bireften  gragefäfeen  bem  33erbum  angehängt)?  wasemaje, 
mie  fagft  bn?  unakwendaje,  mie  geljt  e§  bir?  vilikwendaje, 
mie  mar  ber  Ipergang?   cbalifanywaje,    mie   ifi  e§  gemadjt 
morben?   bupendaje,  mie  ^aft  bu  e§  gern? 
Oft  ift  e§  audj  burd)  „ma§"  ober  anbere  ffrßgeroörter 
ju   überfe|en,    bie    ©runbbebeutung   tft    aber   immer   tote? 
tufanyeje,  toa§  fotten  roir  trmn?     amekuwaje,  roa§  tft  qu§ 
ttjm  gemorben?     wamekufaje,  moran  ftnb  fie  geftorben? 
Om  2tu§ruf:  wanitendeaje,  mie  bn  mid)  befjanbetfi! 
2(ud)  ©ubftantioen  fann  e§  on  gelängt  merben:  nyama 
ya  kiinamizije,  rote  ftebt  e§  mit  bem  $tetfd)  für  ben  ©crjtädjter? 
sahani   ni  barabara  —  vema,    na  masiniaje,   bie  Setter 
ftimmen  —  gut,  unb  bie  ©djüffetn? 

23efonber§  gu  merien  tft  ber  ©ebraudj  Oon  -je  in  3>er= 
binbung  mit  bem  SÖevbum  -pata:  umri  wake  apataje 
(fein  Sttter,  roie  erreicht  er  e§  ==),  mie  nlt  ift  er?  pa- 
napo  fungu  maji  yakipwa  yapataje,  mteotet  Sßaffer  fte&t 
bei  Gihhe  auf  ber  ©anbbanf?  urefu  wake  yapataje,  mie 
lang  ift  e§?  kisima  hiki  kwenda  chini  kwake  chapa- 
taje1,  mie  tief  tft  ber  SBrumten? 

Statt  -je  !ann  man  aucfj  ginsi  (jinsi,  gisi)  gani  fagen. 
§ter  nod)  einige  SöetfOtete,  in  benen  „mie"  anber§  au§ge= 
brücft  ift: 

u  hali  gani,  mie  befinbeft  bu  biet)?2  §at  „mie"  bie 
SBebeutung  Oon  „roarum"  (=  mie  !ommt  e§,  bafr),  fo  qtebt 
man  c§  burdj  (kwa)  ginsi  gani,  kwa  sababu  gani,  kha- 
bari  gani,  maana  gani,  sababu  nini.  SBenn  man  jemanben 
ntdjt  Oerftanben  bat,  fo  fragt  man:  näam*?  nini?  labeka*? 
(labek,  ]abe). 

3ft  „mie"  ntcrjt  fragenb,  fonbern  retatio  (=  bie  9trt 
mie),  fo  mirb  e§  burd)  ba§  Sfletattöfcronomen  -vyo-,  fjäuftg 
mit  öoraufget)enbem  ginsi  ober  vile  auSgebrüdt:  unajua 
ginsi  alivyonitendea,  bu  roetfjt,  rote  er  mid)  berjanbett  Ijat; 
unaona  ginsi  anavyofanya  kazi,  bu  fiefjft,  mie  er  arbeitet 
(oergt.  §  268,  h). 

1  kisima  hiki,  kwenda  chini  kwake  kunapataje  (btef  er  Brunnen, 
feine  Siefe,  tt>a§  beträgt  fie?) 

2  5Ut$  arabifd)  au^ebrütft:  kef  hslek  ($1  kef  hälkum). 


Sie  »bberbien.  169 

mno,  fetjr,  §u  fe^r,  gubtel,  gu  (hinter  bem  $tbieftiti  ftefjenb);  -kubwa 
mno,  fetjr  grofj,  ju  grofj;  si  mno,  nidjt  jitbicl;  si  mbali 
mno,  nidjt  ju  toeit;  msif^mno  (einer,  ber  j$u  fefyr  lobt  =), 
©djmeidjler. 

2in  ber  23ebeutung  „gilbtet,  gu  fe|r"  gebraust  man  audj 
kwa  ziyada. 

tu,  nur  (hinter  bem  betonten  SBorte  fterjenb) ;  mmoja  tu,  nur  einer; 
nimemwona  tu,    id)    fjabe  ir)n    nur    gefetjen;    nimemwona 

yeye  tu,  idj  tjabe  nur  if)n  gefet}en;  si  tu na,  nidjt 

nur fonbern  aud). 

©tatt  beffen  nrirb  aud)  bassi  gebraust  (bergt.  §  268  f.). 

9ludj  burdj  illa  (aufjer)  mit  öoraufgetjenbemnegatitoem  SBerbum 

ttnrb  „nur"   umfdjrieben :  sikuona  mtu  illa  yeye,  id)  rjaBe 

nur  i^n  geferjen. 

mbona,  ftmrum?  ©afür  aud;  in  berfelben  Söebeutung:  kw.ani,  kwa 
nini,  ya  nini,  nini,  (kwa)  sababu  gani  (ober  nini),  kissa 
nini,  ginsi  gani,  maana  gani,  kwa  vipi,  kwa  lipi. 

„Sßarum  nidjt"  wirb  enttoeber  burdj  einen  ber  ge= 
nannten  5tu§brücfe  mit  negatttoem  SBerbum  ober  audj  burdj 
sembpffg.  gegeben. 

„3)arum"  =ndiyo  sababu  (ba§  ift  ber  ©runb),  ndiyo 

kwani  (ba§  ift  e§,  toarum). 

labda*,  audj  labuda,  btelteidjt;  bomba  imekharibika,  labda  mchanga 
imeingia,  bie  Sßunme  ift  berborben,  bielteidjt  ift  <Sanb  t)inein= 
gekommen;  p'epo  haivumi,  illa  labda  kidogo  (ber  2Binb 
meljt  nidjt,  toenn  nidjt  bielteidjt  ein  wenig  =)  ber  SBinb  get)t 
t)öd)ften§  ganj  gelinb. 

3n  gleicher  29ebeutung  werben  gebraust: 
hwenda  (e§  pflegt  ju  geben);  huwa  (e§  bftegt -m  fein);  kwa 
yamkini  (tt)ci(jrfdjeinlid)) ;    inshalla*,    fo  ©Ott    tüiE,  t)offent= 
lidj.  — " 

zayidi*,  (aud)  zäidi),  metjr;  zayidi  ya,  meb^r  al§  (jur  Umfdjreibung 
be§  $ombaratib  (bergt.  §  64);  yapata  zayidi  ya  siku  moja 
toka  amekufa,  e§  ift  länger  at§  einen  5tag  b^er,  bafj  er  ge= 
ftorben  ift;  una  neno  zayidi,  tjctft  bu  nod)  meljr  j$u  fagen? 
zayidi  zayidi  ober  zayidi  kwa  zayidi,  meljr  unb  meljr, 
immer  met)r;  usimpe  zayidi,  gieb  itjm  nid)t  me^r;  mbali 
zayidi,  meiter;  zayidi  ya  hayo,  aufjerbem,  nod)  ba-ui. 

zayidi  fann  beim  $!ombaratib  burdj  kuliko  oertreten 
Werben,  ©onft  ttnrb  e§  Kjättfig  burdj  -ongeza  ober  -zidisha  (ber= 
mehren)  umfdjrieben:  gieb  mir  etroaS  meljr  ßoljn,  ongeza 
mshahara,  ttjue  meb,r  ©alg  hinein,  oageza  chumvi. 


170  ßeftton  29. 

punde,   etma§   tnefjr  ober   weniger  (hinter  bem   ^bjeftiö   ftetyenb); 

-refu   ponde,  etma§   länger;    -dogo  punde,    etroa§   Heiner; 

punde  hivi,  fur-j  jUibor,  furj  barauf,  unmittelbar  Dörfer  ober 

Darauf;  jmnde  kwa  punde,   ab  unb  ;$u,   bann  unb  mann, 

mitunter,  "öoh  3ett  jju"  3eif ;  punde  —  punde  =  marra  — 

marra,  balb  —  balB.  "*' 
polepole,  langfam,  leife,  fadste;  mwaga  maji  polepole,    giejj  ba§ 

SBaffer  langfam  au§ !  polepole  zayidi,  langfamer,  leife;  -enda 

polepole,  langfam  getjen. 

„ßeife"  fann  audj  folgenbermafscn  auSgebrücft  roerben: 
kwa  sauti  ndogo  (mit  Heiner  ©timme);  gong  Keife,  kwa 
sauti  ndogo  ndogo;  leifer  fpredjen  (fingen  ic),  -pun- 
guza  (ober  -tuliza)  sauti  (bie  Stimme  abfdjtoädjen).  — 
kwa  sauti  k'ubwa,  mit  lauter  «Stimme,  laut;  -paliza  sauti, 
bie  6timme  ergeben,  lauter  fpredjen,  ftärfer  fingen. 
upesi,  fdjneU,  rafdj;  upesi  kidogo,  etma§  fd)netter;  upesi  nino,  gu 

fäjnett. 

3n  gleicher  Sebcutung  merben  gebraust:  hima,  haraka*, 
kitema,  kitematema. 

barabara*,  genau,  richtig,  orbnung§mäfjig,  orbentlid),  gleidjmäfjig; 
hisabu  ni  barabara,  bie  9tedjnung  ift  richtig,  ftimmt;  uzani 
sib.,  ba§  ©emid)t  ftimmt  nid)t;  hujui  kazi  hü  barabara,  bu 
berftetjft  biefe  Arbeit  nidjt  orbentlic|;  kbatti  hü  ya  deni  si 
barabara,  biefer  «Sdjulbfdjein  ift  nid)t  in  Drbnung  (aud) 
abjeftibifd)  gebraust);  maneno  barabara,  treffenbe  2öorte; 
akili  barabara,  ein  georbneter  ©eift;  nguo  hü  kiasi  ehake 
barabara,  biefe§  $Ieib  fifet  gut;  palepale  barabara,  gerabe 
bort,  genau  an  jener  ©teile;  alikuja  adhdhuhuri  barabara, 
er  fam  genau  (gerabe)  gu  Mittag. 

sawasawa*,  1.  Stbjeftib  =  sawa  (gleid),  eben,  glatt);  2.  —  bara- 
bara, 3.  53.  hukupima  sawasawa,  bu  Ijaft  nidjt  orbentlidj 
gemeffen;  fuata  sawasawa  vijiti  vya  alama,  folge  genau 
ben  Spfföcfen! 

babubabu,  ber  3ftett)e  nad);  andika  killa  kitu  babubabu,  fdjreibe 
—"■alles  ber  Steige  nad)  auf! 

burre,  um  nid)t§,  umfonft,  bergebenS,  gratis,  grunbloS,  unnüijer= 
meife;  amenipiga  burre,  er  r)at  mid)  um  nid)t§  gef plagen; 
mkate  huu  nitakupa  burre,  biefeS  23rot  merbe  id)  bir  um= 
fonft  geben. 

«Statt  burre  mirb  aud)  ba§  arabifdje  biläshi  gebraust, 
mitunter  aud)  atiya*  (eigentlich  „als  ©efcfjenP). 
kadhälika*,  ebenfo,  gleichfalls  (rein  «Suarjüi:  vilevile,  vivyohivyo, 
ober  sawasawa).   ©§  mirb  befonberS  in  ben  (SingangSformeln 
ber  Briefe  gebraucht  (öergl.  II.  Seil). 


2lbt>erbiale  2tu§btücfe.  171 

shelabela,   in  53aufdj   itnb   33ogen,   im   föamfd),  ein§   in§   anbere 

"-"""  geregnet;  ©egenfaij:  moja  moja,  einzeln. 
rejareja,  im  fleinen,    en    detail;    -uza  rejareja,   im    fleinen  ber--= 
— "     laufen  (©egenfat;:  uza  jumla,'  im  großen;    -uza  jumla,  im 

großen  öerfaufen). 
ndiyo,  ja!   bafür  audj  ndio,  näam,  he,  ae  (al§  bienftfertige  91nt= 

toort  auf  einen  Düif),   labeka,  labe^   labe,  (Wiener  fageu 

meift)  ewalla  ober  ewa. 
siyo,  nein;  bafür  audj  sio,  hakuna,  hapana,  i&,  lä*. 

275.  Sößie  Bereits  in  ßefttott  25  näljer  erörtert,  rann 
ein  Seil  ber  fjintoeifenben  ^ürtoörter  in  aboerbialet 
33  eben  tun  g  gebraucht  toerben;  toir  fefjen  tjter  oon  einer 
SBieberrjoIung  ah  unb  führen  nur  nodj  einige  33erbinbungen 
tiefer  $ürtoörter  mit  anbern  2Ibberbien  ober  ^räpofitionen 
auf:  huko  karibu,  bort  in  ber  Üftätje;  hapa  karibu,  bier  in 
ber  3^ör)e;  hapa  nje,  rjier  brausen;  hatta  hapo,  bi§  fjiertjer; 
kidogo  kwa  huko,  etroa§  weiter  nadj  bort;  hapa  na  hapo,  tjter 
unb  ba;  huko  na  huko  bier  unb  bort,  bie§feit§  unb  jenfeit§,  auf 
beiben  Seiten;  mmoja  asimame  hapa,  mnioja  huko,  einer 
foü  fidj  hierher  ftetfen,  ber  anbere  borten;  hapa  si  pazuri, 
rjier  ift  e§  nidtjt  rjübfcf);  huko  p'embeni,  bort  in  ber  Grefe; 
toka  (tokea,  tangu)  hapa  hatta  (rnpaka)  huko,  bon  fjter 
Öi§  bort;  nipo  hapa,  id)  bin  rjier;  humo  duniani, 
Ijier  auf  ber  SBelt;  huko  aliko,  bort,  too  er  ift;  ndipo 
ninapokaa,  bort  toorjne  id);  ndiko  ninakokwenda,  bortbjin 
gerje  idj;  baada  ya  siku  tatu  tokea  hapo,  in  brei  Sagen 
oon  fjier  ah;  sivyo,  nicfjt  fo  u.  f.  to. 

276.  Sie  Stböerbien  toerben  in  berfelben  SBeife  ge  = 
fteigert  tote  bie  (Sigenfdjaft§toörter,  3.  33.  upesi  zayidi, 
feb/nefler;  juu  zayidi,  fjöljjer. 

277.  Slböerbien  fönnen  al§  ^räbifat  eines  <Sa|e§ 
fungieren,  einige,  toie  baräbara,  sawasawa,  fogar  toie  ein 
Sfbjeiiib  attributiüifd)  gu  einem  £>aupttüott  treten,  3.  23. 
akili  baräbara,  ein  tiarer  33erfianb. 

278.  Sie  meiften  5lbtier6ten  fönnen  attcb  fubftantioifcfj 
gebraucht  toerben  unb  a(§  ©ubjeft  ober  Dbjett  eines  ©atje§ 
ober  in  SBerbinbung  mit  ^räfco  fittonen  auftreten,  3.  33.  hapa 
si  pazuri,  fjier  ift  e§  nid)t  fjübfdj  (31t  ergangen  ift  eigentlich 
mahali). 

©er  ©enitio  eine§  fufcftantiöifcb  gebrauc&ten  SlboerfJS 
bient  oft  gum  (Srfatj  eines  beutfdjen  5lbjeftit)§,  3.  33.  upande 
wa  juu,   bie   obere   ©eite;  upande  wa   chini,  bie  untere 


172  ßeltiott  29. 

(Seite;  deni  la  nyuma,  rücfftänbtge  (Sdjutb;  mtu  wa 
wapi  yeye  (er  tft  ein  -üftann  oon  roo  =)  rooljer  ifi  er? 
chombo  cha  wapi,  rootjer  fommt  baZ  ©djtff?  watu  wa 
hapa,  bie  ßeute  fyier,  bie  Jjtefigen  ßeute;  nyumba  zote  za 
hapa  hazina  madirisha,  bte  l}teftgen  «Käufer  fyafon  alle 
feine  ^enfier;  zainani  za  kale,  alte  Betten. 

279.  Stete  <£igenfdjaft§roörter  fönnen  gteid^  = 
fettig  at§  Stboerbien  ge&raudjt  roerben.  SMe  au§  bem 
s2frabtfdjen  ftammenben  Bleiben  habet  unberänbert,  bte  ©uat)tli= 
mörter  nehmen  in  biefem  ^aUt  gerDöftnttcf»  baz  $tural= 
(jettener  ba§  6ingutar=)*)3räft£  ber  IV.  «Stoffe  an,  3.  23. 

a)  arabifd): 

khälisi,    genau;    fuatisha    maneno    haya    khalisi,    fc^reibe    btefe 

2Börter  genau  nadj. 
karibu,    nab,    in    ber    9täbe;    huko    haribu,   bort  in   ber  9^ät)e; 

fuataneni  karibu,  (folgt  einanber  nad)  =)  gut,  bicbt   auf= 

cjef c^toff en ;  kuja  karibu,  nabe  fommen;   -leta  karibu,  narje 

bringen. 
yakini,  geroifj:  -jua  jakini,  geroifj  (beftimmt)  roiffen  =  -jua  sana. 
ghali,  teuer;    -nunua  (-uza)    ghali,  rakhisi,    teuer  (billig)  taufen 

(berfaufen). 
rakhisi,  bittig;  -pata  rakhisi,  billig  befommen  u.  f.  tu. 

b)  (Suarjüt: 

vibaya,  ftbtecbt,  fdjümtn,  3.  33.  -nuka  vibaya,  fcbledjt  rieben,  fttnfen; 
-tendea  mtu  vibaya,  jemanben  fdjtedjt  bebanbeln;  kumekuwa 
(kumekaa)  vibaya,  e§  (ba§  äöetter)  tft  fdjletbt  getoorben. 

vema,  gut,  roobl,  orbentlid),  3.  33.  -tendea  mtu  vema,  jemanben 
gut  bebanbeln;  wali  haukuwiwa  vema,  ber  9tei§  ift  ntcbt 
orbentlid)  gar;  taa  haiwaki  vema,  bie  Sambe  brennt  nidjt 
orbentlid);  sikulala  vema,  idj  f)dbt  ntdjt  gut  gefd)lafen;  si- 
sikii  vema,  id)  bore  ntcbt  orbentlid). 

vizuri,  bübfdj,  roor)t,  orbentlid);  lala  vizuri,  fdjlaf  roobl!  fito  hizi 
funga  vizuri  kwa  k'amba,  binbe  biefe  Stuten  orbentfid)  mit 
einem  ©trid  feft! 

kidogo,  ein  roentg,  etma§;  kidogo  kwa  mkono  wa  kulia,  ettr>a§ 
nadj  red)t§;  upesi  kidogo,  etföa§  fdjneller;  namjua  kidogo, 
idj  tenne  il)n  oberflädjlid) ;  mbele  kidogo,  etroa§  roeiter  bor; 
kidogo  kidogo  ober  kidogo  kwa  kidogo,  nad)  unb  nad); 
attmäblidj;  bado  kidogo,  (nodj  ein  roenig)  =  balb;  kidogo 
kwa  huko,  etma§  nad)  bort;  nyuma  kidogo,   etma§  jurüd. 

vingine,  anber§,  anberroett,  nodj  einmal;  sema  vingine  (marra  ya 
pili),  fage  e§  nodj  einmal;  ameolewa  vingine,  fie  t)at  fidj 
anbermettig  berbetratet. 

5tud)  panginepo,  anber§mo,  bürfte  r)icrl)er  ju  reebnen  fein. 


Stböerbiate  2tu§brücfe.  173 

.gmupttoörter  im  ßofatiö  bienen  nid^t  feiten  gut  Um- 
fdjreibung  beutfd)er  Slbberbien:  3.  23.  njiani,  untertoegS;  fa- 
raghani,  in  -iOhifse,  in  3urütfgeäogent)eit,  toriöattm  (®egen= 
faij:  inbele  ya  mashahidi,  rjor  3eugen;  mbele  ya  bwana 
mkubwa,  bor  betn  23eäir?3amtmann). 

280.  2Iuch  <£>aupttt)örter  im  Slffufatiö  toerben 
häufig  abberbiat  gebraucht;  bie  foeben  aufgeführten 
formen  :vibaya,vema,vizuri,  kidogo,  vingine  finbim©runbe 
aud)  nur  als  fotdje  Slffufatibe  fubftantibifd)  gebrauster  9Ib= 
jeftibe  aufraffen,  hierher  gehören  pnädtft  fämtfid)e  2ßfu= 
faiiöe  auf  bie  $rage  tob?  tböbin?  tböher?  3.  23. 

ng'ainbo  ya  pili,  auf  bem  anbern  Ufer,  jenfeit»;  kate 
njia  upande  huu,  fd)Iage  einen  2Beg  in  biefer  Stiftung; 
upande  mmoja  —  upande  wa  pili,  auf  ber  einen  (Seite  — 
auf  ber  anbern  «Seite;  mkono  wa  kulia,  rechter  §anb,  red)t§; 
mkono  wa  kushoto,  unter  §anb,  Iinf§;  -kaa  zaniu,  auf 
2Bad)e  fein. 

Stnmert  2tuf  bie  ^rage  „too"'?  fteljt  in  biefem  ftatt  ebenfo 
oft  bie  ^räfcofitton  katika  ober  ber  SotatiO,  auf  bie  ^rage  „tooljin?" 
meift  bie  $rä)pofitton  kwa. 

281.  Serjr  biet  häufiger  toirb  ber  abberbiate  2IHu= 
fatib  auf  bie  ^rage  „mann?"  angemenbet,  3.  23. 
marra  (einmal  =),  gleich,  fogleid),  fofort ;  marra  kwa  marra,  bon 

$eit  jU  ^eit;  marra  —  marra,  balb  —  baib,  ab  unb  ju; 
marra  nyingi,  oft;  marra  ya  pili,  jjum  groeiten  DCftate,  nod)  ein= 
mal,  roieber;  marra  ngapi,  mie  oft? 

wakti  gani,  wakati  gani,  um  meld)e  3eit?  Wann?  siku 
zote,  ftet§,  immer;  killa  siku,  täglid);  kesho  jioni,  morgen 
abenb;  leo  jioni,  tjeute  abenb;  adhdhuhuri,  mittag§;  jioni, 
abenb§;  zamani  (eigentlidt) :  Seit),  früher,  längft,  fd}on  (aud) 
tangu  zamani) ;  mchana,  am  Stage;  usiku,  nad)t§;  mchana 
kutwa,  bon  früf)  bi§  fpät,  ein  ganger  Stag;  usiku  kucha, 
bie  gange  9?ati)t  binburdt);  leo  usiku,  beute  nad)t;  alasiri, 
nachmittags;  leo  alasiri,  beute  nadjmittag;  alfajiri,  früt)= 
morgenS ;  assubuhi,  morgen§;  assubuhi  na  mapema,  morgen§ 
in  ber  §rübe;  kesho  assubuhi,  morgen  früt);  siku  nyin- 
gine,  ju  anberer  3^it;  killa  assubuhi,  jeben  borgen; 
mwaka  huu,  fieuer;  mwaka  Jana,  im  öorigen  2$abre. 

23efonber§  ift  jju  mer!en:  mwezi  sitta  rupia,  monatlich, 
6  gtujjt. 

282.  ®er  aböerbiale  SHfufatib  fteht  fd)lte£lid)  aud) 
pr  23e;jeid]nung  ber  2lrt  unb  Söeife,  in  ber  eine  §anb= 
lung  bor  fidj  gebt;  in  biefem  ^aüt  fann  er  burdj  bie  5ßrä= 
bbfiiion  kwa  Vertreten  »erben. 


174  Seltion  29. 

§tcrf)er  gehört  jjimftdjft  eine  eigentümliche  5lrt  ab= 
Derbtaler  Subftantitoe,  bie  nur  in  biefer  2toenbung 
öortommen  unb  bei  SSerbo^elung  be§  «Stammes  mit  bem 
?JMfir.  ber  IV.  klaffe  gebilbet  finb.  derartige  33ttbungen 
finb  äicmlid)  jaüjireid),  3.  33. 

amekufa  kifofo,    er  ift  tiottftänbig    tot;    as   dead   as  a    doornail. 
anakwenda  kitematema,  er  get)t  fd)neu\ 
anatenda  kifisifisi,  er  Jjanbelt  öcrftotjten,  beimüd),  t)ä(t  t)inter  bem 

93erge. 
ananiangalia  kitongotongo  (aud)  kombokombo),  er  fiet)t  mid)  Don 

ber  «Seite  an. 
analala  kicbalichali,  er  fd)Iäft  auf  bem  Dtüden. 
analala  kifudifudi,  er  fdjtäft  auf  bem  ©efidjt. 
amezungushwa   mjini  katika  punda   kinyumenyume,    rücttüärt§ 

auf  bem  @fel  fifeenb  burd)  bte  Stabt  herumgeführt  merben  u.  f.  tt>. 

ferner  finb  t)iert)er  fotgenbe  Sßenbungen  ju  rennen: 

makusudi*,  mit  9Ibfid)t,  abfidjtud);  sikusumbui  makusudi,  id) 
ftöre  bid)  nid)t  abfid)tltd).  —  ©afür  aud)  kusudi  ober  kwa 
kusudi.  —  unabftd)tlid)  =  bila  kusudi,  pasipo  kusudi. 

kweli  ober  hakika*,  in  2ßat)r^eit,  mabrlid),  nrirflid),  in  ber  %f)Qt, 
atterbing§,  fürioaljr. 

taratibu*  (tartibu,  utaratibu),  in  Orbnung,  orbnung§mä^ig,  mit 
9ttaJ3,  mit  $orfid)t!  kaa  hapa,  nitajarribn  kufika  karibu 
yake  taratibu,  bleibe  f)ier,  id)  merbe  üerfud)en,  borfid)ttg  in 
feine  ^afje  j$u  tommen.  —  kwa  taratibu  =  taratibu. 

sababu  gani  =  kwa  sababu  gani,  au§  meld)em  ®runbe,  marum? 

jumla*,  in  «Summa,  im  ganzen;  ngapi  jumla,  mieöiel  -jufammen? 
-uza  jumla,  im  großen  (en  gros)  berfaufen  (©egenfafe: 
rejax-eja);  jumla  nitakupa  rupia  sitta,  id)  merbe  bir  in 
Summa  (im  gangen)  6  Utupt  geben;  jumla  kiasi  gani 
(ober:  kiasi  gani  kwa  jumla),  ma§  foftet  e§  jutfammen  (in 
Summa,  im  gangen)? 

kimya,  fd)tt>etgenb,  ftiff,  rufytg;  -kaa  kimya,  ftiflfitjen,  fid)  fd)tt)eigenb 
behalten. 

kwenda  na  kurudi,  t)tn  unb  gurüct;  safari  kwenda  na  kurudi 
kiasi  gani,  ma§  foftet  bie  gafyrt  bin  unb  -utrüct? 

salama*,  in  2Bof)IbebaItent)eit,  mof)lbet)aIten,  fid)er,  unberfetjrt,  un= 
»erlebt;  -rudi  salama,  moljlbebalten  gurücffetiren;  -pita  sa- 
lama, fid)er  burd)fommen. 

taslimu*  (mit  5tu§banbigung),  gegen  bar;  -nunua  taslimu,  gegen 
bar  taufen.     SDafür  aud):  -nunua  mkono  kwa  mkono. 

shirika*,  (in  ©efettfd)aft),  gemeinfam;  -nunua  shirika,  gemeinfam 
taufen. 

atiya*,  al§  ©efd)enf,  umfonft. 


Slböerbiale  2lu§brütfe.  175 

23efonber§  gu  merfen  ftnb  ferner  bie  SBenbungen:  -enda 
miguu  mitupu,  mit  bloßen  $üf3en  =  barfuß  getjen;  -enda 
kichwa  kiwazi,  barhaupt,  mit  bloßem  fäopl  geljen. 

283.  2Bie  bereits  bemerft,  bient  befonberS  bie  tyxäpo-- 
fition  kwa  t»telfadb  jur  23ilbung  ctbüerbtaler  2Iu§brü<fe. 
2(u§  ber  großen  9ttenge  berfetben  feien  t»ter  nur  bie  gebrauch 
lidjften  fjeroorgerjoben: 

kwa  sababu  gani  (aud)  bloft  sababu  gani),  ou§  melcljem  ©runb? 
marum?  me§f)atb?  u>e§roegen? 

2tnmerf.  SSergt.  oben  mbona  unb  bie  baBet  aufgeführten 
2lu§brütfe. 

kwa  nini  ober  kwani  (burd)  toa§),  moburd)?  marum?  h)e§^al(B? 
kwa  sauti  k'ubwa,  mit  lauter  (Stimme,  laut;  kwa  sauti  ndogo, 

mit  leifer  «Stimme,  leife. 
kwa  moyo  (franjöf.  par  coeur),   au§menbig;   -somo    kwa    moyo, 

au§menbig  lernen;  *jua  kwa  moyo,  au§menbig  «nffen. 
kwa  upesi  —  upesi,  fd)neü\ 
kwa  bidii*,  kwa  jubudi,  eifrig. 
kwa  sirri*,  Ijeimlid). 
kwa  makusudi*  =  kwa  kusudi  =  makusudi  =  kusudi,  abfidt)t= 

Hd),  Dorfäjjlid). 
kwa  kinwa,  münblid). 
kwa  ziyada,  im  Übermaß,  jttöiel. 
kwa  shidda*,  mit  SDtülje,  müfjfam;   mgonjwa  amegugumia   maji 

kwa  sbidda,    ber  Traufe   t)at   ba§  SBaffer  mit  Wlüfyt  t}er= 

untergefd)Iudt. 
kwa  ghäfula*   (aud)   blofj  ghäfula  ober  ghafla),    £lö|tid);    ame- 

kufa  kwa  gbafula,  er  ift  unvermutet  geftorben. 
kwa  nguvu,  mit  ©emalt,  gemaltfam. 
kwa  kupenda  kwako,  mit  beiner  (Sinmiu'tgung,   freimütig    (aud): 

bir  jju  Siebe). 
kwa  nafsi  yake,  tion  felbft. 

kwa  maneno  kidogo,  kwa  kukata,  mit  menigen  Sßorten,  Eurj. 
kwa  junila=jumla,  in  Summa,  im  ganzen,  ^ufammen,  en  gros. 
kwa  mudda,   auf  Termin,   auf  3eit;    -nunua  kwa   mudda,    auf 

$rebit  taufen. 
kwa  njia  gani,  auf  mc(d)e  SBeife?  ittmefern? 
kwa  mkono  waugu  (wako  lt.),  eigenpnbig ;  in  SDofumenten  aud) 

arabifd):  biyedibi). 
kwa  roho*  yangu  yote,  kwa  radhi*  yangu,  gern;    -penda   kwa 

roho  yake  yote,  öon  ganzem  iperjen  lieben.    Mdachi  nitam- 

wuliza  nyumba  kwa  radbi  yangu,  einem  ®eutfd)en  berfaufe 

id)  ba§  §au§  gem. 
kwa  yakini*  =  yakini,  fid)er,  beftimmt,  gemi^;   kwa  yakini   si- 

wezi  kukwambia,  mit  Sßeftimmt^eit  fann  id)  e§  bir  nid)t  fagen. 


176  Sektion  29. 

kwa  uzuri  =  vizuri,  fti)ßn,  gut,  orbentlid);  tengeneza  vyumba 
vyote  kwa  uzuri,  richte  alle  3immer  fdjön  tjer! 

kwa  faragha*  =  faraghani,  in  3urü(fgej$ogenI)eit,  priüatim,  un= 
geftört,  in  Sulje;  nataka  kuzumgumza  nawe  kwa  faragha, 
idj  tnöd^te  in  Jftufje  mit  bir  fprecben. 

kwa  zäum,  abtt>ed)felnb. 

284.  2lud)  anbere  ^rctyofitionen  Birnen  natürlich  jur 
23ilbung  abberbiatcr  5Iu§brü(fe  bienen,  3.  23.  tangu  zamani 
(feit  3eit  =)  tängft,  fett  langem;  tangu  lini  (feit  mann  =) 
tote  lange?  tangu  siku  ngapi,  mteötel  £age  fdmn?  ya  nini, 
ttiogu?  ttmrum? 

285.  ©er  begriff  einiger  Slböeroien  lann  audj  burdj 
Beittoörter  umfdjrieben  toerben,  3.  25. 

a)  fdjott  burd)  -isha;  umekwisha  fagia  katika  chumba 
hiki,  fjaft  bu  in  biefem  3immer  fdjon  gefegt? 

b)  mtfyt  burd)  -zidisha  ober  -ongeza;  ongeza  chumvi,  tt)Ue 
metjr  ©alj  tjinein. 

c)  fertig,  -ui  (Snbe,  burd)  -maliza;  malizeni  kupanda  miche 
hü,  pflanzt  biefe  ©tedlinge  fertig! 

d)  fttft,  beinahe,  burd)  -karibia;  nalikaribia  kukata  tamaa 
ya  kukwona,  id)  l)atte  bie  Hoffnung  faft  aufgegeben,  bid) 
m  fefien. 

Slnmer!.  äkinafye  ttrirb  fonft  aud)  burd)  karibu  ober  bado 
kidogo  auggebrüdt:  bado  kidogo  angaliuawa,  beinahe  toare  er  ge= 
tötet  toorben. 

286.  2lud)  bie  intenfioe  ^onii  be§  2ßerbum§,  fotoie 
bie  fogenannte  flgura  etymologica  fönnen  pr  llmfdjreibung 
abberbialer  SSegriffe  bienen: 

-vunjavuuja,  boEficmbig  jjerbredjen,  furj  unb  flein. 
-fukuafukua,  gang  unb  gar  burdjttmfylen. 
-katakata,  flein  fdjneiben  (ftatt  beffen  aud):   -kata  vipande 
vipande,  in  fleine  ©tütfe  fdjneiben). 

5)ie  figura  etymologica  befielt  befanntlid)  in  her  Sßer= 
Binbung  eine§  SSerbumS  mit  einem  SSerbalnomen  al§  Dbjeft, 
ba§  enttoeber  öon  gleichem  ©tamme  ober  minbcften§  bon 
gleicher  SBebeutung  ift: 

-adhibisha  adhabu  k'uu  (grofse  (Strafe  beftrafen  =),  ftrenge 

beftrafen. 
-lala  usingizi  (@d)Iummer  fdjtafen  =),  feft  fd)Iafen. 

Maneno  matatu. 

Aliondokea  kijana  mmoja,  na  (mit)  wazee  wake  akakaa; 
siku  kadhawakadha  zikapita  hatta  rnwaka  mmoja  katika  miaka 


«böet&iale  2lu§brücfe.  177 

baba  yake  akafa  na  mama  yake  akafa,  akarithi  mali  kwa  baba 
yake  na  mama  yake.  Na  ajtamal  ya  mali  hayo  elfa  tatu 
aliorithi. 

Akakaa  katika  dunya  yule  kijana  aliyeusiwa  na  baba 
yake  mambo  matatu.  Akaambiwa :  mwanangu,  mambo  matatu 
haya,  tafadhdbali  yakamate,  ya  mwana,  usiyasahau,  Allah, 
Allan;  yatakuja  kukufaa,  mwanangu.  Khalafa  hayatendapo, 
mali  yako  yakiisha.    Yule  kijana  akasema:  naam,  kweli,  baba. 

Hatta  khaiima  yule  kijana  akafilisika  akahama  katika 
mji  wao  akasafiri  akaenda  kunako  mji  mungine  akafikia 
katika  nyumba  ya  tajiri  akakaa  siku  mbili.  Hatta  siku  ya 
tatu  akamwambia  shekhi  tajiri:  mimi  nimekuja  kwako,  tafadh- 
dhali,  nataka  unipatie  kiwanja,  nataka  kujenga  nyumba  ni- 
fanye  duka. 

Na  yule  tajiri  akamwambia:  Insballa,  utapata,  walakin 
unataka  kuuza  nini  katika  duka  lako,  na  weye  hukuchukua 
mali  huko  unakotoka.  Akamwambia:  nataka  kuuza  maneno 
matatu  na  thamani  ya  neno  moja  reale  elfu  mbili;  na  maneno 
hayo  ni  mausia  na  baba  yangu,  bassi. 

Yule  tajiri  akampa  kiwanja  akajenga  duka  lake  hatta 
alipokwisha  kujenga  akaweka  kiti  mlangoni  akakaa.  Al- 
hasil  na  kulla  mtu  apitaye  humuliza:  unauza  nini  hapa? 
.Naye  hujibu:  nauza  maneno  ya  wasia.  Watu  humwuliza, 
thamani  ya  neno  moja  kiasi  gani.  Yeye  husema:  neno  moja 
elfu  mbili  reale.  Na  kulla  mtu  asikiaye  maneno  yake  hum- 
wambia:  una  wazimu,  huenda  zake. 

Hatta  siku  moja  akaja  kijana  mmoja  anakaa  pale  akam- 
wambia: salämalek;  akamwitikia :  waalek  essaläm.  Akamwambia: 
karibu.  Akamwambia:  starehe.  Akakaa  yule  mgeni  akamwuliza : 
akhi,  unauza  nini  hapa?  Akamwambia:  mimi  nauza  maneno  hapa. 
Akamwambia:  thamani  yake  kiasi  gani  neno  moja.  Akam- 
wambia: neno  moja  thamani  yake  elfu  mbili  reale.  Akam- 
wambia: mbona  ghali,  ya  akhi?  Akamwambia:  si  ghali,  kwa 
(für)  mtu  atakaye  na  mtu  ajuaye. 

Akamjibu:  mimi,  ya  akhi,  katika  mji  huu  mgeni  na  mimi 
nimerithi  kwa  baba  yangu  elfu  sitta,  sina  zaidi.  Akamwambia: 
mimi  sijui;  mimi  najua,  thamani  ya  kilme  elfu  mbili;  na  kama 
unataka,  nunua. 

Alhasil  akamwambia :  nataka.  Akampa  elfu  mbili,  akam- 
wambia neno  moja  akamwambia:  Ukiona  neno,  usinene  neno, 
na  ukinena,  litakujia  neno,  wasaläm. 

Akamwambia :  nambia  la  pili.  Akamwambia :  lete  elfu 
mbili  reale  nyingine,  nakwambia  la  pili.  Akampa  elfu  mbili. 
Tena  akamwambia  la  pili:  ukisafiri  katika  barra,  jua  liki- 
kuchwea  njiani,  lala  hatta  na  kama  unakokwenda  unakuona, 
Allah  Allah,  lala,  wasaläm. 

©ualjilt  $onö.=©tctmmatif.  12 


178  Seition  29. 

Akamwambia:  nambia  la  tatu.  Akamwambia :  lete  elfu 
mbili  reale.  Akampa  elfu  mbili  reale.  Akamwambia  la  tatu. 
Akamwambia:  ukienda  njiani,  ukiona  mtu  akakukaribisba  ya 
kwanza,  umwambie:  astarehe,  marra  ya  pili  kadhalika,  marra 
ya  tatu,  tafadhdhal,  kaa  kitako,  wasaläm. 

Yule  kijana  mali  yake  aliorithi,  elfu  sitta,  yote  yakiisba, 
akawa  maskini  akafanya  kazi  katika  ule  mji  akapata  mia 
mbili  reale  akanunua  ngamia  reale  mia  (für),  na  reale  mia 
akanunua  bidhaa,  akatoka  ule  mji  aliokuwa  akaenda  hatta 
akafika  mji  mgine.  Akapata  rafiki  kwenda  naye  kufanya 
biashara.  Akamwambia:  unakwenda  mji  gani,  ya  akbi? 
fufuatane!  Akamwambia:  mimi  nakwenda  kutarazzaki,  kuta- 
futa  riziki,  na  weye  na  kama  unataka,  tafadbdbali  twende, 
waläkin  nunua  ngamia  awezaye  kucbukua  bidbaa  zako.  Akam- 
wambia: in  sbä  Allah  taala,  yule  rafiki  yake. 

Akaingia  katika  mji  akatafuta  ngamia  akapata  akanunua, 
akatafuta  na  bidbaa  akanunua,  alhasil  wakalala.  Siku  ile 
wakatengeneza  shughuli  yao  wakaisha.  Hatta  siku  ya  pili 
wakapanda  ngamia  zao  wakasafiri,  alhasil  wakaenda  siku  arba 
wa  ishrini,  wasipate  mji  wala  wasione  mji.  Alhasil  hatta  kwa 
siku  ya  thamania  wa  ishrini  wakaona  moto  wakasikia  na 
majogoo  kuwika  na  jua  limekuchwa. 

Yule  aliyenunua  maneno  akamwambia  mwenziwe:  ya 
akhi,  mimi  ntalala  hapa  maana  jua  limekuchwa.  Mwenziwe 
akamwambia:  la,  mä  yumkin,  tumelala,  ya  akhi,  siku  kadha- 
wakadha  katika  mwitu  na  leo  tumefika  katika  mji,  si  afadhali 
kwenda  mjini?  Na  sasa  tumefika.  Akamwambia:  la,  ndilo 
neno  lisiopatikana  hilo  la  kwingia  mjini.  Yule,  asiyenunua 
maneno,  hajui  maana  ya  kukatalia  kwenda  yule  mwen- 
ziwe nini. 

Alhasil  akaondoka  yule  asiyenunua  maneno  akasema: 
mimi  silali  hapa;  mwenziwe  akamwambia:  kana  vile  unavyo- 
taka,  walakin  mimi  naona  afdhali  ulale  hapa.  Yule  akasema 
haihati  mimi  kulala  hapa  na  ule  mji  tunaotaka  tumefika.  Akam- 
wambia: Nenda,  akhi.  Yule  akaondoka  akaenda  zake,  yeye 
na  ngamia  wake.  Na  yule  akalala  hatta  assubuhi,  akaamka 
akapanda  ngamia  wake,  akaenda  zake  hatta  akafika  katikati 
ya  njia  amwona  rafiki  yake  amekufa  na  ngamia  wa  rafiki 
yake  amekufa. 

Akatazama  sababu  iliyomwua  nini  rafiki  yangu  akaona 
mkuruzo  wa  nyoka.  Na  nyoka  huyu  nundo  amemtopoa  katika 
utosi.  Na  ngamia  'katopolewa  katika  utosi.  Wote  wawili 
wamekufa.  Akasema:  alhamdu  lillah  rabb  ilalamina,  sasa 
fayida  ya  elfu  mbili  nimeona  bado,  elfu  nne  sijaona  bado. 

Alhasil  akashuka  akaingia  katika  mji  akatafuta  watu  wa 
kuzika  akapata  akazika  rafiki  yake  akashukuru  akakaa  katika 


StböerMafe  «itBbrfide.  179 

ule  inji.  Siku  nyingi  zikapita.  Khalafu  akamwona  sultani 
njiani  akamwita  akamwambia :  unatoka  wapi,  kijana  weye? 
Na  asili  yako  wapi  weye? 

Akamwambia:  mimi  bwana  maskini  ya  Muungu,  kwetu 
mbali  na  bapa  gharibu.  Sultani  akasema :  njoo  ukae  kwangu, 
unitilie  kabawa.  Akasema:  ewalla,  ya  saiyidina.  Akaenda 
akakaa  kwa  sultani  kutia  kabawa.  Na  yule  sultani  akam- 
penda  Sana  akamwambia:  sasa  usitie  kabawa,  kwa  kuna  watu 
wanaokuja  barazani.  Akasema:  ewalla,  maulana.  Akakaa  siku 
nyingi  kwa  bali  ileile. 

Albasil  sultani  akampenda  sana  akamwamini  sana,  tena 
.akampa  libasi  nzuri  na  majambia  mazuri,  akamwamini  batta 
(fo  bafj)  katika  nyumba  yake  ndani  kwa  wake  wa  sultani 
akaingia.  Aidba  siku  moja  sultani  akatamani  kwenda  kutem- 
bea  kuwinda  nyama.  Akamwambia:  twende,  tufuatane  wote. 
Akasema:  ewalla.  Sultani  akaenda  naye  batta  wakafika  katika 
njia.  Sultani  amesabau  saa  yake  ndogo  akamwambia:  tafadb- 
dbali,  rudi  nyumbani  katika  cbumba  cbangu  kwa  mke  wangu 
mdogo,  utaona  saa  yangu  katika  sbibbaka,  tafadbdbali,  lete 
sasabivi. 

Akasema:  ewalla,  maulana.  Akaenda  yule  kijana  batta 
akafika,  akaingia  ndani,  akaingia  cbumbani,  akamkuta  yule 
mke  wa  sultani  na  waziri  katika  kitanda  cha  sultani  warne- 
lala.  Yule  kijana  asiseme  neno  akatazama  kazi  yake  aliyo- 
tumwa,  akafanya  akaicbukua  ile  saa,  akaenda  zake,  akafunga 
mlango  vilevile,  akaenda  hatta  akafika  kwa  sultani  akampa 
saa.  Yule  sultani  akamwambia:  nini  kbabari  ya  nyumbani. 
Akamwambia:  kberi. 

Albasil  yule  waziri  siku  ya  pili  akawaambia  mabauwabu : 
nendani  sbamba,  mkacbimbe  sbimo  kubwa  sana,  atakuja  mtu 
kutazama;  akija  mkamateni  mumtie  batta  nikawa  mimi.  Ma- 
bauwabu wakasema:  ewalla,  waziri,  semaa  wa  taa,  ya  wa- 
ziri, bassi.  Wakaenda  wale  mabauwabu  shamba,  wakacbimba 
shinio  kubwa. 

Na  yule  waziri  alipojua  ya  kama  shimo  limekwisba, , 
akamwambia  yule  kijana:  tafadbdbali,  nataka  kukutuma 
shamba.  Yule  kijana  akasema:  ewalla,  waziri.  Akamwambia: 
nenda.  Akaenenda  yule  kijana.  Hatta  alipofika  njiani  akaona 
mtu,  anayemjua  baba  yake  zamani,  akamwambia:  ewe  kijana, 
unakwenda  wapi  huku?  Akamwambia:  nakwenda  sbamba. 
Akamwambia:  fafadhdhali,  karibu!  Akasema:  astarebe.  Ka- 
ribu !  Astarebe !  Marra  ya  tatu.  Akakaa  batta  akasahau  sbamba 
alikotumwa. 

Huko  nyuma  waziri  akasema:  labuda  sasa  wamekwisba 
kumfukia  yule  kijana,  nitakwenda  kutazama  sasa.  Akaondoka 
waziri  akaenda.  Alipofika  mabauwabu  wakamkamata  waziri 
wakamtia  katika  sbimo  wakamfukia. 

12* 


180  Seftion  29. 

Na  yule  kijana  hatta  alipopata  fahainu  akamwambia  yule 
mtu:  mimi  nimetumwa  na  waziri,  nimesahau,  na  sasa  nataka 
kwenda  zangu.  Akamwambia:  haya,  enenda!  Akaenda  zake 
akafika  shamba  akawaona  mabauwabu  akawauliza:  Je?  Mna- 
toka  wapi  huko.  Wakasema  tunatoka  shamba  kwetu,  waziri 
amesema:  Chimbeni  sbimo  (katika)  sbamba,  na  atakayekuja 
yote  mtieni,  hatta  nikawa  mimi,  na  sasa  amekuja  yeye,  wa- 
ziri, tumemtia  yeye,  wasaläm. 

Yule  kijana  akasema:  alhamdu  lillah  rabb  ilalamina, 
shimo  hilo  langu  mimi  hapa,   walakin  Mola  amenivua  mimi. 

Bassi,  wakarudi  mjini  hatta  wakenenda  kwa  sultani, 
sultani  akamwuliza:  mnatoka  wapi?  Yule  kijana  akasema: 
Tunatoka  shamba.  Yule  kijana  akasema  khabari  ya  waziri 
yote  tokea  mwanzo  hatta  mwisho.  Na  khalafu  akasema  kha- 
bari yake  yote  alionunulia  maneno  kwa  reale  elfu  sitta.  Sul- 
tani akamwambia:  maneno  hayo,  ulionunua,  ni  ghali.  Akampa 
elfu  ishrini  na  sitta  akambia :  Wewe  sasa  waziri  wangu  mkubwar 
wasaläm. 

Wöxtev  unb  Gvllävun$en. 

-ondokea,  auffielen.  $m  anfange  einer  ©rjäblung  foöiel  mie- 
palikuwa  na,  e§  ümr  (einmal).  Offenbar  liegt  eine  -Kadialjmung  beS 
DUlgär.  =  arabifcf)en  qäm  oor  (oergl.  ©}ritta=33et),  contes  arabes  mo- 
dernes, ©.  1,  geile  4),  tr>a§  um  fo  toabjfdjeinlidjer  ift,  al3  bie  @r= 
ääfjtung  auf  arabifcfje  Quellen  surüclgeljt.  S)a§  Original,  toie  e§  in 
©btien  bon  9Jtunb  ju  SDtunb  geb,t,  bat  Sanbberg  (Proverbes  et  dic- 
tons)  aufgezeichnet. , —  kijana,  Jüngling.  —  kadhEwakadhä,  fo  unb 
fobtel  (arabifdj).  —  mwaka  mmoja,  SÄtfufatio  auf  bie  $rage  ttann? 

—  katika,  Ijier  =  »on.  —  ajtama],  bermutliü)  =  ijtimäl  (ar.),  fo= 
totel  toie  jumla,  bie  Summe.  —  aliorithi,  bergt  §186.  — usia*=-wasia*r 
jm.  etto.  bermadjen;  ba§  Jßerbum  bübet  natürliä)  im  ©egenfaij  äum 
SDeutfcfjen  ein  berfönlitfieS  5Paffib:  nimeusiwa  kitu,  e§  ift  mir 
ettoa§  bermaüjt  toorben.  —  mambo  =  maneno.  ©ie  ©runbbe= 
beutung  bon  jambo  ift  „SBott",  bon  -amba  fagen.  —  tafadhdhal(i) 
(arab.  tafaddal),  fei  fo  gut!  fjabe  bie  ©üte!  ■ —  -kamata,  r)ier :  f eft- 
galten.  —  yä,  o!  —  Allah,  Allah,  um  ©otte§  ^Bitten!  —  yatakuja 
kukufaa,  ftatt  be§  einfachen  yatakufaa  (bergl.  über  ba§  |ülf$seittoort 
-ja  §  237).  —  hayatendapo,  unberftänbliü}.  —  mali  üurb  meift  alä 
©ing.  ber  III.  ffl„  feltener  toie  fjtex  al§  $lur.  ber  V.  M.  beljanbelt. 

—  khatima*  =  mwisho,  juleijt,  enblid).  —  -filisika*,  bankerott  toer= 
beu.  —  -bama,  auStoanbern.  —  wao,  ntcft  wake,  meil  ftdj  ber  <Suaf)iIt 
ftetS  im  3ularnmenl)ang  mit  feinen  Sanbäleuien  füljlt.  —  -ngine  = 
-ingine.  —  tajiri,  xeid)er  Kaufmann.  —  shekhi,  ©cfjeitf),  §err.  — - 
kiwanja,  üßaublaij.  —  duka*  Saben.  —  weye  =  wewe.  —  -cbukua, 
mitbringen.  —  buko,  I)ier:  bon  bort.  —  mausia*  (V.),  SSermäctjtniS, 

—  alhäsil  (arab.),  infolgebeffen,  barauf.  —  kulla  =  killa.  —  wasia*- 
(VI.),  Seftament.  —  elfu  mbili  reale,  ungetDöb,nIi$e  Söortfteltung 
ftatt  reale  elfu  mbili.  —  saläm  alsk  (arab.),  triebe  über  biä)  (arab. 
©rufs);  Slnttoort:  -waalek  essalim  (aud)  über  bicfj  triebe)!  S)ie  for= 
rette  fjorm  biefer  beiben  ©rujjformeln  rotrb  bielfaä)  berberbt.  — 
astarehe,  gett>öf)ulicb,  starehe*  (arab.),  lafs  biä)  nidjt  ftören  (bie  üblidje 


Stbberbtate  5tu§brüde.  181 

$Inttoort  auf  karibu).  —  akhi,  arabifdj  =  ndugu  yangu.  —  ya 
akhi  (arab.),  o  mein  SSruber.  —  kilme  (arab.)  =  neno,  SOßort.  — 
neno,  Jjier:  2)ing,  @ttoa§.  —  -jia  mtu,  über  jn.  fotnmett.  —  wasa- 
lam  (arab.),  unb  f^xiebe!  b.  I).  unb  bamit  ©ott  befohlen!  —  nambia 

—  niambia.  —  la  pili,  ergänste  borljer  neno.  —  barra*  ba§  23innen= 
lanb.  —  -cbwea,  für  jn.  untergeben.  —  hatta  na,  felbft  toenn.  — 
unakuona,  bu  fiefjft  Üjn  (ben  Ort).  —  unakokwenda,  toof)itt  bu  geljft. 

—  -karibisba*,  jum  Nähertreten  aufforbern.  —  maskini  =  masi- 
kini.  —  aliokuwa,  beffer  aliokuwako.  —  mgine  =  mungine; 
muDg . .  toirb  häufig  ju  mg .  . .  äufammengejogen.  @o  fagt  man 
mgu  unb  mgwana  neben  mungu  (muungu)  unb  mungwana.  — 
-tarazzaki*,  fid)  fein  äftot  berbienen.  —  riziki*  SebenSunterljalt.  — 
in  ehä  Allab  taäla  (arab.),  toenn  ©ott,  ber  §öd)fte,  tottt.  —  -wika, 
fräßen.  —  ntalala  =  nitalala.  —  maana,  t)ier :  ba,  toeil.  —  mä 
yumkin  (arab.),  e§  ift  nid)t  möglid).  —  sasa,  \)itx  —  fd)on  beinahe, 
lisiopatikana,    ftatt   lisilopatikana.     Jßergl.  §  186.  —  -katalia,    fid) 

toeigem.  —  maana nini,  toa§  bebeutet?  —  Sie  ßonfiruftion  nad) 

maana  ya  ift  im  2)eutfd)en  am  beften  burd)  einen  ©afe  mit  „bafe" 
aufjulöfen:  er  begriff  tvidjt,  toa§  e§  bebeutete,  bafe  jener,  fein  ©e= 
fährte,  fid)  toeigerte.  2fr)nlid)e  ßonftruftionen,  bei  benen  ganje  ©äfee 
baburd)  bon  einem  §aubtwort  abhängig  gemacht  toerben,  bafe  man  itjr 
SSerbum  in  ben  $nfinitit>  feijt  unb  bem  regierenben  §aui)ttoort  im  ©e= 
nitib  anfdjtiefjt,  finb  äiemlid)  häufig,  3. ÜB.  umekuwa  wakati  wa  sisi 
kwenda  zetu,  e§  ift  3^tt  getoorben,  bafe  toir  geljen;  haja  yangu  ya 
kwishi  wewe  sana  na  furaha,  mein  Sßunfd)  ift,  bafj  bu  lange  unb 

glütflid)  lebft.  —   afdhali  =  afadhali. ona,  Ijier:  galten  für.  — 

tumefika,  b.  I).  fo  gut  toie  angelangt.  —  -tazama,  Ijier:  fudjen.  — 
mkuruzo,  ©d)lebJpfbur.  —  nundo,  eine  <Sd)langenart.  —  -topoa,  ber= 
leisen.  —  utoai,  <Sd)eiteL — 'katopolewa  =  akatopolewa.  —  albämdu 
lilläb,  rabb  ilälamfna,  ßob  fei  ©ott,  bem  §errn  ber  Söelten  (arab.). 

—  -zika,  begraben.  —  -shukuru*,  banfen  (seil.  ©ott).  —  kwetu, 
meine  §eimat  (bergt.  §  133).  —  gharibu*  =  mgeni.  —  tüia,  jm. 
etnfd)enlen.  —  sayidinä  (arab.),  unfer  £err;  ba§  folgenbe  maulänä  |at 
biefelbe  SSebeutung.  —  baraza*,  Stubien^atte,  Slubienj.  —  -amini* 
mtu,  jm.  bertrauen.  —  libasi  (III.),  Reibung.  —  aidha  (arab.), 
toieberum.  —  tamani*,  toünfd)en.  —  -winda,  jagen.  —  saa  ndogo, 
%afd)enuljr.  —  mke  mdogo,  bie  ätoeite  (5fteben=)  fjrau.  —  shibbaka 
=  shubbaka,  9ttfd)e.  —  aliyotumwa,  tooju  er  gefdjicft  toar.  — 
mkachimbe,  unb  iljr  mögt  graben.  —  hatta  nikawa  mimi,  unb 
toenn  id)  e§  felbft  toäre.  —  semaa  wa  taa  (arab.),  §ören  unb  ©e= 
ijord)en  =  toir  pren.  —  ya  kama,  bafc.  —  ewe  =  wewe.  — 
-fukia,  eingraben.  —  -pata  fahamu  (Erinnerung  befommen  =)  fid) 
erinnern.  —  je,  nun?  —  mola*,  ber  £err.  —  -vua,  ljerau§3ie&,en; 
retten.  —  wakenenda  =  wakaenenda.  —  ulionunua  =  uliyo- 
nunua.  — 


182 


©mf3tgjte  lEcfttian.    Somo  la  thelathini. 

Die  Schrift  ber  Suctfytlt. 

287.  ©te  ©ualjtlt  fdjreiben  t^re  ©pradje  mit  ben  23ud)= 
ftaben  be§  a  r  ab  if  eben  5lfyf)abet§. 

288.  2)ie  ©d&rtft  lauft  ntdt)t  öon  Iinf§  nad)  rechts,  fon= 
bern  öon  redjt§  nadj  ünf§. 

289.  23eim  ©djretben  unterfdjeibet  man  ftreng  gtüifäjen 
^onfonanten  unb  SBofalen;  nur  bie  erfteren  toerben  in 
bie  Bette  gefegt,  mäfjrenb  bie  23o!ale  über  ober  unter  ben 
^onjonanten  fielen. 

$ie  Honfommten. 

290.  ©en  ^onfonanten  be§  reinen  ©uafjtli,  toie  fte  auf 
Seite  1  aufgeführt  finb,  entfare^en  folgenbe  Seiten  beS 
arabifdjen  5Ityf)abet§: 

h. 


^e^Itaute: 

k 

k' 

g 

n 

(üor  g)  ng' 

] 

S 

ö 

5 

r 

e 

3afjnlaute: 

t 

t' 

d 

s 

z    r    1 

n. 

o 

jp 

j> 

u* 

;    ;    * 

b 

ßippentaute 

p   p' 

b 

w    m. 

V    l 

—j 

uj 

3     r 

ßippenaaljnl 

au 

te: 

f 

v. 

©aumenlau 

te: 

ch 

j 

Sil 

y    ny. 

LT 

?r 

ü* 

L5     L5 

§ierau§  erhellt,  ba£  p,  p'  unb  b,  f  unb  v,  ch  unb 
sh,  y  unb  ny  in  ber  ©djrift  nidjt  unterfdjieben  werben. 

291.  3u  biefem  2J£angeI  gefetten  fidj  nodj  weitere.  Sie 
Orthographie  be§  ©ua^ili  ift  feine§Weg§  feft,  fonbern  öielen 
©djtoanfungen  unb  bis  gu  einem  getoiffen  ©rabe  Oöfliger 
S&iülür  unterworfen.     @§  bient  nämüd)  nidjt  feiten: 

ba§  3eid)en    <&    audj  jjum  STuSbrutf  ber  ßaute  k'   g,    (ch, 

sli,  ny); 

uy; 


u 

e 

o 


t'; 
t; 


Sie  ©djrift  ber  ©ualjüi. 


183 


bo§  Seiten    o    Qudj  jum  2lu§brud;  ber  ßaute  m  (oor  b); 

n  n  n  n  ii  n  ii         "i    V  ' 

292.  2)er  Überfielt  toegen  feien  bie  aufgeführten  $on= 
fonantengeitfien  im  folgenben  mit  bem  tarnen,  ben  fie  bei 
ben  ©ualjüi  führen,  unb  bem  £auhoert,  ben  fie  barftetten 
können,  ljier  nodjmal§  in  ber  ^Reihenfolge  aufgeführt,  bie  fie 
im  2IlpJ)abet  ber  ©ualjilt  Mafien. 

5ln  erfter  ©teile  ftnbet  fidj  ein  bisher  nidjt  angeführter 
^onfonant,  ber  im  ©ualjtlt  ftets  im  anfange  foldjer  Söörter 
fteljt,  bie  im  Seutfdjen  mit  einem  23ofat  anlauten1. 


3eiäjen. 

SJlame. 

ßauttoert. 

3eidjen. 

ittame. 

ßauttoert. 

i 

elif 

©timmanfatj 

O 

fe 

^▼;p 

M 

be 

b,  p,  p' 

Ö 

käf 

fc';  k,  g 

O 

te 

t;  t' 

Ä 

kyäf 

k;k',g,ch, 

Zj 

jim 

s>  j;  Dy 

sh,  ny 

0 

dal 

d 

d 

läni 

1 

; 

re 

r 

r 

mim 

m;n(öorg) 

) 

ze 

z 

o 

nun 

n 

LT 

sin 

s 

_5 

wau 

w 

(ji 

shln 

sh,  ch 

8 

he 

h 

Jq 

tye 

t';  t 

L5 

ye 

y>  ny 

t 

ghen 

ng';  g 

SQIan^e  Suafjiü  fdjreibeu  ^,  o  unb  Je?  anü}  mit  einem 
Sßunft  barunter:  ^  o  _b. 

293.  2ßa§  bie  ßonfonantenoerbinbungen  anlangt, 
fo  ift  gu  bemerfen,  bafj  n  bor  ©aumen=  unb  Sifcpenlauten 
(alfo  ng,  nt,  nd,  nz  zc),  fotoie  m  cor  ben  ßippentauten 
beim  ©treiben  getoöljnlidj  übergangen  toerben.  infolge 
beffen  fann  alfo 


1  Siefer  (Bestand)  be§  @Iif  ift  aus  bem  SltaMfdjen  übernommen. 
@§  fieäeidjnet  eigentlich  ben  ©iimmanfat!  p  33eginn  eine§  2£orte§, 
beffen  man  fidj  fietoufjt  toirb,  toenn  man  3.  35.  „mein  Güib"  beutlidj 
Don  „9Jteineib"  unterfdjeiben  toift. 


184 


{                                      Seitton  30. 

o  audj  toie  mb 

Ja 

audj 

lote  nt 

o      „      „    nt 

£ 

„ 

„    ng 

s     „      „    ng  ober  nj 

v-i 

// 

„    mf  ober  my 

(3 

» 

n      »g 

3      „      »    »z 

«<} 

;/ 

„    ng 

gelefen  »erben. 

2)0$  fotnmt  auä)  bte  ©djreibung  be§  n  uttb  be§  m  in 
biefen  Rotten  nid)t  fetten  bor.  Soor  anbern  ^onfonanten 
toerben  n  unb  6efonber§  m  (3.  23.  mk,  mr,  mh)  natürlich 
ftet§  gefdjrieben. 

294.  ®q§  w  nadj  einem  anbern  ^onfonanten  toirb 
meift  toeggelaff en ;  man  fdjreibt  atfo: 

bw  =  v_j;  kw  =  <&  u.  f.  tu. 

©benfo  toirb  vy  meift  nur  \J>  gefdjrieben. 

295.  Sie  breiteitigen  ©rutotoen  mbw  unb  ndw  toerben 
metfienS  einfach  burdj  o  begto.  burcfj  0  gegeben. 

Sn  btefer  23ielbeutigfeit  ber  eingelnen  $onfonanten  liegt 
bie  größte  ©djtoierigteit  ber  ©ualjittfdjrift. 

Sie  Male. 

296.  3tt*  Segeidinung  lurger  23o!ate  Befielen  nur 
brei  Beiden,  bon  benen: 

a)  ba§  Fät-ha,  ein  !ur^er  fdjräger  ©tridj  über  beut  $on= 

fonanten,  für  a  unb  e  gebraust  totrb,  3.  23.  o  ba, 

be;  o  ta,  te;  _  ga,  ge;   0  da,  de;    .  ra,  re;   :   za, 
ze  u.  f.  to.; 

b)  ba§  Kisre,  ein  !ur^er  f^räger  ©trtdj  unter  bem  $on= 
fonanten,  beseidrjnet  i  unb  e,  3.  23.  ^  bi,  be;  o  ti,  te; 

£  gi,  ge;  j  di,  de;  J  ri,  re;  j  zi,  ze  u.  f.  to. 

c)  ba§  Domma,  ein  §afdjen  über  bem  $onfonanten,  Be= 

3ei$net  u  unb  0,  3.  29.  ij  bu,  bo;  d>  tu,  to;  _  gu, 

j  j  j 

go;  j  du,  do;  ^  ru,  ro;  3  zu,  zo  u.  f.  to. 

3)er  25o!aI  ftefjt  alfo  fteiä  über  ober  unter  bem 
«^onfonanten,  nad)  toeldjem  er  3U  lefen  ift. 


2>ie  ©cfjrift  ber  ©ualjÜi  185 

297.  $onfonanten,  auf  weldje  fein  SSofal  folgt,  6e* 
fommen  baZ  Beiden   ber  2)ofallofigfett:  -et  (genannt 

}      o 

seken),  3.  23.  ^^>  =  nitu. 

298.  3m  anfange  ber  SBörter  tft  i  Sofalträger,  3. 23. 
of  =  anda.  «Statt  beffen  tritt  gewöljnliri)  3  ein,  Wenn  ein 
u,  (^  wenn  ein  i  im  Anfang  be§  2Q3orte§  fteljt.1 

299.  ßange  23ofale  werben  baburdj  angebeutet,  bafj 
man  auf  Fatha  ein  |  =  ä,  auf  Kisre  ein  ^  =  1  ober  e, 

auf  Domma  ein  3  =  ö,  ü  folgen  läfet.  Ye  unb  wau  werben 
baoei  mit  Seken  berfeljen: 

[j  da;  ^50  dl,  de;  ^o  du,  dö.1 

—  -^  ^  ^ 

Slnmerf.    SDtitunter  lieft  man  ftatt  beffen  audj    tö,   ^50,  ^O 

ober  ^50,  _jO  (oljne  Seken).    (Seljr  feiten  aud)  io  dl,  !^  du. 

Steift  wirb  e§  tnbeffen  für  unnötig  gehalten,  bie  ßänge 
ber  Sßofale  in  ber  angebeuteten  Steife  gu  begetdmen,  man 
fdjreibt  oielmeljr  bie  langen  23o!ale  gewöljnlicl)  eßenfo  tote  bie 
Jürgen,  umgefetjrt  Werben  furge  23o!ale  nidjt  feiten  nadj  3lrt 
ber  langen  gefdjrieBen. 

Stnmert    Um  Iange§  ö  ober  e  ju  beseiten,  fdjreibt  man  mit= 

unter  ^ö  dg,  _»,0  dö,  alfo  Fatha  mit  folgenbem  ye  bejto.  wau. 

300.  treffen  gwei  Sßofale  in  einem  Sßorte  gufammen, 
fo  greifen  folgenbe  Regeln  Sßta£: 

a)  ©inb  Beibe  gleidj,  fo  fdjreibt  man  entweber: 

fo  daa;  ^o  dii,  dee;  y>  duu,  doo  ober 

}j  daa;  ^50  dii,  dee;  ^  duu,  doo  ober 

man  feijt  nad)  araBifdjer  ©itte  gu  bem  ^weiten  23ofal 
nodj  ba$  ßefegeidjen  Hamza  (§  305): 

\ö  ober  sU>  daa;  ^j»  dii,  dee;  3o  duu,  doo. 

b)  ©inb  bie  Beiben  23o!ale  ungleidj,  fo  Wirb  unter  2ßer= 
wenbung  ber  §ilf§!onfonanten  i,  ^,  3  wie  folgt  ge= 
fdjrieBen: 


1  *>>   l5'  5  f™0  ™  biefem  $alle  nur  §ilf§bucf)ftaben  unb  tier= 
lieren  tfjren  eigentlichen  Smtttoert. 


186  ßeftion  30. 

. '»  ■  ..  -  ,      ^  -->  -.> 

clae  (^o  ober  io1,  dea  ^5^,  dia  ^o,  doa  3j>,  dua  ^, 

dai  (j;0  ober  lo,  dei  ^50,  die  ^0,  doe  »o,  due  3o, 

dau  ,'0  ober  lo,  deu  ^o,  diu  ^co,  dou  ^3,  dui  3o, 

dao  3o  ober  !o,  deo  ^o,    dio  ^co,  doi  5j>,  duo  .0, 

$eber  ber  Betben  SSofale  fann  natürtid)  auc^  lang  ge= 

fdjrieben  »erben,  fo  entfielen  ©djreibtoeifcn  tote  U>  dea  ic. 

301.  SBenn  bret  25o!aIe  aufeinanber  folgen,   fo   toirb 
bor  bem  brüten  getoöfmlid)  ein  Slbfc^nitt  in  ber  ©cfjrtft  ge= 


,  j  }  j  } 


madjt  unb  ber  neue   23ofat  mit  5  eingeführt,  3.  23.  i^oljä 

tulioondoka. 

2lutf)  f)ier  geigt  fidj  toieber  eine  grofje  3ü>eibeutigfeit 
ber  ©djrift,  bie  nodj  baburd)  öermeljrt  toirb,  bafj  bte  £>ilf§= 
budjfiaben  in  ben  eben  genannten  $äHen  natürlid)  aud)  mit 

iljrem    eigentlichen   ßauttoert    gelefen   toerben    fönnen.    ^o 

!ann  olfo  nidjt  nur  dia  unb  dea,  fonbern  aud)  dija  unb 
deja  unb  (ba  audj  Fatha  bofcpelbeutig  ift)  mitunter  felbft 
die  (dee),  dije  unb  deje  lauten. 

©§  liegt  auf  ber  £anb,  bafj  eine  foldje  ©djrift  nur  oon 
bem  gelefen  toerben  fann,  ber  bie  «Sprache  berjetrfc^t,  unb  ba§ 
ba§  ßefen  nur  burdj  forttoäljrenbe  Kombination  au§  bem 
Bufammenljange  möglieft  toirb.  Unb  audj  bann  noäj  bleiben 
oft  genug  unlö§üd)e  gtoeibeutigfeiten  übrig. 

äkrlsinbung  ber  Äonfonotttcn  uutcrchtnnbcr. 

302.  ®ie  Konfonanten  eine§  2Borte§  toerben  beim  ©rud; 
toie  beim  ©djreiben  getoöfjntidj  miteinanberöerbunben.  ©aburdj 
änbert  fidj  tfere  $orm,  je  nadjbem  fie  im  anfange,  in  ber 
3ttttte  ober  am  @nbe  eine§  2Borte§  fielen.  Einige  23udj= 
ftaben  toerben  nid)t  mit  einem  folgenden  Oerbttnben.  S)a§ 
üftäfjere  ergiebt  fid)  au§  ber  fotgenben  Tabelle: 


1  Hamza  fann  auef)  fortbleiben. 


Sie  ©djrift  ber  ©uaf)üt. 


187 


fjftit  bem 

«mit  bem 

Dta  mit 

borf)et= 

STiur  mit 

Stur  mit 

borljtr» 

Stur  mit 

bem  foI= 

geljenben 

bem  bor= 

bem  foI= 

geljenben 

bem  bor= 

»Hein. 

genben 

unb  bem 

Beigeben» 

«Hein. 

genben 

unb  bem 

BergeB,en= 

ber= 

folgen^ 

ben  bex= 

bex= 

folgen» 

ben  bet= 

Bunben. 

ben  ber= 
Bunben. 

bunben. 

Bunben. 

ben  ber= 
Bunben. 

Bunben. 

t 

üftur  mit  htm  bor!jer= 

L 

t 

c 

X 

* 

) 

gel&enben  betbunben. 

C 

o 

J 

JL 

w^ 

o 

5 

2. 

v-ft 

O 

j 

X 

VÜ^ 

ö 

ä 

Ä 

üj 

S 

:>■ 

2p» 

*) 

5" 

< 

t*\. 

0 

lato  mit  bem  bor= 

Js. 

J 

i 

JL 

J^ 

J 

}  rjetgeljenben  ber= 
buuben. 

J 

r 

•o 

4> 

r 

j 

) 

J 

CJ 

i 

A 

a 

Sftur  mit  bem  borfi,er= 

LT 

4M 

•W* 

U**" 

3 

ge^enben 

DerBunben. 

_> 

ü* 

.vi 

.W* 

LT- 

8 

9 

* 

& 

-b 

£> 

L 

ij 

L5 

j 

/. 

\?  w 

SBctm  ©^reiben  toerben  audj  bie  fonft  unoerbunbenen 
.Seidjen  oft  mit  ben  übrigen  mannigfaltig  uerfdjlungen,  tote 
bie  unten  fotgenben  groben  geigen.1 

(Sine  befonbere  23erbinbung  ift  nodj  ba%  fogenannte 
Lumelif  (=  Läm-elif),  Lam  mit  folgenbem  Elif,  baZ  fol= 
genbe  formen  auftoetft:  ^5  (allein),  ^  (im  anfange),  ^L  (in 
ber  Smtte),  ^  (am  (Snbe). 


303. 


Öcfeübungetu 


a" 


L5^ 


_>J 


—      X      —       ti)u      —      J 


mwana  —  ndiyo  —  nawe  —  wala  —   yako    —  leo 

^Lw     —  .  Lol     —     £ji     —     dJSj     —     £j     —     c^i      — 
siku    —  ama   —     in     —  wako  —  ndugu  —     leta    — 


i&$ 


o» 


^Xj 


Oä- 


kil 


wäis 


yote   —  huko    —    wote  —   yake  —  alivyo  —  vilivyo 

1  Söeitere  groben  pr  (SinüBuug  ber  (Sdjretfifcfjrift  geben  23üttner, 
<suaf)iltf(ijriftfiücfe.  Stuttgart  unb  Berlin  1892;  5Reufjau§,  ©uafjilt* 
manuffripte.  Sertin  1896,  fotote  bie  S3eröffentli(|ungen  ber  UniöerfU 
tätenmiffion :  Arabic  Alphabet  as  used  in  writing  Swahili  (1885) 
uub  Swahili  Mss.  in  Arabic  characters  (1890). 


188  Seition  30. 

}  )  - 

-—    miti    —  mwetu — kwangu — mwenyi —    zayidi    — 
walakini—    sababu    —    usikate    —  waraka  —  salamu 

^  C  )       -      3   -  3        3  - 

—  bandari   —   hatujambo   —     watoto      —  nisalimie 

— -t    q4^      —        £rs        ~      ^^     —     v~^    —    ^^^ 

—  kuonana  —  ulimwengu  —  pembe  —     bibi  —  kufika 

—  UF^     —       ?        -        ££      —       0UJ        ~     ^     - 

—  haya    —    kama   — -  kabla  —  zamani  —  hiyo  — 

_^y     —    ii)jy    —    ,..Lwm  —     ry^11     —      Oyj! 

kuwa    —    kuliko    —    sana    —    mikononi  —  anapenda 

.*  G  ^ÜJJ  xOJO  „o^-- 

^*j  r^5  ps*-      ~~      pä 

—  mwema   —  utumwa   —   mtumwa  —  watumwa  — 
kutafuta    —    hapana   —    mbili  —  mbili   —  merikani 

—  ushanga  —  tatu    —    moja    —    bunduki  —  Maskat 

—  oL>    —     t-j^    —   ^Azf    —    OyL    —      Jj     — 

—  babu  —  kimoja  —  kitambi  —  baruti  —  mbele  — 

pili  —  mkononi  —  ndiyo  —  mawili  —  nyekundu  — 

JsJjXj        —  Jwo  —    SjS^      —      j^'ij      —       jjJs       — 
nyekundu  —  pili  —  ukitaka  —  ufanye  —  fanyiza  — 


Sie  ©ctjrift  ber  ©uctljilt.  189 


.  O    }         .. 


Dikafahamu  —  nikaisoma —  barua  —  pembe  —  kaniki 

—  V-*     —    o*    "~  u^5  "~  ;>^  ■"".  ^    ~  J^ 

—  nyeupe  —  tano  —  gainti  —  gora  —  reale  —  baki 

-^  3    O     3  *.  Jü^  .<j-> 

—  katika   —   ulicho    —   narai   —    elfu   —    kumi  — 

.»  •  V-  3    3    O  *    <J  3  -  -     o 

nataka  —  mzungu  —  kwenda  —  kwenda  —  kwenda 

-,J  -      ))j  '33  ü;j 

—  sikupata  —  nimekununulia  —  vyombo*  —  ^ombo 

3    O  3  3     3  -     3 -      -  .  ]) 

—  ^       —        ^ö        —        03^Ti     ^—       ^ij,     — 

—  vyombo    —    vyombo   —    akiwaona   —   Unguja  — 

3  *  }        **  3     O    3  ****** 

hilo    —    atakitwaa    —    chombo     —    atawakamata    — 

3  -  3  3       3  3  3 

—  kwangu2  —  mtu1  —  vyombo 

Sonftige  Sefejcidjen. 

304.  ©onftige  ßefegeidjen  finb  Hamza,  Teshdid  (ober 
Shadda),  unb  in  ctrctbifcfyen  Söörtern  Wasla  unb  Madda 
(Medde). 

305.  S5q§  Hamza  fieljt  regeftnäfctgertoeife  Bei  jebem 
Elif  eine§  arabifdjen  2Borte3,  ba§  jur  SBurjet  gehört,  unb 
audj  Bei  Ye  unb  Wau,  toenn  fie  ctu§  folgern  entftanben  finb. 
33ei   ben   bem  2lra6tfdjen  entlehnten  SBöxtern  be§   ©uat)Üi 

1  £>a§  5ßräfiE  m-  ber  I.  unb  II.  ßlaffe  (Begto.  aucfj  ber  III.  in 

O  3 

Ratten  ü)ie  mbuzi)  toirb  enttoeber  ^  ober  ■*  geftfirieben. 

2  w  nad)  oorfjergeljenbem  $onfonanten  toirb  gtoar  getoöljnlicfj 
auägelaffen,  lann  aber  audj  getrieben  toerben;  in  biejem  £}fafte  erhält 
ber  üorf)erge^enbe  ßonfonant  getoöljnlitf)  ba§  SBofaläeid^en  Domma. 


190 


Seition  30. 


fältt  bo§  Hamza  getoöfjnlid)  fort.     Sic  einige  2Irt,  in  ber 
e§  im  «Suatjüi  öertoenbet  ttrirb,  i[t  oben  im  §  300  angegeben. 

306.  ®ot)^ellonfonanten  Serben  nidjt  gtoeimal  ge= 
fc&rieben,  fonbern  nur  einmal  unb  burdj  Teshdid  (_^_)  be= 

äeidjnet,  3.  23.  j&]  illä;  ».u*  bimannihi. 

307.  Wasla  unb  Madda  finben  ftdtj  nur  in  Formeln, 
bie  bem  Slrabtfd^en  entlehnt  finb.  S)a§  erftere  finbet  fid) 
meift  über  bem  Elif  be§  2lrtifet§  al,  beß  e§  eng  mit  bem 

Oorljergeljenben  2Borte  berbinbet,  3.  23.  *Ui  A**»,  =  rasülu 
'llähi  Cftatt  rasülu  Allahi,  ber  ©efanbte  ©ottcS).    Madda 

toirb  über  ein  Elif  gefegt  (t),  um  bie  ©djreibung  tl  gu  ber= 
meiben;  e§  ift  alfo  ba§  $erbobbelung§3eidi)en  für  Elif. 

Sdjreifmng  ber  araMfdjen  fB'öxkx. 

308.  Sie  arabifd&en  SBörter  follten  möglic&ft  in  ber 
urfbrünglidjen  £)rtljograbIjie  gefdjrieben  toerben.  S)tc  ©e= 
bilbeteren  befleißigen  fid)  beffen  aud),  bie  anbem  fdcjretben 
gang,  tote  fie  gu  |ören  glauben,  inbem  fte  bie  frembartigen 
unb  ilinen  unbequemen  ßaute  burd)  bertoanbte,  einfachere 
tfjrer  eigenen  ©brache  erfetjen.  SSie  in  ber  2lu3fbrad)e  toirb 
aud)  in  ber  ©djrift  bie  25erbobbelung  ber  ßonfonanten  toenig 
beamtet. 

309.  $n  arabtfcr)ert  SSörtern  !ommt  nodj  eine  9teifje 
Oon  ^onfonanten  bor,  bie  toir  bisher  nic^t  betrautet  Ijaben. 
2)iefelben  finb: 


•Kante. 

gorm. 

Scmttoert. 

darrte. 

Sorm. 

ßauttoert. 

The 

ö 

th 

En                  t 

— 

He 

Z 

•    h 

Täraarbüta        ä 

t 

Khe 

kh 

äfaix  Mätoetlen  toerben  aud)  folgenbe 

z 

dh 

23udjfta6en  be§  £erjtfä)en  unb  tn= 

Dhal 

c> 

btfe^en  StfyljaBetS  gebraust. 

Säd 

{JO 

s 

P<3 

i_j 

P 

Dhäd 

LP 

dh 

Chlm 

£ 

ch 

Dhye 

J& 

* 

dh 

Ngen 

M 

ng 

Sie  ©dfjrift  ber  ©uafjiü. 


191 


310.  5lud)  btefe  Söuc&ftaben  Ijaben  öerfdjtebene  formen 
in  SSerbinbang  mit  anbern,  toie  au§  ber  nadjfiefienben  %a-- 
fieüe  erfid)tliä)  ift: 


SIEein. 

§tnten 

ber= 
bunben. 

S3orn 

ber* 

bunben. 

Sßörn 

unb  Ijtn= 
ten  ber= 
bunben. 

«Hein. 

§tnten 

ber= 
bunben. 

SJorn 

ber= 

bunben. 

SSorn 
unb  fi.in= 
ten  ber= 
bunben. 

Z 

z 

Stur  Dorn 
berbunben. 

A3 
A3 

G 

9tut  born 
berbunben. 

Ja 
b' 

c 
j 

Ja 

311.  $m  SIrabifdjen  ^aben  biefe  23udjftaben  faft  alle 
einen  ettoa§  abtoeidjenben  ßauttoert.  (üöergl.  ba^u  §arber, 
2Irabtfdje$onöerfaiton§grammattf,  <S.  4 ff.)  <£>ter  ift  nur  ber 
ßaut  angegeben,  mit  bem  fie  im  ©uafyüi  getoölmtidj  au§= 
gefprodjen  toerben. 

SGßeld^er  öon  ben  gteic&tautenben  23udjftaben  j,  {jo,  Ja 
—  u^/  ijo,  —  »,  p-  —  im  einzelnen  fJaCCe  !orre!t  an^u= 
toenben  ift,  fann  nur  bie  genaue  <®enntni§  ber  arabifdjen 
Drtlijogra^ie  lehren,  ^n  meinem  großen  ©ualjili'Sßörterbua), 
ba$  fidj  unter  ber  treffe  beftnbet,  ift  bie  Drtljograpljie  ber 
arabifdjen  ßel^ntoörter  burd)toeg  angegeben,  £)ie  f)auj)tfädj= 
Haften  finb  au$  im  gtoeiten  Seil  mit  ttjrer  ©djreibung 
öergeid^net.  $m  allgemeinen  nehmen  e§  bie  ©uaf)ili,  be= 
fonberä  bie  toeniger  ©ebilbeten,  inbeffen  bamit  feine§toeg§ 
genau,  gebrauten  biefe  Setzen  siemlicfj  totllfürlidj,  ber* 
toenben  fie  nidjt  feiten  fetbft  in  reinen  ©ualjtfitoörtem  unb 
oft  audj  mit  abtoeidjenbem  ßauttoert.  3m  ©injetnen  fei 
barüber  ba§  $ol$mbt  bemerft: 

ö  lautet  oft  au$  toie  0w  ober  tote  o;  anbrerfeit§  toerben 
u»  unb  ist  getoöljnlidj  ftatt  ö  in  folgen  arabifa^en 
SDBörtern  gebraust,  too  ba§  leitete   in  ber  ÜButgär* 

föradje  biefen  ßaut  Ijat,  3.  23.  oSb  neben  öSli. 
c  toirb  ofjne  llnterfdjieb  neben  »  gebraust;  man  fdjreibt 


192  Seltion  30. 

forreft  ül^,  aber  aud)  Jlp,  unb  umgelegt  in  SuaüjUi* 

Wörtern  Qjb*  nnb  ^j'ip  haina. 

^  toirb  Ijäufig  burcl)  _  ober  »  in  folgen  SBörtern  öer= 
brängt,  in  benen  eS  getoötjnlitf)  ben  Saut  h  Ijat,  tote 

in  khabari,  khalafu:  ^  ober  ^  ober  ^S>  begrü. 
j--       j^^       j^- 

oüL>     odls»,    od£>. 

ö  lautet  in  managen  arabifdjen  SBörtern  tote  d  ober  tote 
z  unb  toetfjfelt  bann  im  ©ualjiti  getoöljnlici)  mit  o 
bejto.  y  5lnbererfeitS  toirb  eS  mitunter  jur  29eäeidj= 
nung  beS  z-  (feiten  beS  d-)ßauteS  in  «Suarjilitoörtern 
öertoanbt.  5lutf)  mit  l*>  unb  Jb  toirb  eS  öielfadj  0er= 
toedjfelt. 
(ja  toirb  in  arabifdjen  unb  Sua^ilitoörtern  unterfd)iebSioS 
neben  ^  gebraust.  Sflit  Vorliebe  oertoenbet  man 
biefen  23ud$aben,  toenn  auf  s  ein  (nidjt  gefc&riebeneS) 

w  folgt,  %.  29.  (ja5  =  naswi. 


unb 

Ja 


lauten  in  manchen  arabifdjen  Sßörtern  toie  d  ober  tote 
z  unb  toerben  bann  im  ©ualjtli  r)äufig  burd)  ^>  begto. 
:  etfetjt.  9lnbererfeitS  werben  fie  öon  Unfunbigen  mit 
o  unb  ;  unb  unter  ficf)  forttoäfjrenb  Oertoedjfelt. 
c  ift  im  Slrabifdjen  ein  eigentümlicher  «^eljllaut.  2>ie 
©uafjili  übergefjen  il)n  bei  ber  Stusfpradje  boHftänbig, 

3.  29.  l^c  =  arrifu.    3ft  baS  c  OofalloS,   fo  fortdjt 

man  ben  oorljergeljenbett  2$ofal  gebeljnt,  3.  23.  ^yjw 
=  mäana.  @§  fistelt  alfo  l)ier  btefelbe  Dtolle  tote  baZ 
©eljnungSelif  (§  299).  :  Oft  toirb  eS  audj  in  reinen 
<5uaf)ilitoörtern    gebraust,    um    gtoei    Male    beim 

©treiben  3U  trennen,  3.  29.  ^X*  =  mkia. 

»  fommt  torreltertoeife  nur  als  gemtninenbung  arabtfdjer 
<£>auottoörier  Oor,  tft  aisbann,  toenigftenS  bei  bm  aus 
ber  UmgangSfpraäje  entnommenen  Sßörtern  unb  SBen= 


Sie  ©d)Ttft  ber  ©uafjüt.  193 

bungen,  öößtcj  ftumm  unb  lautet  nur  öor  folgenbem 

©enitiö  tüte  t,  3. 58.  xi^  baraka   (bdjer  getoöljnltdj 

nSji  gefdjrieben),  aber  &Ui  *?-j  barakatu  'llähi. 

Mitunter   ttiirb   e§   am  (£nbe   bon  ©ual)ilitt)örtern 
[tatt   o   gebraucht,    mit   bent    e§  audj   in  arabifdjen 

2B örtern  toedjfelt,  3.  23.  sL*j  =  nimepata. 

lj,  _  unb  £  merben  gtemlicl)  feiten  unb  meift  Don  ^nbiern 
unb  Werfern  beim  ©djreibett  be§  ©ualjili  benu|t. 

SSefonberc  Senterlungcn. 

312.  ®ie  ©enitbparttlet  totrb  beim  ©^reiben  ftetS  mit 
bem  fotgenben  SSotte  oerbunben,  3.  23.: 

läÜ"  -^_j.^j  ^ä.w  =  sababu  ya  kuja  kwako. 
2)te   befi^an^eigenben  Sürioörter   toerben  bem   oorauf= 

geljenben    £>au£ttt>ort    nidjt   feiten  angehängt,    3.  23.    ^LJL> 
hali  yako. 

2)ie    ©djreibung   l5_    am    (Snbe    arabifdjer    SBörter 

lautet  =  ä,  3.  23.  Jt  =  flä. 

S)te  Biffern  finb: 

1=1       r  =  3         .      o=5      v  =  7    1  =  9 

P  =  2        £   ober  f  =  4     1  =  6      a  =  8     .  =  0. 

©ie  »erben  ebenfo  ^ufammengefe^t  toie  im  ©eutfdjen. 

Sefätüde  mit  tiwfcfjtift  uttt>  (BvläuUxunQm* 


,0  .. 

Z> 

^ 

\ 

1 

r^)  i 

^0^ 

^ 

,  -  } 

}    0 

^  J 

o& 

O^1.*) 

y 

A-JX.M, 

1 

...LavO 

-  >  0  j  j 

1  2tu§  meiner  3eitftf)rift  für  afrifanifdje  unb  oseamftfie  ©prägen, 
Safjrg.  ITI,  §eft  2.  ®a§  ßieb  ift  Don  bem  »erftorßenen  Mwallimu 
Mbaraka  (f.  3*»  ^Priöatlefjrer  in  Dar-es-Saläm)  »erfaßt. 

©ualjüi  ßono.=©rammatt£.  13 


194  ßeftion  30. 


,..L*«       0*.Ä>.X3       ,y*.J*J+l 


>       -               w    ^           JO). 

^1    _^^ 

^  o  ^        £■         o   .       o 

1*     2 

*      4 

}      -•  O            ,           J    o.»  J 

liLjySL)        8-A.i 

o  >   >  ^            .,         ^   o 

3      ,*     *>               , 

S  £?  CtH 

oW^  oj  O^ 

O^    Ö?    O^ 

-  O  ,          £•           o               o 

r    3 

o     5 

»o  -        S>       o           o 

4    L5JJ-3    l^> 

^Ui>    o-ijf 

Sie  @$xtft  ber  ©ualjili.  195 


..jL^^ö      w^Jj      /Mi_J-J 

^ciJOof    ay 

>  0  >  *  *     >  -     ,0 

,  C  ^  J            J      o                  o 

O  J&£.              R        „ 

...L*-d./*     O-J^     <f^*» 

^j*J    fc*>U>    ^ 

o^  o?  ck? 

J      O    0>                 ÜJO) 

^  0-             £-           O                 0 

o4*  aj  a& 

1      6 

*  0  *         i>        0           0 

A       8 

*  )                  0 

*•>    j  j  tu) 

-     - ,       ..          ^     ,  ^ 

0    .>  )         0       ,>J 

o'^    Q?    ü1** 

g^;  -*Tjf 

aUP  ^3  aL^ 

v     7 

1     9 

)       -       j  --v * 

13* 


196 


Seftion  30. 


j* 


ÄS    \^s.j*^S 


*x. 


(*^y° 


jL*.äw      ,-yJ     &£==>jAX 


J  S  ,  .>  }    o 


Wimfoo  wa  Kaizari. 


1. 


Saläm  kwa  wetu  bwana 
Kaizari  wa  Vi'rbamu, 
Bwana  mkubwa  na  sana 
Maarufu  hatta  Sbamu. 
Sisi  twakupenda  sana. 
Wadogo  liatta  harimu: 
Haparia  tena,  bapana, 
Wewe  ndio  Kaizari! 


Kaizari  wa  Wadacbi 
Na  barra  ya  Afii:ika. 
Nakusifu,  bwana  wangu, 
Upate  kunipulika. 
Niletee  langu  fungu 
Nipate  kufurabika  — 
Hapana  tena,  bapana, 
Wewe  ndio  Kaizari! 


Wewe  ndio  Kaizari, 
Mtoto  wa  Vkbamu ; 
Jina  lake  masbuburi, 
AVote  tunalifabamu, 
Ulaya  na  Zingibari 
Na  Mritbi  batta  Amu 
Hapana  tena,  bapana, 
Wewe  ndio  Kaizari! 


Wewe  ndio  Kaizari! 
Tumesikia  zamani, 
Alitupasha  kbabari 
Bwana  wetu  Vismani 
Akitweleza  uzuri 
Sbekbi  wetu  Selimani 
Hapana  tena,  bapana, 
Wewe  ndio  Kaizari! 


3. 

Wewe  ndio  Kaizari 
Hatta  na  wazee  wako ! 
Tumezipata  kbabari 
Kwa  buku  mbali  tuliko. 
Una  wengi  askari, 
Wabesabiwa  lukuku  — 
Hapana  tena,  bapana, 
Wewe  ndio  Kaizari! 


6. 

Wewe  ndio  Kaizari, 
Tena  mwenyi  absani! 
Imetutosba  kbabari 
Aliyotupa  Selimani. 
Na  sisi  tukafikiri, 
Tumeona  ni  yakini  — 
Hapana  tena,  bapana, 
Wewe  ndio  Kaizari! 


Sie  ©djrtft  ber  ©ualjili.  197 

7.  8. 

Wewe  ndio  Kaizari!  Wewe  ndio  Kaizari, 

Mmekwisha  kukusifu.  Toto  la  kijermani! 

Mote  umetashahhari,  Sote  tumekukhiyari 

Jina  lako  maarufu.  Kwetu  kwa  sultani. 

Tena  khassa  u  mzuri.  Twondolea  kulla  skarri 

Hu  mfupi  hu  mrefu  —  Tufurahiwe  rohoni  — 

Hapana  tena,  hapana,  Hapana  tena,  hapana, 

Wewe  ndio  Kaizari!  Wewe  ndio  Kaizari! 

9. 
Wakatabahu  khadimu, 
Mimi  kijitu  fakiri. 
Jina  langu  mwallimu 
Mbaraka  bin  Shomari. 
Mimesifu  mwadhdhamu 
Mfalme  akhiyari  — 
Hapana  tena,  hapana, 
Wewe  ndio  Kaizari!1 

XOövUv  tmi>  Gvflävungen. 

salärn  =  salämu,  §eil.  —  wetu  bwana  =  bwana  wetu.  — 
Kaizari  wa  Virhatnu,  etg.  $aifer  be§  Söüfjelm,  mifjüerftänbltcb,  ftatt 
Äaifer  Söilfjefm.  —  sana  maarufu  =  maarufu  sana.  —  maarufu*, 
fierürjtnt.  —  Shamu,  ©tyrien.  —  harimu,  altergfcfHuactj.  —  hapana 
tena,  e§  giebt  feinen  nieiter.  —  ndio  =  ndiwe.  —  mashuhuri*,  be= 

rüfjmt. fahamu,  lernten.  —  Zingibari,  ©anfibar.  —  Mrithi,  tüorjl 

ftatt  Misri,  Stgrjptett.  —  Amu,  Samtt.  '— •  hatta  na,  fogar  audj.  — 
kwa  huku  etc.,  f)ierf)er  in  bie  $erne,  ^o  ftnr  fittb.  —  wengi  askari 
=  askari  wengi.  —  lukuku,  arabifdjer  ^lural  oon  lakk(i)  =  10000. 
—  na  barra  ==  na  wa  barra.  —  -pulika  =  -sikia.  —  niletee 
langu  fungu;  bie  SSitte  um  ein  ©efdjent  an  ben  SSefungenen  ift  in 
ber  orientalifcljen  Voefie  ganj  gebräudjlicf).  —  -pasha  rutu  kitu,  an 
in.  ettoa§  gelangen  laffen.  —  Visinani,  Sßi&mann.  —  -eleza  mtu 
kitu,  jtn.  etroa§  ju  berfteljen  geben,  jur  Kenntnis  Bringen.  —  uzuri 
=  vizuri,  ftfjöne  Singe,  öiel  ©cpne§.  —  shekhi,  ein  (Sr)rentitel.  — 
2H§  ber  ©ouoerneur  toon  Söifjmann  im  $uti  1895  bie  ©efcpfte  über= 
natjm,  erlief;  er  einen  3lufruf  an  bie  SJetiölterung,  in  bem  er  btm 
frteblitfjen  Untertan  ©djufc  unb  SBoIjItoou'en  ber  Organe  ©r.  9Jlajeftät, 
bem  ütebeften  ßrteg  unb  Vernichtung  in  2tu§ft$t  fteftte.  Qn  Dar-es- 
Saläm  fanb  bie  3)erfünbigung  in  befonberS  feierlicher  2öeife  ftatt. 
Ser  Obertoali  Suleimän  (Selimani)  bin  Nasr  ellemki  berbolmetftfite 
babei  bie  Sßorte  be§  ©ouoerneur^  ben  berfammelten  @intoof)nera. 
Stuf  biefe  Vorgänge  begießt  fidj  ber  Siebter.  —  ahsani*,  2öol)Itr)ätig= 
feit,  ©üte.  —  khabari  aliyotupa,  Selimani  \x>ax  im  ©ommer  1890  in 
äkrlin,  nntrbe  öon  ben  SEftajeftäten  empfangen  unb  reitf)  befetjenft.  — 
-fikiri,  nacfjbenfen.   —  yakini*r  fidjer,  gennf}.  ^-    mote,  überall.  — 


1  Sine  metrifetje  Überfettung  öon  9t.  gaetje  fiefje  in  ber  beutfdjen 
^olonialäeituug,  1897,  ©.  404. 


198  ßeftion  30. 

tashahhari*,  berühmt  toerben.  —  khassa*,  befonberg.  —  toto,  ein 
großer  9Jtann.  —  kijermani,  ©etmanenart.  —  -khiyari*,  ertoäljlen. 
—  kwetu,  bei  uti§.  —  kwa  sultani,  jum  (Sultan.  —  -ondolea  mtu 
kitu,  ettt).  bon  jttt.  nehmen.  —  kulla  =  killa.  —  sharri*,  Übel.  — 
wakatabahu,  unb  getrieben  b,at  e§  (arabifd)).  —  khadimu*,  SHener, 
©Habe.  —  kijitu,  Sftenfcfjlein.  —  fakiri*,  arm.  —  mwadhdhamu*, 
mächtig.  —  akhiyari*,  ber  befte. 

II. 

J  w  -  J  J     J   -  -     -  -  -0-0  -  -  -  -  -  ^      ÜJ  J      O  S    - 

pXx*    d?*"»,    ^)jri  u»j^A   öUj     o-*^!    --_y    tik^w    l^^*  " 

J  -  O  -        O      O   J  -    O        J  ,  J    J      -  .  -  -  J -    O         J 

J    0   J        -      -  J    --  J  5  -  -  OO),.  -         O  -  --^         )w,J  -  o  - 

-  J  ojüj  -      o    j        -     -  -  -  -  o  j  j        -     o  -J  -   o  j  ;;  - 

-  O  >       J       O        -         51      J  ----O0J--J  -       -  -  -         O  -    o- 


o  -  o       -    o  o     j        -    —       -  j    o  j  -  -       /  o)        j    o  ;;  -  -  o 

s  -      -   J        J  -  o        -  j    o  j     J  -        j     o  j      -o        -  -  o  -  o  -  J  - 

-  -  -  -  -  -  -  O  -  -  -  -  w    -     O  -  -  O    -      O-  )     OJ  -  O   J 

J      O        O   -  »  -  -      o    j     c  -  -  O  J  J  S  JO  -J^  o») 

\i±*a   qJÖ^    tf)|^    ^j-A^i9   ^.jLLL-w   j.jy>    ^Si    u>./)    J^Ji^   _j^^ 

>  '    )  }  >  (J  .    Oy         <      O     .O)  ,^  ,o  JJ  o,  o  ^ 

}       -  -oj         -        ,         OJ-  oj         j--o-        OJ-  o-        j- 

u^Ji   ^.jUaLw  x«.jli*  jj^-wj    *j.^   c^    Js-^5»,  ^j^^.*^11    J^,»    Oj 


*  Jöemerfe,  ba&  baö  ©uafjtU  ob,ne  je be  ^nterpunttion  gc= 
hieben  toirb. 


Sie  ©djtift  ber  ©uafjüi.  199 

,  3  ^     o    ,  „        o  ^  _  ^       .»  O      .>         3,3**3  -         *  *     3  J 

3  O  w  3      o  OO^O^OJ  --^  -*  ^  ^  "      >     "  '     O  ., 

_jjj»     (*-ys    ^!    c>./«    •&}+&   ^1^    U*!*    ^»     ^J^tVi^3    _>^     CT*^ 

j^o        o  ,  ,  «         .-,.>,,         ,0,0,3*0        ,      ,  o  J, 

*    .*     J    O   J         ^O  *}*,'*  O         3         ,  ,   O  3  ,        3   ,  -  ,  ,  ,  O  3 

y&L+£  £**&&  n_j^5  ^>Jj^fi  v^J!  ^UaLw     i^l  jj^jS  ..^LLiLw 

^  -  ^O^O  3        -  *      O    *  O  *  *  O  ,    O,  O  v*^  JJO 

O  ..  ^  ,  OJ    ,-  ^0>  .>      ,  ^  J  .»  3         ,  S    ^  ,      O      ,30  ,  , 

*       *  *  *  *  ,      3  3    3    ,  ,,,       ,,),        30       3,,,  ,  O  O       3  3      O  , 

^ixXS'^    yj.*£$>    u^jäj    ^Oj,    Joy    »l-*-J13   i3L*-*    Q^iy    «>*t3 

Jlij   C^16  c^äX^J    Juli.    £^  ^cLri15   jJjtfJ    JjS»14 


G  -  -  .>  J-  J  -  J    .>   J      ^  -    O     .>  ,    ,  ,  ,  O  ,  JJ 

tiV^Jyi    JJf+J     \*JuxJo     g3jJ*        i_j^fV5'     »Ui'i     ^vOj    (jiy17 

O  Ä^-Oo  ->  ,       O  ,  3   ,  ,  o        -  ^  ^  *  .>  ->  O 

j*-yä     *X_J     (^Ä      ^_j_j         -y^y|      ^-ouJi      ^Ly«      ^L19     ^.ü      j5j/ 
3  o<,    ;   .      ,  o)  o    ,    ,     ,    ,,  o,,j&  j  oo 


^  -  ..         J^^  , )  *  ~  ~         ^OO  ~  3    „  *        ,     O  3  S-  ^  ,3)3 

^*  >  ^  ^  «-  ^O,^  3       *    ,    *  ,       ^  ,  3  *  *  *  w 


2*00  Seitton  30. 

'-     -  -  •>  -      )  o -        *}),*  -        ..        -  .>  ,  -     ,    o     -  -      jj  a  ,. 

-^,J  o  ,  .,    -  ..  .,  J  J^O  *.      Cv         ,    Q     j    „ 

-  O    -  '      •*  "*  *"oo       J  <•    O  J  O  vi,-  ,OJ  O  J  *  ClJ  3  *  * 

wXÄ£/0      _j.f       lXJjX-30      ^NAAaif29       ^i'       Q-CS»,       *j.1äv0       .JS-li'       Q-y 

*    3  3    3  *  3       O  JO-J  JJO-  -•  J  -  O  ,  ,-J 

6LlIi36   ^fi  0C^>,   5^  &**3  ^B3  ^W*4  ^**33 

-  -  O  -  J  ,->  -  O        J  -  ,      -  J    w      -  w,  „  -  O         -   C  -  , 

oUxbTj    sk\_^J|    JwLpsLi    imJj-jJ    v*.S>  ^i-^5     ^=»    sUCxi    ^ajas^I 
«2,b    1,-jjj    q5^5    J^A^e    i^s i    v-/Jl    ^    o^j^    i3^«S    ^i    i3Uj 

^si^.5  ^-J»,38  ^5^>  _jj_5  /*^37  v>j.^oL)  rjhjj  »3^Loi  o.4.i  ^.^u-t«! 
^IfcJU.  ,3jjij  ^b  jl^  ^jü  Vj>-5''   Vj-^  ^j-»^'  j-5'!40  gj* 


Sie  ©djrtft  ber  ©uafjtli.  201 


**     o    J    ^  o  ^  -  -.  -*oj  &jj^  ~   9   J  ■*         "  *        -  - 


o  o    -  _.>.>-.    ^  ^OJ  O  -O  „.JJ^^-ÖJ-^. 


j>^..wO)      ,.y;iA.^w9      ,.._j_«J   )      ...LLlLw       ^>«Ä,J  |)^.J.iJ    _j.i4j  i      .»^..wJl 

oj  )  ,   o  ,      o  _  .>  ^  ^  .>  o  ,       ^  -  ;o  ^   ,        ,   j 

*.    ^  ^  O  *   O  J   *.  *      O  -  ,        )    3  ^     G  J^J^  .>    G  .>  .,  O  G    ^ 

i3^i     i-ö    ^^5    v— M-fi   J"^    ^^     V"^  -?-1?"     ^J-'^     7^    cyt^-"*^ 

J^  ^f^c^u  \^jjT  &>t>  rjW^  (j*»'1-^    f*^j    ,  £?^j+^\    *w*j'L> 

G  -         J       w     ..   ->  -         ^  ,       ^  -  i    *  -      G    }  -  ,       -  JOJO 

^^Äj  LJuXjtf  &>1_5>    <•}»•*■$>    ^     ,»,ji     S^^3'46    V^    J"^    &•&* 

o  o    *  o  -  J  -  *         *.    O  1         JO  w    ^  ^      g       'j  ^         J      G  w-?-^  J    ^ 

* 

*-yo    ^yw  _*_j-J»>    (J^+^5    A-    f  ^  J-^    ^-b    «yLxi    05^    ,-ya    ^cJo 

&         «bj  Je  w^^  g   ^  3  g  ^  ^  oj^o 

o         j  ^  j    ,    j),,o  ^  .>      5,       »3      .,      g  J  -      fc  -  J  -  -       -      o^JJ  -OJ 

^y°j»»^    j^j-^    l5^>  ^-^5   Jaii-  uC5y-5l    ^j^    jjj^    v^-5' 


O-wJ  JJ3-I. 


202  Sektion  30. 

0liaJL^     ^^/.i     Ja3>    jiS\     JS~£c     v-m^I    ' ^     &\j&    ^^ 

G  -  O    J  ,  ,  G  J  ..        ^  J^  G  G    ^  JG.*  O   3         ..        ,       , 

tiLU   ^xf  dljj'i  (j^li  Ojj   rf)UiLo   uli   ^wOCav^xi  j  (j£^   *5-«   ^Lä51 

,^J  *  }  ^  ^  O  ..  J  ..  ..  O    _     ^      O       -  .>  -         ^O  ,     O  vij^_  J    ^ 

»Lgi'    ^LaÄS"!        ^Ay^S\     -JW,    0<jS\      OLb      t^L^w      >— A-«-«.J      80s.*i°3      ejj 
*.  o  ^        i   o      y  o   ->  ^  -       ^o.?  ^    „  ^  ^      ^     o      ^  ^  o         *  >  ^  ~ 

**j'L>  ,äSv8j  (jixjya  OyjC^io  o^p^   fW^   ^X>^5   ^   i^U»  jj-^5 
jXccJl  tiL*Jjx  \_ äL>  »^1  3-^'   f*-^*"5  °^*-i   q-^-w*»   15*^-^5 

;^äi    ^xoi     ...o-***    sLotf'    _j^.a.j     m»^-*     vf)lxi     *^t-ü     *JCj     _j.j^a 

*  )   ^  ^         *     -  )*~y)**»*  -t  ^      G  ^  ^         O  -     G^  *■->  J  ^O  O 

-yj*^\    ^-_j»    dV-y*    i^5*  j-i^*54   ^|s    ^j^0   v«»aL>  _jiw  y£ 

»Ufi    JocpJ'i    £^x    üäifj    Oj.Ä^ä    J^lTI    qIj^t-    o^i^l55   rf)U*» 
^.Jl  vi^sJC^o  o^j  ...b^>  t^)Jj    ^)L*.aw  _5^ci    ^l_j    vi>Xo    u^*J"i    ^)U.a« 

'■»  ^     -'        J     O  ^o         ^-  OO  ^         ^,o  J-         ^_  ,o^         s « 

*i)Ui    JJJ    j^-o    A^y^l    Js-uO    likXf    v^ö    ^^Ji    (^J06    Os-LS"!    »yj 

-         JO^O«        -JO,/  „        J       JO  *■**,.        }     }  }  ^OJ  S^        -J  }      )  } 


Sie  ©djrtft  bet  ©udjilt.  203 

,    3  y       3     *  ^  o  3  *  3  j  .—       -  y   y  ^     ..  ,       p     i  b  ■*  *       y     y  3 


£^5  £^°  e>^5  oikXi  L5f^  iky  o>^  o5  -^^  -^ 

2uaS    w-*y|    JoobfpJl      J^J^8     »j    ~y>    $•,    qJ^5    £,3    i»y    £?3 

siXflj    "■J''8    ^;^w      JÖ»  _jX*J59  SlXfj    Jjy3LS\Ji    ytS^fi    äL^Q    v^ftl» 

~    O    .>  ^  O  3***3^^  .».>.-         J     O     ^         *    o     3     *■  ^  .>  -o    > 

~J..<jj60     J^/5      ^v^yS    Qj-^5      qJ_J-*t3      V^5      V-*^      ^^      C)^^ 


~       O   ^   y  ,  *  O  *  *  3         3     *  <    OJJ-  3      *       *  O  J  *       tj  *  3  *  ~ 


6 

w  .-  ü  *     tj*         3      O  3  O        *  3  *    +  ,  „  )        *      *  0        3         3^,^*3         3 

SyO      J-oL^J|      Q^Ca    J-Ä^S61    >wV;^     v_^5y)     (C'y     [^3    j*^5    _?"^ 
^  o  .>    _  -        J    *     ^    ^  -  ^  ^^  o  O  .*     o  „■  j  „  -»  o  .-  -> 

(*-y*J'5i)62   u^s>    _  yC«5    o3    0LLJLw    ävü    i^jc^   j^j^    j^j^> 
0jjXa   'uä  ^Lo  ^[^3  ^^3  ^yS  (*^y*^3  ^j-^3   J-^L^Oi 


O  O  ^0^3^^  *  *■     O  3  3  ^-^  O,  JOJ  -OJ 

-       ^3  '      03  -  *3      3      *      *      „  *3       3  *       O  *  3  *■  *         3      *  O  ,       *3 

0-3 

I 

s 


-OJ  *         -  -^^,         ^^  ^      ^  3  ^  3  3   ~  ^  3  *         *■      O  J,  5^ 


^  O^^  ^^  ^^  3         *  V       *  *  *,    ~  *  3  *      O        3*303^ 

^*^3     T^L?^0     ri"^*    ^    *— *"3     Hl?-^      ™t-^*     ^^[^     ^Jj-S'     v^J^Jj^i 

a  y       ^    -  ^       3    <j  o  ,  o 


204 


Sektion  30. 


SSötten 


milki*,  »eftfc. 

mdarsa*,  arabifd)e  §od)fd)u!e. 

rawana    wa    chuoni,      ©filier, 

©tubent.    * 
-somesha,  leferi  lehren, 
mwanafunzi,  Schüler, 
-kusudia*,  beabfid)tigen. 
-tendeka,  gefd^e^en.        i 
ujba*,  SSerrounberung ;  -fanyiza  — , 

ftd)  rounbern. 
alhäsil*  (eigentlid) :  ba§  ©rgebni§ 

ift,  bafjer),  bann,   barauf,   in= 

fotgebeffen,  baljer,  furj  u.  f.  m. 
-wasili*,  =  -fika,  anlangen, 
aljaali*,  ber  aEmädjtige. 
-sauwiri*  =  -umba,   bilben,  cr= 

fd)  äffen, 
mithli*,  eb'enBilb,  5tbbitb. 
mcbunga,  SMrter. 
bäkim*  —  hakimu*,  §errfd)er. 
-wezä  (mit   2lff.),   überwältigen, 
khätima  ober  kbatfrna*,  enbtid), 

fdjliefjlid). 
-wezekana,      fid)     überwältigen 

(äffen: 
-endea  mtu,  p  jm.  getjen. 
maana*,  benn,  roeil. 
tabia*,  SRaturett,  ©rjarafter. 
-tulia,  ftd)  Beruhigen, 
fedheba*,  ©djimüf,  ©d)anbe;'-ona 

— ,  e§  für  eine  @d)anbe  galten, 
-chukua,  fjier :  Einbringen,  führen, 
-rufaisba*,  in  Sie  §öi)e  beben, 
-angukia,  irgenbtoobin  geraten, 
-pata,  betragen, 
mwendo,  Steife, 
-taaja,  beftürjt  fein, 
-sbukuru*,  loben. 
kijumba,'  §äu§d)en. 
dbaifu*,  fc|toad),   ärmlid),   elenb. 
kizee,  alt. 
umuri  =   umri. 
ya  kama,  bafj. 
-tezama,  überlegen, 
masrufu*,  DJtittel. 
-vua,  au§jieben,  abnehmen.  • 
kilemba,  Surban. 
-tumia,  berbraudjen. 
saa*,  VLfyx. 
dhahabu*,  ©oIb. 
dallali*,  ßrämer. 


pambo,  ©djmucf. 

maungo,  ©lieber. 

baki*,  übrigbleiben. 

kanzu,  §emb. 

kofia*,  2Jtüise. 

kikoi,  Senbentud). 

-azima,  leiben. 

ulayiti,  ein  grober  SöoEftoff. 

shuka,  Sud). 

-cboka,  einer  ©ad)e  mübe  toerben  . 

(mit  SHf.). 
inaalumü*,  betannt,  beftimmt. 
-katibiana  =  -agana,  einen  S3er= 

trag  miteinanber  fd)Iiefjen. 
walau«*,    unb    roenn  (aud)    nur), 

toenigften§. 
uji,  ©uböe. 
;  kwa  besabu,  auf  3ted)nung. 
-hama,  überfiebetn,   au§tt>anbern, 
-rudia*,  prücffeljren  nad). 
usingizi    unanipata,   ber    ©d)Iaf 

ergreift  mid)  =  tdj  fdjtafe  ein. 
mwizi,  Sieb. 

jamia  =  jaraii*,  bie  ©efamttjeit. 
-chukuana,  einanber  führen.  • 
mkoba,  Standen, 
-omba,  betteln, 
binti*,  S£od)ter. 

baja*,  33ebürfni3,   •ttotroenbigt'eit. 
-adhdbibu*,  quälen, 
-posa  mtu,  jn.  pr  @;t)e  begehren, 
saijidi*,  §err,  Herrin. 
-kabil(i)*  mtu,  jm.  gegenübertreten, 
-ridbi*,  einuutttgen. 
ahadi*,  33erfbred)en. 
laulä*  kama,  roenn  nid)t. 
-oza,  berfjeiraten. 
-cbukua       mimba,       fd)roanger 

»erben, 
-zaa,  gebären, 
-poza,  gelähmt,  berfrübbelt  roerben 

(mit  bem  21«.  beS  ©liebeö). 
merikani  asili,  ein  ©toff. 
•msbipa,  2lngelfd)nur. 
mwamba,  ^tibbe. 
hwenda,  bieEeid)t. 
-jaali*,  ©einigen  geben, 
dindi,    ein    tiefeg    Socfi,    in    ber 

ßorattenbanf. 
-zama,  berfinfen.  $ 

-tazama  mtu,  augfd)auen  nad)  jm. 


Sie  ©d)rift  ber  ©uaf)iti.  205 

-enda  mbio,  laufen.  kitwan.a  -wa  mlangoni,  §ofbage. 

-pigamlango,  anbteSt)ür  ttobfen.  sadifu*    (mit   2lff.),     auf^etoa§ 

kissa*,    @rjäf)Iung;    -pa    kissa,  flogen  ober  treffen. 

ersten,  -ji-dhihaki*,  fid)  felbft  berfbotten. 

-patamtu*,jm.gefd)eben,  sufiofjen.  arrifu*,  Sefdjeib  fagen. 

-fanyiza  wazimu,  berrücft  fein.  -lizana,  raiteinanber  meinen, 
-a  ajabu,  tounberbar. 

.  (Erläuterungen. 

1.  S)a§  mit  -na-  gebilbete  ^3räfen§  roirb  oft  pr  Sepidjnuncf*- 
eine§  üftebenumftanbeg  in  ber  @räät)tung  gebraud)t,  too  toir  ba§  $vn= 
»erfeit  bertoenben  (bergt.  Seit  II).  2.  nämtid)  ber  ©ultan.  3.  Ite§ 
nje  ya  mji.  4.  Sie  Serben  ber  finntidjen  Sßatiraetjmung  tjaben  nid)t 
tote  im  SDeutfdjen  ben  2tttufaiib  mit  bem  ^nfinitib  (td)  Ijöre  ben  ßetjrer 
fagen)  Bei  fidj,  fonbern  einen  abhängigen  Safe  mit  bem  -na-  Sembu§; 
baä  ©ubjett  biefe§  ©afee§  toirb  aber  als  ©bjett  an  ba§  §aubtberbum 
angefdjtoffen:  id)  t)öre  itjrt,  ben  ßetjrer,  (wie)  er  fagt  —  ninamsikia 
mwallimu  anasema.  5.  Iie§  airawaambia.  6.  neno,t)ter:  ©ad)e.  7.marra 
moja,  eigentlid) :  auf  einmal,  fofort.  8.  tie§  kwiondoa,  e§  toegnetimen. 
9.  Iie§  na  mchunga.  10.  tie§  wakaenda.  11.  wasimweze,  otjne  e§ 
•ju  übertoättigen.  12.  Iie§  mwacheni.  13.  Sa§  ©ubjeftgbräfij;  i- 
ober  ya-  (aud)  vi-)  toirb  rjäufig  toie  ba§  beutfdje  neutrale  „e3"  ge= 
brauet.  14.  ergäbe  neno:  hani  neno  la  kutenda  =  er  Jjat  nidjtS 
gu  tljittt,  b.  f).  er  toeife  nidjt,  toa§  er  ttjun  fott.  15.  b.  $).  er  fagte 
ilhäradu  lillahi,  ßob  fei  ©ott!  atä  2tu§brucE  ber  D^efignation  unb 
be§  Vertrauens.  Oft  natürtid)  rein  formelhaft  gebraudjt.«  16.  nyumba 
ya  kupanga,  ein  QauZ  jum  SUHeten.  17.  Stffuf.  auf  bie  ^rage  too? 
18.  lieg  cha  udongo,  bon  ßet)tn.  19.  umri  toirb  getoötjntid)  pr 
VI.  M.  geregnet.  20.  hatta,  t)ier:  nid)t  einmal,  aud)  nid)t.  21.  @r= 
gänge:  ben  @rtö§.  22.  Iie§  fedha.  23.  tonftrutere:  feine  «Sachen, 
(nämtid))  ben  ©d)muct.  24.  ftatt  lililokuwa  (bergt.  §  186).  25.  Iie§ 
nazime  =  ni-azime.  26.  bei  =  kwa.  27.  Iie§  nimechoka.  28.  bie 
Saften  be§  ©uä)en§,  ©ud)tafienb.  Ij.fotdje,  nad)  benen  man  fid)  erft  um= 
tljun  mufe,  im  ©egenfafe  gu  fefter  S3efd)äftigung.  29.  Iie§  assubuhi. 
Sa§  1  be§  arabifd)en  Strtifetö  toirb  beim  ßefen  bem  fotgenben  s  an= 
geglichen  (bergt.  Seil  II).  30.  takwenda,  aud)  ntakwenda,  Sfteben= 
formen  für  nitakwenda,  31.  siku  ya  kuugua,  am  Sage  be§ 
$ranttoerben§,  toenn  id)  einmal  tränt  toerbe.  32.  t)\er  kuwa  ju  lefen. 
33.  eine§  QnbierS.  34.  bier  —  banad).  35.  ungali,  bom  ©tamme 
-li  (bergt.  §  212)  ftatt  be§  getoöl)ntid)en  ungalikuwa.  Überfetse  bem 
©inne  nad):  at§  e§  (in  ber)  üftadjt  (3eit)  getoefen  toäre.  36.  fat)  er, 
ba§  e§  (ju)  toeit  toäre.  37.  rjier  ift  au§  bem  3ufammenf)ange  gu  er= 
•ganzen:  ba  fbrad)  er  ju  it)m;  ya  kama  leitet  aud)  bie  birette  Sftebe 
ein.  38.  ftatt  uliyevunja,  bergt.  §186.  39.  akampenda,  kukatwa  aakono, 
er  toünfdite,  ba§  ibm  (bem  ©ultan)  bie  §anb  abgefd)nitten  toürbe. 
®ie  ^onftruttiou  be§  3ttfufatib§  mit  htm  Snfinitib  nad)  Serben  be§ 
2öünfd)en§  ift  gar  nid)t  fetten.  SUian  berjatte  tti  ber  grammatifäjen 
Stnaltife  im  3tuge,  ba%  man  im  2tttib  fagt:  namkata  mkono,  id) 
fd)neibe  ib)m  bie  §anb  ah.  40.  ikawa  akatafuta  (unb  e§  gefd)ab^ 
unb  er  fud)te)  eine  Sffienbung,  bie  bie  $otge  einer  borb)er  ertoätjnten 
§anbtung  au§brücft:  unb  infotgebeffen  fud)te  er.  41.  unb  jener 
©uttan  in  ber  ©tabt.  Söenn  ein.  §autottoort  burd)  ein  anbere§ 
§aubttoort  im  ßofatib   ober  mit   einer  ^ßräbofition  nätier   beftimmt 


206  ßeftion  30. 

tüirb,  fo  mu£  bie  ©enitiobartit'el  bajttHfdjen  treten:  sultani  wa  mjini 
ober  wa  katika  mji,  ber  ©uttan  in  ber  ©tabt.  42.  ana  nduguye, 
fyatte  eine  ©djroefter.  Über  ba§  *Präfen§  ana  tiergl.  2tnm.  1.  S)a§ 
fiefi^anäeigenbe  gfürtoort  ftirb  in  biefer  Söenbung  getoöljnlicf)  gebraust. 
43.  bier :  unten  bei.  44.  b.  \).  im  ßoran.  45.  binti  sultani,  %oä)tn 
be§  ©ultanS,  arabifdje  ©ertitibberbinbung  ftatt  binti  wa  sultani. 
46.  t'akupa  =  nitakupa.  47.  xä)  bermag  bie  ©ad)e  nidjt,  seil,  jju 
übernehmen.  48.  wakuchinje.  49.  bon  ft.ctj.  50.  binti  'lmuluki, 
(arab.)  bie  £oü)ter  ber  Könige.  51.  tüörtli^:  ba§  SSerfbredjen  ©otteö 
=  ba%  feierliche  SSerfbredjen.  52.  mwenyi  kutaka  neno  =  ber 
aStttftetfer.  53.  al§  fjrift.  54.  ergänge:  raurbe.  55.  akalete,  fo  fott 
er  (fie)  bringen.  56.  mbio.  57.  unflar,  bielteictjt:  fonft  Jjätte  er  e§ 
nitf)t  erretten  tonnen.  58.  ju  ergangen:  unb  er  fbrad).  binti  ilhalali 
(arab.)  ift  ettoa  burd)  „geehrte  $rau"  toiebergugeben.  59.  b.  %,  er 
mit  feiner  ^rau.  60.  bergt.  2lnm.  4.  61.  ®a§  -ka-Sembu§  bient 
audj  §ur  Fortführung  eine§  negatiben  Sembu§:  unb  ifjm  wirb  nidjt 
bie  £>anb  abgefdjnitten.  62.  unb  man  jagte.  63.  t'akuja  =  nitakuja; 
waauibia  =  kuwaambia. 


207 


xvextex  %e\L 


€inunütireif5igfte  'iCcfttiün.    Somo  la  the- 
lathin  na  moja. 

Überfielt  ber  Konforban3. 

I.  2>te  ©runblogen  ber  ^ormenbilbung. 

1.  S)Q§  ©uarjiti  gehört  gu  ben  23antuf£radjen,  geigt 
alfo  bereit  ©igentümltd)!eiten,  bie  ^aupt[äcf|Uc£)  in  folgeuben 
fünften  befielen1: 

a)  £)er  Unterfdjieb  eine§  grammatiftfjen  ©efd)tec§t§ 
ift  unbefannl;  yeye  Reifet  3.  35.  „er"  unb  „fie". 

b)  dagegen  unterfdjeiben  biefe  ©prägen  gnjtfd&cn  33e= 
geidinungen  für  febenbe  unb  leblofe  2Sefen. 

c)  ®ie  grantmatifdjen  Unterfcrjeibungen  toerben  tneift 
burefj  ^räfije  (23orfüben),  tüeniger  burdj  ©uffije  ((Snbungen) 
betoirft,  3.  23.  mtu  (2Jlenfdj),  watu  (3Jlenfdjen). 

d)  ®ie  §aupttoörter  toerben  (nadj  irjrer  23ebeutung) 
in  eine  Slnjat)!  burd)  befonbere  ^rafije  unterfcfjiebene  klaffen 
eingeteilt,  3.  29.  mtu,  kitu,  ny-umba,  u-gonjwa  u.  f.  to. 

e)  ^eber  klaffe  ber  §aupttt)örter  entffrtc^t  ein  befon= 
bereg  ^erfönlidje^  ijürtoort,  baZ  meift  biefelbe  ober  eine 
toenig  öeränberte  $orm  Ijat  tüte  baä  entfyrecfjenbe  ^räfir,, 
aU  2}erbafpräfir,  üertuenbet  bie  ^erfonatenbungen  be§  3eit= 
h)orte§  üertritt2  unb  ferner  für  bie  29ilbuna  ber  meiften 
anberen  $ronotninalarten  at§  ©runblage  bient. 

f)  2)urd)  bie  SKtebertjotung  ber  $räfije  be§  €mbfiantit>§, 
begielutngStoeife  bie  2$ieberaufnarjme  berfelben  burdj  bie  ent= 
faredjenben  SSerbafyräftje  t»or  anberen  tnit  bent  ©ubfiantir- 
in  23ejie!§ung  fteljenben  SBörtern  be§fetben  ©a|e§  (Attribut, 

1  SSergt.  ßeüfiuS,  ©Meitung  jur  nuMfdjen  ©rammattf,  ©.  XXI  ff. 

2  2Öir  nennen  fie  bafjer  ber  ßür-je  toegen  SSerbaltoräf  tr,e  im 
©egenfaij  ju  ben  ^ominalnräfijen,  ben  djarafteriftiftfien  Sorfxlben 
bei  $£>auptmbxttx. 


208  Settton  31. 

^räbifat,  ©enitio,  23erbum)  entfielt  eine2lrt  2ülitteration, 
bie  tntr  mit  bem  Tanten  <®onforban3  begeidjnen,  3.  29. 
pahali  pazuri  hapa  panipendeza. 

g)  ®er  ©enitiö  ftetjt  immer  hinter  feinem  9tegen§. 
@r  nrirb  faft  ftetS  burd)  bte  *J)räOofition  a  (oon),  ber  baZ 
ber  klaffe  be§  £ftegen§  entfprec&enbe  23erbatOräfir,  öorgefe^t 
loirb,  umfdjirieben,  3.  23.  nguo  za  (=  z-a)  wazungu,  bte 
Kleiber  ber  (eigentl.  bie  Oon  ben)  (SttroOäer. 

h)  (£§  giebt  nur  *J)räOofitionen,  feine  *ßofipofi= 
tionen,  3.  23.   katika  nyumba  im  §aufe  (katika  =  in). 

i)  Stte  SCBoriftellung  ift  fo,  bafj  ba§  SSerbum  in  ber 
SDHtte  gtoifdjen  bem  ©ubjeft  (an  erfter  ©teile)  unb  bem  £>h= 
jelt  (an  britier  ©teEe)  fiefjt.  3ft  ba$  Dbjeft  befonber§  be= 
tont,  fo  fann  e§  auä)  üor  ba§  ©ubjeft  unb  ba§  Sßerbum 
treten.  SBenn  baZ  Dbjeft  burdj  ein  perfönltdje§  {Jfürtoort 
au§gebrüctt  ift,  toirb  e§  in  ben  meiften  ©Oracfyen  unmittet= 
bar  Oor  ben  Sßerbalftamm  gefegt,  3.  23. 

■  1.  tu-li-vaa  nguo,  mir  3ogen--an  bie=$teiber; 

2.  sukkari  sitaki,  3ucfer  toitl=idj=nid)t; 

3.  a-m-piga,  er=tf)n=fcE)lägt. 

k)  ^ebe  ©übe  filiert  mit  einem  23ofat,  ber  nur 
burdj  einen  Sftafal  mobifijiert  toerben  fann,  3.  23.  a-na-wa- 
pi-ga  nyum-ba. 

1)  Übte  5ßräft£e  m  unb  n  im  2Maut  ber  Nomina  bitben 
eine  befonbere  ©Übe  für  ftdj,  3.  23.  m-kono,  n-tondo  (brei= 
fübig). 

m)  S)er  Sßortton  geigt  bie  Dorljerrfdjenbe  Neigung,  auf 
ber  üorletjten  ©übe  3U  ruljen,  3.  23.  awapiga,  akanunüa, 
kulemSa. 

n)  ®ie  23e3ie^ung  eine§  23erbum§  auf  ein  entfernteres 
Objeft  toirb  nidjt  an  bem  baZ  festere  be3eid)nenben  dornen 
ober  $ürtoort,  fonbern  nteift  am  regierenben  23erbum 
auSgebrücft,  3.  23.  wa-nijengea  nyurnba,  fie  Ijaben  mir  ein 
£>au§  gebaut  (-ni  =  „mW  unb  „mir"). 

o)  S)te  Komparation  be§  2ibjeftiö§  loirb  ftetS  um= 
febrieben. 

p)  (£§  giebt  toeber  einen  beftimmten  nod)  einen  un= 
beft im  tuten  2(rtifel.  S5ie  23eftimmung  eine§  fonft  un= 
beftimmten  £>auottoorte§  muft  bttrdj  bie  fjintoeifenben  $üt= 
toörter  erfolgen.  ©a§  Dbjeft  fann  burdj)  pronominale2lnti= 
gipation  beftimmt  toerben,  3.  23.  nimeyavunja  mauta,  id^= 
|abe =fie=3erbrodjen  Sögen  =  idj  fjabe  bie  23ögcn  gerbrodjen. 


Überfielt  ber  Äonforbanj.  209 

2.  3Son  befohberer  33ebeutung  für  bie  gorme*^ 
lefire  finb  bte  oben  unter  d,  e  unb  f  aufgeführten 
fünfte.  2)te  ßlaffcnpräfijc  ber  £>au$)ttt>örier  unb 
bte  ifjnen  entfpredjenben  toerfönlidjen  $ürtoorter 
Bitben  in  SSerbinbung  mit  ber  $onfor bong  bte  ©runblagen 
ber  ©rammatif  be§  ©ualjttt.  ©ine  Überfielt  gtebt  bie  fol= 
genbe  £abefte:^  .  ^,»  fj  „4^-^  •  —  jLv~-^twft-»/,H4iv<* 

v^"^.  ^ontinai»räfir,e  B.  SBerfiatyrfifise.  V 

(Singular  Plural  (Singular  5J)IuraI 

, -*-_  s        ,-.— — ^"^— ^      y  *i^«— -s         ,— ■ A— '  V 

a.  b.  c.  d.  e.  f.  g.  h. 

AI.  borßon=  borS}o=  bot$on=  borS3o=  bor$on=  borJBo=  bor$on=  bor5öo-= 
fonanten  lalen   fonanten  lalen   fonanten  lalen   fonanten  lalen 


I.  m(u)- 

mw- 

wa- 

wa- 

a-, 

yu 

a-,yu 

wa- 

wa- 

II.  m(u)- 

mw- 

nn- 

mi- 

u- 

w- 

l- 

y- 

III.  n- 

ny-  . 

n- 

ny- 

l- 

y- 

Zl- 

z- 

IV.  ki-1 

ch- 

VI- 

vy- 

ki 

ch- 

VI- 

vy- 

V.  -(ji)- 

J- 

ma- 

ma- 

li- 

1- 

ya- 

ya» 

VI.  u- 

w- 

n-2 

ny- 

u-  - 

w- 

Zl- 

z- 

VII.  ku- 

kw- 

— 

ku- 

kw- 

— 

— 

VIII.  (pa-) 

— 

(pa) 

— 

;pa- 

pa- 

pa- 

pa- 

3.  2)ie  (£tgenfdjaft§tt>örter  fcräfigieren  nun  ftet§  bie 
üftominafyräfije  ber  klaffe,  ber  baZ  oon  i^nen  beftimmte 
Üaubttoort  ober  ^ürtoort  angehört,  3.  33.  mti-  mrefu,  ber 
Saum  (ift)  f)od). 

S5ie  ©enitibpariifet  präfigiert  bagegen  bie  ber  klaffe 
be§  9legen§  entftorecfjenben  Skrbatyräfir^e,  3.  33.  nguo  za 
(==  z-a)  wazungu,  bie  Kleiber  ber  Europäer. 

®ie  3al)ltDörter  nehmen  3unt  S£eil  toie  bie  @igen= 
fdjaftstoörter  bie  9}ominaItoräft£e  an,  3.  33.  mti  mmoja  (ein 
33aum),  miti  miwili,  3toei  33öutne. 

hierin  befielt  im  grofjen  unb  gansen  ba§ 
Söefen  ber  ^on!orban3. 

4.  $m  nadjfolgenben  ift  in  fur3er  ttberfidjt  bar  = 
geftellt,  tote  ftdj  im  einseinen  auf  biefen  beiben 
©runblagen  bie  ^otmenlefire  be§  <5uat)iU  aufbaut3. 


1  Selten  auäj  bor  SJoIalen. 

2  3).    t).    bie    §aubttoörter    biefer    ßloffe    Mafien    leine    eigene 
5piuraIform,  fonbern  gelten  in  ber  SJle^rja^I  meift  naef)  ber  III.  klaffe. 

3  SSergl.  baju  20.  (£.  Sabjor,  the  groundwork  of  the  Swahili 
Language.     Sonbon  1898. 

©ualjilt  $ont>.=©ratmnattf.  14 


210 


> 


ßeltion  31 

• 

% 

?-> 

s 

. 

<a> 

2?  S 

*o         s 

»ö  s , 2. 

S    CSJ 

c*~ 

9*3 

CS    » 

O    ö    P^ 

T3  a  o 
|?  es 

o3           ; 

•r-J.rt     J-> 

a.g.s3 

«ä  oj  C 

c 

S) 

p. 

'S. 

1  cä 
M 

a 
es 

a 

o>       o 

S 

&  a.  cu 
s  „_, 

o.  a- 

k  s 

a 

a-      a- 

Sä 'S? 

#»S 

"S  s 

S,CS3 

s^ 

03 

IS)  cf  S 

o  a 

Ä^  ^! 

Eib'p. 

a  es 

a  03 

'&C.Ö 

a  ?-L 

% 

6ß 

q 

n  sc., 

03    o    © 

I       P    +3 

5*   £«* 

PS  |B 

ä  p  R^ 

ä 

£ä  9 

W-M"- 

3  -w 

ü  iS 

Ja! 

J4  M  i±, 

Ä        -0 

jO 

jg       s       s 
s  9*  m  g,  _r  ö 

ai  "       a>    CSJ  C3  V-» 

ja    „äs=  3  a  2 

C^-g   g   o3^,S 
'S   9  **-.£, 'Flfl 

-dogo,  llet 
w-ema,  gu 
-ovu,  faul 

ä 

-** 

*^ 

03  'Sc 

'S"  ö  — 

w-ingapi? 

(u)-ngapi? 

w-engine 

(u)-ngine 

-ote 

S  £       s  ! 

3 

S  3  S 

SSS 

S  3  S  S  * 

5~ » 

s 

«1      <s>    „  -+*    S 
JT      CS3  S    !->  )(\ 

St 

s» 

A> 

>» 

s+» 

'S   3 
w  cn 
*-> 

«3 

<1> 

'5b 

03 

a 

8 

■+»     O    C    0  S 

■ff  — s^  a  oo 

2                     !-*  ^^ 

s 

CS 

8 

d*  ä 

o  © 

o3   tß"? 

a 

,— 9 

"Sfi         03 

a      -2 
.i      9 

3 
8 

>S              ""  2t. 

5 

w  "s 

»-»   CSS 

11 

73   03 

-** 
S 

c3 

1s0 

e>- 

03 

a 

03 

a 

"SC         03 

a      -3 

03            O     • 

•<-> 

*^i       .i, 

"■*  ä 

« 

•—  •— 

.j- 

ja      ja 

Ȁ8         J* 

■** 

JA    © 

85 

94 

MM 

J* 

O           0 

tfb 

£--                     cd  jO 

:<S    „        SS, 
ä  a       S 

y> 

st* 

'S  s      "S 
5S  csi    ^^— »• 

o  w  a^ 

cn 
s 

es 

i 

03 

't>c 

e>-. 

'3.2 

C3.S 

o  s  » 

es  a 

e3 

ÖJ3 

a 

'>> 

^a 

8£* 

'a, 

aas 

a 

5« 

a  a 

a 

u 

CS 

*♦ 

A 

^ 

iL 

CS 

ß-ts 

» 

sl|e 

•St   S  w 
w  03 

c>. 

CN- 

03    aj 

§jn> 

d" 

^  o3"t(— 

. 

o3    03 

.9  fl 

a  <*-  o  o 

o  ¥  t> 

c3  *&0 

a  £  a 

ÖD 

a 

öb'So 

g     Ö     03 

-f  |£  $  o 

g 

*?■  fc  9 

i 

's 

^  Ö   o 

SS      s 

3 

S  3  S 

SSS 

3  3    ">; 

<N>- 

!-»        ?-> 

's  es  -s« 

•I  "s 

S, 

» 

43     03         S 

«  *     'S 

«->      r-  CS 

„  03  <+— 

o  a  - 

eföi 

'Sh   (3. 

03   c3 
&c  öx 

1  a  a    es 
t"Sj)"5b    ^ 

a  ^  a 

c 

R 

§äv^ 

-?  £  9  P 

'S  ^  o 

£ 

'p 

:^äo  ? 

S  S  SS 

SSS 

SSS 

Saäh^ 

^ 


>< 


K 


llberficfjt  ber  Äonforbanj. 


211 


SS 


©  2 


j5  Sj'S 


"e® 


*© 

— » 

A 

s* 


•  na 


OS 


'S   05» 


*=r 

«-•  t-» 

3  jf 

2 

»os» 

c3 

M 

S>  *S" 

oa 

,-^  c 

a* 

Iji 

*    <-> 

<s  . 

j3» 

s  s  • 


cd 

CD    o 

SM 

'S  = 
•PH    5S 

•a 

.a 

Ja 

-R 

e 

o 

0 

3 

9 

ä 

o 

5 

So 

03 

"^r 

3 

X 

« 

o 

afl 

^> 

ft 

«J 

H 

» 


Q    « 

S2  «» 

O 

I 
0 


33  3 


rfS  ^S"  s 


10 

-— : 

1^ 

« 

£ 

— ' 

fcj 

s 

P 

o 

)  s  s 

i.  JS  H 

,    «SÄ 


+*  1^1? 


'<rj!   e  es 


a>  »'S    O 

«>  es       —  Q,  s 

'--    —    o 


*£ 


r^  ^rf?  £  *&-  **-  e>  -5  'S-  — 


14* 


•T» 


212  Seftion  31. 


a>  O    S    O 

£  03  g,^  O» 

P               «  03  03  5  ^  Ä  &73                      £  '               g* 

►^                        i       i  7  03  C3C3                                   >■»                          o3 

^           a,&g,  & j  ft  ■!?            _&, 

«;  *  03  ©  ö 

fc  03  fcig    *    g  « 

CS  £  r«    g-M    g  3 

^  Ö  0.  a     ..  2> 

?  ?  "  o  £ 


V    ?    ?  §O^P  3    03    -U  T3 


Ä 


*     ^  g  £  £  ^  3  & 

>     &  ?  <p  ©       ♦      §  p  £  g  03  Ä 


03 


** 


^i         Ä  SO  'S    03    O 

^      ö  ©  I  *      -       5o  co  ■«  5  , 

►^      S.        o  a  fcfc  a"  es  S       _*  *Ö  .  rt        J  **«  *r   ew 

^       *    _»  £   S  "*^  a  — h  i-5         ""*  £  S  s    S  .S     <"  TT-i-i 

'T  f  ?  ?  ^  §            2=  BD  -a  sä  ■"  £  S  «»  .5« 

>  ijJJ  |  ja* &|  |ssl  |j  || 


«i 


M 


03    CS  -i-"  jq  ^ 


BÖ  d  &D  03    03  a» 


<i 


fc    *»  ^  ^  I 


>> 

>, 

^  a 

a 

CS     03 

o 

fc  P* 

kt 

^3 

>1=L 

c 

^> 

vO 

ö 

iO- 

O 

1H"!' 

P 

CD 

b  >> 

ö 

Ö 

03 

03 

?  S= 

Pt 

P=S  S 

60o3    03-  a  Ct 

a  >  fe 

"Sc;  d 

►       s       §- 


4d  +=   es  «  ^^ 

S  fe  ^  «   •» 


» 


>e 


o  s  t*  ^  s  «        ^Ä-         5       -a 


Überfielt  ber  flojÖotbAtj. 


213 


g  & 


V  3  ? 

«    ®    Sg 

a.  a  a 


aS  *2  a« 
a-g  ög  oäd 
Be  5  a  Ü  a  -r 

aä  ci  ci  cd  oi  sj 
Cl  CU  O-  Q-  Oj  ä- 


:Ö 

5  ö 

*£> 

°8»  ö 

U 

•  iH 

'gl 

0    CS 

&o  g 

o  53 

-** 

►«■«. 

inbili 
t'atu 
nne 
t'ano 

03  .S 

a 

a 

a  a.    • 

« 

a 

C   2» 

>» 

♦     3 

*** 

-** 

s  a 

:Ö 

dl 

;->    _ 

O  .r-T 
»     P 
W     CS 

e 

ö 

SO 

p  ■ 

cS 

s  a 

p  c> 

§  "So 

1    p 

• 
6-> 

o 

a 

ö 

CD 
Ö 

(4) 

ÖD 
C    cS 

v  g 

8 

-wili 
-tatu 
-nne 
-tanc 

■**      8S 

« 

CS 

es 

+ 

a  ® 

9 

a  * 

tf 

a 

a 

a 

« 

a  a 

a  =  a  a  a 

• 

^ 

■  *» 

s  s5 

I    ° 

a      o 

-** 

SM- 

2,  "ä 

-** 

wili 
tatu 
nne 
tano 

0) 

g  &o 

CS    C3 

a-S 

a 

CO 

1 
g 

fffl 

^     «H 

^ 

i*. 

•A    k> 

« 

.-.  .i  „i,  ,i 

.i  k> 

k 

tl> 

i    u    ii 

©0 

k-  >■  P  k 

i»  >■ 

o> 

5*     PS 

"er  a 
|      % 

7             rQ 

k>     JL. 

o 

0) 

o  22  o  =T 

£p  a  ^"S 

o  53  a>  co 

9 

mbili 
t'atu 
nne 
t'ano 

cS  .S 

.1 

a 

a 

a 

a 

a  tfa 

a 

s« 

a 

s 

a 


^ 


5fl  C 
O    ** 

at: 


•a  a 


o  15 

2  a  a-:r 

a  ei  *  &p 


a 


.5      ->« 

ä       e 
.S3     S*? 


•  CTJ 

T3 

cS 

cS 

a 

3 

a 

cS 

60 
O 

-a 

es 

« 

es 

a 

IC 

PS 

£ 

a  a  a 


t*  -  ? 

O   eS   > 

?  g  ? 

a  «0  a 
►  ^  (ü 


'5  "S  a  g  cS  M 
ps  +=  a  -i->  a  a 

g  a  a'a  a'a 


a 


<M  CO  -^jH 

•rt  3  ea 
ra  +j  a 

?'■?  I    . 

CS    c3   *33    cS 


10  co ."  'Sc 

o  2    .es 

p  g  -m 


a  a 

es 


►■^^  ^>-^ 


(S 


a 


214  •       Seition  31. 


<2£ 


c 

o 

c3 

C 

s 

«3 

03 

e3 

o 

Su 

& 

a 

o3 

e3 
J3 


I  I 


£      £§9.«  Ä  V 

<5       fl  a      g  •  g , g 

»■» 

SÄ» 

99  U     S 


S3  c3        ti  ^ 


G         Ü         O  S  es 


*   9.     9     £       g. 


g    s    ^      *♦      >» ä 

>-h  ■«    .i        (U       li,  ^          «h                                    .es 

_      ©3  ► P P       ^    ;    > ; <SL 

Ä  sä* 

S"  ä  =-  '3.  §  « 

ß?  S    "S    68  -S    03  /— >,                                                       >S 

m  ä  ■ .» 9  s  a  J  *-                        .a 

i— i  ♦»          ►»  ^»       ?  «h                                                es 


£ 


CS   -,_, 


M 

M         m 

s 

T         ■*> 

.«       o 

a 

a       s*-» 

<u  cv. 

i-> 

£  *— » 

o> 

jO 

Ä 

SS 
ä 

'S« 

c3 

.       &» 

Ö    S    Ö 

60 
0 

*a"&o  «T 

es 

i  es   ? 

£ 

££  ► 

£    #  4 

^J 

<*> 

t     ?      * 

£>-w  J3  -+->     •» 

Q 

a  <"*— 

^ve-V^B"  es 

•\  »* 

SJ 

£  k  es 

5  £  £ 

Ä        J3        Ä 

ttberftäjt  ber  ßünJorbctna.  215 


es 

PH 

=5 


— 

a> 

d 

>»>> 

60 

a 

a 

Ö. 

CS 

cd 

C9 

e3 

Z.  &  P* 

& 

.„    p 


CD 

a  a 


OJU  ^|  ns«  c— 

s;  J3        5     N  N  N       ^     N  ♦    jq  's     I  ü<  _5^ 


.    *St    öo      c      Ä-  S    ?*•  m     ä 


21  <&         s  « 

**  03  Ä-                  -w  «»                   ^    2?    £•    £J 

ä.  «|  So    ff.  ft        I      •£■ 

j§     ■*■►  es  cu  ©             cs^i;           ,2^j               ,5 

J3     'S  ssn             n 2            -Q'n    g          ** 

■»    S  ä  .2» 

12    «A  es.  .  w 


:ö 


=  '     *       ^  * 


tf- 


»v  CO  ö         *" 

*c3  *?   ?   ¥  C3  g  jg  4, 


G->    ^"*  ö     ^%     *-%  **  ti  ^      ***      -4-* 


CS    CD    CD  JreSE  P  •-: 


216  Seition  31. 

Hekaya  ya  Muhammadi  Mtepeteru. 

Yalikuwa  zamani  za  khalifa,  amiri  al  muminina  l,  Haruni 
Rashidi,  alikaa  kitako  katika  baraza  yake,  na  mawaziri  yake. 
Akamwona  kitwana  akiingia.-  Akamwambia 2,  Bibi  salamu  3, 
sitti  Zubede,  baada  ya  salaam i,  amefanyiza  taji  ya  kuvaa 5, 
amepungukiwa  na  johari  moja,  bassi  mtazamie  johari  moja, 
ilio 6  kubwa.  Akatazama  katika  makasha  yake,  akatafuta, 
asipate 7  ilio 6  k'ubwa  kama  atakaye  8. 

,  Akamwambia,  niletee  ile  taji,  niitazame.  Akamletea  taji, 
imefanywa  kwa  jobari  t'upu.  Akawaambia  mawaziri  yake, 
waliokaa  naye.  Akawaonyesha  na  taji,  akawaambia:  nataka 
jobari  itakayofaa  juu  ya  taji. 

Ikawa9  kulla  mtu  kutoka9  kwenda  nyumbani  kwake 
kutafata  jobari,  atakayo  kbalifa;  killa  mtu  akatafuta  asipate.. 
Walizo  nazo 10  ndogo,  hazifai  juu  ya  taji.  Akaingia  mjini  kwa 
matajiri,  kutafuta  jobari  ilio-  k'ubwa,  isipatikane.  . 

Mtu  mmoja  akanena,  akamwambia  khalifa:  jobari  itakayo- 
faa, bapa  katika  incbi  ya  Bagbdadi  baipatikani:  labuda  katika 
inchi  ya  Bäsara  1X  kuna  mmoya  kijana  jina  lake  Mobammadi 
mtepetevu,  huko  itapatikana. 

Kbalifa  akamwita  waziri  wake  Masruri  Saiyafi12).  Akam- 
wambia: twaa  kbatti,  usafiri13  wenende  Bäsara  kwa  liwali 
Mubämmed  14Zabidi.  Naye  ndiye  liwali  wake,  kbalifa15,  alioko16 
inchi  ya  Bäsara.17 

Akäpewa 18  kbatti  Masruri  Saiyafi,  akafuatana  na  jesbi  ilio 
nyingi,  wakasafiri  kwa  njia  barra 19,  wakaenenda  batta  il  Bä- 
sara20. Wakaingia  katika  inchi  ya  il  Bäsara,  wakafikilia  kwa 
liwali  Muhammed  Zabidi.  • 


1  2trabifdj:  Fürft  her  ©läufigen.  —  2  ©ubjeft  ift  kitwana.  — 
3  ©rgänge  gtiriftfiett  bibi  unb  salamu  etnm:  anapeleka.  —  *  SIrabifdje 
Form  ftatt  be§  fual)iiifierten  salamu.  ©rgärtjc  ettoa:  foE  idj  melben, 
bafj .  .  .  —  5  3)et  ©enittö  be§  ^ynftnititiS  bient  Ijier  -jur  3roed£be= 
ftimmung:  3um  SEragen.  kuvaa  toixb  oon  anlegen  jebe§  $leibung§= 
ober  ©djmuctfiücfS  gebraust.  —  6  ©tatt  iliyo.  95ergl.  §  186.  •— 
7  Dljne  3U  'ftnben.  SSergL  §  265  g.  8  SJJtau  ertoartet  atakavyo  ober 
atakayo.  Sie  23e;$iefjung  be§  9ftelcttibum§  auf  Zubede  ift  unoerftänb= 
ttdj.  —  9  SSeltebte  Sßenbung  3ur  Fortführung  ber  ©räafjtung  =  aka- 
toka.  —  10  SSergt.  §  229;  ndogo  ift  «Jfräbitat.  —  ll  Basrain  5Dtefo= 
potamien.  —  12  ©et  au§  „Saufenb  unb  eine  üftadjt"  befannte  Jöejier 
§arun§.  —  13  ßonjuntttb.  —  u  Sie  arabifSje  Form  be§  9tamen§. 
3m  ©uaf)Üi:  Mubammadi.  —  15  ©ein,  be§  kaufen,  Statthalter.  — 
16  ©tatt  aliyeko.  SSergL  §  186.  —  17  Slfrufatib  auf  bie  Frage  »o? 
—  18  *PerfönItt^e§  ^afftü  bon  -pa  (geben)  =  erhalten.  —  19  barra  ift 
Slppofition  31t  njia  =  2Mftentt>eg.  —  20  il  Bäsara  =  Bäsara  (il  ift 
ber  arabifdje  SlrtiW). 


Überfielt  ber  ßonforbans.  217 

• 

Akatoa  khatti  akarnpa,  akasoma.  Alipokwisha  soma,  akam- 
karibisha x)  nyumbani,  akamfanyizia  karamu  ilio  k'ubwa,  wa- 
kaingia  wakala  chakula.  W alipokwisha ,  akamwambia:  sina' 
amri  mimi  ya 2  kukaa 3  kwako  4.  Amri  yangu  niliopewa 5  ya 
kukupa  khatti,  ukiisha  soma,  twenende  kwa  Muhammed  mte- 
petevu.  Na  sasa  toka  twenende.  Wakatoka  wakafuatana, 
wakaenda  kwa  Mohammed  mtepetevu. 

Waziri  Masruri  Saiyafi  akatoa  khatti  itokayo 6  kwa 
Hardn  Rashidi.  Akapokea  kwa  mikono  miwili,  akafungua  kwa 
•adabu7,  akaisoma  khatti  itokayo  kwa  khalifa. 

Alipokwisha  soma,  akamwambia:  karibu  nyumbani.  Akam- 
wambia: sina  amri  mimi  ya  kwingia  nyumbani  mwako,  nime- 
ambiwa  nikupe  khatti,  ukiisha  soma  tufanye  safarl,  twenende. 
Kwani  khalifa  ameniambia,  usikae,  mpe  khatti  uje  zenu 8, 
mfuatane  naye  yule.  Alipoambiwa  vile  akanena,  semaa  wa 
taa9,  lakini  tafadhdhali  unywe  kikombe  cha  kahawa  10.  Akam- 
wambia: sikwamriwa11  mimi  kunywa  kahawa  kwako.  Akam- 
wambia, huna  buddi  kunywa  kahawa  yangu.  Akamnassihi, 
akakubali  kwa  nguvu12,  akaingia  ndani  ya  nyumba,  akapanda 
darini  katika  sebule  yake.  Akamkaribisha,  akaingia  ndani, 
akakaa  kitako. 

Alipokaa  kitako  akaletewa  mfuko  wa13  dinari  khamsa  mia. 
Akamwambia,  tafadhdhali  wirigie  katika  hamami,  kwani  siku 
nyingi  umetaabika  kwa  safari  mwendo  wa  barra,  huna  buddi14 
na  kuchoka.     Bassi,  tafadhdhali  wingie  katika  hamami. 

Bassi  akaondoka  akaingia  katika  hamami,  na  maji  yake, 
yalio10  katika  hamami,  marashi  mawaridi,  ndio16  maji  yake 
yaliomo.  Akaingia  akaoga.  Wakaja  na  vitwana  matowashi, 
wakaja,  wakamsugua  kwa  vitambaa  vya17  hariri.  Alipokwisha, 
akatoka,  akapewa  nguo  za  kukaukia  maji,  na  killa  nguo  ni 
nguo  hariri18  na  zari.  Akakaukia  maji.  Alipozivua19,  akale- 
tewa   bakhsha    ya    nguo    nyingine,    nguo  zayidi20    ya  zile  za 


1  ®a§  ka-2embu§  ftdjt  meift  im  •ftadjj'ate  eine§  temporalen 
Sftebenfaije^.  —  2  „3u"  mit  folgenbem  ^nfinfttö  in  •2tbt)ängtgtett 
bon  einem  §aubtnurcte  hrirb  burdj  ben  ©enittö  be§  $nfinitib§  au§= 
gebrücft.  SSergL  l'ordre  de  rester.  —  3  §ier:  bleiben.  —  4  Skrgt. 
§  260.  —  5  (Statt  niliyopewa.  SSergL  §  186.  ©rgänje:  beftebt  bartn 
p  .  .  .  —  6  kommen  bon.  —  7  dfttoa:  3EJlit  21nftanb.  --  8  ©rgänje: 
njia.  —  9  3Irabif(|:  „§ören  unb  ©eborcfien"  =  p  Säefeb,!.  —  10  SSergt. 
une  tasse  de  cafe\  —  u  3$  bin  nidjt  beauftragt  toorben.  S)a  amru 
(==  amuru)  im  Strtib  mit  bem  2Hfufatib  berbunben  tbirb,  fo  bilbet 
e§  natürtidj  -ein  berfönütf)e§  ^Jaffib.  —  12  ®.  b.  notgebrungen.  — 
13  Sfiir  fagen:  mit.  —  14  SSergl.  "®.  137, d)  muffen.  Sie  ^räbofition 
na  ift  ungetoöbnlidj.  —  15  Statt  yaliyo.  SSergt.  §  186.  —  16  Statt 
ndiyo.  —  17  25on.  —  18  ©etoö£)ntt(|er  nguo  ya  hariri.  &£>$  ift 
autf)  bie  abbofitioneEe  Serbinbung  juläffig.  —  19  §ier:  tbieberab= 
nehmen,  seil,  bie  Sudler  jum  Slbtrodnen.  —  20  §ier:  beffer  al§. 


218  Seftion  31. 

• 

kukaukia  maji.  Akavaa,  na  zile1  zikakunjwa,  zikawekwa  na2  ule 
mfuko  aliopewa  kwanza.  Akaenda  zake3  sebuleni  akakaa  kitako. 

Alipokaa  akainua  macho  akatezama  sebule,  pambo  lake, 
na  matandiko  yake  yaliotandikwa 4  chini.  Akaona5  ajabu 
k'uu,  akawaza  moyoni  mwake,  hatta6  .chumba  cba  khalifa 
hakikupambwa  kama  hivi 7.  Akaletewa  maji,  akanawa,  yeye 
Masrnri  Saiyafi,  na  liwali  Muhammed  Zabidi,  na  waliopo  se- 
buleni wote.  Walipokwisba  nawa  wakaona  vitwana  wakiingia 
na  vyakula,  wakaja  8  wakaandika 8,  wakala 9.  Walipokwisha 
kula,  akawaza,  vyakula  vile  ni  vyakula  ambavyo  havimo10)" 
katikä  ulimwengu. 

Akapewa  chumba  cba  kulala.  Akaingia  cbumbani  mwake, 
alicbofanyiziwa  kulala,  wakaja  vijakazi,  wamevaa  libasi  njema 
njema,  killa  mmoja  na  kinanda,  wakaingia  wakapiga  kinanda, 
wakaimba,  ili  kumtumbuiza,  na  wangine  kucbeza11,  na  kutoa 
masbairi  ya  kumsifu.  Akapata  usingizi  akalala  usingizi  wa 
mchana12. 

Alipoamka,  watu  wamekaa  tayari  mlangoni,  kumngoja 
kwenda  naye  katika  bamami.  Akaenda  katika  hamami,  akavua 
nguo,  zikakunjwa  zikawekwa  pamoja  na  zile  za  kwanza.  Akaingia 
katika  hamami,  na  bali  ile  ile13  ya  kwanza  na  ziyada.  Bassi 
alipotoka  katika14  bamami,  akapewa  nguo  za  kukaukia  maji. 
Alipokwisba  kukaukia  maji,  akavua  na  nguo  hizi  za  bariri 
na  zari.  Akaletewa  nguo  nyingine  ya  kutokea  sebuleni,  na 
killa  nguo  metbmini.     Akavaa,  akatokea  nje. 

Akitoka,  cbakula  tayari,  wakaingia,  wakala  cbakula. 
Wakaisba  wakajizumgumza  batta15  usiku  ukaingia,  akatandi- 
kiwa16  chumba  kingine.  Akaenda  kulala.  Akitezama  chumba 
kile,  pambo  lake  liliomo17,  na  thamani  zake,  chapita"  chumba 
alicholala  mchana.     Akalala  hatta  assubuhi. 

Akaamka,  wakaja  watu  wakamtwaa,  wakaenda  naye 
hamami.  Akitoka  akapewa  nguo  nyingine  za  kukaukia  maji, 
akaisha  akaletwa  nguo  nyingine,  akavaa.  Na  zile  alizovaa 
kwanza  zikakunjwa,  zikawekwa,  na  killa  anapoletewa18  nguo, 
huletewa  na.  mfuko  wa  dinari  khamsa  mia.    (Qtirtfelung  folgt.) 

1  2>ie  jum  2tbtrotfnen.  —  2  §ier  =  in.  —  3  ©rgänje  njia. — 
4  «Statt  yaliyotandikwa.  SSergl.  §  186.  —  5  galten  für.  —  6  ©o= 
gar.  —  7  kama  hivi  =  hivi,  fo.  —  8  ©u&jeri  finb  bie  vitwana. 
9  ©ubjeft  finb  Mesruri,  ber  Liwali  k.  —  10  SSergl.  §  221..  —  "  Sn 
folgen  ©djilberungen  örirb  häufig  ber  ^nfinitiü  ftatt  einer  ftntten 
Srorm  (wakacheza)  getrauet.  —  12  SBörtüct):  er  fa^Iief  einen  6tf)taf 
be§  fetten  £age§  =  er  fäjlief  bis  in#ben  fetten  Sag  tjütein.  —  13  Unb 
e§  mar  berfelbe  erfte  3uftanb  unb  mef)r  ==  e§  toar  efienfo  tute  toor* 
fier  unb  (fogar  nodj)  mef)r.  —  14  §ier:  au§.  —  ,s  35t§.  ®ie  $on= 
ftrultion"  mit  htm.  ka-£emjm§  ift  auf  ©,  158  nacf^utragett.  —  16<Per= 
fönli(f)e§  $affit>  Don  -tandikia,  für  jemanben  ausbreiten,  tjerriäjten.  — 
17  ©tatt  lililomo.     SSergl.  §  186.  —  «  SSergl.  §  265,  k.       • 


ttberfidjt  ber  $onforban3. 


219 


Sööttet* 


-tepetevu,  fdjtaff,  fouL 

zainani*,  3eit. 

khalifa,  ber  ßaltf. 

baraza,  Slubiens^atte. 

kitwana,  Jüngling. 

sitti*,  Same,  $rau. 

taji*,  ßrone. 

nimepungukiwa  na  kitu,  e§  rjat 

mir  ettoa§  geferjlt. 
johari*,  $utoet,  ©belftein. 
-faa,  fjter:  paffen. 
kulla  =  killa. 
-fuatana   na   mtu,  in  jmb§.  ©e= 

feüfdjaft  reifen, 
jeshi*,  £>eer.  ■ 
barra*,  Söfifte. 

-fikilia,  anlangen.  • 

karamu*   $eftmab,I. 
-fanya*  safari,  reifen. 
-nassihi*,  fer)r  bitten. 
dari*^  erfte  ©todtoerf. 
s6feule*,»  Salon. 
dinari*,  eine  ©olbmünje. 
hamami*,  23ab. 


taabikat  fidj  abmühen, 
marashi  mawäridi*,  Stofentoaffer. 
towasbi*,  SSerftfinittener. 
hariri*,  (Serbe, 
zari,  (Solbbrofat 
-kauk.ia,  abtrocfnen. 
bakheha,  5ßacfet,  SSünbel. 
-inua,  aufgeben, 
-tezama  =  -tazama. 
pambo,  SHtobiliar,  2tu§ftattung. 
matandiko,  Seppiäje. 
ajabu*,  2öunber. 
-waza,  benfett, 
-pamba,  au§ftatten. 
-naw.a,  fiir)  (bie  §änbe)  toafdjert. 
libasi*,  Reibung, 
kinanda,  ein  Saiteninftrument. 
•        -piga  kinanda,  bie  $.  fpieten. 
ilj,  um  ju. 

-tumbuiza,  einfingen, 
mashairi,  SSerfe. 
-toa,  hervorbringen,  ^robusteren, 
ziyada*,  3uroad)§;  metjr. 
methmini*,  foftbar. 
-ji-zumgumza,  fid). unterhalten, 
thamani*,  Sßert. 


(SSegrüfcung. 

A. 

Jambo? 
Jambo  sana? 
Sana,  sana? 
Kama  lulu?    ' 
Khabari  ya  siku  nyingi? 
Uso    wako    mbaya;     huwezi 
nini? 

Tangu  siku  ngapi   umeugua? 


@r!unbigung  nad)  bem  SSefinben. 


2Ibfd)ieb.) 


Sherti   wende  kumwuliza 
bibu. 


Hu  jambo  nyumbani? 


ta- 


B.    . 

Jambo! 

Jambo  sana! 

Sana,  sana! 

Kama  lulu. 

Njema,   lakini  si  njema  sana. 

Nimeshikwa  na  homa;  kichwa 

cbaniuma  s*ana;  najiona  si- 

wezi  sana. 
Nadhanni  leo  ya  t'ano.  Tumbo 

limechafuka ,    siwezi     kula 

kitu. 
Nimekwenda     janä     kufanya 

dawa  ya  kikwetu,  walakini 

nadhanni     hainifai ;      nita- 

kwendakesho  kufanya  dawa 

ya  kizungu. 
Njema,  ilhamdu  lillähi. 


220 


ßeltion  3.1. 


A. 

T3ibi  na  watoto  hawa  jambo? 


Hakuweza   nini?    alikuwa   na 
nini? 


Njema,  ilhamdu  lillähi. 

Hawezi  kidogo.  Nyoka  amem- 
•wuma  mwituni,  naye  :ana- 
fanya  maumivu  sana.  La- 
kini mganga  amemwamMa 
kwamba  atapona  bado  ki- 
dogo. 

Marbaba,  sitasabau.  Lakini, 
tafadhdbal,  njoo  ututazame 
kwetu.  Tangu  zamani  ha- 
tukupata  nafasi  ya  kukuona. 
Wajua  kama  ndugu  yangu 
anapenda  sana  mazumguinzo 
yako.  Killa  upitapo  kwake, 
bumfurabisba. 

Hakika,  nasikitika  sana  kwa 
sababu  sikuwapo  nyumbani. 
Wataka  kula  kwetu  leo 
jioni  ? 

Kwa  kberi  ya  kwonana,  nisa- 
limie  baba  yako! 


B. 

Wazima,  lakini  baba  yangu 
amekuwa  mgonjwa  siku  ny- 
ingi.  Tangu  siku  lnbili  t'atu 
ba  jambo  kidogo. 

Yeye  mzee,  bana  nguvu  tena, 
bapati  usingizi  kabisa.  Na 
siku  moja  alikuwa  akitoka 
miguu  mitupu  akasbikwa 
na  mafua.  Tangu  wakati 
ule  bukoboa  sana. 

Nawe,  u  bali  gani  siku  zote  ? 

Na  ndugu  yako  ba  jambo  ? 

Umpelekee  ndugu  yako  sa- 
lamu  yangu  kamwambie 
batu  jambo  sote. 


Sitakawia,  insballa.  Nimekuja 
marra  nyingi  kwako,  wala- 
kini  sikupata  raba  lftxkuona 
wala  ndugu  yako. 


Marhaba,     nitakuja     insballa, 
kwa  ibsani  yako. 


Marbaba.     Kwa  kberi! 


Sößöttet* 


jambo  (V),  2Gort;.2tngelegeuf)eit. 
>lulu*,  ^erle. 
tumbo  (V),  ^agen. 
-ji-ona,  ftd)  füllen, 
-chafuka,  in  Unorbnung  geraten. 
tabibu*  =  mganga. 
kikwetu,  f)ermijd)e  2lrt. 
kizungu,  europctifdje  21  rt. 
ilhamdu  lillähi*  (toenigerl©ott  fei 
gut  aucfj  hemdu  lilläh)}  ®anf. 
-zima,  gefunb,  munter. 


mafua  (V),  ©djnupfen,  ©rlöltung. 
-kohoa,  Ruften, 
-uma,  1.  Beiden,  2.  fdjmeräen. 
maumivu    (V.    $t.),      ©^merj; 

-fanya  — ,  ©tfjmeräen  Ijaben. 
-pona  gefunb  toerben. 
sisi  sote,  toir  alle1, 
marhaba*    1  hanie' 
marahaba*  j 
-tazama,    öorfpredjen,     Befugen 

fommen. 


1  @o  ftet§  ftatt  sisi  wate.     (Sbenfo  ninyi  nyote,  tfjr  alle. 


Überfidjt  ber  $onforban3.      #  221 

riafasi*  (IV),  ©elegentjeit.      .  nasikitika,    idj   bin   traurig,    e§ 

mazumgumzo    (V.    $L),    ltnter=  t^ut  mir  leib. 

Haltung.  ihsani*  (IV),  SöBo$It$at,  ©üte. 

-pita,  borfbredjen.  kwa   ihsani   yako,    burdj    beine 

-furahisha,  erfreuen.  ©üte,  mit  beiner  gütigen  @r= 

-kawia,  jögern.  Iaubni§. 

-pata     raha,     ba§     Vergnügen  kheri*  (IV),  ba§  ©ute,  baä  ©lud. 

fjaben.  *  -salimia  (mit  jtoei  Wtt),  jn.  bon 

hakika*,  toirflidj!  in  ber  %i)atl  jm.  grüben. 

.  «Erläuterungen. 

1.  SDie  übliche  25egrüfeung§formeI  für  alle  SageSgeiten  ift  jambo? 
ober  eigentlich)  ridjtiger  hu  jambo?,  toa§  toörtltdj  bebeutet:  „33ift  bu 
eine  Slngelegerifjeit?  "Säift  bu  ettoa§?  (3.  23.  franf  ober  bgl.).  SQlcrjrere 
5ßerfonen  begrübt  man  mit  ber  formet  ham  jambo? 

Saneben  tjört  man  mitunter  aud)  bie  arabifdjen  Segrüfeungen, 
niäjt  feiten  in  mdjr  ober  toeniger  ftarfer  ©uarjilifierung : 

saläm  calek>  §eil  über  bid)!  (attd)  essalam(u)  cal6k). 
salam  calskum,  §eü  über  eud)!  (ober  essalam(u)  calekum). 
sabäh  elkher,  guten  Sfflorgen!  (Nebenformen:  sabalkhSr,  sabal- 

khSri,   salkhSri). 
mesä  elkhsr,  guten  9tbenb!  (aud)  mesalkhir). 
Sluf  ben  ©ruft  antwortet  man  toieberum  mit  jambo  (=   e§  geljt 
gut),  forrelter  bi  jambo  (ober  mehrere  ^ßerfonen:  hatu  jambo). 
S)en  arctbifcfen  ©rufe  ertoibert  man  folgenbermafeen: 
wa  calsk  essalam,  aud)  über  bid)  (fomme)  ba§  £>eil! 
wa  cal5kum  essalam,  aud)  über  eud)  ba§  §eil! 
Allah  jusäbbihak  bilkhsr,  ©ott  gebe  bir  einen  guten  borgen! 
Allah  jusahbihkum   bilkhsr,    ©ott   gebe    eud)    einen    guten 

borgen! 
Allah  jimessfk  bilkher,  ©ott  gebe  bir  einen  guten  2tbenb! 
Allah  jimessfkum  bilkhsr,  ©ott  gebe  eud)  einen  guten  Slbenb. 

2.  3m  ©uarjtli  buät  man  fid^  allgemein; 

3.  Sie  eiuleitenbe  23egrüfeung  toirb  fjäufig  folgenbermafcen  fort= 
gefegt: 

jambo  sana?   (gebt    e§  fefjr  gut?)   —  jambo  sana!   (e§   ger)t 

fetrr  gut.) 
sana,  sana?  (fefjr,  f e^r ?)  —  sana,  sana!  (feljr,  fe^r.) 
kama  lulu?  (toie  perlen?)  —  kama  lulu! 
kama  marijani?  (tote  ß'oraüen?)  —  kama  marijani! 
kama  fethaluka?  (toie  rote  Korallen?)  —  kama  fethaluka. 

4.  ©Haben  (getoöIjnKdj  aud)  grauen)  begrüben  §ö^ergeftettte  mit 
ber  $ormel:  shikamoo1  (=  id)  umfaffe  beine  x$ü&,  —  alte  ©toradje), 
toorauf  bie  3tnttoort  mar(a)haba  (banle)  erfolgt. 

5.  üftad)  ber.einleitenben  23egrüfsung  unb  ber  ©rtunbigung  nad) 
ber  ©efunbfjeit  toirb  ba§  toeitere  ©efbräd)  burd)  bie  $rage  khabari 
ya  siku  nyingi  (oft  nur  khabari2)  fortgefetjt.  SSoUftänbig  toürbe  bie 
Srrage  ettoa  3U  lauten  rjaben:  nipe  khabari  ya  siku  nyingi  tangu 
*  silipokwona  =  gieb  mir  $ftad)rid)t  bon  ben  bielen  Sagen,  feit  iä) 
bid)  niäjt  gefefjen  bctbe. 

•       1  2tud)  nashika  moo.  —  2  Ober  khabari  za  utokako  =   (toie 
finb)  bie  !ftad)rid)ten  (bon  ben  Seuten),  too  bu  betfommft. 


222  •  ßeftion  32. 

6.  3)ie  ©rfunbigung  nctdj  ber  ©efMnbfjeit  fann  audj  in  folgenber 
Sform  gefäjefjen:  u  bali  gani?  (toörtliäj :  toa§  für  ein  3uftanb  oift^bu?) 

7.  ®ie  2lbfä)ieb3formeI  ift  kwa  kheri  (toörtlidj:  mit  ©lücf,  'seil. 
Wlät)  oefcfjenfe  biet)),  kwa'  kheri  sana,  ober  audj  kwa  kheri  ya 
kwonana  (b.  f).  Stftafc,  befdjertfe  un§),  mit  bem  ©IM  be§  2öieberfeljen§. 
Stuti)  |agt  toan  tutaonana  tena  inshallah  (toir  toerben  un§  Ijoffentftdj 
nodj  toieberfefyen)  ober  twonane  tena,  inshalla. 


Ztaemnö&reffäigjte  ICefftion,    Somo  la  the- 
lathin  na  mawili. 

(Sefamtübcrftcr/t  ber  Konjugation. 

5.  2)a§  SSerbum  Jjat  §tr)ei  ©enera,  ein  5t!ttö  unb 
ein  *J)affio:  napenda  (tdj  liebe);  napendwa  (idj  röerbe  geliebt). 

Über  ben  formellen  Unterfd>ieb  beiber  oergl.  §  94  ff. 
S)a  ba&  Wfiö  biefelben  Tempora  unb  9#obi  bilbet  tüte  ba§ 
2l!tib,  fo  toirb  im  folgenben  nur  öon  letzterem  bie  Olebe  fein. 

6.  9ftan  unterfdjeibet  ^tüei  Konjugationen,  bie 
affirmatiöe  unb  bie  negatiöe:  napenda  (idj  liebe);  si- 
pendi  (td)  liebe  nid)t). 

7.  $üx  bie  ^ormenbilbung  ber  beiben  Konjugationen 
finb  oon  2Bid)tigfeit: 

a)  bie  (Stammformen, 

b)  bit  5J)erfonalpräfi£e, 

c)  bie  temporal-  unb  9Jlobalpräfir,e. 

d)  Sttobalenbungen. 

8.  3eber  23erbalftamm  fann  in  brei  oerfdjiebentn 
formen  in  ber  Konjugation  auftreten,  nämlidj  mit  ben 
©nbungen  -a,  -e  ober  -i:  penda,  pende,  pendi. 

2tnmerf.  £>ieroon  finb  bie  fjrembtoorter  aufgenommen,  bie  ftatt 
a  teils  u,  teil§  i  ober  e  Mafien  unb  bie§  unoeränbert  taffen. 

9.  ©ie  *ßerfonen  toerben  nidjt,  ttrie  im  SDeutfdjen, 
burdj  ©nbungen,  fonbern  burdj  *}}räfir.e  be«jeid)net,  bie 
ftets  an  bie  <5pi|e  ber  23erbalforrn  treten  unb  feine  anberen 
5j)räft£e  bor  fidj  bulben. 

2ll§  fotdje  bienen  bie  2}erbalpräfije  (6.  211  unb 
214),  3.  23.:  nilipenda  (tdj  liebte),  ulipenda  (bu  liebieft), 
tulipenda  (toir  liebten). 

10.  Sempora  unb  3Jlobi  toerben  faft  auSfdjtiefjtid)  burd) 
^ßräfije  au§gebrüa*t,  bie  ftet§  unmittelbar  hinter  bie  tytve 
fonalpräftje  treten,  3. 23.  ni-li-penda  (idj  liebte).  23ergt.  I,  §24 ff. 


©efamtüfi etftdji  ber  Konjugation.  223 

$otgenbe  ^röftjc  biefer  2lrt  finb  in  ©ebraudj:  -a-, 
-na-,  -ki-,  -hu-,  -ka-,  -ali-,  -Ii-,  -me-,  -ku-,  -ja-,  *  -ta- 
(-taka-),  -nge-  (nga-),  ngali-. 

11.  ©ine  mobu§bilbenbe  ©nbung  fommt,  •abgefeljen  üon 
bem  2Bed)fel  im  (Snbbofale  in  bet  ©runbform,  nur  Beim 
^mperatiü  oor:  penda-ni  ober  pende-ni,  liebt! 

12.  2Iu§.ben  brei  Stammformen  (§  8),  ben  $er= 
fonatöräfijen  (§  9),  ben  temporal2  unb  üßerbalörä= 
fijen  (§  10)  baut  fi$  bie  gan^e  Konjugation  auf,  unb 
gmar  merben  jene  ©lemente  in  fotgenber  Drbnung  ju  einer 
Sßerbatform  3uf ammengefügt: 

1.  *ßerfonatüräfi£.  2.  ZtmpoxaU  ober  SD^oba^ 
tortifir.  3.  (Stammform,  3.  33.  nilipenda,  tdj 
liebte  =  ni  OJJerfonalöräfir,,  i§)  unb  li  (2emporaI= 
brafij  be§  3fmperfeft§)  unb  penda  (Stammform). 

13.  $m  folgenden  finb  fämtlidje  attiöe  formen  eine§ 
5Berbum§  aufgeführt,  bereit  23ilbung  im  ©uarjili  mögtidj  ift. 
23ei  ben  einzelnen  formen  ift  in  Klammern  ber  §  im  erfien 
Seile  be§  ße^rbud)e§  öerjetdinet,  mo  ba§  5^ärjere  barüber  ^u 
finben  ift.  Einige  bisher  unermärjnte  feltenere  formen  finb 
ofjne  roeitere§  mit  aufgenommen. 

Sßon  jeher  $orm  ift  au§  ©rünben  ber  ftberficrjtlidjfeit 
unb  ber  9laumerfparni§  nur  bie  erfte  5J)erfon  gegeben. 

I.  Sttfinitiü.      m 

SSeja^enb.  iöerneinenb. 

ku-penda,  lieben  (§  18).  ku-to-p'enda        ^  ni<t  firöcn 

kutoa  kupenda  j        ' 

IL  Sw^ratiti. 

©tnfaä). 
penda,  pende,  liebe!  si-penda,  si-pende,  liebe  nitijt! 

penda-ni,  pende-ni,  liebt.  si-penda-ni,    si-pende-ni,    liebt 

nidjt! 

Äopulattb. 

ka-penda,  ka-pende,-unb  liebe!      $et)lt:  bafür  wala  sipenda  ober 

ka-penda-ni,  ka-pende-ni,  unb  ber  fabulierte  $onjunftir>  usi- 

liebt!  kapende  :c. 

SBergl.  bie  §§  20  unb  119. 

in.  ^arttstyutttt. 

ni-penda    m  \  f;eftenb  mtoa  kupenda,  ober  geroötjulidt) 

mwenyi  kupenda  /  *  bafür:  asiyependa. 

SSergl.  §§  74  unb  237. 


224  ßeftion  32. 

IV.  Sform  ber  ©etuoJjttljeÜ 

.    *  (o|ne  3eü&e3ie*)ung). 

lm-penda  (unberänberlid)  für  §el)lt:  bctfür  si  desturi  yangu 
alle  $ßerfonen),  man  pflegt  ju  kupenda,  e§  ift  nidjt  meine 
lieben.  .  9Irt  gu  lieben. 

V.  Tempora  untJ  SO^obi  her  ©eßenmart. 

Snbikatitr.. 
<Präfen§  I  unb  $räfen§  IL 
n-a-penda,  id)  liebe     "\    o  234       /  si-pendi,  id)  liebe  nidjt. 
ni-na-penda,  idj  liebe  /  \  §  55. 

$ßräfen§  ber  Sauer. 
nili  ni-ki-penda  V        {eki 
ni-11-ki-penda       ;       7  ö    . 

■fcmjttttktur.  • 
(Stnfacfjer  ßonjunftiö. 
ni-pende,  td)  möge  liefen.  §§  61      ni-si-pende,  id)  möge  nidjt  lieben. 
bi§  63.  §  62. 

ßopulatiber  ßonjunftib. 

ni-ka-pende,  nnb  id)  möge  lieben,      ni-si-ka-pende,    unb    id)    möge 

§  265.  nidjt  lieben.    §  265. 

gufammengefefeter  ßonjunlütt). 

ni-si-je-penda,  beoor  id)  liebe.     §  237. 

ni-si-je  ni-ka-penda,  beöor  id)  liebe.     §  238. 

Itetatttres  Stempus,1 

ni-penda-ye,  id),  ber  id)  liebe.        ni-si-ye-penda,  id),  ber  id)  nid)t 

•        •  liebe, 

ni-na-ye-penda,  id),  ber  id)  liebe. 

Äoniunktionak  ©empor«» 

©infamer  ßonjunltionalis  (ober  2lboerbiati§). 

ni-ki-penda,    inbem    id)    liebe,      ni-ki-toa   kupenda,    inbem   td) 

§•  33.  nid)t  liebe2.    §  265. 

$onjunfttDnalt§  ber  Sauer. 

nikiwa  ni-ki-penda,  inbem  id)      nikiwa  sipendi,  inbem  id)  nid)t 

liebe.     §  232.  liebe. 

ßonjunftionale  Sempera  mit  -po-, 
ni-penda-po,  menn  id)  liebe.  (  ni-si-po-penda,  toenn  id) 

ni-na-po-penda,  menn  id)  liebe.      \  nidjt  Hebe. 

ni-ja-po-penda,  felbft  noenn  id)  nijapo  sipendi,  felbft  toenn  id) 
liebe.  nid)t  liebe.     §§  112-113. 

1  Streng  genommen  mürben  t)iexr)er  audj  alle  Semtiora  jju 
Säulen  fein,  bie  mit  -po-  gebübet  unb  unter  ben  lonjunftionaten  #eit= 
formen  aufgeführt  finb.  Po  ftel)t  aber  f)ter  im  aboerbialen  Stffufatttt 
(§  281)  uub  fjat  Dottfommen  ben  Söert  einer  ^onjunltton. 

2  Ober  aud)  nisipopenda.     6.  u. 


©efamtüberftdjt  ber  Konjugation.  225 

Vi.  %tmpta  trab  SWobi  itv  aScröattoen^eit. 

Sn&ifcfltttr*  • 

a)  ^tftorifi^eä: 
ni-li-penda,  iä)  liebte  j\  s  oß       si-ku-penda,    ic^    Hebte    nidjt. 
n-ali-penda,  iä)  Hebte !/   8  §  56. 

ni-ka-penda,  unb  idj  liebte.  §  32.      $eblt.  ®afür  wala  sikupenda. 

b)  befdjreioenbeS:' 
nalikuwa  nikipenda,  iä)  Hebte.  ^ 

§  232.  \  nalikuwa  sipendi,  iä)  Hebte  nidjt. 

n-ali-ki-penda,  iä)  Hebte.  §  233.  ) 
nikali  nikipenda,  unb  idj  Hebte,      nikali  sipendi,    unb    iä)    Hebte 

§  232.  nidjt. 

^ßerfeftum. 
a)  einfaches : 
ai-ine-penda,    iä)   fjabe  geliebt,      si-ku-penda,  iä)  fyabe.  nidjt  ge= 
§  26.  Hebt.     §  56. 

si-ja-penda,  iä)  b,obe  nodj  nidjt 
geliebt.     §  178. 

b)  umfdjrieoene§: 
nimekwisha  penda,  iä)  tjabe  (be=      niraetoa  kupenda,  iä)  f)dbt  nidjt 
reit§)  geliebt.    §  235.  geliebt.    §  208. 

^Iu§quamperfe!tum. 

a)  nilikuwa  nimependa,    iä)   batte    ge=  |      $eblt.     ©afür  ettüa: 

Hebt.     §  232.  I   nilikuwa  nimetoa  ku- 

b)  nalikuwa    nimekwisha    penda,    iä)  [   penda  ober  einfadj :  si- 

Jjatte  (bereits)  geliebt.     §  236.  j  kupenda. 

$öttjunfctt0ttAl:e  Tempora* 

■Snt^erfeftum. 
a)  (Sinfadjer  KonjunftionaltS  (2lböerbtali§). 
ni-ki-penda,    inbem    iä)    Hebte.     $eblt.  ©afür  ber  neg.  $onjunf= 
§  33.  titi:    ni-si-pende,    inbem    iä) 

nidjt  Hebte. 

b)  ßonjunftiona!i§  mit  -po-. 
ni-li-po-penda,  al§  iä)  Hebte.     §  112.  *  ^ 

n-ali-po-ki-penda,    ttmljrenb    iä)   Hebte.  I  ni-si-po-penda.   §  112, 
§  233.  J 

sßerfeftum. 
nikiwa  nimependa,  föenn  iä)  ge=      nisipokuwa    nimependa,    loenn 
Hebt  ))aU.    §  232.  iä)  nidjt  geliebt  fyaU. 

Sualitli  $ottto.=©vammatif.  15 


226  öeitiort  32. 

$Iu§c|uam£etfeftum. 
nikiwa  nimekwisha  penda,  nctcbbem  td)  Bereits  geliebt  batte. 
§  236. 

lUlatiitt  Stempora. 
ni-li-ye-penda  \  id),  her  id)         si-li-ye-penda,  id),  ber  id)  nid)t 
n-ali-ye-penda  /        liebte.  liebte. 

Yii.  Xtmpova  ttttb  SÄofct  ber  ^ttiunft. 

futurum  I. 

a)  ni-ta-penda,  id)  werbe  lieben,      si-ta-penda,  id)  werbe  niefit  lieben. 

§  56.  '  §  57. 

b)  nitakuwa     nikipenda,     iÖ)      sitakuwa  nikipenda,   id)   Werbe 

toerbe  lieben.     §  232.  nid)t  lieben. 

c)  nitakuwa    niliyependa,  •  id)      sitakuwa  niliyependa,  id)  Werbe 

werbe  lieben.     §  232.  nid)t  Heben. 

futurum  II. 

a)  nitakuwa    nimependa,     id)      sitakuwa  nimependa,  id)  Werbe 

werbe  geliebt  !)aben.  §  232.         nid)t  geliebt  fiaben. 

b)  nitakuwa  nimekwisha  pen-      sitakuwa    nimekwisha    penda, 

da,  id)  Werbe  (bereits)   ge=  ober  nitakuwa  sijaisha  penda, 

liebt  I)aben.    §  236.  id)   Werbe  (nod)  nid)t)  geliebt 

fiaben. 

ni-taka-ye-penda,  ber  id)  lieben      nitakayekuwa  sipendi1. 
Werbe.     §  189. 

$0ttiitttkii0ttal£s;  Srrntpus. 
ni-taka-po-penda,  wenn  id)  lieben  werbe.     §  112. 

Till,  eonbitiottftlig. 

S)er  ©egentoart: 
ni-nge-penda,  id)  Würbe  lieben,      si-nge-penda,    id)   Würbe    nid)t 
§  204.  lieben.    §  104. 

®er  Sergangenljeit: 
ni-ngali-penda,  id)  Würbe  geliebt      si-ngali-penda,  id)  würbe  nid)t 
fiaben.    §  205.  geliebt  fiaben.    §  205. 

ÜBcmerfungen  unb  Sujä^e. 

a)  $ür  eine  Stnja&t  oon  formen,   bte   mit  bem  $ro= 
nomen  ni-  gebilbet  finb,  befte&en  Nebenformen,  nämlid) 

1  SSergt.  Steere,  Swahili  Tales,  ©.  60 :  maneno  yatakaokuwa 
hayakupendezi. 


©ejamtüberftdjt  ber  Konjugation.  227 

miapenda=ninapenda(id)Hebe);  ebenfonna=nina(id)  ^aoe). 

hapenda  =  nikapenda  (unb  id)  liebte) x. 

hipenda  =  nikipenda  (inbem  idj  Hebe)2. 

ntapenda  ober  t'apenda  =  nitapenda  (id)  tnerbe  lieben). 

hapende  =  nikapende  (unb  baf  id)  liebe)3. 

b)  S)tc  ^Jerfonatpräft^e  a-  unb  wa-  toerben  mit  fo(gen= 
bem  e  ober  i  ntdjt  feiten  31t  e-  unb  we-,  mit  folgenbem  a 
gu  a-  unb  wa-  äufammenge^ogen,  3.  33.  killa  endapo 
(=  aendapo). 

c)  SDafj  bie  einfitbigen  unb  bie  bofalifd)  anlautenben 
gtoeifilbigen  Serben  unter  Umftänben  baZ  Sflfinitibbräfir, 
ku-  bei  ber  $ormenbilbung  beibehalten,  ift  früher  fdjon  er= 
toäfat  (§  139  ff.). 

d)  5H§  ©ettenftficf  3U  ben  formen  nikapenda  unb  nika- 
pende finbet  fidj  audj  eine  3torm  Imkapenda  (unb  mau 
pflegt  gu  lieben).4 

e)  Dieben  ben  oben  beqeidjneten  uegatiben  formen 
fommeu  mitunter  audj  einige  anbere  oor,  nämtidj 

shnependa  (id)  f)dbt  nid)t  geliebt)5. 

si  ninapenda  (id)  Hebe  nid)t)6. 

nisijapenda  ftcttt  sijapenda  (id)  bctbe  nod)  nid)t  geliebt)7. 

f)  Sßeun  ber  ^onjnnftib  unabhängig  gum  SluSbruä 
einer  5lufforberung  gebraust  mirb,  fo  fc%t  man  üjm  meiftenS 
na  oor,  3.  23.  na  aje  (er  foE  fommen),  na  tungoje  (tafjt 
un§  toarten)  u.  f.  xo. 

g)  ©ine  häufige  äufammengefeijte  $0™  ift  aud)  ba§  in 
ber  Stählung  übliche  ikawa  nikapenda,  mörttidj:  unb  e§ 
gefdjah,  unb  id)  liebte  =  infolgebeffen  liebte  id). 

Sefefiutf* 

Hekaya  ya  Muhammadi  Mtepeteru. 

(gorife^ung.) 
Akatoka  nje  akaenda  akala  chakula.    Walipokwislia  kula, 
akamwambia    Muhammad   mtepetevu:    Mimi  sina  idhini   ya8 

1  S&etgl.  Steere,  Swahili  Tales,  6.  184  u.  a. 

2  ©behba  ©.  14,  64  u.  a. 

3  ©oenba  ©.  40,  100  u.  a. 
*  (Sbenba  ©.  172. 

5  SSergl.  simekujibu,  ebenba  ©.  92. 

6  SSergl.  si  nnakwambia,  ebeuba  ©.  94. 

7  SSergl.  Steere,  Swahili  Tales,  ©.  168:  tusijaisha  =  hatu- 
jaisha. 

8  „äu"  natf)  einem  §au£th)ort  toirb  im  ©uatjili  ftet§  burdj  ben 
©enitiö  au§gebrüdt. 

15* 


228  Seftton  32. 

kukaa  siku  mbili,  na  leo  situ  yä  pili,  hü,  bassi  fanya  safari 
twende  zetu. 

Akamwambia,  ningoje  *  siku  ya  leo  ishi 2  kwani  natoka 
bägbala  wa 3  kupakia  zawadi  zangu  nitakazo  kumpelekea  kha- 
lifa.  Akamwambia,  nimekupa4  rukhsa  ya  leo.  Akafanya 
sbugbuli  zake,  mchana  kutwa.  Siku  ile  ikawa  kustarebe 5 
hatta  jua  likacbwa.  Akaingia  katika  bamami  waziri  yule 
Masruri  Saiyafi.  Alipotoka  akapelekewa  kama  zile  6  za  kwanza 
akavaa.  Na  killa  nguo  anazovua,  bukunjwa  zikatiwa  ndani 
ya  kasba  na  mfuko  wa  dinari  kbamsi  mia.  Na  nguo  bizo  na 
fedba  hizo  zake  mwenyewe  Masruri  Saiyafi. 

Wakakaa  batta  assububi  wakafanya  safari  yao.  Wakaletwa 
bägbala  äroba  mia 7,  mabägbala  hao  kupakia 8  baja  zake  Mu- 
bammadi  mtepetevu.  Wakapakia,  akaamrisba  kutandikiwa9 
bägbala  wake  wawili,  kwa  seruji  ya 10  cbababu,  na  lijamu 
zake  za  dhababu,  na  vigwe  vyake  vya  bariri.  Mmoja  aka- 
panda  yule  mwenyewe  Mubammadi  mtepetevu,  na  mmoja 
akapanda  yule  waziri  Masruri  Saiyafi.  Na  liwali  Mubam- 
madi Zabidi,  wakaingia  katika  safari11,  kusafiri  kwenenda 
kwa  kbalifa,  incbi  ya  Bagbdadi.  Wakasafiri  jesbi  k'uu12. 
Wakaenda  njiani. 

Jua  likicbwa  wakafanya  khema  zao,  wakalala.  Na  kbema 
ya  Muhammadi  mtepetevu,  kbema  yake  bariri,  na  miti  yake 
ya  udi,  wakalala,  yeye  na  waziri  Masruri  Saiyafi. 

Assububi  wakaamka  wakatoa  vyakula  vyao  na  vinywa 
vyao,  wakala  wakinywa.  Wakaisba  wakatandikwa  nyama 
zao,  wakapanda.  Ikawa  bali  biyo 13,  jua  likicbwa  wakalala,  na 
usiku  ukicba  wakaenenda.  Na  katika  safari  mle,  yule  waziri 
Masruri  Saiyafi  akawaza  ndani  ya  moyo  wake,  akanena:  Mimi 
nitakapofika  kwa  kbalifa  nitamwambia, .  amuulize  sababu  yake 
ya  kupatia  mali  mengi  bivi14.  Nami  namfabamu14  babaye, 
alikuwa  muumishi  katika  bamami. 


i  =  ertoarte  mitf).  —  2  So  bei  ©teere;  tdj  bermttte  iishe.  — 
3  ©enitib  be§  3toede§  („pt").  —  i  ©a§  5ßerfeft  ift  f»ter  foIgenber= 
mafjen  ju  faffen:  „tdj  ^aoe  bir  (hiermit)  (Erlaubnis  für  bleute  gegeben". 
®ie  §anbhtng  —  ba§  2tu3jbretf)ett  ber  ©rtauomS  —  ift  mit  bem 
StugenbticEe  boüenbet,  too  fie  auSgefprodjen  totrb.  £>tefer  ©ebraudj 
be§  5ßerfelt§  ift  befonber§  im  Slrabifdjen  Jjäufig,  —  5  SöörtlidE»:  „e§ 
raar  9tub,e"  =  e§  ttmrbe  geruht.  —  6  Stgänje  nguo.  —  7  —  arba 
mia.  —  8  trmren  (beftimmt)  31t  tragen.  —  9  Skrgl.  im  ©nglifcfjen: 
he  ordered  his  two  mules  to  be  saddled.  —  10  ©enitib  be§  ©toffc§: 
bon.  —  11  =  fie  traten  bie  Steife  an.  —  12  „mit"  großem  ©efolge. 
Slbberbialer  SlHufattb.  —  13  ltnb  e§  ioar  ber  eben  gefdjitberte  (hiyo) 
guftanb.  (Ergänze:  „autf)  fernerhin".  Slttemal  toenn  it.  —  14  „<§o". 
„®iefe"  müfete  natürlidj  haya  Ijeifeen.  —  15  -fahamu  mtu  (2ttt.)/  fttfj 
j§.  erinnern. 


©efamtücerfidjt  ber  .Konjugation.  229 

Wakaenda  wakafika  kwa  khalifa,  wakatoa *  salaniu  nabele 
yake  khalifa.  Naye  khalifa  amekaa  na  mawaziri  wake  pale. 
Akamkaribisha.  Akaanguka  chini  ya 2  miguu  yake 3  khalifa 
yule  mtepetevu.  Akaniwambia:  Nataka4  msamaha  kwako"5, 
nna6  maneno  nataka  kwambia.  Akaniwambia:  Seina.  Bassi 
akainua  uso  wake,  akatazama  juu.  Akatikiza  midomo  yake, 
zikapasuka7  juu  ya  nyumba,  yakatoka  kama8  majumba,  na 
bustani,  na  miti  ndani  ya  bustani,  na  miti  ile  majani  yake 
ya9   lulu,  na  matunda  yake  ya9  marijani. 

Khalifa  akastaajabu  nino.  Akamwuliza:  Mali  haya10 
umepata  wapi  wee11?  Nawe  hatukufahamu  illa12  Muham- 
madi13  mtepetevu,  na  baba  yak"o  alikuwa  muumishi  katika 
hamami.  Bassi  ilikuwaje  hatta  14  ukapata  mambo  haya  weye  X1? 
Akamjibu  akamwambia:  Ukiniamuru,  ntakupa15  hadithi  yangu. 
Na  haya  pia  sikukuletea  kwa  kwogopa16,  lakini  nimetazama 
haya  bayafai  illa  kwako  weye  mfalme17.  Bassi  kama  wataka, 
nikupe  hadithi  yangu,  ntakwambia.  Mfalme  akampa  amri 
akamwambia:  Lete  hadithi  yako. 

Akamwambia:  Zamani  za  kwanza  nilipokuwa  mdogo,  na 
baba  yangu  alipokufa,  nilikuwa  mvivu  sana,  hatta 18  chakula 
akinilisha  mama  yangu.  Na  nijapolala,  siwezi19  kugeuka  ubavu 
wa  pili,  sharti  aje  mama  anigeuze.  Ikawa20  mama  akienda 
kwomba,  akipata  kitu  akanilisha.  Nikakaa  hali  hiyo21  miaka 
khamstashara  katika  uvivu. 

Hatta  siku  moja  akaenda  mama,  akaenda  akaomba,  aka- 
pata  dirhamu  tano,  akinijia  kule  nyumbani  kwangu  nilipolala 
akanambia22:  Leo  nimekwenda  omba23,  nimepata  hizi  dirhamu 
t'ano,  bassi,  twaa  hizi  dirhamu  t'ano  umpelekee  Sheikh  Abal- 
mathfär.  Naye  Sheikh  anasafiri,  anakwenda  katika  inchi  ya 
Sini.  Bassi  twaa  dirhamu  t'ano  hizi  umpelekee,  labuda  huko 
aendako  24,  atakununulia  bidhaa,  uje  upate  fayida  hapa,  kwani 
Sheikh  ni  mtu  mmoja  mtaowa,  apenda  maskini,  bassi  ondoka 


1  -toa  salamu,  einen  ©rufe  bon  fidj  geben,  b.  f).  ctu§fprecljen.  — 
2  §ter  nid)t  =  unter,  fonbern  „nieber  ju".  —  3  —  ya.  —  i  £ytf)  er= 
Mite.  —  5  35on  bir.  —  6  —  nina.  —  7  $u  ergänzen:  sakafu,  bie 
SMdjer.  —  8  @tttm3  toie,  eine  9Irt  Oon.  —  9  =  Don.  —  10  mali  toirb 
fiatb  al§  ©ing.  ber  III.,  balb  ar§  9#ur.  ber  V.  klaffe  befjanbelt.  -- 
n  —  Wewe.  —  12  SJHd&t  ....  aufjer  =  nur.  —  13  Sßir  erinnern  un3 
beiner  nur  „aU"  50t.  —  14  Sßie  tft  e§  gefomnten  (tüörtlicfj :  getoefen), 
bafj.  —  i5  =  nitokupa.  —  16  2tu3  gurcfit.  —  17  %ä)  t)aoe  bteö  cm= 
geferjen  (al§  etttm§,  bci§)  nur  (eigentlich :  nttfjt  ....  aufeer)  für 
bidj,  ben  -König,  Stufen  tjat.  Weye  oerftärft  bie  (Snbung  -ako. 
—  18  ©ogar.  —  19  Seb^afte  ©djüberung.  Saf)er  ba§  $räfen§, 
ftatt  sikuweza.  —  20  Unb  e§  gefdjafj.  —  21  Slböerfiiater  2IItufatiö: 
in   btefem   guftanbe,   fo.    Skrgt.  §  280 ff.   —  22  =  akaniambia.  — 

23  ==  kwomba.    SSergl.  §  22  2lmn.,  bie  fyiernad)  31t  ergäben  tft.  — 

24  2öot)in  er  getjt. 


230  ßeftion  32. 

ukampelekee  hizi  dirhamu  t'ano.  Nikarnjibu:  Mamangu,  kwenda 
siwezi 1,  wala  usiniambie  tena  maneno  haya.  Akaniambia: 
Kana  hutaki  kwenda,  bassi  nami  nitakutupa,  sikupi  chakula, 
wala  sikupi  maji.  Wala  ukilala  2  juani,  sikuondoi,  nita- 
kuacba  kufa  njaa3  yako.  Akaniapia  na  kiapo.  Nikaona4  tena 
ntakufa  mimi. 

Nikamwambia :  Kama  huna  buddi,  nisogezee  vyatu  vya- 
ngu.  Akanisogezea,  nikamwambia:  Nivike  miguuni ;  akani- 
vika.  Nikamwambia:  Nipe  na  kanzu  yangu;  akaniletea. 
Nikamwambia:  Nivike.  Akanipa  na  nguo  ya  kujitanda5. 
Nikamwambia:  Nipe  na  gongo  langu,  mkongojo,  nipate  kuji- 
gongojea.  Akanisogezea.  Nikamwambia:  Niondoe  bassi,  nisi- 
mame,  akaniondoa.  Nikamwambia:  Kaa  kwa  nyuma  ukani- 
sukume,  nipate  kwenda.  Bassi  ikawa  bali  hiyo,  akinisukuma, 
hiinua6  mguu  mmoja,  batta  tukafika  pwani.  Tukamtafuta 
Sbeikb  Abalmatbfäi\     Yu  katika 7  kupakia. 

Aliponiona  akastaajabu,  akaniambia:  Vilikuwaje8  leo, 
batta  ukafika  pwani  buku?  Nikampa  dirbamu  zangu  t'ano 
zile,  nikamwambia:  Amana  yangu.  bii,  nicbukulie  buko  wen- 
dako,  uninunulie  bidbaa,  ndilo  jambo  nililokujia9  pwani. 
Akazipokea  Sbeikh  Abalmatbfär. 

Nami  nikajirudia  nyumbani  kwangu,  ikawa  bali  yanga 
ileile,  kulala  na  kulisbwa,  na  kunywesbwa  maji. 

Sbeikb  akasafiri  yule,  akaenda  zake  katika  incbi  ya  Sini. 
Wakafanya10  biasbara  zao  batta  wakaisba.  Wakasafiri,  waka- 
enda  mwendo  wa  siku  mbili,  dirbamu  zangu  zile  akazisahau, 
asininunulie11  kitu.     Akazikumbuka  baada  ya  siku  mbili. 

(^ortfe^ung  folgt.) 

$8öttet. 

idhini*  =  rukhsa.  lijamu*,  ©ebifj. 

-fanya  safari,  aufbrechen.  kigwe,  Sügef. 

kwani,  benn.  jeshi*,  |>eer,  £rof$. 

bäghala*  (III.),  Faultier.  udi*,  3XIoet)otä. 

zawadi*  (III.),  ©efcfjenf.  kinywa,  ©etränt 

-starehe*,  rufyen.  -cha,  aufgeben  (bon  ber  ©onue), 

-chwa,  untergeben.  fidj  erretten  (bon  ber  9kd)t). 

mabäghala,  grofje  SOlauIttere.  -waza,  benlen,  überlegen. 

haja*,  23ebürfni§;  5JJI.  j§.  ©adjen.      muumishi  (I.),  ©djröbfer,  SSaber. 

•tandik(i)a,  fatteln.  -karibisha,    nähertreten    r)et§en, 

seruji*,  Sattel.  beluiHfomutnen. 

i  (Statt  siwezi  kwenda,  toetl  ein  fiarfer  £o%auf  kwenda  liegt. 
—  2  §ier  nur  „liegen".  —  3  SIböerbialer  3llfufatiö:  in  beinern, 
junger.  —  4  Itnb  iä)  füllte  (micb,  att  ob).  —  5  gum  fid)  einf)Men 
=  ein  Umfdjlagetudj.  —  6  ©ine  tjäufige  gorm,  bie  hträ)  3ufammen= 
3tet)ung  au§  nikiinua  entftanben  ift.  —  7  ©r  roar  beim  Saben  (feiner 
©üter).  —  8  Sßte  ift  eö  gefommen,  hak?  —  9  kujia  jambo,  roegen 
einer  ©adje  fommen.  —  10  2).  fj.  ber  ©djeitfj  unb  feine  ^Begleiter.  — 
11  Dtjne  ba%  er  mir  et)na§  laufte. 


©efamtüberficfjt  ber  Konjugation. 


231 


rasamaha,  Seräeüjung. 

-inua,  aufgeben. 

-tikiza,  betoegen. 

mdomo,  Si^pe- 

jumba,  !ßalaft. 

bustani*,  ©arten. 

maja-ni,  SSläiter. 

lulu*,  $erle. 

tunda  (V.),  grudjt. 

marijani,  Korallen. 

-staajabu,  erftaunen. 

hadithi*,  ©eft^ii^te,  ©rääljutng. 

zamani  za  kwanza,  f ruber. 

-lisha,  füttern. 

-geuka,  ftäj  umbreben. 

ubavu,  «Seite. 

eharti  =  sherti. 

-geuza,  umbreben. 

-omba,  betteln. 

uvivu,  ^aulbeit. 


dirhamu*,    ein    S5tr|ara,    Steine 

ajtünge. 
Sini,  ©fjina. 
mtaowa,  fromm, 
-ondoa,  entfernen,  fortf Raffen, 
-apia,  jm.  eiro.  fdjtoören. 
kiapo,  @ib. 
-sogezea,  (jum   ©ebraudji)  fertig 

machen  (für  in.), 
-vika,  anhieben, 
gongo,  ©tocf. 

mkongojo,  ©tab  pro  Stufftüfeen. 
-ji-gongojea,  fidj  aufftüfeen. 
-ondoa,  jm.  aufhelfen, 
-sukurna,  flogen, 
amana,  Sepot,  anoertraute§  ©ut. 
-ji-rudia  =  rudi. 
-nywesba,  gu  trinfen  geben, 
•kumbuka  kitu,  an  etro.  benlen. 


(Söefteigen  eine§  ©äjiffeS.     2luf  ber  ^aljrt.    Sanbung.) 


Nataka  kwajjiri  chombo;  niaj- 
jirishe  chako. 

Kwenda  Unguja  kupakia  mta- 
ma  na  mchele. 

Maji  yakijaa,  tutaondoka.  La- 
kini uniambie  kwanza,  safari 
kwenda  na  kurudi  kiasi 
gani? 

Magunia  mia  ya  killa  namna. 
Walakini  nitatia  watu  wangu 
kupakia  na  kushusha.  Wa- 
tafuatana  nami. 

Ghali  sana,  nitakupa  jumla 
rupia  khamsini;  usipokubali, 
nitatwaa  chombo  kingine. 
Vipo  tele  sana. 

Rukhsa.  Sasa  nataka  mashua 
kupanda  choniboni  mwako 
nikitazame. 


Bassi,  twenende.  Sherti  upe- 
leke  mashua  nabele   kidogo. 

Umwite  nitu  anichukue  mabe- 
gani. 


Kwenda     wapi     na     kupakia 

nini? 
Vema.     Nikae  tayari  lini? 

Wataka  kupakia  magunia  man- 
gapi? 


Bassi,  unipe  rupia  tisaini. 


Bassi,  nimekubali,  lakini  sherti 
unipe  rukhsa  ya  kuvusha 
abiria  wangin e  tena. 

Venia,  bwana.  Nitakwenda 
kwajjiri  mashua.  Uningoje 
hapa,  nitarudi  sasahivi.  — 
Mtu  huyu  ana  mashua,  naye 
ataka  kutupeleka  chomboni. 

Haiendi  tena.  Hapana  maji 
•  mengi  hapa. 

Mtu  wa  baharia  wangu  ata- 
kuchukua  mashuani. 


232 


ßeltion  32. 


Vema,  lakini  mwite  mtu  aliye 
na  nguvu,  mimi  mzito  sana. 
Chombo  mali  yako? 

Mwenyewe  anakaa  wapi? 


Chombo  chako  si  kipya,  ni 
kibovu  sana.  Tanga  lime- 
pasuka.  Sherti  kutengeneza 
killa  kitu  kabla  ya  kwon- 
doka. 

Yema!  turudi  sasa  tukashuke 
pwani ! 

Nataka  kushuka  kule.  Kesho 
assubuhi  na  mapema  nita- 
tuma  watu  wangu  kupa- 
kia.  Nataka  twondoke  adh- 
dhuhuri. 

Vema!  nitaingia  cbomboni 
baada  ya  adhdhuhuri  maji 
yakianza  kujaa. 


Mmekwisha  pakia  mali  yangu 
yote  ? 


Nimekaa  tayari  tangu  zamani. 
Ukija  kuniambia  yakwamba 
mizigo  iliyobaki  imepakiwa 
yote,  nitarudi  bapa  niingie 
cbomboni.  M"paka  wakati 
ule  nitakwenda  kumwaga 
ndugu  yangu. 


Yote  tayari  sasa? 
Bassi,    ng'oeni    nanga    twon- 
doke! 
Abiria  wangapi  cbomboni? 
Watu  gani? 

Abiria  wamepakia  kitu? 
Wasbika  mäjira  ipi? 


Ee  Mubammadi,  njoo  hapa 
umcbukue  bwana  masbuani. 

Hapana,  si  changu,  bwana. 
Mimi  nakboza  tu. 

Anakaa  Tanga.  Yeye  mtajiri 
Mubindi,  jina  lake  Mwinyi 
Kondo. 

Juzi  tumepata  dbaruba  baha- 
rini,  twalikuwa  tumepungu- 
za  matanga  yote  illa  moja, 
lakini  dbaruba  yalikuwa 
k'ali  sana,  tanga  likapasuka. 
Nitalisbona,  si  kazi  k'ubwa. 

Tusbuke  wapi? 

Adhdhuhuri  siwezi  kutoka 
bandarini,  kwa  sababu  maji 
yatakupwa  wakati  ule ;  maji 
yakijaa,  tutaondoka. 


Hatujapakia  magunia  matano. 
Tutakuwa  "tumekwisha  kazi 
karibu.  Kaa  tayari,  tuta- 
toka  sasahivi. 

Vema,  bwana!  Lakini  usi- 
chelewe.  Hatuna  buddi  ku- 
toka maji  yakijaa. 


Tayari,  bwana. 

Nanga  imekwisha  ng'olewa. 

Watatu,  bwana. 

Wawili  ni  Waarabu  na  mmoja 
Muhindi. 

Chakula  chao  tu. 

Nashika  mäjira  ya  jaa.  La- 
kini ninaogopa,  kwa  upe- 
pepo  huu  hatutafika  banda- 
rini leo. 


©efamtüb  erficht  ber  Konjugation. 


238 


Takipata  p'epo  za  ubavu, 
sherti  mpindue  matanga. 
Huna  dira? 

Kwa  sababu  gani  tunakwenda 
polepole  sasa? 

Iko  khatari? 

Upepo  umekuwa  mkali   sana; 

nadhanni  tutapata  dhäruba. 

Afadhali  tupunguze  matanga 

yote. 
Nataka  kwenda    kulala    sasa. 

Tutafika  lini  kesho? 
Bassi,  tafadhdhali,  uniamshe, 

tukija  karibu  na  pwani. 


Upi  mlango  ulio  niwerna? 


Tutatia  nanga  wapi? 


Unietia  nanga? 

Hapa  mahali  pazuri  pa  kutilia 
nanga.  Nanga  ikishika  sana, 
kasbusßeni  mashua  mkani- 
peleke  fordbani. 

Siwezi  kukupa  kitu  kabla 
mali  yangu  yote  bayajaisba 
sbusbwa. 


Sina   dira,   kwa   sababu  sion- 
doki  mbali  pwani. 

Kuna    mafungu    na    miamba 

tele. 
Hapana  kbatari,    akijua    mtu 

vema  maji. 
La,   bwana.     Hatutapata  dhä- 

ruba.     Upepo    mkali    hapa 

siku  zote. 

Upepo  ukiwa  mzuri,   tutafika 

assububi  na  mapema. 
Sitasabau,  bwana. 


Uko  mlango  buu  mmoja'tu. 
Lakini  sasa  batuwezi  kwin- 
gia,  maji  yamekupwa  sana. 
Maji  yakijaa,  tutapata  pima 
tano,  lakini  yakipwa  batu- 
wezi kupita. 

Sberti  nitie  nanga  nje  kabisa. 
Karibu  na  pwani  siwezi 
kutia  nanga,  kwani  pana 
mawimbi  makubwa. 

■Ee  walla,  lakini  haijasbika 
bado. 

Vema,  bwana,  lakini  kwanza 
nataka  koodi  ya  cbombo 
cbanena. 


39ßö*tct* 


-pakia,  (cin)Iaben. 
mchele  (II.),  0tei§. 
-kaa  tayari,  bereit  fein, 
maji  yanajaa,  e§  ift  Erlitt. 
-oadoka,  auf  Bremen,  abfahren, 
kwanza,  bort) er,  jubor,  erff. 
kwenda    na    kurudi,     fjin     unb 

Surüct. 
gunia  (V.),  ©a& 
namna  (III.),  ©orte,  2Irt. 
-tia,  ftetten. 


»shusha,  au§Iaben,  löfdjen. 

-fuatana  na  mtu,  jn.  begleiten. 

tele,  biet. 

-vusha,  jn.  überfeinen. 

abiria*,  ^affagtere. 

chomboni,  an  SSorb.  . 

bega  (V.),  ©djutter. 

baharia*,  ©djiff§mannfd)aft,  2Je= 

fafeung. 
-bovu,  faul,  morfdj. 
tanga  (V.),  ©eget. 


234 


Seftion  33. 


dharuba*,  ©türm. 

-punguza,  einrieben,  reffen. 

-shuka,  lanben. 

pwani,  am  Ufer. 

bandari,  §afen. 

-pwa,  falten  (SGSaffer),  ebben. 

-baki*,  übrig  fein. 

-aga    mtu,     bon    jm.    SIbfdjieb 

nehmen,  jm.  SIbieu  fagen. 
-chelewa,  ftcfj  berfbäien. 
-ng'oa,  Itctjtert  (Sinter). 
nanga  (III.),  2tnfer. 
majira*  (III.),  $ur3. 
-shika,  (einhalten, 
majira  ya  jaa,  ^Jtorbfurg. 
-ogopa,  fünften, 
upepo,  äßinb. 
ubavu,  ©eite. 


p'epo  za  ubavu,  SBinb  bon  ber 

©eite. 
pindua,     umbretyen,     übergeben 

laffen. 
dira  (LR.),  ßombafc. 
fungu  (V.),  ©anbbant 
mwamba  (IL),  Utiff. 
khatari*  (III.),  ©efafjr. 
miango,  ©urcfjfafjrt. 
p'ima,  $aben  (^Jlafe). 
-tia  nanga,  2Inf er  Werfen,     [bung. 
mawimbi,  Söeften,  SSrectjer,  5Bran= 
-sbika,  faffen  (bom  Sinter), 
bado,  nocfj  (ntdjt). 
-sbusha,  betablaffen, 
fordna*,  3ottfjau§. 
koodi  (III.),  SKiete,  harter, 
kabla,  et)e,  bebor. 


©reiunbtircifsiöjle  IMtinn*    Somo  la  the- 
lathin  na  matatu. 

Die  tPortbitbung. 

A.  $ie  SlWeiiung  ber  §aupttoövkt. 
I.  Don  Perben. 

14.  £$eber  ^ynfintttt)  eines  23erbums  fann  fu6ftan  = 
ttbifd)  gebraust  toerben  unb  begettfinet  atsbann  fdjtedjtljin 
bte  §anblung,  ben  3uflnnb,  bas  ßetben,  bas  ©efapeljen, 
roeldje  burcr)  bas  SSerbum  attsgebrücft  roerben,  3.  23. 

kufa,    bas    «Sterben;  kwaga,    ber    $lbfd)ieb;    kwogopa,  bte 
guräjt  u.  f.  h). 

23gl.  I,  §  121  ff. 

15.  häufiger  totrb  ber  abftxafte  23erbalbegriff  in 
fubftantiöifdjer  3?orm  (bas  fogenannte  23erbalnomen) 
burd)  eine  ber  folgenben  Slbteitnngen  be;jetdjnet: 

a)  2)er  23erbalftcunm  ertjätt  bte  Qsnbung  o  (ftatt  a). 
2)as  fo  gebtlbete  §aupttt>ort  nrirb  als  (Singular  ber  V.  $(affe 
betjanbelt^  3.  25. 

somo,  ba§  Sefen,  bon  kusoma,  lefen. 

pendo,  ba§  Sieben,  bte  Siebe,  bon  kupenda,  Heben. 

kato,  ba§  ©djnetben,  ber  «Schnitt,  bon  kukata,  fdjneiben. 

apizo,  bie  33efd)ttiörung,  bon  kwapiza,  6efd)roören  u.  f.  tt). 


Sie  äöortbilbung.  235 

b)  ®er  ©tamm  auf  o  erhält  baS  ^rafij  ma-  ber' 
V.  klaffe.  2)te§  ift  bie  bei  toettetn  !t)äuftgfte  23ilbung. 
gab/treibe  Seifbiefe  fierje  unter  §  I,  110  b. 

c)  Mitunter  toerben  aud)  bie  ^rafige  ki-  unb  m-  (ber 
IV.  unb  IL  ßlaffe)  gut  23tlbung  bon  23erbalnominibu§  öer= 
menbet,  3.  93. 

kilio,  ba%  ©freien,  ber  ©djrei,  Don  kulia,  fd^reien. 
^•kicho,  bie  Sfurdjt,  bon  kucha,  fürdjten. 
kickeko,  ba§  Saüjen,  bon  kucheka,  ladjen. 
kifiko,  bie  5Inhmft,  bon  kufika,  anfotnmen. 
mchezo,  bais  ©biet,  bon  kucheza,  fbielen. 
mshono,  bo§  Diäten,  bon  kushona,  näfjen  u.  f.  tu.    • 

d)  ©ine  9tngat)I  SSerfien  bitbeu  ba$  sugerjörige  25erbat= 
nomen  aud)  mit  bem  ^räfi£  u-  (VI.  klaffe).  35er  ©tamm 
enbigt  teils  auf  -o1,  teils  auf  i,  -zi  (-ji  ic.)  tüte  bei  ber 
Silbung  beS  nomen  agentis  (§  18  unb  §  19);  arabtfdje 
Serben  bleiben  unberänbert,  3.  SB. 

ujio,  kommen,  bon  kujia,  fommen  gu. 

uchukuzi,  fragen,  bon  kuebukua,  tragen. 

ugomvi,  ©treu,  bon  kugomba,  ftreiten. 

usemi,  ©efbräet),  bon  kusema,  fbredjen. 

utumi,  ©ebraud),  bon  kutuma,  gebrauchen. 

ujuvi,  93effertr>ijjen,  bon  kujua,  roiffen. 

ulaji,  ©efräfjigfeit,  bon  kula,  effen. 

unenyekeo,  ©emut,  bon  kunenyekae,  betnütig  fein. 

wozi,  Ipetrat,  bon  kwoa,  rjeiraten. 

upaji,  $reigebigfeit,  bon  kupa,  geben  u.  f.  tt>. 

5lber  bon  arabifd)en  ©tämmen: 
ushukuru,  ©anf,  bon  kuskukuru,  banfen. 
ukubali,  93iÜigung,  bon  kukubali,  bittigen, 
ufahamu.  ©ebäcf)tni§,  bon  kufahamu,  fidj  erinnern. 

16.  3)on  iebem  23er batftü tum  fann  burdj  baS^räfijm- 
ber  I.  klaffe  ein  fogenannteS  nomen  agentis  abgeleitet 
toerben,  b.  tj.  ein  <£)aubttoort,  toetebeS  eine  ^Jerfon  bejeitfinet, 
toeldje  bie  burdj  baZ  3ettroort  auSgebrüdfie  Stjäügfeit  ober 
(Sigenfdjaft  ausübt  ober  Befitjt,  3.  33. 

msifu,  ©djmeidjler,  bon  ku-sifu,  (oben. 

mshtaki,  5lntläger,  bon  kushtaki,  antfagen. 

mnywa,  Printer,  bon  kunywa,  trinfen. 

mfua,  ©djmieb,  bon  kufua,  fdjmieben. 

1  «Seltener  bleiben  fie  unöeränbert,  tüie  ukumbuka,  Erinnerung, 
bon  kukumbuka,  fitf)  erinnern;  woga,  fjetgtjeit,  bon  kw-oga  (unge= 
bräudjlidj  =  -ogopa),  fürchten. 


236  ßeftion  33. 

mfuma,  SBeber,  bon  kufuma,  mUn. 
mnena,  ©predjer,  bon  kunena,  fbredjen. 

®tcfc  23itbung  tft  bereits  früher  unter  bem  tarnen 
etne§  ^ßartiätptum§  beljanbett  morben  (I,  §  74),  ben  fie  in 
ber  Stijat  berbient,  toeit  fie  gleidjermeife  an  ber  -ftatur  eineS 
©uoftanttbS  unb  eines  2>erbumS  teilnimmt.  Dbtootjt  biefe 
Ableitungen  im  übrigen  gan^  als  <£>aubttt)örter  betjanbelt 
werben,  fo  Jjaben  fie  bod)  nod)  bie  ßraft  beibehalten,  ein 
Dbjeft  im  Affufatib  ober  ein  Abberb  311  ftdj  gu  nehmen,  3.  ?d. 

mfua  dhahabu,  einer,  ber  ©olb  ft^miebet,  ($oIb|d)mieb. 

•mfua  chuma,  einer,  ber  (Sifen  fdjmiebet,  ©ifenfd)mieb. 

tntenda  kazi,  einer,  ber  Arbeit  tfjut,  9Irbeit§mann. 

mngoja  mlangö,  einer,  ber  bie  Stljür  t)ütet,  Süjür-ljüter. 

msifu  mno,  einer,  ber  feljr  lobt,  ein  @d)meid)Ier. 

mfanya  biashara,  einer,  ber  §anbel  treibt,  Jpanbeltreibenber. 

mcka  muungu,  einer,  ber  ©Ott  fürdjtet,  frommer  9Jlann. 

•     Sin m er!,    mkulima,  ber  2lder§mann,  Behält  ba§  ku-  beS  $n= 
ftnüib§,  jum  Unterfdjiebe  bon  mlima,  ber  23erg. 

Aud)  bon  bafftben  ©tämmen  tonnen  berartige  <Subftan= 
tibe  gebilbet  toerben,  3.  23,  mtumwa,  einer,  ber  gefdjicft  toirb, 
=  ber  «StTabe;  mshtakiwa,  ber  Angesagte. 

SCnmerf.  ©erartige  §aubttoörter  to erben  r)äuftg  burd)  mwenyi 
ober  burtf)  relatibe  Söenbungen  umjajrieben,  3.  23.  mwenyi  kuehta- 
kiwa  ober  aliyeshtakiwa,  ber  Slngeflagte;  mwenyi  kushtaki,  ber 
Äläger;  mwenyi  kudai,  ©laubiger;  mwenyi  kuwiwa  (ober  kudaiwa), 
©äjulbner. 

17.  Söeniger  jjaljlreidj  finb  bie  Ableitungen,  bie  bon  bem 
unberänberten  Sßeroalftamm  mit  bem  ^räfij  ki-  ber  IV.  klaffe 
gebilbet  toerben,  um  nomina  agentis  311  formen,  meldje  leb  lofe 
2Befen  beaeidjnen,  benen  bie  Ausübung  ber  burd)  baS  2ßer= 
bum  auSgebrüdten  SEljätigfeit,  begietjungStoeife  ber  23efi£ 
einer  (Stgenfd&aft  äugefd)rieben  toirb,  g.  23. 

kifungua  mlango,  ein  ©egenfianb,  ber  bie  %f)üx  öffnet  = 

Xpröffner1. 
kifungua  kanwa,  etttmS,  toa§  ben  SJiunb  öffnet  =  ^rürjftücE. 
vifaa,  SDtnge,  meldje  nützen  =  nüfelidje  ©inge. 
- — •  kinwa,  ein  2)ing,  toeldjeS  trintt  =  2Jtunb. 

kiosha  mguu,  ein  ©ing,  tbeld)e§  bie  güfje  mäfd)t  =  23raut= 

ge|d)enf. 2 
kipingwa,  ein  SDing,  metd)e§  borgelegt  toirb  =  Stieget. <Vl<Wu- 

1  unb  2  ©e|Ä)en!e,  meiere  ber  Bräutigam  bei  feinem  erften  23efuü) 
ber  kungwi,  ber  ßeljrmeifterin  fetner  S3raut,  macfit. 


Sie  Sßortbübung.  237 


kipwa,  ein  ©mg,  tt>eldje§  trotfen  fällt  =  flippt. 

kisima,    ün  ©ing  (SBaffer),    n>eld)e§  fietjt  (nidjt   fliegt)  = 

^Brunnen. 

kitana,  ein  ©ing,  tbeldje§  fämmf  =  $amm. 
kiuma,  ein  ©mg,  roelcf)e§  beifst  =  ©abel. 
kiuma  mbuzi,  ein  ©ing,   toeldje§  3^9eJ^  faifjt  =  eine  $rt 

Keiner,  bunfelfarbiger  ®ibed)fen. 

18.  ©tQentlidje  nomina  agentis  toerben  ferner  ge= 
bitbet  burcfj  bie  (Snbungen  -i  (-e)  ober  zi.  -©ie  gehören 
nteift  gut  I.  klaffe,  nehmen  alfo  ba3  ^Präfij  m-  an,  fettener 
gur  IV.  klaffe  (ki-).  ©ic  finb  reine  £aubttoörter,  rönnen 
atfo  ntc&t  tote  bie  unter  §  16  unb  17  ertoäfjnten  Salbungen 
ein  Dbfert  im  3Iifufatib  ju  fid)  nehmen.  üftur  in  einigen 
feftftetjenben  SSerbtnbungen  fomtnt  bte§  bor1. 

$m  einzelnen  ift  gu  merfen,  bafc  -i  (fettener  -e)  oer- 
roenbet  wirb,  wenn  bor  bem  fdjtiefjenben  a  be§  3}erbatfiamme§ 
ein  ^onfonant  ftefyt,  fonft  -zi,  3.  23. 

a)  msemi,  Sprecher,  bon  kusema,  fbredjen. 

mlishi,  £nrt,  oon  kulisha,  m  freffen  geben,  treiben  laffen. 
mneni,  @bred)er,  bon  kunena,  fagen. 
mgoni,  Sfjebredjer,  öon  kugona2,  fcfjlctfen. 
mnyang'anyi,  Räuber,  bon  kunyang'anya,  toegnetjmen. 
mpatanishi,    $rieben§ftifter,    bon   kupatanisha,   mitemcmber 

auSfötjnen. 
mshoni,  ©djneiber,  bon  kushona,  näfjen. 
mngoje,  2Bäct)ter,  bon  kungoja,  toacfjen. 
kifani,  etroa§  2tt)nlid)e§,  bon  kufana,  cüjnlict)  fein, 
künimacho,  einer,  ber  bie  9tugen  nieberfcfjlägt3  =  ein  9iönle= 

fäjmieb,  Skrfdjtuörer. 

2lnmerf,  Sftitunter  Ijat  btefe  Sttlbung,  obtoo^t  bom  oftiben 
«Stamm  gebilbet,  baffiben  ©inn,  3. £8. 

mpambi,  jemanb,  ber  mit  ©tfimud:  bedangt  ift;  mturae,  ein 
©efanbter,  '  ein  SIboftet;  kipendi,  ©eliebter,  ©ünftling; 
kiumbe,  ©efipfcf,  Kreatur. 


1  3.  58.  mshiki  shikio,  ber  ba§  ©teuer  rjält  =  ©teuermann, 
©teere  giebt  aucfj  mfanyi  biashara. 

2  3m  ©uafjiti  ungebräudjüdj,  aber  im  $ao  ganj  getbölnliet). 

3  £>ter  ift  ba§  ^räfij  ki-  gur  58eäei(finung  einer  ^erfon  ge= 
braucht,  um  bem  2tu§brutf  ben  $ftebenbegriff  ber  33eratf)tung  3U 
geben.  Sludj  ift  bie§  Seifbiet  infofern  intereffant,  al§  e§  geigt,  ba& 
in  ber  älteren  ©bradje  autj)  btefe  formen  nocf)  $raft  gehabt  t)aben, 
ein  btretteS  Objeft  p  fitf)  gu  nefmten.  S)a§  95erbum  -ina  ift  in  ber 
beutigen  ©bradje  nidjt  meljr  gebräudjliclji. 


238  Seition  33. 

b)  mjuzi,  Kenner,  üon  kujua,  miffen,  rennen, 
mkimbizi,  $(ücr)tling,  öon  kukimbia,  entlaufen, 
rokwezi,  Kletterer,  oon  kukwea,  rjinaufftettern. 
mlezi,  $tnme,  öon  kulea,  aufteilen, 
mpagazi,  Präger,  öon  kupagaa,  tragen, 
„jnpekuzi,  etn.Stfjarrer,  Don  kupekua,  fcfjarren. 1 
mrmnuzi,  Käufer,  oon  kununua,  taufen, 
msimamizi,  9Iuffer)er,  öon  kusimamia,  beauffidjtigen. 
mpelelezi,  ©öion,  öon  kupelelea,  föionieren. 
muuguzi,  Pfleger,  Don  kuugaa,  pflegen, 
irrwamuzi,  ^icrjter,  öon  kwamua,  rtcrjten. 
mwangalizi,  5luffer)er,  öon  kwangalia,  beauffict)tigen. 
mwokozi,  Befreier,  öon  kwokoa,  befreien, 
mwombezi,  gürfüredjer,  öon  kwombea,  für  iemanben  Bitten, 
mzazi,  (S-r^euger,  SSater,  öon  kuzaa,  erzeugen, 
kinyozi,  SSarbier2,  öon  kunyoa,  rafieren. 
kiongozi,  $ür)rer,  öon  kwongoa,  führen2, 
kizuizi,  ein  ®ing,  iöeld)e§  tjtnbert,  £nnberni§,  öon  kuzuia, 
binbern. 

®ie  Serben,  toetdje  auf  -ba,  -ka,  -ta  unb  -nda  enben, 
bilbert  bct§  nomen  agentis  btefer  5lrt  auf  -vi,  -shi,  si, 
unb  -nzi,  roetdje  an  bie  ©teile  ber  erftgenannten  ©nbungen 
treten,  3.  23. 

a)  mgomvi,  ein  ftreitfüdjtiger  9ftenfdj,  öon  kugomba,  ftreiten. 
mwivi3,  ©ieb,  öon  kwiba,  [teilen. 

b)  mcbeshi,    luftiger   9ttenfdj,   öon   kucheka,   ladjen,   frörjticr) 

fein, 
mpishi,  ®otf),  öon  kupika,  fod)en. 
mtumishi,    ©teuer,    öon   kutumika,   gefdjidt    ober  benutzt 

roerben. 
mwandisbi,  ©djreiber,  öon  kwandika,  fdjreiben. 
mzishi,  33eerbiger,  öon  kuzika,  begraben, 
mwashi,  DJkurer,  öon  kwaka,  bauen. 

c)  mtesi,  ein  fireitfücr)ttger  9ftenfd),  öon  kuteta,  ftreiten. 
mwokosi,  5Iufrjeber,  $inber,  öon  kwokota,  aufgeben,  finben. 

.  mfuasi'^adjfolger,  5lnt)iinger,  öon  kufuata,  folgen, 
kiokosi,  $inberIor)n,  öon  kwokota,  aufgeben,  finben. 

d)  mlinzi,  2Bäcf)ter,  öon  kulinda,  bemalen, 
mpanzi,  ©äer,  öon  kupanda,  fäen. 

mpenzi,  Siebrjaber,  ©ünftling,  öon  kupenda,  lieben4. 

1  2Öie  eine  §enne;  mpekuzi  nennt  man  eine  neugierige  ^erfon, 
bie  xtjre  5ftafe  in  atte§  ftetJt. 

2  ®a§  $räfi£  ki-  at§  geidjen  ber  ©ertngfdjäijung. 

3  3)aneben  audj  unregelmäßig  mwizi. 

4  3)  od}  auä)  kipendi,  ftetje  oben. 


©ie  Söortötfbung.  239 

19.  (Sine  anbere  5lrt  ber  nomina  agentis  toirb  burdj 
bic  bem  23erbatftatnin  angehängte  Snbung  -ji  gebitbet.  ©ie  be= 
geic&nen  bie  ^Jerfon  ober  ©adje,  foetdje  oft  ober  getoorjnt)eit§= 
tnäfeig  eine  SEpttgfeit  ausübt;  häufig  Ijaben  fie  einen 
tabelnben  üftebenfinn ;  fie  gehören  natürlid)  fämtlitf»  ber 
I.  klaffe  an,  3.  23. 

mpaji,  einer,  ber  üiel  giebt,  ein  freigebiger  9ttenfd),  üon  kupa, 

geben, 
mtendaji,    einer,   ber   öiel   ttjut,    ein   tätiger  SQcenfd),   üon 

kutenda,  tf)un. 
muuaji,  ein  9Dcörber,  üon  kuua,  töten, 
mwandikaji,  ein  2Iuftt)örter  (bei  Xifd)),   üon  kwandika,  fer= 

üieren. 
mwibaji,  ©etooi)nt)ett§bieb,  üon  kwiba,  ftetjlen. 
mchekeshaji,    einer,    ber  oft  tad)en  maä)t,  ein  ©üafjmadjcr, 

üon  kuchekesha,  lachen  matten, 
msomaji,  SSorlefer,  üon  kusema,  lefen. 
mchungaji,  Jpirt,  üon  kuchunga,  treiben, 
mwombaji,  Settier,  üon  kwornba,  betteln, 
msemaji,  Üiebner,  ©djttiäfeer,  Oon  kusema,  füredjen. 

2£udj  einige  SBörter  ber  IV.  klaffe  ftnb  in  biefer  Sßeife 
gebitbet  nnb  be^etctjnen  bann  uidjt  eine  ^erfon,  fonbern  eine 
©actje,  3.  23.  kiuwaji,  ettoaS  ÜDcörberifdjeS,  unb  in  paffibem 
©inn:  kinywaji,  ein  beliebtes  ©etränü. 

(Sinige  Söörter  tjaben  bie  2lbleitung§fitbe  vi  ober  fl  in 
berfelben  23ebeutung  tüte  -ji,  3.  33. 

mjuvi,  ein  Sßieltüiffer,  üon  kujua,  toiffen. 
mlafi,  ein  gefräßiger  9Jcenfd),  üon  kula,  effen. 
mvuvi,  ein  $ifd)er,  üon  kuvua,  fangen, 
mlevi,  ein  Strunfenbolb,  üon  kulea1,  beraufd)en. 

20.  (gnbigen  bie  nomina  agentis  auf  -i,  fo  enbigen  bie 
nomina  patientis  auf  -u.  ©ie  brüten  bie  5|}erfon  ober 
©ad)e  au§,  an  ber  bie  burdj  baZ  23erbum  ausgebrühte 
£>anbtung  borgenotntnen  toirb.  2)od}  finb  fie  fyeute  äietnlidj 
feiten,  ©tatt  berfelben  toirb  meift  bie  unter  §  6  ertoärjnte 
Sitbung  bom  baffiben  93erbatftamm  (3.  23.  mtumwa)  ober 
einfad)  baZ  nomen  agentis  gebraucht.  23gl.  bie  oben  an= 
geführten  23eifbiele:  mpambi,  mtume,  kipendi,  kiumbe, 
mpenzi. 

1  ltnge6räuc£)Itd).  Sagegen  finbet  fic^  ba§  5ßaffiü  kulewa,  Be= 
raufet  toerben,  unb  ein  $aufattü  kulevya,  berauben;  ba%-  Söort 
kileo,  etttm§  SeraufdjenbeS,  beutet  aber  auf  einen  ©tamm  -lea. 


240  Settton  33. 

(Sdjte  nomina  patientis  finb  3.  SB. 
^mtu,  ber  5Iufre$tgefieEte  =  ber  ÜEftenftt),    Don  kuta1,    auf= 

retf)tfteEen. 
^kitu,  bct§  gnngefleEte,  ba§  Dbjeft,  ber  ©egenftcmb,  ba§  SDing, 
bon  kuta1,  cmfredjtfteEen. 
mfu,  ber  ©eftorbene,  Stote,  bon  kufa,  fierben. 
mkulu,  ein  in  bie  §öt)e  (gehobener,  ein  grofjer  9ttenfä),  bon 
kukua2,  in  bie  |>ö|e  fjeben. 
/kisu,  bo§  fbiij  gemalte  2)ing  =  9Jieffer,  bon  kusa3. 
msu-meno,  ettoa§,  ba§  in  33e-mg  anf  bie  3ä1&ne  fptij  gemalt 
ift  =  <8äge,  ebenfaE§  üon  kusa. 

■giterfjer  gehört  bermutlidj  autf)  bie  ©nbung  -vu  (-fu) 
ber  Slbjefttoe,  tr>eld)e  nidjt§  toeiter  bebeutet,  als  jemanben, 
ber  mit  ettoaS  betreibet  toorben  ift  (üon  kuva-la  =  kuva-a, 
cmf  leiben)4. 

21.  Slufjer  ben  bi§r)er  beb>nbelten  SBilbungen,  a)  bem 
SJerbatnomen  unb  ben  b)  Nominibus  agentis  unb 
c)  patientis  toerben  folgenbe  Slrten  bon  §aUbth)örtern  Oon 
SSerbalftämmen  abgeleitet: 

d)  SBörter  gur  23e3eidjnung  be§  (SrgebniffeS  einer 
üHjätigfeit  (Nomina  rei  confectae). 

c)  SSörter  gur  23e;$eicb,nuttg  be§  SDUttelS  ober  2öer!= 
3eug§  gur  Ausübung  einer  £b,ättgfeit  (Nomina 
instrumenti). 

d)  Sßörter  pr  23egetc^nung  be§  £)rte§  ober  ber  Seit, 
an  bem  begto.  gu  ber  eine  SEfjattgfeit  ftd)  öottäte^t 
(Nomina  loci  aut  temporis). 

22.  SDie  £>autottt)örter,  bie  ba%  Ergebnis  einer  5£b,aitg= 
fett  beseitigen,  toerben  berarttg  oon  Setttoörtern  abgeleitet, 
bafj  ba§  ftfjliefcenbe  -a  be§  SßerbatftammeS  in  -0  toertoanbelt 
unb  bem  fo  gewonnenen  -ftomtnatfiamm  je  nacfj  bem  ©fcrad}= 
gebraudj  eines  ber  5J)räfi$e  ber  IL  ober  V.  klaffe  (fettener 
ber  III.  ober  IV.)  öorgefetjt  toirb,  3.  23. 


1  llngebräudjltäj;  in  ber  heutigen  ©brache  ftnbet  fidj  nur  noä) 
bie  objeftibe  $orm  kujtfa,  J)inftcÄen.  SSexgl.  hierüber  meine  2lb$janb= 
lungrßtljrjmologtfä^e  gorf jungen  auf  bem  ©ebiete  ber  SSantufbradjen. 
I.    Sie  Söurgel  ta. 

2  Sa§  Snberfibum  ju  kuka-  (l)a,  fidj  nieberfetjen. 

3  ungebröudjlitf) ;  etgentüdj  ßaufattb  bon  kuta,  aufrecfjtfteu'en, 
aufredjtfteljen,  unb  baljer  machen,  ba£  ettoa§  aufregt  fteTEjt,  lang  unb 

foifc  ift-.. 

4  Über  bie  25ebeutung  ber  95erbalenbung  -la  bergl.  meine  in 
Slnmerf.  1  erü)afjnte  Slbbanblung. 


Sie  SBortbübung.  241 

II.  M.  mwandiko,  Ergebnis  be§  Scr)reiben§;  @efcf)riebene§,   Bon 

kwandika,  f^reiBen. 
mlirao,  (£rgebni§  be§  £anbbau§,  üon  kulima,  acfern. 
msazo,  OBriggcIoffciicä,  9teft,  ton  kusaza,  übrig  [äffen, 
inshono,  ©enäf)te§,  yiafyt,  Don  kushona,  näfjen. 
2tnmert.     ©iefelbe    SSÜbung    beäeidjnet,    toie    oben    ermähnt, 
Ijäufiger  ba§  Skrbatnomen  (.§  15). 

III.  81.  ndoto,  ©eträumte§,  Strautn,  üon  kulota,  träumen. 

IV.  tl.  chuo,  @efd)riebene§,  Vucr),  üon  kuua  (üerattet),  fcfjreiben. 

kiapo,  (§efdjtt)orene§,  (£ib,  üon  kwapa,  fdjtoören. 
kilimo,  (£rgebni§  be§  2anbbau§,  üon  kulima,  acfern. 
kizao,  ©ingeborener,  üon  kuzaa,  erzeugen. 
V.  81.  mapatano,    Ergebnis  einer  Vereinbarung,    Vertrag,   üon 
kupatana,  üereinbaren. 
neno,    @rgebni§    be§    @:precr)en§,    2öort,    üon    kunena, 

fbredjen. 
jambo,  (Srgebni§  be§  <Sagen§,  Sßort,  üon  kwamba,  jagen, 
masazo,  ttbrtggetajfene§,  üon  kusaza,  übrig  (äffen, 
mazao,  5)3robuft,  $rud)t,  üon  kuzaa,  fjerüorbringen. 

$gl  aud)  bte  SSeifatele  gu  §  110. 

23.  Sie  £>cuiptrüörter,  loeldie  ba§  Mittel  ober  2öer!  = 

gcug  gur  2tu§übung  einer  SUjätigfeit  oejetcfmen,   merben  in 

gleicher  SBetfe  tote  bte  öortgen  gebttbet,  3.  23. 

II.  81.  mtego,  bittet  -ntm  fangen,  $atle,  üon  kutega,  fangen. 

raifuo,    SBerfjeug    jum  SBlafen,   Sßlafebalg,    üon    kufua, 

bfojen  (ungebr.). 
moto,  Mittel  jum  ^Brennen,  geuer,  üon  kwota,  brennen1. 
mpiko,  Snftrument  junt  fragen,  Stragftange,  üon  kupika, 
tragen  (?  ungebr.). 

III.  8lvnyundo,  Snftruntent  jum  Vootbau,  §amtner,  üon  kuunda, 

23oote  bauen. 
•  nguo,  DDiittel  jum  kaufen,  3eug,  üon  kugula,  taufen2. 

IV.  81.  chambo,  50tittel  jum  2(ntocfen,  Jobber,  üon  kwamba,  fjeran= 

■jietjen3. 
kioo,  Snftrument  gum  ©etjen,  ©Siegel,  üon  kwoa,  fefjen*. 


1  SSerattei.    S3on   bemfelben  ©tamme^nyota  (©tern)  al§    „ber 
S3renner". 

2  $m  ©uabili  ungebräuctjlidji,  in  anbern  oftafrit'antfdjen  ©brauen 
ba§  getoöfuilidje  äßort  für  taufen.    3m  ©ualnii  finbet  ftöfj  üon  bem= 
felben  ©tamme   nodj    gulio,,  9Jtarft,  unb  (mit  SSerluft  be§  g)  -uliza*> 
(eigentlich  ßaufattüum  ==  taufen  machen  ==)  bertaufen. 

3  ttngebräuäjtict).    SSergt.  -ambaa,  narje  tjeranfommen;  -ambata 
anfangen  u.  f.  to. 

4  Snt  ©uafjüt  ungebräuctitict),  aber  im  $ao:  kulola. 
©ualjiU  $onö.=©ramntattf.  16 


242  Seition  33. 

chango,  üftagel  gum  $uft)ängen,  üon  kwanga,  aufhängen  \ 
/kifungo,    Mittel   gutn   knüpfen,    $noüf,    üon  kufunga, 

binben. 
kinoo,  Snfirument  jutm  ©äjleifen,  ©tfjleifftein,  üon  kunoa, 

fdjleifen. 
kipimo,  SBerf-jeug  jum  DJteffen,  Wla$,  öon  kupinia,  meffeu. 
kizibo,   SDtittel   gum   Serftobfen,  pfropfen,   üon  kuziba, 

üerfiobfen. 
kielezo,  Mittel  gum  (Srflaren,  $robe,  SRufter,  bon  kwe- 

leza,  erklären, 
kifuniko,   SDftttel  §um  Rubellen,    ©e<M,    bon  kufunika, 

•utbecfen. 
kipambo,  Glittet  junt  ©umliefen,  ©djmucf,  bon  kupamba, 

fdjtnücfen. 
kizuizo,  ÜJlittel  jum  33ert)inbern,  §inbernt§,  bon  kuzuiza, 
berf)inbern. 
V.  81.  majengo,  9JMtteI  jjum  Sauen,  ^Baumaterial,  bon  kujenga, 
bauen.  # 

umbo  ober  maumbo,  SBerfgeug  gum  formen,  $orm,  öon 

kuuniba,  formen, 
sikio,  SBerf^eug  gum  Sporen,  £)t)r,  bon  kusikia,  t)ören. 
Slnmerl.    (Einige  SCßöxter  btefer  2trt  gehören  audj  jux  VI.  klaffe, 
3.  Sä.  ufagio,  23efen,  öon  kufagia,  fegen,  unb  ufunguo,  ©djlüffel,  öon 
kufungua,  öffnen. 

24.  S)xc  SBörter  gut  SSegeidmung  be§  Orte§  ober  ber 
Seit,  too  begib,  toanu  eine  Snjättgfett  fttf)  öoffjieljt,  fjaben 
getbörjnttd)  ba§  5ßiuraitoräft£  ma-  ( V.  ßlaffe)  unb  bie  ßmbung 
-0;  einige  toentge  gehören  auä)  gur  II.  unb  IV.  klaffe. 
23eiftotele  ber  erfien  2trt  finb  auf  @.  66  gu  §  110  retdjiid) 
aufgeführt;  31t  ben  letzteren  gehören  3.  33. 

■•'  kifungo,  Ort  be§  §effeln§,  @efängni§,  üon  kufunga,  binben, 
feffeln. 
kituo,  Ort  be§  91ieberlegen§  (ber  Saften),  9tafiort,  Sager,  bon 

kutua,  nieberlegen. 
kivuko,  Ort  ber  Überfahrt,  $urt,  S^re,  bon  kuvuka,  überfeinen, 
kikao,  Ort  be§  2öot)nen§  ober  (5ifeen§,  SBotjnort,  ©itjblafe, 

bon  kukaa,  fitjen,  motmen. 
kifiko,  Ort  be§  5Infangen§,  2lnfunft§ort,  Sftcife§tcl,  bon  kufika, 
anlangen. 
/  mlango  ober  mwango,  Ort  be§  §ettfein§,  Xr)ür,  bon  kwanga, 
$ett  fein.2 


1  SSerattet;  tjeute  fagt  man  kwangika. 

2  Sie  %i)üx  läfjt  ba§  Siäjt  ein.  Kwanga  ift  Ijeute  ntc^t  mefjr 
gebräitdjllä),  üergleiäje  aber  bie  SCMeitungen  -angaza,  -angalia, 
mwangaza. 


Sie  Söortbübung.  243 

IL  Don  auoeren  Hauptwörter«. 

25.  £>ierb>r  gehören  3unäd)ft  bie  Vergrößerung^  unb 
23erHeinerung§tt)örier,  öon  benen  in  §  107  f.*be§  I.  Seiles 
bie  fRebe  getoejen  ift.  <£>ier  ift  nur  nodj  ber  $aE  gu  be= 
trauten,  bafj  baS  £>auptroort,  öon  beut  eine  23ergröJ3erungS= 
besm.  Verkleinerungsform  gebilbet  toerben  fott,  bereits  ber 
V.  ßCjjiD.  IV.  klaffe  angehört.  S)te  erfteren  fügen  in  biefem 
Stalle  ba§  ^rdfij  ji  bor  ben  ©tamm,  bie  legieren  gttifien 
baS  $räfi£  ki-  unb  ben  6tamm,  3.  23. 

V.  Äl.  chupa,  $Iafdje:  jicliupa,  grofje  Slafdje. 
III.    „     kifuniko,  ©edel:  kijifuniko,  fletner  ©edel. 

26.  «mit  bem  ^räfij  u-  (ftfoffe  VI)  fönnen  öon  6u6- 
ftantiben  aller  aubern  «klaffen  Slbfiratta  abgeleitet  toerben; 
baS  urfprünglidje  ^ßräfir,  toirb  aisbann  abgeworfen,  3.  33. 

tifu,  ba§  Stotfein,  öon  mfu,  ber  Sote. 
ugauga,  ärjtlicfie  $unft,  öon  mganga,  tyx$. 
ubwana,  Jperrfdjaft,  öon  bwana,  §err. 
ufalme,  ^ömgättmrbe,  öon  mfalme,  $ömg. 
wizi,  ©iebftabt,  öon  niwizi,  ©ieb. 
ujinga,  3^or|eit,  öon  mjinga,  %f)OX. 
ujana,  ^ugenb,  öon  kijana,  Jüngling, 
ujurnbe,  ipöupttmgfdjöft,  öon  jumbe,  Häuptling. 

25ergl.  aud)  einen  Seit  ber  23eifptele  311  §  115  (I.  Seit). 

27.  23efonbere  23eadjtung  beanfprudjen  bie  §auptmörter, 
ioeldje  geograpljifdje  (Sigennamen  bejeidjneu.  hierbei 
gilt  als  Siegel,  bafc  bie  ßänbernamen  baS  Sßräftj  u-,  ber 
Üftame  beS  23etool)nerS  baS  «ßräfir  m-  (I.  klaffe)  on= 
nimmt,  3.  SB.  Ugogo,  ba§  ©ogotanb:  Mgogo,  $1.  Wagogo, 
ber  ©ogomann. 

3Jlit  bem  «Präfis  ki-  (IV.  klaffe)  begegnen  foldje 
<£>aupttüörter  einmal  bie  ©pradje,  bann  aber  aud)  allgemein 
bie  «Sitte  unb  2lrt,  3.  23.  kigogo,  bie  ©ogofpradje,  ©ogo= 
fitte,  ©ogoart. 

$m  ©enitib  btenen  biefe  ©ubftantibe  3um  (Srfaij  für 
bie  feljtenben  Slbjeftibe,  3.  23.  mavao  ya  kiarabu,  arabifdje 
Reibung. 

Slnmerf.  1.  ®er  ©uroöäer  ift  Mzungu,  ©itroöäerj'öratfie  unb 
=fitte  kizungu;  (guroöa  toirb  bagegen  metft  Ulaya,  feiten  Uzungu  ge- 
nannt. 

SCnmerf.  2.  Sie  euroöäifcfjen  Nationen  geigen  teilroeife  ab= 
toeicljenbe  SSilbungen,  bie  metft  au£  bem  5traciftf>en  übernommen  finb: 

Dachi,  ein  S)eutfcr)er,  ®eutftfje  (aber  aucf>  Mdachi,  Wadachi); 
Kidachi,  beutfcrje  (Sprctdje,  beutfctje  ©itte;  barra  ya  Dachi,  ober  barra 

16* 


244  Settiort  33. 

Dachi,  ©eutftf)lanb;  Mf(e)ransa,  ber  Sfranjofe;  Waf(e)ransa,  ober  Blofc 
F(e)ransa,  ^rangofen;  Kif(e)ransa,  ^rangöfifi^;  Uf(e)ransa,  $ranfreitf) ; 
Mgreza,  dmglänber;  Ingreza,  ©nglänber  ($1.);  Ki(i)ngreza,  ©nglijcfj; 
Ung(e)reza,  (ümglanb  u.  }.  to. 

28.  ®ie  ertoäfjnte  Ableitung  mittels  be§  ^räfijeg  ki- 
gur  23eäeic£)nuTtg  öon  2ltt  unb  Sitte  fommt  auclj  bei  anbern 
£>auöttoörtern  ntc6)t  feiten  cor,  bie  in  gleicher  SBeife  gum 
(£rfa|  öon  SlbjeÜiben  öertoenbet  toerben,  3.  23. 

kiungwana,  eble  Strt,  eble  Sitte:  -a  kiungwana,  ebel,  abiig. 
kifaume,  föniglidje  Sitte:  -a  kifaume,  föniglidj. 
kikale,  alte  Sitte:  -a  »kikale,  altertümlid),  alt. 
kimashamba,  lättblidje  Sitte:  -a  kimashamba,  lö-nblid). 
kishenzi,  ttrilbe  Wct:  -a  kishenzi,  toilb. 

St^nltd)  toirb  bon  kwetu,  bei  un§,  in  ber  Heimat, 
kikwetu  (tjetmatltc^e  Slrt,  Ijeimatticfje  Sitte  unb  Storaaje) 
gebilbet. 

29.  23on  ben  Saumnamen,  toetdje  meift  ber  II.  «klaffe 
angehören,  toerben  bie  tarnen  ber  $rüd)te  in  berSBeije  ge= 
bilbet,  ba$  man  ba§  betreffenbe  Subftantiü  in  bie  britte 
ober  fünfte  klaffe  (je  nadj  bem  Sfcradjgebraud))  bringt,  3.  23. 

mtende,  ©attelpafate:  t'ende  (III),  ttrilbe  ©attel. 
mkindu,  trübe  ©attefyalttte :  k'indu  (III),  ttrilbe  ©attel. 
mnazi,  $of  0§üalme :  nazi  (III),  ^ofoSnufj. 
mpera,  ©utiaöenbaum :  pera  (V),  ©uttaben. 
mwembe,  Mangobaum:  embe  (V),  SDiango. 

Slrtmerf.  mkwaju  (ber  SamaiittbenBatttn.)  bilbet  aBtoeicfjenb 
ukwaju  tmb  mgoroba  (bie  SSartanenfiaube),  Ijat  »ort  anberem  (Stamm* 
ndizi. 

III.  Von  2tb|efth>en  unb  abjeftirii^en  3at}\wövUvxi 
abgeleitete  'feauphrörter. 

30.  Slbjeftibe  mit  ben  *J)räfirm  ber-  I.  klaffe  toerben 
häufig  fubftantiüifd)  gebraucht,  %.  ÜB.  mkubwa  wangu,  mein 
älterer  (23ruber). 

31.  9fudj  mit  anbern  üprftftjen  toerben  §tn  unb  toieber 
©igenfdjaftsroörter  gu  Subftantiöen,  3.  üß.  kidogo,  ein  toenig; 
pauyamavu,  ein  ftitter  tylafy. 

2>iefer  ©ebraudj  ift  burdj  (SEifcfe  ber  SBörter  mtu, 
kitu,  mahali  ?c.  311  erflären.  Studj  penyi  toirb  Jjäufig 
fubftanttöifdj  obne  mahali  gebraust,  3.  23.  penyi  kisima, 
ein  tylafy  mit  einem  23runnen.  Mtu  toirb  bei  mwenyi 
faft  ftctS  au§gef  äffen,  3.  25.  mwenyi  choDgo,  ein  (£in= 
äugiger. 


Sie  Söortbilbung.  245 

32.  23on  jebem  Abjeftio  lann  ferner  mit  bem  Sßräfij: 
u-  ein  ©ubftantio  gebitbet  werben,  ba§  bie  burd)  ba§  5Xb= 
jeftio  au§gebrücEte  digenfdjaft  in  abstracto  begeid^net,  3.  23. 

uzuri,  ©djönljeit,  üon  -zuri,  fd^ört. 

ukubwa,  @rö^e,  üon  -kubwa,  grofj. 

udogo,  $leüu)cit,  üon  -dogo,  flein. 

urefu,  Sänge,  üon  -refu,  lang. 

upana,  ^Breite,  üon  -pana,  breit. 

ukarimu,  gfretgebigfett,  üon  -karimu,  freigebig. 

Slnmert  Mitunter  tritt  gum  ^räfij;  u-  in  folgern  Sfatte  nodj 
bie  ©nbung  -vu  (-fu),  fofern  baZ  2tbjeftib  fie  mäjt  Oexeit§  fjat.  ©0 
lönnen  SDoüüetformen  entfielen:  ukali  unb  ukalifu  üon  kali. 

33.  2ludj  bie  Beiwörter  finb  gleicher  Ableitungen  färjig, 
3.  23.  umoja,  ©intjeit;  wingi  (im  9corbfuar;iti  ungi),  23iel= 
|eit,  -3Jcenge. 

B.  2>te  SlWeitung  ber  <$igenftfjaft§toörter. 

34.  (Sine  grofje  Stnja^l  öon  Abjeftiüen  wirb  mit  ber 
(ümbung  -vu  (ober  -fu)  öon  Serben  abgeleitet.  ©ie  tjaben 
etwa  bie  SSebeutung  eine§  abjeltioifd)  gebrauditen  afttöen 
Partizipiums,  3.  23. 

-pumbafu,  bumm,  üon  kupumbaa,  bumm  fein, 
-tepetefu,  fdjlaff,  faul,  üon  kutepetea,  fdjlaff  fein, 
-chovu,  tnübe,  üon  kuchoa  (ungebr.)1,  mübe  fein, 
-kharibifu*,  -jerftörenb,  öerberbltü),  üon  kukharibu*,  gerftören. 

C.  $ie  Ableitung  ber  SBerBeit. 

35.  SDtc  abgeleiteten  23erba  finb  bereits  im  erften 
Seite,  §  249 — 255,  bie  faufatioen  nod)  befonber§  in 
§  84  unb  bie  objeftiöen  in  §  41—43  betjartbelt  Warben. 

D.  Sie  SIBteitung  ber  Stbüerfiten. 

36.  3)a§  Nötige  über  biefe  ^rage  finbet  fidj  in  ben 
§§  269—278  be§  erften  Sttife. 

37.  SötSljer  ift  nur  bie  Ableitung  burd)  ^räfije  ober 
(Snbungen  berjanbelt  worben.  Surdj  3ufammenfe|ung 
fönnen  rjeute  im  ©uarjiti  feine  2Börter  meljr  gebilbet  werben. 
£>odj  Ijat  bie  ©üradje  früher  bie  3?äfjtgfeit  ber  2Sortbilbung 
burd)  Bufammenfetmng,  wenigften§  in  gewiffem  Umfange, 
gehabt,  tt)ie  3.  23.  mjakazi  (©ftabin)  beweift,  ba§  au§  mja 
(©Itctb,  beraltet  ftatt  mtumwa)  unb  kazi  (SBeib,  oeraltet 
ftatt  mke)  3ufammengefe^t  ift. 

1  ©afiir  Ijeute  kuchoka. 


246  Seitton  33. 

Sefeftutf* 

Hekaya  ya  Muhammadi  Mtepetevu. 

(Sortierung.) 

Akawaambia  matajiri  wenziwe,  kama1  hatuna  buddi  na2 
kurudi,  amana3  ya  Muhammadi  mtepetevu  nimeisahau.  Wa- 
kamjibu  matajiri  wenziwe,  wakamwambia:  utarudi  kwa  sababu 
ya  dirhamu  t'ano,  naswi  tumepakia  mali  mengi  ndani  ya 
merikebu?  Akawaambia:  kana  hamtaki  kurudi,  mkamfanyizie 
killa  mtu  kitu  maalum.     Wakakubali  wale  matajiri. 

Bassi  wakaja  safiria  wakaenda  hatta  wakawasili  katika 
kisiwa.  Na  kisiwa  kile  kimekwitwa  aha  Sunudi,  ndio4  jina 
lake.  Wakashuka  pale,  ili5  kwenda  kupumzika  kwa6  taabu 
ya  bahari  ile.     Wakatembea  mjini  mle. 

Yule  Sheikh  niliyempa  amana  yangu,  akapita  mahali 
dukani7,  akaona  kima  wamefungwa,  pana8  na  mmoja  mdogo 
wao  amenyonyoka  manyoya  pia,  na  wale  wenziwe  humpiga. 
Bassi  Sheikh  alipomwona,  akamwonea  huruma,  akamtaka  kwa 
mwenyewe,  akamnunulia9  kwa  dirhamu  zangu  t'ano.  Naye 
Sheikh  nia  yake  kuniletea  kuchezea10,  kwani  amenijua  ni  mtu 
sina11  kazi. 

Wakasafiri  wakaja  zao  hatta  kisiwa  cha  pili.  Kisiwa 
kile  kinakwitwa  kisiwa  cha  Sodani,  kwani  wenyewe  na,  watu 
wenzi  wao  hula  nyama  za  waana  Adamu.  Walipoona  meri- 
kebu imefika  pale,  wakaipandia  wakaenda  wakawafunga  watu 
waliomo  pia  wote,  wangine  wakachinja,  wakala  nyama  zao. 
Akasalia  Sheikh  Abalmathfär  na  jamaa  zake  watu  wawili,  na 
nuss  ya  baharia.     Wakafungwa,  ili  kuchinjwa  assubuhi. 

Hatta  ilipofika12  usiku  akaondoka  yule  kima,  akafungua 
yeye13  kwanza,  akaisha  akafungua  Sheikh  Abalmathfär,  akaisha 
akafungua  na  wale  jamaa  waliosalia,  hatta  akawaisha  pia  yote. 
Sheikh  alipoona  wamefunguliwa,  wakakimbia  wakaenda  zao 
merikebuni  kwao,  wakaiona  bado  nzima,  haijavunjika,  waka- 
tweka,  wakakimbia.  Wakaenda  katikabaharikulekatikakujazao14. 

1  kama  leitet  aud)  bie  birefte  £ftebe  ein.  —  2  Seltenere  $on= 
firuttion;  getoöl)nlitf)  folgt  ber  Mofse  ^nfinttiü  ober  her  $onjunf= 
ttb.  —  3  Stofoluter  ^lominattb.    SSergl.  §  41.   —  *  ßorrefter:  ndilo. 

—  5  ttm  ju.  —  6  2tu§ruf)en  tion.  —  7  Slbüofition  ju  mahali:  einen 
Ort  (nämlidj  einen  Saben).  —  8  Praesens  historicum.  —  9  3u  w 
gangen:  mir;  bat)er  bie  objettibe  ^orm.  —  10  Um  „bamit"  ju  ftoielen. 

—  X1  (Statt  ber  SSerbinbung  burtf)  ein  Stelatibtoronomen  toätjlt  ber 
©uaJjilt  oft  bie  einfache  •ftebeneinanberftettung.  9laü)  beutfc^em  ©toratf)= 
gebrauch)  ertoartet  man  übrigens  ana.  95ergl.  im  ^ranäöfifc^en:  Moi 
qui  ai  £crit  cette  lettre  etc.  —  n  3Qlan  ertoartet  ulipofika,  35ocij 
tritt  bei  SSoranfteÜung  be§  5präbi!at§  nidjt  feiten  ein  neutrales, 
grammatifajes  Subjett  auf  (toie  im  Seutfäjen:  e8  tarn  bie  S'ladjt).  — 
13  Slflufatiö:  fttfj.  —  14  SCßörtadö :  in  htm  kommen  üjre§  2ßege§  — 
3ur  £etmfafjrt. 


Sie  Söortbilbimg.  247 

Na  watu  katika  merikebu  mle  huzamia  lulu.  Alipoona 
kima  yule  watu  wanazamia  lulu,  naye  akajitosa  pamoja  nao. 
Sbeikb  akasema,  nimekwisha  potea  kwa  bakhti  ya  yule  mas- 
kiui  ya  Muungu1.  Hatta  zamani  waliporejea  watu,  naye  aka- 
rejea  nao.  Amecbukua  na  lulu,  na  lulu  zake  njema  kuliko 
za2  watu.     Akamtupia3  bwana  wake  miguuni  pake. 

Bassi  akawaambia  jamaa  wale,  kama  sisi  batungepona4 
illa  kwa  sababu  ya  kima  huyu,  bassi  killa  mtu  na  atoe  dinari 
tbenasbara  mia,  tumpelekee  bwana  wake,  killa  mtu  dia  ya 
robo  yake.  Wakatoa,  akazikusanya  Sbeikb  Abalmathfär, 
akacbanganya  na  lulu  zile  alizopata  kima.  Na  fayida  ya  dir- 
bamu  t'ano  zangu  akatia  ndani  ya  makasba  akafunga,  akaan- 
dika5  alama  ya  Mubammadi  mtepetevu. 

Bassi  wakasafiri  batta  wakafika  incbi  ya  Bäsara,  wakapiga 
mizinga,  wakasbuka. 

Mama  yangu  akasikia  kama  Sbeikb  Abalmatbfar  amekuja, 
akaja  akaniambia,  toka  wenende  ukamtazame  Sbeikb  Abal- 
mathfär,  ukampe  mkono  wa  salama6.  Nikamwambia:  siwezi 
kwenda,  njoo  niondoe.  Akaniondoa,  akanivika  viatu  vyangu 
na  nguo  zangu.  Bassi  nikamwambia,  nipe  fimbo  yangu,  aka- 
nipa  fimbo  yangu.  Nikamwambia,  kaa7  nyuma  ukanisukume. 
Akakaa  nyuma  akanisukuma,  nikainua  mguu  mmoja,  akanisu- 
kuma,  nikainua  mguu  mmoja,  batta  tukafika. 

Nikaonana  naye  nikampa  mkono.  Akaniuliza  bali8, 
akaisba  akaniambia,  amana  yako  itakuwasilia  nyumbani. 
Tulipokwisba  onana,  tukatoka,  na  mama  yangu  akanisukuma, 
batta  nikafika  nyumbani  kwetu.  Nikafika,  nikarejea  mabali 
pangu,  nikalala. 

Kitambo  kidogo  nikaona  mtu  akaingia,  akaja  akinipa 
kima.  Yule  akaniambia:  Salam9  Sbeikb  Abalmatbfar.  Nika- 
pokea  kima  yule,  nikamwacha,  akatokea  yule  mtu  alioleta  kima. 

Nikamwita  mama  yangu,  akaja,  nikamwonyesba  nikam- 
wambia: kitu  kikubwa  alicboniletea  Sheikb  Abalmatbfar,  bapa 
petu10  kima  wanakuzwa11  kumi  kwa12  dirbamu,  na  dirbamu 
t'ano13  ameniletea  kima  moja. 

Sijadiriki  kwisba  kusema  maneno  baya  na  mama  yangu, 
nikamsikia14  mtu,  akibisba.  —  Hodi15!  Nikamwambia:  ka- 
ribu16.     Akaingia    na    funguo,    akanipa    funguo    zile.     Naona 


1  SSergl.  mittelrpcfjbeutfd) :  gotesarm  =  fefjr  arm.  —  =  2  zile 
za,  bie  ber.  —  3  (ürgänse:  fie,  nämlid)  bie  perlen.  —  4  =  hatun- 
galipona.  —  5  9läm(itf)  barauf,  auf  bie  Giften.  —  6  S).  Ij.  beglück 
hmnfdje  \t)ti  ob  tooblbebaltener  §eimlebr.  —  7  =  tritt  Ijtnter  (mtä)). 

—  s  „üftad)"  htm  Seftnben.  —  9  ©rgänäe  anapeleka.  —  10  SSet  un§. 

—  11  =  wanakuuzwa.  —  12  für.  —  13  =  na  kwa  dirhamu  K.  — 
14  §ier  beginnt  ber  9lad)fa£:  fo  borte  ttfj  k.  —  15  Ser  SRuf,  mit  bem 
man  (Sinlafs  begehrt.  —  16  herein!  tritt  näfjer! 


248  Seitton  33. 

na  mahammali  nyuma  yake,  wakaingia  wanachukua  rnakasha 
makubwa  mno  ajabu1.  Akaniambia:  hizi  funguo  za  rnakasha  baya. 
Nikamwuliza,  rnakasha  hayayanini  kunileteamimi2?  Akaniam- 
bia: bii  ndio  amana  yako  uliompa  kwenda  kukununulia  bidbaa. 

Nikamwambia:  bana  haja  Sbeikb  Abalmatbfär  ya3  kuni- 
dbibaki,  mimi  maskini  ya  Muungu.  Mimi  kijana  mbele  zake4, 
na  yeye  mtu  mzima  mbele  yangu.  Hana  haja  ya  kunidhi- 
baki.  Ni  kitu  gani  nilicbompa  batta5  kuniletea  makasba  baya? 
Mimi  nalimpa  dirbamu  t'ano,  na  tbamani  ya  dirhamu  t'ano 
huyu  kima  alioniletea.  Bassi,  bana  baja  ya  kunifanya  dhihaka6, 
mimi  maskini  ya  Muungu. 

Na  yule  aliopeleka  amana  ile,  makasba,  akaniambia:  ba- 
kudbibaki,  wallabi,  si  mtu  wa  kukufanyizia  dbibaka.  Na  yee 
mwenyewe  atakuja  sasabivi. 

Tusijaisha  kusema  maneno  yale,  marra  nasikia  —  bodi! 
Nikimtazama,  ni  Sbeikb  Abalmathfär.  Nikaondoka  mwenyewe7 
nikakaa  kitako,  nikamkaribisba. 

Akakaa  kitako  akanieleza  kbabari  yake,  toka  mwanzo 
batta  mwisbo  iliowapata  tangu  kusafiri  kwao.  Akaniambia, 
na  baya  makasba  ndiyo  fayida  yako,  na  viliomo  ndani;  na 
buyu  kima,  ndio  ras-il-mali  yako.  Akanitaka  radbi  sanas, 
akaniambia,  mimi  si  mtu  wa  kukufanyizia  dbibaka  wewe. 
Tukaagana,  akatoka,  akaenda  zake. 

Tukafungua  kasba,  tukatazama  tukaona  mali  mengi. 
Mama  yangu  akaniambia:  walikuwa  mvivu,  bukuona  kitu 
na  sasa  Mwenyi  ezi  Muungu  amekupa  kberi.  Bassi  on- 
doka  ukatafute  nyumba  ilio  njema,  ukae.  Bassi  nikaon- 
doka nikaenda  nikatafuta  nyumba,  nikanunua  nyumba  ilio 
njema,  nikanunua  na  pambo  la  nyumba,  nikanunua  na  wa- 
tumwa  wa  nyumba,  vijakazi,  na  wazalia,  na  Habasbi,  nikatia9 
katika  nyumba  yangu.  Na  killa  kilicboibtajia  nyumba,  nika- 
nunua nikatia.    Nikanunua  na  bidhaa,  nikafanya  duka. 

Na  mimi  mwenyewe  bukaa  dukani,  na  nyani  wangu  hu- 
kaa  nami  pamoja.  Hatta  assububi  nyani  akaondoka,  akaenda, 
barudi  illa  jioni,  na  anapokuja  bucbukua  mfuko  katika  kinwa 
chake,  akaja  batta  nilipo,  akaniwekea  mbele  yangu,  nikausbika 
mfuko  ule  nikaufungua,  nikatazama,  ndani  mna  dbababu,  ni- 
kazimimina  dbahabu10  zile,  nikabasibu  kbamsi  mia,  nikazitoa 
nikaziweka 1  \   nikakaa  batta   assububi.     Zamani12  nilipokula, 

1  £ter  aböerbiat,  ettoct:  aufeerorbentlid).  —  2  Qux  Shrftarlung 
öon  -ni-,  toergl.  §  183.  —  3  ©ettttio,  abhängig  öon  haja.  —  4  2öir 
jagen:  gegen  ifjn,  aupres  de  lui.  —  5  =  ili,  um  p.  —  6  9JUd) 
(3um)  ©ejpött  3U  macfjen.  —  7  S5on  jelbft.  —  8  SSJtan  jagt  niwie 
radhi,  ober  (arabijdj)  kun  radhi,  jei  mir  wob,tgejinnt.  Niwie  ift  fiter 
3«  ergänjen.  —  9  ©teilte  „ jte"  an.  —  10  ^lural  =  bte  ©olbftücfe.  — 
11  §ier:  bei  (Seite  legen.  —  12  zamani  ober  wakti  mit  folgenbem 
nilipo-£embu§  erjefeen  bie  geitltdEje  ßonjunltion:  roenn  (td)  afj). 


Sie  Söortbübung.  249 

akaja  hula  sote1,  nikakaa  hali  hiyo  hutoka  assubuhi,  hukarudi 
akatoa  mfuko.     Hatta  siku  nyingi  zikapita. 

Hatta  siku  hiyo  usiku,  ninielala  katika  orofa  yangu, 
yule  nyani  akanijilia,  akanipa  salamu,  nikamwitikia.  Lakini 
moyo  wangu  nimefadhaika2,  nikafanya  khofu  Sana,  kwa  sa- 
babu  kwona3  nyani  kusema.  Akaniambia:  Muhammadi,  usi- 
fanye  khofu,  mimi,  Mwenyi  ezi  Muungu  amenijalia  kuwa 
nyani,  lakini  si  nyani  mimi,  mimi  ni  Jinni  il  Maradi.  Mwenyi 
ezi  Muungu  amenijalia  kuwa  iftahi  yako,  kukutoa  katika  umas- 
kini,  nawe  usifanye  khofu.  Nna4  maneno  nataka5  kukwambia. 
Wewe  walikuwa  mtu  mmoja  fukara,  huna  mbele  huna  nyuma6. 
Mwenyi  ezi  Muungu  amefanya  mimi  kunigeuza  kuwa  nyani 
kwa  sababu  yako,  ya  kupatia  mali.  Na  sasa  ulinayo  haya- 
jawa7  mali,  kwani  huna  mke.  Bassi  nimekupatia  mwanamke, 
nataka  nikuoze,  na  ukipata  mke  huyu,  utastarehe  nafsi  yako, 
na  mali  utapata  zayidi. 

Nikamwuliza:  ni  yupi  mke  huyo?  Akaniambia:  kesho 
assubuhi  fanya  uzuri8,  uvae  nguo  borabora,  na  bäghala  yako 
utandike  matandiko9  ya  dhahabu,  ufuatane  na  vitwana  walio 
wema  miongoni  mwa  watumwa  wako,  wenende  hatta  soko  il 
aläf10.  Wenende  hatta  baraza  ya  fulani,  utamwona  sherifu 
amevaa  nguo  za  kitaowa.  Bassi  mkaribia  huyu,  mpe  salamu, 
mweleza  khabari  yako  ya11  kutaka  mke,  ya  kuja  kuposa  binti 
yake.  Atakwambia,  huna  äsili  wala  fäsili12.  Mwambia,  äsili, 
ni  dinari  elfu,  na  fäsili  dinari  elfu.  Bassi  ukamwambie  na 
kulla  utakalo,  na  ukiisha,  mpa  äsili  na  fäsili,  atakubali,  lakini 
atakuihtajia  mali  mengi.  Atakachotaka  cho  chote  mpe,  wala 
usione  choyo,  na  ukiisha  oa,  mali  yako  hayo  utakayoyatoa, 
utajilipa13  na  zayidi.     Tukaagana  nikalala. 

Hatta  kulipokucha14,  nikafanya  kama  alioniambia.  Nikafa- 
nya uzuri  mimi,  na  watumwa  wangu,  na  bäghala  yangu,  nikaoanda, 
nikaenenda  hatta  katika  soko  ile,  nikaenda  nikamwona  sherifu, 
nikampa  salam15,  akaniitikia.  Nikamwambia:  jongelea,  nikamwe- 
leza  khabari  yangu,  akanijibu  maneno  kama  yale  aliyonena  nyani, 
akanambia:  huna  äsili  wala  huna  fäsili.  Nikampa  denai'i  elfain16, 
elfu  za  äsili,  na  elfu  za  fäsili.    Akakubali,  akanipa  shuruti  zake. 

i  §ier  =  hnr  beibe.  —  2  S>aä  ©anje  (ni-)  unb  ber  %tit 
(moyo  wangu)  in  bemfelben  ßaftt§,  appofttionell  berbunben.  ©o  fieljt 
fiei  ßörbertetlen,  3.  58.  amenikata  mkono  wangu,  et  fifjneibet  mid), 
b.  f).  meine  §anb  u.  f.  to.  —  3  Sergl.  ©.159,  k.  —  *  =  nina.  —  s  ©tatt 
niliyotaka.  —  6  ©bridjtoörtlidj  für  „arm  tote  eine  $irdjenmau§  fein, 
fernen  §effer  beftijen,  avoir  ni  sou  ni  maille."  — 7  äSon  kuwa.  —  8  ©.  f). 
fdjmiicie  bttf).  —  9  Figura  etymologica,  bergl.§286.  —  103trabtfc(je©ent= 
tibberbtnbung  fiatt  soko  ya . . .  —  »  ©rflärenber  ©entttb :  Sege  tljm  beine 
llmftänbe  bar,  bie  barin  befielen,  ba&  bu  eine  3fraufud}ft unb  fommftu.f.to. 
—  12©bri$toörtItä)eDfteben§art.  —  13@rgän3e:  bafür.  —  14©ubjeit:  „e§". 
— 1S  9tetn  arabif ä)  =  salamu.  — 16  =  elfen,  arabijib,  er  3)ual  =  elfu  mbili. 


250  Seition  33. 

Akaniambia:  dinai'i  elfu  mabari,  na  dinari  elfu  nguo,  na 
dinari  elfu  kilemba  changu.  Nikampa  dinari  khamsi  alafu1, 
nikatoa  na  dinari  elfu,  nikawapa  waliohudhuria,  nikaoa.  Nili- 
pokwisha  oa,  nikaenda  nikamwambia  nyani  kama  nimekwisba 
kwoa2. 

Akaniambia:  ulimwengu  wako  utakufanikia,  bassi  ka- 
take3  saa  ya  kwingilia4  nyumbani,  nina  khabari,  nataka5  kuja 
kukupa.  Nikaenda  nikataka  saa  ya  kuingilia  nyumbani,  ni- 
kaisha  nikamwambia:  nimepata. 

Bassi  akaniambia,  usiku  utakaoingia  nyumbani,  ukipita 
mlango  wa  kwanza,  tezama  katika  bebewa,  utaona  mlango 
upande  wa  sboto,  pana  na  p'ete  katika  mlango  ule,  katika 
p'ete  mna  ufunguo,  fungua  wingie  ndani,  utaona  sanduku 
kubwa  limejaa  katika  gbala,  juu  ya  sanduku  pana  sufuria, 
na  juu  ya  sufuria  pana  tasa,  na  ndani  ya  tasa  mna  maji,  na 
mkono  wa  kusboto  wako  pana  jogoo  mwekundu,  na  mkono 
wa  kulia  wako  pana  kisu  kimeandikwa  talasim. 

(Sfoxtfefctmg  folgt.) 
%&öxttv+ 

amana*  (III.),  5)ebofitum,  ant>er=  nuss  =  nussu. 

trautet  ©ut.  -salia,  übrig  bleiben, 

kana  =  kama,  wenn,  -zima,  tooblbebalten,  unbefd)äbigt. 

maaldm,  beftimmt.  -tweka,  listen  (bie  ©egef). 

kitu  maaldm,  ettt>a§  33eftimmte3.  -zamia  kitu,  nadj  etto.  tauten, 

-safiria*  =  safiri.  lulu  (III.),  $erle. 

-wasili*,  =  -fika.  -tosa,  oerfenfen. 

kisiwa,  ,5nfel.  -potea     kwa    kitu,     ettt).     ber= 

taabu*,  3)rangfal,  SJtüljfal,  35e=  Iteren. 

fdjttierbe.  -rejea  =  -rudi. 

kima,  2tffe.  -pona,  baoonfommen. 

-nyonyoka,    gerupft,    ber   §aare  dia*  (III.),  ßöfegelb. 

ober   Gebern    (Slffuf.)    beraubt  roho*  (III.),  (Seift,  Seele,  Seben. 

Werben,  -kuzanya,  fammeln. 

manyoya,   $ebern,   lange  §aare.  fayida*  (III.),  D'httjen;  3üt§- 

huruma*,  -Dtittetb.  alama*  (III.),  3ei<|en. 

-onea,  für  jn.  füllen.  salama*  (III.),   3öo£)toefjaItcrtf)eit. 

-taka  kitu  kwa  mtu,  jn.  um  ettt).  fimbo  (III.),  ©tocf. 

bitten.  kitambo,  ein  2ßetld)en;  kitambo 

mwana     Adamu,      2lbam§fobn,  kidogo,  !urj  barauf. 

9Jtenfä).  nadiriki*  kwisha,  e§  gelingt  mir 

-pandia,  befteigen.  3U    öoEenben    (je    r^ussis    ä 

jamaa*  (III.),  Sertoanbte,  3lnge=  achever). 

börtge.  -bisha,  dinlaf}  begehren. 


1  Slrabifdj)  =  elfu  t'ano.  —  2  ©etoöljnlidjer  ftefjt  nadj  kwieha 
ber  3nftnitto  ob,ne  ku-.  —  s  fjrage  nadj,  fuäje  3«  erfahren.  —  4  Söegen 
ber  objeftiben  $orm  öergl.  §  181.  üftatürltä)  ift  ba§  §au3  be§  S3raut= 
oater§  gemeint.  —  5  Otelatibe  SSerbtnbung  otjne  Stelaitbbronomen: 
üftadjiridjtett,  toel^e  täj  ttmnftfie  (ju  fommen)  unb  bir  31t  geben  (b.  Ij. 
feiner  3eit). 


Sie  Söortbilbung. 


251 


er= 


ber 


hammali*,  Safiiräger. 

ya  nini,  toogu. 

sina  haja*,  itf)  fjabe  fein  35ebürf 

nt§,  idj  brause  nidjt. 
-dhihaki*,  öerfüotten. 
rubele  za  =  mbele  ya. 
-zima,  erttmdjfen. 
dhihaka*,  ©polt. 
wallahi*  (arab.),  -6ei  9Wafj! 
-karibißha,  eintreten  laffen. 
-eleza  (mit  bereitem  Mit), 

tlären. 
räs-il-mali*,  ba§  Kapital, 
-taka  mtu,  bitten, 
-agana,    tum    einanber    Stbfdjieb 

nehmen. 
Mwenyi    ezi,     ber    JBeftijer 

ÜJJtatfit,  ber  Stttmäcftttge. 
pambo  la  nyumba,  §au§rat 
mzalia,  §au§fflat>e. 
Habashi,  Slbeffrjnier. 
-ihtajia*,  nötig  fein  für. 
nyani  =  kima. 
-mimina,  au§fd)ütten. 
-hasibu*,  jagten, 
orofa*,  gtmmer. 
-jilia  mtu,  gu  jm.  fommen. 
-itikia  mtu,  jm.  antroorten. 
-fadhaika,  erftfjrocfen  fein, 
khofu*,  $ur<rjt. 
-fanya  khofu,  fidj  fürchten. 
-jalia*    mtu,     jn.     3U     ettt>. 

ftimtnen. 
Jinni,  ein  Sfctjinn,  ein  ©eift. 
iftahi*,  ©IMbringer. 
umaskini,  Strmut. 
fukara*,  arm. 


A.  Watoka  wapi? 

A.  Wewe  nakhoza  ao  mwenyi 
chombo! 

A.  Bassi,mwite  mwenyi  chom- 
bo? 

A.  Jina  lako  nani? 


A.  Umeleta  nini? 


-oza,  jn.  terrae  traten,  [fein. 

-starehe*,  rufjig  fein,  aufrieben 
borabora,  fetjr  üornerjm,   au§ge= 

fudjt  fein. 
bäghala*,  Sütauttier. 
miongoni  mwa,  unter, 
ilalaf*,  baZ  $utter(gra§). 
fulani*,    ber    unb    ber,    ein    ge= 

roiffer. 
sherifu*   Sbelmann. 
kitaowa,  fromme  «Sitte,  geiftlidEje 

2trt;  -a  kitaowa,  geiftlict). 
-karibia  mtu,  fiefj  jm.  nähern, 
binti*,  Softer. 

äsili*,  JBSurjel  (büblid)  Slbtunft). 
fäsili*,  3^eig  (büblid)  ätertoembte). 
-ihtajia  mtu  kitu,   oon  jm.  etto. 

öertangen.  [fein, 

choyo,  ©eij;  -ona  choyo,  geizig 
-ji-lipa,  fitr)  bejaht  machen. 
-jongolea,  nätjer  treten, 
shuruti*   (III.),    SSebingung; 

ßontraft. 
mahari*,  SJhtgift. 
-hudhuria*,  zugegen  fein, 
ulimwengu,   1.  bie-Sßelt;    2 

äußeren    llmftänbe,    bie 

tuatton. 
-fanikia  mtu,  jm.  günftig  fein, 
bebewa*,  £>of. 

-a  shoto  =  -a  kushoto,  Iinf§. 
p'ete,  Kling, 
ghala*,  ©peiäier. 
sufuria*,  Sopf. 
tasa*,  SSecten. 
-andika    taläsim*,    mit    3&uber= 

fpriidjen  betreiben. 

(Stuf  bem  3oKamt.) 

B.  Natoka  Daressalama. 
B.  Mimi  nakhoza  tu. 


be= 


«PI. 


bie 

6i= 


B.  Yumo    chomboni,   atakuja 

sasahivi. 

C.  (mwenyi     chombo)     Mimi 

jina    langu.   Muhammadi, 
ninakaa     hapa     Pangani. 
Nataka  rukhsa  kushusha 
mali  yangu. 
C.  Mtama  tu.  bwana. 


252 


Seftion  33. 


A.  Umeleta  abiria  wangapi? 
A.  Watu  gani? 
A.  Abiria  wanao  watumwa? 
A.  Watumwa  wangine  chom- 

boni? 
A.  Abiria  wamepanda  wapi? 

A.  Mali  yako  utashusha  lini? 

A.  Umekwisba  lipa  usliuru  na 
kupata  khatti  yako? 

A.  Andika  hesabu  ya  gunia, 
alama  zao  na  mambari 
yao,  tena  namna  ya  mali 
na  thamani  yake.  Sberti 
kwandika  kbatti  ya  mali 
kidacbi  ao  kiingreza. 

A.  Namna  za  taarifu  huuzwa 
bapa  katika  fordha. 

A.  Twaa  bii  kaandike  killa 
kitu.  Lakini  usiandikema- 
neno  ya  uwongo,  ao  utala- 
zimishwa  kama  mwenyi 
kwiba  usburu  wa  fordha. 

A.  Bassi,  andika  kwa  lugba 
yako.  Ukiisha  andika 
killa  kitu,  wakili  wa 
fordha  ataangalia  mali 
yako.  Utapata  kwake 
(üon  ifitn)  khatti  ya  he- 
sabu ya  mali  yako. 

D.  (wakili  wa  fordha)  Mali 
yako  wapi?  Bado  chom- 
boni  aoumekwishashusha! 

D.  Askari,  hesabu  gunia  hizo ! 

D.  Vema,  upime  gunia  'moja! 
gunia  zote  sawasawa? 

D.  Bassi,  apime  mtama  wake 
mbele  yako. 

A.  Hukusema  thamani  ya 
mtama  yako. 

A.  Sasa  killa  kitu  barabara. 
Fanya  hesabu  ya  ushuru 
usikasahau  kufanya  na 
hesabu  ya  ushuru  wa 
matumio. 


B.  Watu  kumi. 

B.  Waarabu,  bwana. 

B.  Hakuna,  bwana. 

B.  Hapana  hatta  mmqja. 

B.  Daressalama,    bwana;   ha- 

tukwingia   popote  njiani. 

C.  Wakati  unaponipa  rukhsa, 

bwana. 

C.  La,  bwana,  sikwandika  ta- 
arifu ya  mali  yangu. 
Niandike  nini? 

C.  Namna  ya  taarifu  nitapata 
wapi? 


B.  Vema,  bwana,  nakwomba 
unipe  namna  ya  taarifu. 

G.  Si  rukhsa,  bwana,  kuian- 
dika  taarifu  kwa  lugha 
yangu  ?  Sijui  kidacbi  wala 
kiingreza. 

G.  Bwana,  hiyo  khatti  yangu, 
nakwomba,  wangalie  mali 
yangu. 


C.  Imeshushwa  yote.  Ni  gu- 
nia miteen. 

E.  (askari)  Ni  miteen,  bwana. 
C.  Ni  sawasawa,  bwana. 

JE.  Nimeangalia  uzani,  ni  ba- 
rabara. 

C.  Unipe  khatti,  bwana,  nitie 
tena.     Nimesahau. 

C.  Kiasi  gani  ushuru  huu? 


3ur  ©gntaj  be§  §au}ntoorte§.    ÄafuSle^re. 


253 


A.  Ushuru  wa  fordha  ni  ru- 
pia  mia  na  ushuru  wa 
matumio  ni  pesa  moja  u 
nussu  katika  (auf)  pesa 
inia  ya  thamani  ya  mali. 

A.  Usipoyachukua  mali  yako 
leo,  uyapeleke  bandani, 
yasipate  maji;  itakunya 
mvua  usiku. 

A.  Ngoja,  huoni  kama  nina 
shughuli?  Killa  mtu,  ato- 
aye  ushuru,  hupata  cheti 
cha  wusuli.  Hiki  cheti 
chako ! 


C.  Nataka  kulipa  ushuru  sa- 
sahivi  nichukue  mtaroa 
wangu  leo  ao  kesho. 


C.  Vema,    bwana;    tena  na- 
taka cheti  cha  wusuli. 


C.  Ahsante,  bwana. 


-shusha,  au§Iaben,  löfdjen. 
-panda,  etnfteigen. 
-ingia,  anlegen  (©djtff). 
popote  (mit  neg.  äkvbum), 

genb§. 
khatti*  (III.),  @<$em. 
taarifu*    (ob.    khatti)   ya 

3ottbetlaration. 
alama*  (III.),  Qiifytn. 
nauabari  (III.),  Kummer, 
thainani*  (III.),  Söert. 
namna  (III.),  Formular, 
-lazimisha,  beftrafen. 
ushuru*  (wa  fordha),  3oß- 
lugha*  (III.),  ©prudje. 


wakili*  (V.),  «Beamte. 
-angalia,  nacfjfeljeu. 
uzani  (IV.),  ©ettudjt. 
nir=      kuwa  barabara,  ftimmen,  über= 

ein  fein, 
-sema,  angeben, 
mali,      -tia,  Ijtnfäjretben. 

hesabu   ya   ushuru,    3oHbered)= 

nung. 
ushuru  wa   matumio,    bie  33er= 

brautf)§fteuer. 
-chukua,  fortftfjaffen. 
banda  (III.),  ©puppen, 
cheti  cha  wusuli,  Quittung. 
-toa,  bejahten, 
ahsante*,  baute! 


©ienniööreif3igjl:e  ICEßtiuti-    Somo  la  the- 
lathin  na  manne. 

qi\x  Syntaj  bcs  f^aupttuortes.    Kafuslcfyre. 
A.  $om  (Btbtauty  bet  $nfu§. 

SSorbetnerfung:  2)ie  fotgenben  Regeln  gelten  (mit 
ben  an  geeigneter  ©teile  angegebenen  Stbtoeidjungen)  auch 
bon  ben  fubftantibtfdj  gebrausten  SBortflaffen,  namentlich  ben 
^ürmörtern. 


254  ■  Seition  34. 

a)  Dom  (bebvanfy  bes  ftoimnaiiüö. 

38.  ®er  ^ominatiö  ift  her  ÄafuS  be§  ©afcj  üb  jeft§ 
unb  be§  *ßräbifat§,  fofern  e§  ein  ©ubftantiö  (bejto.  $ür= 
tuort1  ift,  3.  33. 

©UÖjeft:  muungu  anaweza  yote,  (Sott  öermctg  alle§. 
^räbifat:  mimi  si  dada  yako,  id)  bin  ntd)t  beine  <8d)tt)efter. 

Slnmext  1.  3)a§  ©ubjeft  fteljt  meift  cor  bem  SSerbum,  fann 
aber  aud)  batjinter  treten,  wenn  fein  Soppelfinn  entfielt. 

Slnmerf.  2.  SBenn  ba§  ©ubjelt  hinter  bem  SS  erb  um  ftet)t,  fo 
nimmt  ba§  letjtere  rjäufig  eines  ber  neutralen  (oergl.  §  98),  SSerbal^ 
£räftx,e  i-,  li-  ober  ku-  (wie  im  beutfdien  „e§")  ftatt  be§  ber  Maffe 
be§  ©ubjeft§nomen§  entfbreäjenben  5ßräftr,e§,  3.  33.  yalikuwa  zamani 
za  khalifa  Haruni  Rashidi,  e§  toaren  bie  Reiten  be3  Kalifen  §arun 
(Srrafäjib;  ilipofika  usiku,  al§  bie  Sftacljt  tarn;  kumepiga  ratu  kiban- 
dani,  eS  f)at  jemanb  an  bie  §ütte  geflopft. 

39.  a)  SSttandje  Serbct  regieren  im  Slftibum  3roei51ffu  = 
fatioe,  beren  jiociter  im  präbifattoen  Serrjältntä  3um 
erften  fteht  (bergt.  §  84).  SBenbet  man  <5ä|e  mit  berartigen 
Serben  paffibifd),  fo  merben  beibe  ^tlufaiibe  in  ben 
•ftominatib  berroanbett,  3.  23. 

kufanya  mtu  punda  wa  dobi,  jememben  für  einen  2Bäfd)er= 

efel  Balten  (üergl.  Swahili  Tales,  @.  4). 
Stn  Spaffiö :  mtu  amefanywa  punda  wa  dobi. 

b)  2lnber§  roirb  bie  ßonftrulttion  betjanbett:  namkata 
mkono  wake  (id)  fdjneibe  irjm  ben  2lrm  ah.  Sergl.  §  62). 
<Sie  lautet  im  $affib:  anakatwa  mkono  wake  (mkono 
bleibt  Stffufatib). 

c)  S)ie  taufatiben  Serba  regieren  3.  2.  gleichfalls  jjroei 
2tftufatibe  (fotoeit  fte  nämliä)  bon  traufitibeu  Serben  ob= 
geleitet  finb).  S)iefc  beiben  Sllfufatiöe  fielen  logifd)  im  25er= 
tjältniffe  be§  6ubje!t§  3nm  DbjeEt,  3.  33. 

ninanywesha  kondoo  maji  =   id)   Joffe  bie  <8d)afe  2ßaffer 
trinlen. 

S)a§  Serl)ältni§  3toifcBen  ben  beiben  Slffufatiben  kondoo 
unb  maji  roirb  burefj  ben  @Q^:  kondoo  (©ubjeft)  wana- 
kunywa  maji  (Dbjeft)  erläutert. 

Sei  ber  Serroanblung  be§  obigen  €>a£e§  wirb  ba^er 
kondoo  3roar  in  ben  üftominatib  berroanbett,  maji  bleibt 
bagegen  5lfEufatib:  kondoo  wananywesha  maji. 


1  SDie  folgenben  SSeifpiele  finb  größtenteils  ben  Swahili  Tales 
bon  ©teere  (ßonbon  1889)  entnommen,  auf  beren  ©tubium  bie  ©t)n= 
tai  r)auptfä(^Ii(^  beruht. 


3ur  @t)ntQ£  be§  £auöttoorte§.    ^afu§Ie^te.  255 

d)  ©te  obieftitten  Serben1  föjliefjlidj,  bie  ^mei  06= 
jette  im  SlKufattö  gu  ftd)  nehmen,  beren  25er^ältni§  gu  ein= 
anber  meber  präbifattö  ober  appofttioneff  (töte  unter  a  unb  b) 
nod)  als  <Subjeft=£)bieft  (c)  aufraffen  ift,  üertoanbeln  bei 
ber  pafftoen  ßonftruftion  baS  entferntere  Ofijeft  in  ba§ 
©ubjeft  (Sßommatib),  toätjrenb  ber  gtoeite  Slftufatiö  audj  im 
«Paffiö  bleibt,  g.  23. 

3lftiü:    ninamnunulia  ndugu  wangu  kisu. 

Sdj  taufe  ibm,  meinem  ©ruber  (entfernteres  Dbjett)  ein 
Keffer  (näheres  O'bjeft). 
^krffiü:  ndugu  wangu  (©ubjett)  ananunuliwa  kisu  (Dbjett)  = 
meinem  SSruber  mirb  ein  SDteffer  getauft. 

2$n  ben  Ratten  unter  c)  unb  d)  bleibt  alfo  bie  tran= 
fittoe  $raft  beS  23erbumS  im  ©egenfatj  -jutn  ©eutfdjen  fetbft 
im  ^ßaffiö  ftarf  genug,  um  ein  Dbjeft  im  2It1ufatiö  ju  re= 
gieren 2. 

40.  3)aS  ©ubjeft  eines  «SatjeS  fann  inbeffen  in  ge= 
rciffen  fallen  audj  im  5l!!ufatiö  fielen,  3.  33. 

Akaamuru  Sultani  kutandikwa  frasi,  unb  ber  Sultan  be= 
fabl,  bafj  bie  Spferbe  gefattelt  mürben  (roörtüä) :  bie  ^ferbe 
gefattett  jw  werben.  23ergl.  im  (Englifdjen:  and  the 
sultan  ordered  the  horses  to  be  saddled). 

®aS  hofiere  fielje  §  79. 

41.  ©er  midjtigfte  23egriff  eines  ©atjeS  ift  nia)t 
immer  jugteicr;  baS  grammatifefie  ©ubjett,  fonbern  häufig 
in  2lbt)ängigfeit  öon  einem  23erbum  ober  einer  *JMpofition 
(atfo  audj  im  ©enitiD). 

©0  fagt  man  3.  23.  im  ©eutfdjen:  ,,©ie  Slbfidjt  beS 
©c&eidjs  mar  es  mir  3U  bringen". 

©tefe  SluSbrudStoeife  liebt  ber  ©uafiili  nidjt.  „©djetdj" 
ift  ifim  ber  §auptbegriff  beS  ©atjeS;  biefen  [teilt  er 
im  9cominatiö  abfolut  (b.  I).  aufjer  ber  engeren  ©a|öer= 
binbung)  an  bie  ©jjttje  beS  <Sa|eS  unb  ftellt  burdj 
Süßieberaufnafime  beSfetben  Dermittelft  eines  geetg= 
neten  $ürraortS  bie  gelöfte  grammatifdje  Be^ieljung 
3U  ben  übrigen  ©abteilen  lieber  fier.2  $m  üortiegen= 
ben  $atte  mürbe  er  batjer  fagen: 


1  Gsbenfo  natürlidj  kupa  unb  anbere,  bie  fotooJjt  ba§  nähere 
toie  ba§  „entferntere  öfijeft  im  Slffufatiö  ju  fidj  nehmen  (cf.  §  .43). 

2  SfrjnltdjeS  finbet  fiäj  auäj  in  anberen  ©fcraäjen,  3. 58.  im  2tra= 
fcifdjen. 


256  Seitton  34. 

Shekhi,   nia  yake  .kuniletea,    b.  f;.   mörtlid):    ber  ©djeid), 
je  ine  SIbfidjt  tvav  u.  f.  id. 

Stnmeri  SOßir  Ijeben  in  aijnlifyn  SOÖetfc  ein  Söort  burdj  bie 
Sßenbung  „toa§  ....  anbetrifft  Ij erbot.  2Iuä)  im  ©uaJjüt  fann  man 
ftatt  ber  obigen  SÖenbung  bie  ^ßtäbofitionen  katika  ober  kwa  ge= 
brausen:  Katika  shekhi,  nia  yake  k.  2öa§  midj  betrifft:  kwa 
mimi,  kwangu  mimi.  2öa§  bie§  anbetrifft:  kwa  (ober  katika) 
jambo  llle. 

SBeitere  Seifbiele  btefer  ^onftruftion  ftnb: 
Na  miti  ile,    majani  yake  ya   lulu    —   unb  bie  33Iätter 

jener  53äume  maren  bon  perlen. 
Mimi,  nitu  akipaka  miguuni,   hupita  juu  ya  bahari   = 

toenn  fidj  jemanb  mit1  mir  an  ben  Süfjen  einreibt2,  fo 

fann  er  über§  ÜBJeer  geljen. 
Mimi,   jina  langu   Jani  Shab   ==   mein    9?ame  ift  $ani 

©djatj. 

42.  Slbbofitionen  gum  ©ubjeft  ober  3um  nominalen 
^räbtf at  fteben  in  bemfelben  ÄofuS  tote  jene,  b.  f).  im 
9eominatib  (im  $alle  unter  §  40  aud)  im  Slffufattb),   3.  23. 

Yule,  sultani  akaniambia,  unb  jener,  ber  (Sultan  (nämlid)), 

fbratr)  gu  mir. 
Akazaliwa  mtoto  wa  saba,  kitinda  mimba,  mwanamume, 

unb  ein  fiebente§  $inb  mürbe  geboren,  ba%  9?efü)äf<r)en, 

ein  $nabe. 
Tutawasili  wageni  wenu,  mir  merben  anfommcn  (al§)  eure 

©äfte. 

b)  Vom  @ebrau4)  be&  (genitibs. 

43.  2)er  ©eniiib  fann  im  ©ualjtlt  nur  bon  einem 
.^aubitoori  ([ubffantibierien  @igenfd)aft§toort  ober  Bafltoort) 
ober  einer  (uneigentlidjen)  ^räbofttion  abhängen3,  3.  23. 

Nyama  ya  rnbuzi,  ba§  $Ieifcr)  ber  3tege.  - 

Mkubwa  wa  ndugu  zangu,  ber  ältere  meiner  23rüber. 

Wawili  wa  watu  hawa,  gtoei  bon  biefen  Seuten. 

2Son  einem  25er 6 um  fann  ber  ©enitib  im  ©ua^tlt 
ntc^t  abhängen.  ®ie  beut|d)en  Serben,  toeldje  ben  ©ent= 
tib  berlangen,  toerben  im  Suatjtli  mit  bem  2lffufa  = 
tib  berbunben,    toenn   nid)t   übertäubt  ttmfdjreibungen  not= 


1  3)ie  pronominale  2öieberaufnab,me  be§  abfohlten  JlominatibS 
unterbleibt  häufig,  fo  bafj  bie  SSe^ietjung  nacb,  btm  ©inne  ergänzt 
roerben  raufi, 

2  @§  fbridjt  eine  mebiginifcrje  ^ftange. 

3  ®iefe  finb  urfbrüngltd)  gleichfalls  ©ubftantibe.  $ergl.  §  263. 


3ut  ©$ntct£  be§  £aubtmotte§.    ßafu§lel)re.  257 

toenbtg  finb,  »eil  ein  3etitoort  gleiten  99egriffe§  im  6uarjilt 

Mit,  ä-  33. 

-fahamu,  gebenfen  (einer  <Sad)e).  -sab.au,   bergeffen   (einer  ©adje). 

-ngojea,  Ijarren  Qb§.).  -ona,  mafjmerjtnen  (einer  <&aü)t). 

-dbibaki,  fpotten  (jb§.).  -kumbuka,   fidj   erinnern  (einer 

-taka,  bebürfen  (einer  <Sad)e).  ©acfye). 

-tamanni,  begehren  (einer  &ad)t).  -kosa,  entbehren,  ermangeln  (einer 

-burumia,  fefonen  (jb§.).  ©adje). 

üftur  ücrmtttclft  Umfdjreioung  fönnen  beityiel§meife  fol* 
genbe  Serben  toiebergeben  toerben.  2)te  ßonftruftton  ritztet 
fidj  natürlich  im  einzelnen  $aUt  nadj  ber  etgentlicrjen  29e= 
beutung  ber  Umfdjreibung : 

en traten  (fönnen),  kujizuia  na  kitu,  kujitenga  na  kitu,  ku- 
tokuwa  na  lazima  na  kitu.     %&)   fann  beffen  ent= 
raten:  sina  lazima  nacbo  kitu  hiki. 
lachen  (einer  <5acfje);  iäj  tadtje  feiner  ©rofjungen,  utisho  wake 

si  kitu  kwangu. 
fpotten  (imb§.),  auefj:  kumfanyizia  mtu  dkihaka. 
ad)ten,  3.  33.  er  acfjtete  ber  ©efufjr  nidjt,  bakwona  khofu  kba- 
tari  ijapokuwa  nyingi  =  er  füllte  feine  §urcf)t,  ob= 
mofjl  bie  ©efafjr  grofj  mar. 
bebürfen,  andj:  kuwa  na  lazima  na  kitu,  kuwa  na  baja  na 

kitu. 
begefjren,  audfj:  kufanya1  tamaa  ya  kitu,  kufanya1  pupa  ya 

(ober  na)  kitu. 
genießen:  kufurabi  na  kitu,  kufurahiwa  na  kitu,  kuwa  na 
furaha  na  kitu,  kuwa  na  faida  na  kitu. 

44.  2tud)  Slbüerbten  fönnen  fuoftantioiert  toerben  unb 
bann  in  ben  ©enitiö  treten  (bergt.  -I,  §  278). 

45.  Ser  ©enitib  folgt  in  ber  Siegel  unmittelbar  auf 
baZ  regterenbe  SBort;  bod)  treten  mitunter  einzelne  SBörter 
(tote  25ofatibe,  befi^anjetgenbe  ^ürtoörter  u.  bergl.)  ba= 
ätntfdjen,  3.  23. 

Ule  wali  uliomwekewa  wa  Jana  =  jener  3foi§  bon  geftern, 

ber  bei  «Seite  geftettt  mar. 
Ni  inboni  yake  ya  jicho  =,,er  ift  fein  Augapfel. 
Sina  amri  mimi  ya  kukaa  kwako  =  id)  fjabe  feinen  Auftrag 

bei  bir  %u  bleiben. 
Mweleza   khabari  yako  ya  kutaka  mke    =    erfläre  ü)m 

beine  Sage,  fjeiraten  -m  motten. 
Njia  i  wapi  ya  kwingilia  ndani  =   mo   ift  ber  2Beg  be§ 

Eintretens? 


1  Ober  kuwa  na. 
©uaf)ili  $onb.=©rajmnattf.  17 


258  ßettion  34. 

Maneno  yamekuwa  mengi   ya  watu  =   ba§  ©erebe  ber 

Seute,  ift  biet  geworben. 
Saa  saba  ikipiga  ya  usiku  =  menn  e§  fieben  Wjr  nad)t§ 

ffpgt. 
Nipe  maana,  waziri,   ya  mafungu  manne  haya    =    gieb 

mir  bie  Deutung,  SBefier,  biefer  biet  Seile. 
Haina  dawa  moja  ya  ulimwenguni  =  e§  giebt  feine  5lrje= 

nei  ber  SBelt. 

Sagegen  barf  bie  ©enitiölpartifet  nie  oon  bem  fotgen= 
ben  dornen  gelrennt  roerben. 

46.  $n  getotffen  fällen  bleibt  bo§  regierenbe  ^>aubt= 
roort  geroöynlidj  fort,  befonber§  bie  SBörter  kitu,  jambo, 
manibo,  neno,  mtu,  mahali,  ober  audj  einige  anbere,  3:  33. 

Sina  la  kunena  ==  sina  neno  la  kunena,   td)   fiabe  nid)t§ 
,    8"  fagen. 
Kukwonya  (kitu)  cha  sirri  na  (kitu)  cha  dhahiri  =  um 

bir  bo§  Verborgene  unb  ba§  Offenbare  j$u  geigen. 
Hawajui  (neno)  la  kumjibu   =    fie  ttuffen   ibm  nid)t§  ju 

antworten. 
(Kitu)  cha  kula  (gemötmlid)  in  einem  SBorte  gefdjrieben)  = 

etma§  %u  effen,  ©peife. 
(Mahali)  pa  koga  =  Sßabeblatj. 
(Mahali)  pa  nabele  (geir>ör)nlid^  pambele  gefdjrieben)  •=  ber 

Ort  ber  Sßorberfeite,  bie  $?ront. 
Sijui  (mambo)  ya  muungu,  id)  meifj  nid)t§  Oon  ©Ott. 
Wewe  (mtu)  wa  kati,  bu,  ber  mittlere. 
Tule  (mtu)  wa  tatu,  jener  brüte. 
(Mtu)  wa  kuchukuliwa  ni  huyu  bwana  wetu,  ber  2Jtann, 

ber  getragen  merben  mufj  (mörtlid):  be§  ©etragenroerben§) 

ift  biefer  unfer  iperr. 

hierher  gefrören  aud)  ya  kwanza  it.,  erften§;  ya  kwamba, 
ya  kunena  (nadj  einem  Serbum  be§  ©agen§),  bafj;  ya  nini, 
loo^u? 

(Seltenere  23eift)iete  ftnb: 

Akauza  (nyama)  ya  mbuzi,  er  berfaufte  3tcgertf(eifd£). 
Niponye  (jambo?)  lajua,  nikuponye  la  mvua,  errette  mid) 
bor  ber  Sonne,  bamit  id)  bid)  bor  bem  Stegen  rette.1 

47.  ®er  Siegel  nadj  bleibt  ba%  regierenbe  £Jauptmort 
fort,  roenn  e§  in  bemfetben  @a|e  bereits  einmal  borfam. 
Sm  ©eutfdjen  erfe^en  mir  e§  in  biefem  $atte  weift  burdj  „ber= 


1  Slutfi  bie  ^Prätoofttion  kwa  ift  nidjt§  aU  eine  ©enitit>bartiM, 
abhängig  öon  bem  beratteten  unb  ju  ergänsenben  kuntu  =  mahali. 


3ur  ©tjntaj  be§  Qaupttooxtei.    ftafuSld&re.  259 

ienige"  ober  „ber";  im  ©uarjili  fielet  fetten  ein  2)emonftratib= 
Pronomen,  3.  23. 

Rafiki  zake  yeye  wala  (rafiki)  wa   babaye,   (Weber)   feine 

grcunbe  nodj  bie  feines  93arer§. 
Akajua  kazi  ile  ya  kofia  ni  (kazi)  ya  bwana  wake,  unb 

er    tnerfte,    ba|   bie   Arbeit    ber   9Jiü|e    biejenige   feine§ 

Jperrn  war. 
Na  miti  yake  (miti)  ya  uudi,  unb  feine  (be§  3^te§)  Sßfoften 

toaren  (Sßfoften)  üon  Snoetyolj. 
Manenoye  yamekuwa  (maneno)  ya  uwongo,   feine  SCßorte 

finb  (SBorte)  ber  £üge. 
Kama  kbofu  yako   (kbofu)   ya  kufa,    tnenn    beine  $urdjt 

(eine  $urd)t)  t>or  bem  Stöbe  ift. 

48.  Umgeferjrt  toerben  mtu,  kitu,  neno,  jambo  hinter 
ber  ©enitibpariifet  mitunter  fortgelaffen,  befonber§  bor  fol= 
genbem  DMatibbronomen,  3.  23. 

Hali  ya  (watu)  waliomo  katika  mji,   ber  ,3uftanb   berer, 
bie  in  ber  ©tobt  finb. 

49.  (Statt  ber  ©enittbbartifet  lann  audj  bo§  6efitjan= 
3eigenbe  $ürtoort  ber  brüten  ^erfon  eintreten,  3.  23. 

Bwana  wake  paa1  =  bwana  wa  paa,  ber  §err  ber  ©ajefle. 
Mamaye  sultani   =   mama  wa    sultani,    bie  9Jiutter    be§ 

@ultan§. 
Babaye  mchumba  wake    =    baba  wa   mcbumba    wake, 

ber  S3oter  feiner  ©eüebten. 

50.  S5er  ©enitib  ift  enttoeber  fubjefttb  (b.  fj.  er  ift 
ba§  logifdje  Subjeft  31t  bem  im  regterenben  Söorte  liegenben 
begriffe)  ober  objeftib  (b.  f).  er  ift  beffen  logif$e§  06= 
je!t),  3.  23. 

Subieftiö:  mapendo  ya  wazee,  bie  Siebe  ber  GSltem  (benn: 

bie  (altern  lieben). 
Ob  je!  üb:    khofu   ya  muungu,    bie  §urd)t  ©otte§  (benn: 

mir  fürdjten  ©Ott); 
Stnmert  2)er  ©enitib  be§  ©uafjili,  befonber§  ber  objeftibe, 
tcmn  im  Seutfdjen  nidjt  immer  burdj  einen  ©enitib  toiebergcgeben 
toerben;  häufig  ift  eine  Umfdjreibung  bermittelft  einer  Spräbofition, 
roie  ju,  gegen,  an,  für,  naclj,  in,  öor  u.  f.  tr>.  nottoenbig,  3.35. 
njia  ya  Bagamoyo,  ber  2Beg  uadj  33agamot)o;  sahani  moja  ya  baba, 
eine  ©djüffet  ift  für  ben  äktter  u.  f.  to. 

51.  ®er  ©enitib  ift  enttoeber  attributio,  3.  23.  bus- 
tani  ya  sultani,  ber  ©arten  be§  Sultans  —  ober  bräbt= 

1  äBörtliäj:  iljr  §err,  bie  ©asette,  Slljnlitfj  im  butgären 
SDeutfdjen:  ber  ©ajette  iljr  §err. 

17* 


260  ßefitoit  34. 

!atiö,  3.  SB.  ya  nini  mapesa  hayo,  toeffen  ift  jeneg  ©elb? 
(SSergl.  aud)  bie  SSeiftriele  j$u  §  53.) 

52.  2)er  ©enitiö  fann  beseicbnen: 

a)  bie  ?ßerfon  ober  ©adje,  ber  ettea§  gehört  ober  sufommt 
(©enitiö  be§  29efi£er§.    §  53); 

b)  bie  $erfon,  toelcfje  ettoct§  fieröorbringt  ober  öerurfad)t 
(©enttiö  be§  Ur&eber3.    §  54); 

c)  bie  ©adje,  burdj  toeldie  etmag  öeranlafjt  ober  öerttr= 
fad)t  toirb  (©enitiö  ber  Serantaffung  unb  ber 
Urfadje.    §  55); 

d)  eine  (Sigenfdjaft,  treibe  eine  ^erfon  ober  ©adje  befi^t 
(©enitiö  ber  @t genf c^af t.     §  56); 

e)  ben  Btoecf,  bent  eine  *J)erfon  ober  ©adje  bient  (©eni= 
tiö  be§  Blechs.     §  57); 

f)  ben  ©toff,  ou§  bem  ettoa§  Befielt  ober  öerfertigt  ift 
(©enitiö  be§  ©toffeS.    §  58); 

g)  ben  2Bert,  ben  ettoa§  fyat,  ober  ba§  9ftaf3,  mit  bem 
e§  gemeffen  mirb  (©enitiö  be§2Berte§  ober  SttafjeS. 
§  59); 

h)Nbe§  SnljaftS,  mit  bem  ettoaS  erfüllt  ift  (©enitiö  be§ 

3nBatt§.    §  60); 
i)  ba$  ©an^e,  öon  bem  ber  burdj  ba$  regierenbe  SBort 

au§gebrüäte  23egriff  ein  Seit  ift  (©enitiö  ber  £ei= 

lung.    §  61); 
k)  eine  nähere  23eftimmung  be§  im  0tegen§  tiegenben  33e= 

griffe  (©enitiö  ber  Erläuterung.    §  62); 
1)  eine  Ergänzung  nadj  öräöofitionalen  2Iu§brücfen  (©e= 

nitiö  nadj  öräöofitionalen  StuSbrücfen.    §  63); 
m)  bie  5}3erfon  ober  ©adje,  auf  toeldje  bie  im  regierenben 

dornen  bezeichnete  ^anbtung  q!§  auf  ibr  ß&jeft  über= 

gei|t  (©enitiö  ber  DbjeltSergän^ung.    §  64); 
n)  einen  engern  Bufammenfjang  gtüifd^en  gmei  ©ubfiantiöen, 

beren  gtoeiteS  im  ßofatiö  fte|t  ober  mit  einer  $räöo= 

fition  öerbunbenift  (©enitiö  ber  SSerbinbung.  §65). 

53.  SDer  ©enitiö  be§  23efi£er§,  3.  23. 
Moyo  wa  kima,  bct§  §erg  beä  Riffen. 
Nyumba  wa  Muhindi,  ba§  §au§  be§  Snber§. 
Akapaka  sahani  t'atu,  saliani  moja  ya  mumewe,  sahani 

moja  ya  mtoto  wa  mumewe  na  sahani  moja  ya 
mwanawe,  unb  fie  trug  brei  Setter  auf,  einen  für  irjren 
9ttann,  einen  für  ba§  $inb  ü)re§  2Jcanne§  (i^re  ©tiefe 
tödjter)  unb  einen  für  ibr  $inb. 


3ut  ©lmtas  be§  §aufcttoorte§.    ®afu§lef)re.  261 

Ngozi  ya  simba,  ba^  gell  be§  Sömen. 

Nuru  ya  ujana,  bie  931üte  (mörtlid):  ba§  2id)t)  ber  ^ugenb. 

Mizizi  ya  mti  huu,  bie  SBurjeln  biefe§  93aume§. 

Amri  ni  ya  sultani,  bie  SSerfügung  r)at  ber  Sultan. 
Stnmer!.  ^räbtlattö  gebraust  (in  SSerbinbung  mit  kuwa) 
bient  btefer  ©enitiö  jutn  2tu§brucf  be§  beutfdjen  3ettroortä  „gepren", 
3.  S.  shamba  hiJi  la  nani,  toem  gehört  biefe  ©djamba  ?  «Statt  beffett 
gebraust  man  audj)  eine  llmfdjreibung  mit  mali  ober  mwenyi 
(rnwenyewe):  mwenyi  shamba  hili  nani?  ober  shamba  hili  mali 
ya  nani? 

54.  3)er  ©entttt)  be§  Urhebers,  3.  23. 
Shauri  ya  baba  yako,  ber  3ftat  betne§  93ater§. 

Kosa  la  ndugu  yangu,  ein  Sßerfetjen  meine§  23ruber§. 

Wizi  wa  mtumwa,  ber  ©iebftaljf  be§  ©Hauen. 

Maneno  ya  watu,  ba§  ©erebe  ber  Seute. 

Akajua  kazi  ile  ya  kofia  ni  ya  bwana  wake,   unb  er  er= 

fannte,  bafj  bie  Arbeit  ber  9Kü|e  üon  feinem  §errn  tjer= 

rührte. 

55.  2)er  ©entttb  ber  2)eranlaffung  unb  ber  Ur= 
fadje,  3.  23. 

Maumivu  ya  kidonda,  bie  (Sdjmerjen  ber  SBunbe. 
Mwisho  wa  maneno  yako   atakasirika,   ber  (Erfolg  betner 
2Borte  mirb  fein,  bafj  er  ärgerlid)  mirb. 

56.  £)er  ©entttb  ber  (Stgenfdjaft.  S)er  ©enitto 
ber  (Sigenfdjaft  erfefct  ein  Slbjeftiö  unb  läjjt  fid)  in  ber  Siegel 
burd)  ein  foldjcs  überfein,  3.  23. 

Maneno  ya  uwongo,  =  Sßorte  ber  Süge  ==  2öorte,  meldte 

Süge  finb  =  tügnerifdje  2Borte. 
Mambo  ya  miujiza,  ®inge  ber  SBunber  =  Singe,   toeldje 

SBunber  finb  =  rounberbare  ©inge. 
Si  jambo  la  kupatikana,  ba§  ift  feine  @üd)e  beä  ®rpltlid)= 

fein§  =  leine  <&aü)t,  bie  man  f)abm  rann. 

23efonber§  rjäuftg  ift  ber  fubftcmttoierte  ^nftmtib  int 
©enitiö  ber  (Sigenfdjaft,  3.  23. 

Maneno  ya  kukasiri,    2Borte   be§    3trgern§  ==  beleibigenbe 

2Borte. 
Paa  huyu  si  wa  kutendwa  mabaya  =  biefe  ©ajelle  ift 
feine  be§  ^JJifjfjanbeltroerbenS  =  bie  mifjbanbett  föerben  barf . 
Yeye  si  mtu  wa  kukufanyizia  dhihaka  ==  er  ift  fein 
9Jiann  be§  £>id)üerf|)otten§  =  ber  fo  geartet  märe,  bafj 
er  bid)  üerfüottete. 1 


1  Serartige  ©enitiöe  muffen,  mie  tjier,  bei  ber  Überfettung  oft 
burdj  Iftclattüfä^e  aufgelöft  toerben. 


262  Seition  34. 

Mtu  wa  kwomba,  ein  SSettler. 

Mtu  wa  kwenda  kazini,  ein  ÜJJlann,  ber  gur  Arbeit  getjt1, 

ein  Arbeiter. 
Mchele  wa  kutosha,  9?ei§  be§  ©enügen§  =  genug  9iei§. 

hierher  finb  audj  bie  OrbnungSjafolen  unb  bie  ©e= 
nitiba  fubftanttt)tf(f)  gebrauster  21b  ber  bie  n  3U  rennen  (bergt.  I, 
§§  156  unb  278). 

57.  ®er  ©enitib  be§  3ioeife§  unb  ber  $8eftimmu.g, 
3-  33. 

Maji  ya  kunywa,  3B  off  er  jutn  Strinfen,  £rinftoaffer. 
Sina  (neno)  la  kunena,  icf)  f)abe  fein  SBort  §u  fügen. 
Mahali  pa  kulala,  ein  tyla%  3 um  Sdjlafen. 
Taji  ya  kuvaa,  eine  $rone  3 um  $uffe|en. 
Mashairi  ya  kumsifu,  %yfe  ju  feinem  8obe. 

Slnmert  1.  Chakula  (Steife)  ift  entftanben  ou§  (kitu)  cha 
kula,  eitoa§  gum  (Sffen,  gehört  dfo  autf)  fyitxfyx.  Stucb,  ya  nini, 
tt)03U?  ift  ©enitib  be§  3mecfe§. 

2lnmeri  2.  ®er  ©enitib  be§  3toedeä  toirb  meift  öon  3Mtni= 
üben  gebübet;  ber  Sßerbalftamm  nimmt  babei  tjäufig  bie  objeftibe 
gorm  an  (bergt.  I,  §  181). 

Slnmerf.  3.  9ftan  fagt:  akampa  maji  ya  kunawa  unb. maji 
kunawa.  $m  sroeiten  ^atte  ift  kunäwa  reiner  ^nfmitib  beä  S^ecteS 
=  „um  äu  roafcijen". 

58.  3)er  ©enitib  be§  Stoffes,  3.  33. 

Seruji  ya  dhahabu,   ein  Sattel  öon  ©olb,  golbener  Sattel. 
Na  miti  ile  majani  yake  ya  lulu,   unb  bie  33Iätter  biefer 

93äume  waren  Don  perlen. 
Na  miti  yake  ya   uudi,    unb   feine   (be§    3elte§)  Sßfoften 

toaren  öon  SHoetjoIj. 
Matandiko  ya  dhahabu,  ©efctjirr  öon  ©olb. 

Mitunter  toirb  ftatt  btefe§  @enitib§  bie  2lbbofition  ge= 
toäfitt,  ober  im  5J}räbi?atib  ber  üftominatib,  3. 58. 

Nguo  hariri,  $eug,  Seibe  =  $eug  öon  Seibe,  feibeue§  3eug. 
Khema  yake  hariri,   fein  3elt  ift  Seibe  =  ift  öon  Seibe. 

59.  ©er  ©enitib  be§  2Berte§  ober  9Jla£e§,  3.  33. 
%  Mudda  wa  kitambo,  ber  Zeitraum  eine§  2ßeilc(jen§. 

Mudda  wa  miezi  mingi,  ein  Zeitraum  öjejer  gftonate. 
Kito  cha  thamani,  ein  Sutoet  öon  Söert. 
Sodj  fugt  man  3.  35.  lieber:   utepe  urefu   wake  mi- 
kono  miwili,  ein  33anb  bon  ätoei  ßtlen  ßänge. 


1  2).  b,.  nicbt  je£t,   fonbern  uberbauöt;    ein   2Kann,   ju  beffen 
toefentlieben  ©tgenfcbaften  e§  gehört,  jur  Arbeit  ju  geben,  ein  Arbeiter. 


3ur  Srjntar,  be§  ^ctupttoortes.    $afu§Iel)re.  263 

60.  ®er  ©entttö  be§  3nrjalt§,  3-33. 
Kikombe  cha  kahawa,  eine  Stoffe  Kaffee. 
Bakhsha  ya  nguo,  ein  23ünbel  3eug. 

Sahani  mbili  zile  za  wali  mwema,   jene  Beiben  Steuer  ent= 

t)ielten  guten  9iei§. 
Vyuo  vya  dawa,  33iicb,er,  bie  ^eneien  entgolten,   rrtebt3t= 

nifcrje  SBüd^cr. 
Bilauri  ya  maji,  ein  ©la§  SBaffer. 
Mzigo  wa  masa^igo,  eine  Saft  ^tö^t. 
Gora  kumi  za  merikani,  je^n  ©tüd  9fterifani  u.  f.  to. 

61.  Ser  ©entttö  ber  Teilung,  3.  35. 
Sehemu  ya  urithi,  ein  Steil  ber  (Srbfdjaft. 
Idadi  ya  watu,  eine  5Jn§af)I  bon  Seuten. 
Wingi  wa  watu,  eine  9ftenge  Seute. 

Baadhi  ya  askari  (ein  Steil  öon  =)  einige  ©olbaten. 

62.  ®er  ©enitio  ber  (Erläuterung  ift  befonber§  in 
5toet  Ratten  beliebt,  einmal  um  ben  3n$alt  eine§  23e= 
griffcS  anzugeben  bep.  ju  erläutern  („toorin  er  befielt"), 
ober  einen  allgemeineren  begriff  auf  eine  befummle 
©tobäre  etnäufdjränfen,  3.  23. 

Kazi  yangu  ya  kupika  vyakula,  meine  Arbeit  (befielt  borin) 

(Jffen  gu  lochen. 
Mweleza  khabari  yako  ya  kutaka  mke,   erfläre  ü)m  beine 

Sage  (bie  barin  befteljt),  bafs  bu  heiraten  tmttfi. 
Nipe  maana,  waziri,  ya  mafungu  manne  haya,  gieb  mir, 

SBefier,  bie  Erläuterung  ber  üier  Steile. 
Sina  idhini  ya  kukaa  siku  mbili.   ict)    Ijabe   nierjt  bie  (Sr= 

laubni§  (bie  barin  befielt),  jtpei  Stage  §u  bleiben. 
Wakati  wa  kurudi,  bie  ßtit  ber  3äidfel)r. 

Unb  fo  ftet§,  toenn  im  SDeütfdjert  ein  ^nfinitio  mit  „gu" 
einem  Ijmutottoort  gur  Erläuterung  beigefügt  ift,  tote:  bie 
Slbfidjt  gu  fommen  (nia  ya  kuja),  ber  (Sntftfjlufj  abgreifen 
(kusudi  ya  kwondoka),  bie  2Irt  ftcfj  beliebt  ^u  machen  (njia 
ya  kupendeza),    bie  $unft  3U  malen   (kazi   ya   kwandika 

sajaamu)  u.  f.  m. 

(Stgentlidj  ift  biefer  ©enittö  eine  befonbere  2lrt  be§  ob= 
jeftiöen,  unter  §  64  bejubelten  ©enitiö§. 

63.  S)er  ©entttö  natf)  öräöoftttonalen  3lu§= 
brütfen.     2Jergl.  barüber  I,  §  262. 

64.  Ser  ©entttö  ber  DbjeftSergängung,  3.  23. 
Mcbayi  wa  muungu,  einer,  ber  ©ott  fürchtet. 

Una  chofu  ya  nini,  moüor  fürdjteft  bu  biet)? 


264  Seftion  33. 

Chofu  ya  kufa,  $urdjt  bor  bem  3£obe. 

P'endo  za  kwetu,  Siebe  3 um  33ctterlanbe. 

Maclrakio  ya  Waarabu,  §aJ3  gegen  bie  Araber  u.  f.  m. 

65.  ©enttio  her  SSerbinbung.  SStrö  ein  ©ubftan= 
tio  burd)  ein  anbere§  im  Öofatib  ober  mit  einer  *J}rätoofition 
nä^er  beftimmi,  fo  tritt  getoölmlidj  bie  ©enitibbartitel  gnüfdjen 
beibe,  g.  23. 

Njia  k'uu  ya  katika  ule  mji,    bie  Jpaufctftrafje   in   jener 

©tobt.     '  * 
Haina  dawa  moja    ya    ulimwenguni    asiyoijua,   e§    giebt 

feine  ^Irjenei  in  ber  SCßelt,  bie  er  nidjt  fennt. 

66.  9ludj  gange  @ä|e  !önnen,  in  ben  ©enittb  ge= 
(teilt,  öon  einem  |>auöttoort  (begto.  einem  fcräfcofitionelten 
2lu§brutf)  abhängig  gemalt  werben.  ®a§  23erbum 
tritt  habet  in  ben  ^nftnitio,  ba§  ©ubjeft  (bor  ober 
nodj  häufiger  hinter  ba§  SBerbum  tretenb)  in  ben  2Hfufa= 
ttö,  %.  33/ 

Siku  ya  kwenda  mwanangu,    am  %üQt,    mo  mein  <5ob,n 

fortgebt.1 
Baada  ya  kwisha  msiba,  nad)bem  bie  Trauer  tiorüber  mar. 
Mädäm  ya  kufika  huku  wewe,  ba  bu  Ijierljer  genommen  bift. 

c)  Vom  ®ebvauty  bes  ©bjeftefafu*  (Datit)  unb  ^(ffufatit?). 

SBe^etc^net  ber  üftomtnatb  auSfcbliefjtidj  bie  Regierung 
eine§  Körnens  al§  ©ubjelt  auf  ein  SSerbum,  fo  bient  ber 
Dbjeft§fafu§  im  ©uatjilt  gum2lu§brucf  aller  übrigen 
Regierungen  gnnfdjen  dornen  unb  SSerbum.  Serfelbe 
l)at  alfo  ertjeblid)  roeitergretfenbe  $unfttonen  al§  ber  beutfdje 
Slffujatiö.  (£r  öertriit  öielmeb,r  audj  btn  beutfdjen  ®attö 
unb  ben  ©enitib,  fotoeii  b.tefe  öon  Seittoörtern  ab= 
gängig  finb2,  begeidmet  aber  aud)  oiele  allgemeine  23e= 
gtefjungen,  bie  im  ©eutfdjen  burdj  *J}rätoofittonen  tote 
gu,  nadj  (=  Ijm),  an,  für,  gegen  u.  f.  tt>.  ober  burdj 
^Beübungen  toie  „gu  ©unften  öon,  gum  ©djaben  öon, 
gum  3^ad)tetle  Oon,  mit  Regierung  auf,  im  £tnbltd; 
auf"  unb  äljnlidje  au§gebrüdt  werben. 

67.  £>er  O&ieftSfafuS  fteljt  gunädjft,  toie  im  ©eutfdjen, 
auf  bie  $ragc  toen  ober  toa§?,  um  ben  ©egenftanb  gu  be= 

1  SDafür  aucf)  eoenfo  gut:  siku  anapokwenda  ober  aendapo 
ober  anayokwenda  ober  aendayo  mwanangu. 

2  Unb  nidjt  ettoa  im  einaelnen  gälte  bitrc^  ^räpofittonen  um= 
fc^rieoen  toerben. 


3ur  ©gntaj  beä  ^aupttoorteg.    ßafu§Ief)te.  265 

getanen,  ber  bou  her  Strjätigfeit  be§  23erbum§  unmittelbar 
betroffen  roirb.  ®er  DojeftSfafuS  Reifet  in  biefem  fjattc  ba§ 
nähere  Dbjeft  ober  fd)led)trjin  ba$  OBjelt,  3.  23. 

Akachinja  mbuzi  nibili,  unb  er  fdjfadjtete  jiüei  Riegen. 

Set  ber  Sernmnblung  in  bie  baffibe  Äonftruftion 
roirb  ba§  nähere  £)&jeft  3um  (SubjeÜ: 

Mbuzi  mbili  wakachinjwa  naye,  unb  §ft)ei  3iegw  mürben 
üon  ü)m  gefdjfadjtet. 

68.  $m  S)eutfc6en  fteljt  ba§  nähere  DBjeft  getoöljnudj 
im  TOufatiü,  3.  !£.  aud)  im  SDatib  (id)  nü^e  bir)  ober 
im  ©enitib  (gebeufe  ber  3trmen). 

Sfcidjt  immer  entfpridjt  nun  aber  einem  beutfdjen  3eit= 
roort  im  ©uarjili  ein  einfaches  Serbum,  ba§  biefelbe  23ebeu= 
tung  ftat.  ^n  öieten  Ratten  mufj  ber  Segriff  be§  beutfcEjen 
3eitroorte§  bei  ber  Söiebergabe  im  ©uarjiti  bietmerjr  um= 
fcfjrieben  »erben,  3.  23.  cttoaS  begejj.ren  =  kufanya  pupa 
ya  kitu.  • 

3m  folgeuben  ttürb  ba§  erftere  borauSgefetjt,  b.  1).  roerben 
nur  folcbe  einfache  Serben  beiber  ©brad)e  betrautet,  bte 
rjinfidjtlidj  ber  Sebeutung  übereinftimmen. 

SJcit  biefer  (Sinfdjranfung  ift  e3  gu  öerfiefjen,  toenn  mir 
jagen,  bafj  bie  ben  beutfdjen  3eitlt)örtern,  bie  ben  $IHü- 
fatiö  regieren,  entfbred)enben  Serba  im  ©uarjili  getoörjnüdj 
bie  gleidje  ^onftruftion  Ijaben,  3.  23. 

Nitajenga  nyumba,  idj  tterbe  ein  §au§  bauen. 

SJcüffen  beutfdje  tranfitibe  3eittoörter  im  ©uaJjtlt  burdj 
ttmfcbreibung  roiebergegeben  roerben,  fo  änbert  fidj  natürltd) 
bie  Äonftruftiott.  3#an  fagt  3.  23.  im  ©eutfdjen:  $dj  fürchte 
ben  £ob(5tuufatib)  ntdjt;  aber  im  «Suarjili:  Sina  khofu  ya 
kufa,  roobei  kufa  im  ©enitiö  fteljt,  toetl  e§  öon  einem  @ub= 
ftontib  abfängt.  SBürbe  man  benfetben  <5atj  mit  bem  2$er= 
bum  kwogopa  au§brütfen,  fo  toürbe  er  genau  roie  im 
Seutfdjen  !onftruiert  toerben:  siogopi  kufa. 

@ine  2trtäQr)t  23erba,  bie  im  ©eutfdjett  mit  ben  ©eni= 
tib  berbunben  toerben,  finb  bereits  in  §  43  aufgeführt;  fo= 
toeit  fie  im  ©uarjili  burdj  einfädle  3eittoörter  bertreten 
loerben,  regieren  letztere  ben  21ft'ufatiö,  3.  23. 

$dj  entfinne  tmdj  feines  25ater§  =  namfahamu  babaye. 

Seutfdje  Seittoörter,  bie  ba§  Dbfeft  im  Satib  3U  fidj 
nehmen,  regieren  im  ©uatjüi  ben  TOufattb.  |>ierrjer  ge= 
Ijören  3.  23."  bie  folgeuben,  oiel  gebrauchten  3eittoörter: 


266  Seitton  34. 

-amuru,  befehlen,  -tosha,  genügen, 

-faa,  nüfeen.  -tii,  -sikiza,  gefyordjen. 

-jibu,  antmorten.  -kuta,  begegnen, 

-sayidia,  Reifen,  beiftefjen.  -tumikia,  bienen. 

-pata,  tt>iberfar)ren.  -tisha,  -ogofya,  brofyen. 

-shukuru,  banlen  ((Sott).  -dhurru,  fcfyaben. 

-sifu,  -bembeleza,  fdjtneidjeln.  -nasihi,  -shauri,  roten, 

-to-ogopa,  trofeen.  -elea,  einleuchten, 

-konyeza,  minien.  -pendeza,  gefallen, 

-fuata,  folgen.  -sikiliza,  gu^ören. 

69.  SBtele  2Serba  formen  im  Suarjüi  fomorjt  tranftttt» 
afs  cmd)  tntranfittb  fein,  3.  23. 

Akacheka  akamwambia,  unb  er  lachte  (intranf.)  unb  fprad) 

aber:  Wakamcheka  yule  mtu,  unb  fie  öerladjten  (tranf.)  jenen 

5mann. 
Akatoka  mjini,    unb    er  ging  f)erau§  (intranf.)  au§  ber 

©tobt; 
aber:  Anatoka  damu,  er  berliert  33Iut; 
ober:  Na  machozi  humtoka,   unb  frönen  pflegten  tr)m  gu  ent= 

ftrömen  (tranf.). 
Wasema  polepole  mno,  bu  fjmdjft  (intranf.)  ju  leife. 
aber:  Wasema  kiarabu,  fpridjft  (tranf.)  bu  arabifdj'? 
über:  Baadhi  ya  watu  wanamsema,    amba  huyu   maskini   ana 

wazimu,   manche   fagten   oon   iljm:    „biefer  $rme   ift 

öerrücft". 

70.  ^ntranftttöe  3eittt>brter  merben  tjäufig  tranftttb 
bittet)  bie  Anfügung  ber  objefttben  (£nbung  (bergt.  I, 
§  41  ff.).  S)od)  berfäljrt  bie  ©brad)e  Sterin  oft  ganj  rött(!ür= 
Itd).  Sttan  fagt  3.  23.  ftatt  be§  in  §  69  erroärjnten  kumcheka 
mtu  cmd)  (mit  objeftiber  fönbimg)  kumchekea  mtu.  (Einige 
ber  rjäufigften  SBetfptete  finb: 

(-amba1,  fagen):  -ambia  mtu,  fm.  fagen. 

(-ela1,  ftar  fein):  -elea  mtu,  fm.  einleuchten. 

-tumika,  brauchbar,  nüfelid)  fein:   -tumikia  mtu,  jw.  nü|= 

lieb,  fein,  ü)m  bienen. 
-fanyika,  it)unlicr)  fein:  -fanyikia  mtu,  }tn.  gebeten, 
-lia,  meinen:  -lilia  kitu,  um  (ober  über,  megen)  ettt>.  meinen. 2 
-ja,  lommen:  -jia  mtu,  ju  im.  !ommen.3 
-enda,  getjen:  -endea  mtu,  ju  fm.  geb^en. 


1  -JUdjt  mefjr  geüräudjliö). 

2  3-  &•  Unalilia  nini,  um  toa§,  me§megen  teeinft  bu? 

3  SDlit  bot>t>eIter  objeftiüer  (Snbung  -jilia,  gu  jm.  toegen   einer 
6adje  fommen,  3.  Sä.  -wanijilia  nini,  toe§megen  fommft  bu  ju  mir? 


3ur  ©tjntoj  be§  §aupttt)orte§.    ÄafuSlefjre.  267 

pota,  öerloren  gefyen1:  -potea,  jm.  berloren  geljen1. 

-fa,  fterben:  -fia,  pn.  fterben. 

-pwa,  trotfen  merben:  -pwea,  pn.  trocfen  merben2. 

fika,  anlangen:  -fikia,  ettua§  erretten. 

-wa,  fein:  wia,  pn.  ober  für  }n.  fein. 

-ngoja,  märten:  -ngojea,  märten  auf3,  bemadjen. 

Snbeffen  tann  bei  t>telen  berartigen  Serben  aud)  bte 
©runbform  in  23erbinbung  mit  einet  ^räfcofition  gebraust 
roerben,  3.  23.  -enda  kwa  mtu,  31t  im.  geljen. 

71.  3ebe§  23erbum  (audj  ein  intranfitiüe§)  fann  fdjltefc 
ltdj  ein  bitefte§  Dbjeft  ^u  fid)  nehmen,  ba§  üon  betnfelben 
Stamme,  roie  ba§  SSerbum,  ober  Don  gleitet  23ebeutung, 
ift.  SDiefe  Äonftru!tton  roirb  figura  etymologica  genannt, 
(toergl.  I,  §  286),  3.  23. 

-adhibisha  adhabu  k'uu,  eine  grofje  (Strafe  ftrafen  =  ftrenge 

firafen. 
-lala  usingizi  wa  mchana,  einen  Stagfdjlaf  fcrjlafen  ==  einen 

ganjen  %aq,  fdjlafen. 
Wakampenda  yule  paa  mapenzi  yalio  bora,  nnb  fie  liebten 

jene  ©a^ette  eine  auf$erorbentlid)e  Siebe  =  liebten  fie  aufjer= 

orbentliti). 

72.  2Bir  rjaben  ben  OBjeftSfafuS  bisher  in  feiner  23er= 
toenbung  gum  ShtSbrud  be§  bireften  DbjeftS  (audj  bie 
figura  etymologica  gehört  rjierfjer)  betrachtet.  @r  roirb 
ober  aufjerbem  nodj  gebraucht: 

a)  q(§  2l})öofition  gu  einem  bireften  Objelt  (§  73). 

b)  als  aböerbiater  $afu§  u.  3.  roar: 

a)  3ur   23e3eidjnung   allgemeiner  aböerbiater    25er= 

iftltntffe  (§  74). 
ß)  3ur  23e3eicfmung  be§  £)rt§  (§  75). 

7)  sur  23e<$eid)nung  ber  3ett  (§  76). 

8)  gur  SBegetdmung  einer  Gnnfcfjränfung  (§  77). 

e)  bei  ben  Serben  ber  gülle  unb  be§  9flangel§  (§  78). 

c)  jur  23e3eidjnung  be§   ©uBjeftS   in  ber  Äonfttultion 
be§  SßfufatiöS  mit  bem  Snfinitto  (§  79). 


1  2>a  -pota  nidjt  mefjr  gebtäuc&Iidj  ift,  fo  totrb  -pötea  glet(^= 
geittg  auü)  al§  Sntranfitiöum  getrauet,  3.  2J.  kisu  changu  kime- 
potea,  mein  SDteffex  ift  öerloren  gegangen. 

2  3.  58.  eauti  imenipwea'  =  i(f)  bin  Reifer. 

3  $m  Seutftfien  finb  bte  entpprecfjenben  äkrba  freilich  jum 
großen  Seil  (ttne  erftdjtlidj)  intranfittü. 


268  Seitton  34. 

73.  (Sine  Slpfcofition  gum  OBjeftSfafuS  fterjt  in  bem= 
fetben  ^tte,  3.  23.  ninaniwona  mtu,  idj  fetje  irjn,  ben 
9Jtonh. 

74.  Sie  SSertoenbung  be§  DbjeftSfafuS  gum  2tu§brud: 
abberbtaler  SSertjältntffe  tft  bermtttelft  ber  figura  ety- 
niologica  ju  erflären.     «Statt  gu  fagen: 

Kukaa  makazi  ya  matanga,   ein  <Si|en  ber  Stauer1  fiijen 
=  in  Trauer  fitjen,  trauern 

fagt  man  unter  SBeglaffung  be§  übcrftüffigen  unb  leidet  ^u 
ergängenben  makazi  ya  tebigtidj:  kukaa  matanga. 
analog  finb  3.  SS.  51t  erflären: 

-la  karamu,  ein  ©l)renfeft  effen  =  ein  gefimabl  galten. 

-kaa  kitako,  einen  ^intern  (itjen  =  fid)  fefeen. 

-kaa  msiba,  eine  Trauer  fifeen  =  trauern2. 

-patana  mashauri,  fid)  rjinfidjtlicf)  feiner  3ßtäne  einigen. 

-zaliwa  tumbo  moja,  bon  einem  Seibe  geboren  fein3. 

Tufanyeje  mambo  haya,  löo§  füllen  tt)ir  unter  tiefen  ttm= 

ftänben  ttmn? 
Wakamkatakata  vipande  vidogo  vidogo,  unb  fie  jerrjadten 

ifyn  in  gang  f leine  @tüctti)en. 
Nikakaa  hali  hiyo  miaka  khamstashara,  unb  in  biefer  9trt 

tierbradjte  id)  50  Saljre. 
Wakasafiri  jeshi  k'uu,  unb  fie  reiften  mit  großem  ©efolge. 
Nimekaa  kukumbuka,  id)  fafj  im  ©ebanfen  an  bid). 
Akapiga  mwango  konde,  er  fd)Iug  (an)  bie  Xpr  mit  ber 

Sauft.4 
Akampiga  makucha,  er  fd)Iug  ir)n  mit  ben  flauen. 

$m  legten  SBeifyiele  !ann  e§  übrigens  ebenfogut  kwa 
makucha  beiden,  toa§  überhaupt  ftatt  be§  ObjeftSfafuS  tu 
biefem  $aUt  häufig  eintritt. 

SCftan  bergleicfie  übrigens  auct)  bie  grofee  3afit  öon 
Setfoteten,  bie  im  SlapUd  über  bie  3tböerbien  (I,  §  280 ff.) 
aufgeführt  finb. 

STudj  (ginsi)  -vyo-  (tote,  @.  159,  h,  2)  ift  a(§  abberbtaler 
£)bje!t§lafu§  gu  erflären  (=  in  toctcfjer  Sßetfe). 

75.  ©ine  Unterart  biefe§  abberbialen  ©ebrauc&S  be§ 
£)bjeft§fafu§  tft  bie  SSertoenbttng  be§fetben  gur  SBe-jeidjnung 
be§  £)rte§  (auf  bie  Otogen  roo,  tootjin  unb  toorjer?),  3.  23. 


1  Ser  ©enitib  ift  aU  ©enitit>  ber  Gstgenfcbaft  aufraffen. 

2  Um  feine  9Jluttet  =  wa  mamaye. 

3  ©etoäfjltet  2Iu§brucf  für:  ©efdjtoifter  fein. 

4  Unb  fo  häufig  bei  kupiga.    IBergt.  bie  trafen  in  Seit.  37. 


3ur  S^ntoj  be§  §aut>ttoorte§.    Äafuäteljre.  269 

Yule  Hasibu  amekaa  mahali  pekeyake,  §afibu  f)Qtte  fid) 

altem  an  eine  ©teile  gefegt. 
Akakaa  njia  ya  Mnazimoja,  unb  er  toobnte  auf  bem  üffieqe 

nad)  2R. 
Wakakaa  mashamba,  unb  fie  toobnten  auf  ib,ren  ^flanjungen 

(=  auf  bem  Sanbe). 
Kisimani  alipotupwa  yule  paa,  im  33runnen,   tootjtn  bie 

©a§ette  getoorfen  toorben  mar. 

2Inmerf.  Sodj  befctjränft  fid)  biefer  ©ebraudj  auf  ©igen* 
namen,  bie  SCßörter  mahali,  pahali  unb  einige  allgemeine  £)rt§fie= 
Seidmungen  tote  kando,  ngambo,  njia,  fotoie  f  djliefjlidj  bie  Sßötter 
auf  fni. 

76.  2Iudj  pr  .93e3et(f)ttung  äettttdjer  23errjältniffe  tnirb 
ber  aboerbtale  DöjeftSfafuS  Oerroanbt  (auf  bie  fragen  wann 
unb  tote  lange?),  3.  25. 

Akakaa  mudda  wa  miezi  mingi,   unb   er   blieb  toäbrenb 

eine§  3eitraum§  bon  fed)§  9flonaten. 
Killa  siku  ali^okwenda1  katika  bustani,   an  jebem  Stage, 

an  toelcbem  er  in  ben  ©arten  ging. 
Usiku  utakaoingia  nyumbani,  in  ber  SJtädjt,  in  toeldjer  bu 

ba§  §au§  betreten  toirft. 
Kitambo  kidogo  nikaona,  in  einem  Sffieildjen  fat)  id)  .... 

77.  £)er  aboerbtale  ObjeJt§fafu§  bient  ferner  gut  23e= 
3etd)nung  einer  23efd)ränfung,  bie  an  einer  fonft  oll= 
gemein  gehaltenen  2lu§fage  borgenommen  totrb,  g.  23. 

Gissi  ulivyotakata  uso,  toie  rein  bu  btft,  t)infid)tlid)  beine§ 
2Inttrfee§. 

£>ter  totrb  burd)  bie  SBorte  gissi  ulivyotakata  gunäc^ft 
eitoa§  oon  ber  gangen  5ßerfon  au§gefagt,  ba§  aber  burd) 
ben  3ufa£  uso  roieber  eingefdjränft  totrb.    @§  tft   alfo  gu 
überfeinen:  Sßte  rein  betn  5lntlt^  tft! 
2lnbere  23etftotele  fittb: 

Huyu  ni  paa  umbo,  bie§  ift  eine  ©a^eHe  (aber  nur  mit 
Sejug  auf),  bie  ©eftalt,  bem  Sltufjern  nad)  ift  bie§  eine 
©adelte. 

23efonber§  häufig  tft  biefer  ©eoraud)  be§  DBjeStSfäfuS 
bei  kutoweza,  franf  fein  (an  ettoaS)  unb  kuponda,  genefen 
(oon  etroa§),  3.  23.  ; 

Siwezi  homa,  id)  leibe  an  lieber;  kupona  madonda,  Oon 
feinen  SBunben  genefen. 


1  Ober  alipokwenda. 


/ 


270  ßeltion  34. 

(Sine  -gmnblitng,  bie  fidj  auf  ein  einzelnes  ©lieb  be§ 
Körpers  richtet,  wirb  öom  Sualjtü  ftets  ^unädjft  auf  bte 
gange  *ßerfon  belogen  unb  bann  erft  burtf)  ben  Sufat^  be§ 
abüerbtaten  D6je!t§!afu§  auf  ba§  befiimmte  ©lieb  einge= 
färänft,  3.  SB. 

Amemshika  bawa,  er  ergriff  tt)n  (nic^t  ganj,  fonbern  nur  ben) 

gtüget  (=  am  f^Iügel). 
Akamkata  kitwa,  er  fc|nitt  tyn  ab  (nidjt  gonj,  fonbern  nur) 

ben  $o|)f  =  er  ftijnitt  üjm  ben  $opf  ab. 
Umeniinua    uso  mbele  za  watu,    bu   Ijaft   miä)    erhoben, 

(niü)t  gan-$,  fonbern  mein)  5tntli|  bor  btn  Sttenfdjen1. 
Akamshika  mkono  yule  mtoto,  unb  er  ergriff  ben  Knaben 

bei  ber  §anb. 
Akamfunga  mikono  na  miguu,   unb   er   banb  if)m  5Irme 

unb  Seine. 
Tukamjua  sauti  yake,   unb   mir  erlannten  tr)n  an  feiner 

(Stimme, 
-ji-nyonyoa  nyele,  fid)  bie  §aore  angreifen. 

2Iu(f)   ber  Sftame  toirb  al§  Seit  ber  *ßerfon  betrautet : 
Jina  lake  mwite  Hasibu,   mit  tarnen  nenne  t^n  Ipafibu2. 

78.  2)te  Serben  ber  ^ülle  unb  be§  Mangels  roerben 
gleichfalls  mit  bem  £)bje!t§!afu§  oerbunben,  3.  SS. 

Baraza  imejaa  tele  watu,  bie  5tubien§  mar  öotl  tion  Dielen 

9ftenfdjen. 
Robo  yarigu  imejaa  gbadbabu   sana,   mein  Iper-}   ift  üon 

$orn  erfüllt. 
Kinwa  kimejaa  maji,  ber  9Jlunb  ift  öott  SBaffer3. 
Jaza  bilauri  maji,  fülle  ba§  ©lo§  mit  2Baffer. 
Nakosa  sabani,  id)  fjabe  5Jlanget  an  Vettern. 

79.  3n  ber  bereits  in  §§  40  unb  66  ermähnten  $on= 
ftruftion  be§  5lffufatiö§  mit  bem  ^nfinitio  bekämet  ber  £)b= 
je!t§!afu§  au§nafjm§roeife  baZ  ©ubjeft.  (25ergt.  bie  bort 
gegebenen  23eiftnele.) 

80.  2>tele  Serben  lönnen  mit  ^roet  (ober  felbft  bret) 
£)bje!t§!afu§  ju  gleicher  Seit  Oerbunben  roerben. 


1  3).  I).  bu  fjaft  bie  ©äjanbe  toon  mir  genommen;  idj  barf  „ba§ 
§aupt  toieber  Ijotfjtragen". 

2  S)a§  9telatit>um  in  ©ä|en  toie  hunijibu  naliokutuma  fdjeint 
mir  gleidjfcttt§  Ijterf)er  ju  gehören:  bu  anttoorteft  mir  nidjt  bcgüglic^ 
beffen,  raeStoegen  iä)  bid)  gefanbt  Ijal&e. 

3  ©.  t).  ba§  Söaffer  läuft  mir  (bor  Kummer)  im  SQlunbe  ju= 
fammen. 


3ur  S^ntaj  be§  §aupttoorte§.    ßafu3lef)re.  271 

23on  ben  mögtidjen  Kombinationen  foffen  inbeffen  Ijter 
bic  abüerbialen  £)bieft§!afu§  au§gefdjloffen  tocrben. 
2)iefelben  fönnen  in  ben  meiften  ftäUm  nodj  neben  einem 
bireften  Dbjeft  im  <Sa|e  auftreten,  %.  33. 

Siku  ile  akamkata  inkono,  an  Jenem  Stage  fti)nitt  er  iljm 
bie  §anb  ab  (brei  ObjettSfafuS !). 

<£>ier  fotten  öietmec)r  nur  fotgenbe  ^ätfe  närjcr  erörtert 
loerben: 

a)  ein  bire!te§   unb   ein  inbirefteS  Dbjelt   finb   öon 
einem  einfachen  SSerbum  abhängig  (§  81); 

b)  ein  birelte§  unb    ein  inbire?te§  Dbjeft  finb   Oon 
einem  objeftiben  $erbum  abhängig  (§  82); 

c)  ein  £>bje£t  unb  fein  ^räbüat  finb  bon  einem  25et= 
bum  abhängig  (§  84); 

d)  ein  sObjeüt  unb  beffen  Dbjeft  finb  oon  einem  2>er= 
bum  abhängig  (§  85). 

81.  (£§  giebt  eine  Heine  3arjt  oon  Serben,  toefcfoe  au&er 
bem  birelten  £>bjeft  audj  ein  inbirette§  (im  SDeutfdjen 
meift  ber  SDatib  im  ©inne  Oon  „ptn  ^ut^en  be^to.  pm 
©ctjaben  jmbs.")  Dbfe!t  im  £)bje!t§!afu§  gu  fidj  nehmen 
!önnen.    £>ierr)er  gehören: 

-pa  mtu  kitu,  jnt.  ettt).  geben.  -nyang'anya    mtu    kitu,    \m. 

-tenda  mtu  vema,   \m.  ©ute§  ettoa§  luegneljmen,  rauben. 

(33öfe§)  (vibaya,  maovu)  tt)un.  -leta  mtu  kitu,  \m.  ettt)a§  brin= 

-uliza  mtu  kitu,  }n.  nadj  ettt).  gen. 

fragen.  -kabidhi*  mtu  kitu,  [m.  ettt)a§ 

-fanyamtuvema,j[m.©ute§tt)un.  ehüjänbtgen. 

-lipa    mtu    maovu,    jn.    33öfe§  -kama  mbuzi  maziwa,  ber  3iege 

oergelten.  bie  9JliIü)  ab^ieljen  (melfen). 

-kosa  mtu  kitu,   fid)  in  etroa§  -akifu*   mtu   kitu,  im.    ettoa§ 

gegen  jn.  öerfer)Ien.  einbringen,  abmerfen. 

-fanya  mtu  uji,  für  jn.  <SuJ)J)e  -bandika   mtu   dawa,   jm.    ein 

bereiten.  2Kebifament  auflegen, 

-paka  udongo   vyambaza,    bie  -karidhi*  mtu  kitu,  jm.  ettt>a§ 

SCßänbe  mit  Sefym  betreiben.  borgen, 

-samehe*  mtu  kitu,   \m.    et».  -iba  mtu  kitu,  [m.  ettr>a§  fielen. 

öergeil^eix. 

82.  <Sdjon  ein  Zät  ber  im  Oorrjergerjenben  *)kragrabrjen 
aufgeführten  Serben  bertoenbet  in  Serbinbung  mit  groet 
Dbjeften  ftatt  ber  einfallen  S^m  häufiger  bie  objeftibe, 
nämüdj  -tenda,  -fanya,  -lipa,  -leta,  -iba. 


272  Seitton  84. 

$ür  alle  übrigen  3eittoörter  ift  aber  bte  33ertoenbung 
ber  objeftitten  $orm  ftrenge  Siegel,  fobalb  fie  neben 
bem  näheren  nodj  ein  entfernteres  Öbjeft  gu  ftdj  nehmen 
(bergt.  I,  §  41  nnb  II,  ßeft.  38),  g.  33. 

Tafute    natu    anichukue    mashuani,    fud)e    einen    9)iann 
(näheres  Objeü),  ber  mid)  gum  Söoote  trägt, 
aber:  Mtafutie  mtu  :c,  fudje  mir  (entfernteres  Dbj;eft)  einen  9ftann 
"*  (näheres  Dbjeft)  u.  f.  to. 

83.  ®a§  nähere  nnb  baZ  entferntere  Dbjeft  toerben 
burd)  bie  Stellung  unterfdjieben ;  baZ  letztere  fteljt  öor  bem 
erfteren. 

84.  ©tnige  Serben  fönnen  neben  bem  btreften  Dbjeü 
mit  einem  fetten  £)bjeft§fafu§  oerbunben  »erben,  ber  gu 
bem  erfien  im  togif&ien  33erljättni§  eine§  ^räbtfats  gu  benfen 
ift,  g.  39.  wamemfanya  mtumwa,  fie  Ijaben  iijn  (gum) 
©Hauen  gemacht  (ba§  logtfdje  2>erljattnt§  gmifdjen  „irjn"  unb 
„©Itaöen"  ift:  er  (©ubjelt)  tourbe  ©Habe  («ßräbifat). 

3tm  SDeutfdjen  rüirb  baZ  toräbifatibe  Dbjeft  meift  burdj 
„al§",  „gu",  „für"  eingeführt;  aud)  im  ©uatjili  rairb  mit= 
unter  kama  gebraust: 

Kitu  kidogo  hufanya  kitu  kikubwa,    er  pflegt  eine  fleine 

©ad)e  gu  einer  grofjen  ©ad)e  gu  mad)en. 
Kujifanya  mgonjwa,  fid)  gum  Traufen  madjen  =  fid)  !ranf . 

ftetten. 
Kujifanya  bwana  mkubwa,  fid)  gum  großen  £>erm  mad)en, 

ben  grofjen  §erm  fbielen. 
Wanamsema  mwongo,  fie  erflären  ü)n  für  einen  Sügner. 
Hurofanya  paa  kama  mwanao,  bu  tofiegtefi  bie  ©QgeHe  tnie 

bein  $inb  gu  galten. 
Twakuita  mama  yetu,  rair  nennen  bidj  unfere  Butter. 
Fanya  mtu  punda  wa  dobi,  jn.  gum  S&äfdjerefel  madjen.1 
Twamwangalia  kama  mwivi,  mir  betrctdjten  tt)n  als  einen 

©ieb. 

©tatt  be§  groeiten  ©ubftantib§  fielet  oft  ein  5lbje!ttb 
(mit  ober  otjne  kuwa),  g.  23. 

Nimekuacha  hurru,  id)  r)oJ6e  bid)  frei  gelaffen. 
Mke  umwonaye  (kuwa)  mwema,   bie  ftrau,   meld)e  bu  für 
gut  rjäifft. 

85.  $aufattbe  Serben,  bie  öon  tranfittben  abgeleitet 
finb,  fönnen  gtoei  ObjeÜe  gu  fid)  nehmen,  bie  gu  einanber  im 

1  3«*  ©rflärung  öergt.  bie  GüxiafytxmQ  punda  wa  dobi  in  ben 
Swahili  Tales  bon  @.  ©teere. 


3ur  ©^ntaj  be§  $au:pttoorteS.    ^afuälefjre.  273 

logifcben  SöerljältmS  be§  ©u&jefts  3um  Dbieft  fielen,  g.  58. 
Unyweshe  kondoo  maji,  la£}  Irinlen  bie  ©djafe  SÖßafjer. 
(ßogifdjeg  Verhältnis  ber  beiben  Dbjette:  bie  ©cfyafe  trinlen 
SBajfer.)  §ier  batf  .bie  objeftttoe  ^orm  nidjt  öer= 
roenbet  roerben. 

^aufatioe  3eitroörter  bagegen,  bie  oon  tntranfititoen 
geitroörtern  abgeleitet  finb,  nehmen  meifi  bie  objeltiöe  ^orm, 
wenn  fie  neben  bem  näheren  Dbjeft  ein  entfernteres  re= 
gieren,  3.  33. 

Ananielezea  mambo  hayo,  er  erflört  mir  biefe  ©inge. 

-ongezea  mtu  mshahara,  jm.  ben  Sobn  erböbjen. 

-zungushia  shamba  boma,   bie  ©cbamba   mit  einer  Voma 
umgeben. 
Slnmert    Soct)  finben  fidj)  auä)  -eleza,  -ongeza,  -zungusha  u.  a. 
mit  ätoei  ©bjeften. 

d)  Dom  ©ebuau#  bes  £ofatit><3. 

86.  Sem,  roa§  bereits  gu  I,  §§  31,  130—133,  280 
unb  II,  §§  74  unb  75  über  ben  ©ebrauef)  be§  ßofatiüS  ge= 
fagt  roorben  ift,  ift  Ijter  nid&ts  mefjr  bjin3ii3ufügen. 

e)  25efonbe*r;eiten  im  ©ebrauef  einiget?  Subftantbe. 

87.  ©ie  ^auptroörter  mtu,  Mtu,  mwenzi,  roho, 
nafsi,  kadiri  (kadri)  unb  ginsi  tjaben  einige  33efonber= 
fjeiten. 

88.  Mtu  roirb  als  ©rfo^  für  ba§  ferjtenbe  unbeftimmte 
gürroort  „jemanb"  gebraucht,  3.  SS. 

Nasikia  mtu  anakuja,  idj  r)öre  jememben  fommen. 
©a§  arabifdje  fulani  (aud)  felani)  roirb  in  ber  35ebeu= 
tung  „ein  ©eroiffer,  91.  91."  gebrauirjt. 

3n  Verbinbung  mit  einer  Verneinung  rjat  mtu  bie 
Vebeutung  „niemanb": 

Pana  mtu  nyumbani,  ift  ba  jemanb  beim  §aufe?    —   ha- 

pana  mtu,  niemanb. 
Mitunter  roirb  not!)   hatta   jur  Verhärtung    rjin3uge= 

fügt,  3.  ». 

Sikuona  hatta  mtu  ober  mtu  hatta  mmoja,  icf)  r)abe  burd)= 
ou§  niemetnben  gefeben. 

89.  $n  ä^nlidjer  SBeife  roirb  kitu  für  „etroa§"  unb 
mit  einer  Verneinung  für  „ntd)t§"  angeroenbet,  3.  V. 

ümeona  kitu,  rjafi  bn  etttm§  geferjen?    sikwona  kitu  (ober 
hatta  kitu)   idj  ba0e  nidt)t§  geferjen. 
©ltafjüt  ßonb.=©ratnmattf.  18 


274  Seitton  34. 

9tterfe:  kitu  chema,  etma§  @ute§;  kitu  kibaya,  etwa§  23öfe§. 
«Sie  t)aben  ettua§  miteinanber  =  wana  maneno,  yako  ma- 
neno  beina  yao. 

„(£twa§"  in  ber  23ebeutuug  „(um)  ein  Wenig",  befonber§ 
in  23erbinbung  mit  bem  ^omparatio  wirb  burd)  kidogo  ge= 
geben,  3.  23.  zayidi  kidogo,  etwa§  metjr. 

90.  Mwenzi  (©enoffe)  bient  gur  Umfd)reibung  be§  23e= 
griff  e§  „einanber"  (pteonafitfc^  felßft  in  SJerbitibung  mit  ber 
re^ipro!en  $ot:m  be§  '2Serbum§),  3.  29. 

wakapigana  sana  natu  mwenziwe,    unb   fie   prügelten  ein= 
anber  tüdjtig,  ein  Wlann  feinen  ©efcujrten. 

91.  Roho  (©eift,  «Seele,  §er^)  unb  nafsi  (Seele)  in 
Sßerbinbnng  mit  beftian^eigenben  Fürwörtern  werben  einmal 
3um  5lu§brud*  be§  5urwort§  „fclbft"  gebraust:  nafsi  yangu 
ober  mimi  nafsi  yangu,  idj  fetbft. 

2(nbererfeit§  treten  fie  gern  an  bie  ©teile  ber  einfachen 
^erfönltdjen  Fürwörter,  wenn  üon  feetifdjett  Vorgängen  bie 
IRebc  ift,  3.  23. 

Koho  yake  inasikitika  sana,   meine  <5eele  ift  (=  id)  bin) 
fer)r  betrübt. 

StljnUdj  wirb  uso  (ba&  ©eftdjt)  häufig  gebraust,  wo  e§ 
ftd)  um  jemanbeS  2lu§fef)en  rjanbett,  3.  23. 
Uso  wako  mbaya,  bu  ftetyft  fdjledjt  cw§. 
Uso  wake  uniekunjika,  er  fiet)t  ftnjter  au§. 
Uso  wake  uso  wa  mwivi,  er  fiet)t  tt)ie  ein  SDieb  au§. 

92.  Kadri*  ober  kadiri*  bebeutet  eigentlich  eine  be= 
ftimmte  „9ttenge,  eine  Quantität,  ein  SJhfj";  kadri  gani, 
kadiri  gani  Jjeifjt  batjer  „wieoiel?"  ober  audj  „wie  teuer?" 

9Jltt  folgenbem  ©enitiö  bient  e§  sum  2tu§bruä*  be§ 
beutfdjen  „etwa,  gegen,  ungefähr,  circa"  bei  Statt- 
gaben, 3.  23. 

Kadri  ya  watu  kumi,  gegen  geljn  Scanner. 

Kwa  kadri  ya  ober  kadri  ya  ift  ein  ^röpofitiottaler 
3lu§bruc!  mit  ber  Sebeutung  „gemäfj,  nadj,  etttfaredjenb",^^. 

Muungu  atatubukumia  kwa  kadri  ya  kazi  zetu,  ©Ott  Wirb 

un§  ridjten  nad)  unfern  Sßerten. 
Mtapata  ujira  wenu  kadri  ya  vikapu  mchumavyo,    if)r 

werbet  euren  Sofjn  nadj  SJiafjgabe  ber  $örbe  erhalten,  bie 

ifjr  pflixät 
Killa  mtu  atapata  pesa  kadri  ya  kazi  yake,   jeber   Wirb 

nctd)  feiner  Arbeit  bejaht  werben. 


3ur  ©btttas  be§  §aufctmorte3.    $afu§Ief)re.  275 

3n  23eroinbung  mit  bem  9Matioum  -vyo  ober  -yo-  (in 
ber  23ebeutung  „tote")  feebeutet  e§  „fobiel",  >g.  23. 

Kula  kadri  utakavyo,  ifj  foöiel  (mie,  al§)  bu  totttft. 
Kadri  nitakayochukua,    nitalipa  ushuru,   je  nad)betn   (in 
bem  9ttafje  als,  foüiel)  id)  (au§  bem  3oE)  berau§neljmen 
merbe,  merbe  id)  oerfteuem. 

Kadiri  hivi  Reifet  „fo  uttb  foüiel"  =  kadhäwakadhä*, 

Nina  fedha  kadiri  hivi,  fungu  lako  kadiri  hivi,  fungu 
langu  kadiri  hivi  =  id)  tjabe  fo  uttb  fobiel  ©elb;  beiu 
Anteil  beträgt  foüiel  uttb  ber  meinige  foüiel. 

Kadri  mit  folgenbem  -ki-£embu§  I)at  bie  23ebeutung 
„fo  oft  at§,  jebeSmal  toemt",  3.  23. 

Kadri  nikienda  kumwona  =  killa  nendapo  küniwona, 
fo  oft  id)  iljn  befuge. 

Kadri   bient  überfiaufct  3ur  23erallgemetnerung  in 
ben  öerfd)iebenften  SSerbinbungen  mit  ÜMatiben,  3.  23. 
Kadri  utakaokuwa,  mer  bu  aud)  fein  mögeft.  , 

Kadri  utakapofanywa  maovu,  mann  bir  aud)  immer  ttnredjt 

gefcßtel&t. 
Kadri  umfunzavyo,  mie  bu  tyn  aud)  immer  belefjrft. 

93.  Crinsi  ober  gissi  fieiftt  urfprünglid)  bie„2Irt  unb 
SBeife".  Tjrinsi  gani  ober  gissi  gani?  =  tüte?  auf  welche 
SBeife?  tntotefern?  toiefo?  ttmrum? 

3n  23erbinbung  mit  -vyo-  entfürictjt  e§  bem  Otetatibum 
„toie"  '(oergl.  @.  159  h#  2),  3.  23. 

Unajua  'ginsi  alivyonitendea,  bu  meifjt,  mie  er  ftd)  gegen 
mid)  betragen  tiat. 

Hekaya  ya  Muhammadi  Mtepetevu.     * 

(gortfefeung.) 
Bassi  twaa  kisu  kile,  umchinje  jogoo  juu  ya  sanduku; 
ukiisha  kumchinja,  utoe  maji  yale  ndani  ya  tasa  ile,  woshee1 
kisu.  Bassi  ukiisha  fanya  amri  hiyo,  utaona  sanduku  ita- 
funguka,  na  ndani  ya  sanduku  utaona  khazina,  na  khazina 
hiyo  mwenyewe  haijui  Sherifu,  nawe  ukiisha  ipata  utastarehe. 
Kwani  mimi,  Mwenyi  ezi  Muungu  amenifanya  nyani  kuja2 
kuwa  iftahi  yako.     Nawe  utastarehe    nafsi    yako,    nami  nta- 


1  SDte  objettiüe  ^orm  toegen  be3  au§  bem  3itfammetu)ang  51t 
crgättäcnben  maji.  —  2  Snftmttü  be§  3toetfe§  =  battttt  iä)  tarnt  unb 
toäre  *c. 

18* 


276  Setttott  33. 

kwenda  zangu.  Lakini  sharti  ufanyize  kama  hayo,  na  usipo- 
fanyiza,  hutaona  mema1,  illa  utaona2  mabaya  tu. 

Nikamwambia :  Nitafanya  kama  haya  uliyoniambia.  Ni- 
kaenda  nikaingia  nyumbani  kama  aliyoniagiza3  kufanya,  nika- 
fanya.  Katika  kufungua4  mlango  knie  nikamsikia  yule  kijana, 
binti  ya  Sherifu,  mke  wangu  niliomwoa,  akanena :  Amekwisha 
nichukua  Jinni5.  Hatta  nilipokwisha  ingia  nilipotoka6,  nika- 
enda chumbani  kwa  mke  wangu,  hako.  Jinni  amekwisha 
mchukua.  Bassi  nikawa  hali  yangu7  kama  mtu  mwenyi  wazimo. 

Khabari  akaipata  babaye  Sherifu,  marra  akaja  nyumbani, 
akija  kwa  kulia  na  kujipiga  makonde,  na  kupasua  nguo. 
Hatta  akifika  pale,  akaniambia,  haya  ndiyo  aliyoyatakas, 
kwani  mimi,  Jinni9  nalimwona  zamani  kutaka  kuniiba10  mwa- 
nangu,  nikamfunga  -kwa  haya  matalasimu,  uliokuja11  kuya- 
funguaH  Nayo  yale  ni  madawa  yaliomfunga  hatta12  geuka 
nyani.  Na  wewe  umekuja  umemfungua,  kunipotezea  mwa- 
nangu.  Bassi  na  sasa  ni  kheiri13'  uniondokee  machoni  pangu, 
kwani  mwanangu  nimempenda,  namwonea  uchungu,  bassi  ni- 
sitake  kukudhurru. 

Aliponiambia  vile,  nikaona  ndiyo  yalio14.  Nikaondoka 
nikaenda  nyumbani  kwangu,  nikakaa  kitako  nikawaza,  nikata- 
fakkari,  nikaona  nyumba  hainiweki,  nikatoka  kwenda  mtafuta 
mke  wangu.  Nikaenda  wala  sijui  niende  api.  Nikaleniea 
njia,  nikafuata  msitu. 

Nikaona  nyoka  wawili  mweupe  na  mweusi.  Na  mweusi 
yule  akaja  na  kinwa  wazi  anamfukuza  yule  mweupe.  Nikaon- 
doka mimi,  nikampiga  nyoka  mweusi,  nikamwua.  Yule 
mweupe  akatoka  akaenda  zake.  Akaenda  nikamwona  akirejea 
na  nyoka  watatu  weupe  kana  yeye.  Wakamshika  yule  nyoka 
mweusi,  wakamkatakata  vipande  vidogo  vidogo,"  wakaisha  wa- 
kavitupa.     Wakaniambia :  Jamala  yako  haipotei. 

Wakaniuliza,  weye  siye  Muhammadi  mtepetevu?  Nika- 
waambia:  Mimi  ndiye  mtepetevu.  Wakaniambia  tena:  Ja- 
mala yako  •  haipotei,   nawe"    twalijua15   liliokutoa  kwenu.     Sa- 

1  ©rgänje  mambo,  gute  Singe  =  ©ute§.  —  2  -ona,  rjier  fo= 
tiiel  rote  „erleben".  —  3  kama  -yo-  ==  kama  -vyo-.  —  4  SÖörtltd) ; 
SSetm  öffnen  bte  X'ißt  k.  =  aU  tdj  bie  Sfjür  öffnete.  —  5  Jinni  tft 
©ubjelt.  —  6  $m  SDeutfcfjen  fügen  roir  öor  nilipotoka  „unb"  ein.  — 
7  ^onfiruiere:  unb  idj,  b.  b-  mein  guftanb  roar  tote  ber  eine§ 
2Jtenf<$en  «.  —  8  ©ubjelt  tft  Jinni.  —  ■  §ier  ©bjelt.  —  10  SSergL  II, 
§  81.  —  ll  2)a§  Steiatioum  tft  bem  »erbum  kuja,  ba§  ben  ßofu§ 
be§  9teIatio§  besetirjnenbe  ^erfonalpronomen  bagegen  bem  regierenden 
$erbum  -fungua  eingefügt.  —  ]2  §ter  =  fo  ,ba%,  mit  folgenbem  $n= 
ftnittb  otjne  -ku.  (£§  fönnte  audj  akageuka  fielen.  —  13  Überfeine: 
am  beften.  —  u  S)afs  e§  roar,  roa§  e§  roar  ==  bafj  e§  in  ber  23jat 
fo  roar.  —  15  2Bir  fennen  e§  (baZ),  roa§  Mir)  Don  euer)  (b.  r).  au§  eurer 
£eimat)  oertrieben  rjat. 


3itr  ©tjntaj  be§  £>autott»orte§.    $afu§tel)re.  277 

babu  ni  mwanamke,  binti  Sherifu,  naye  mwanamke  huyu 
zamani  Maridi  yule  akitaka  kumwiba.  Naye  yule  si  nyani, 
ni  Jinni,  na  yale1  aliokwambia  yakuwa2  kuna  khazina,  si3 
khazina,  vile  na  vifungo  alivyofungwa4  yeye,  akageuzwa  kwa 
nyani  na  Sherifu.  Na  sasa,  wakaniambia,  inshalla,  utam- 
pata  mkeo. 

Akaenda  akarudi  na  -natu  mmoja  mkubwa  mno  ajabu5. 
Akamwuliza:  Fulani  wamjua?  Na  fulani  huyu  ndiye  Maridi 
yule  aliokuwa  nyani.  Akamwambia:  Namjua,  na  sasa  ame- 
geuka,  amekuwa  hau  yake  ya  kwanza  na  mwanamke  amem- 
pata  amemchukua  aliyekuwa  akimngojea.  Na  sasa  amekwenda 
yuko  mji  wa  Nuhas.     Ameona  ulimwengu  wote  haumweki. 

Bassi  wamemwambia :  Mchukua  bwana  wako  huyu,  wende 
naye  hatta  mji  wa  Nuhas,  aliko  mkewe.  Akamwambia:  Nasikia. 
Bassi  wamemwambia:  Inama,  akainama,  wakanitwaa  wakani- 
pandisha  juu  yake.  Akaniambia:  Huyu  ni  Maridi,  bassi  hapo 
ulipo  juu  yake  usidhukuru  ismu  ya  Mwenyi  ezi  Muungu, 
kwani-  ukidhukuru  ismu  ya  Mwenyi  ezi  Muungu,  atayeyuka6 
huyu,  kwani  huyu  ni  Maridi.     Nikawaambia,  sitadhukuru. 

Akaniambia,  jizuia  sana  juu  yangu.  Nikajizuia  sana. 
Nilipokwisha  nizuia,  akaruka,  akaenda  juu,  nami  nili  hau7  ya 
kuwa  juu  yake.  Akapaa  hatta  tangu  ulimwengu8  nilipokuwa, 
inchi  nikiona9  hatta  nisione  tena,  nikaliona  hewa  tu.  Hatta 
tukaenda,  tukasikia  tasblh  za  Malaika  katika  mbingu,  naye 
ana  ghadhabu  ya  kupaa. 

Bassi  katika  kupaa  kule,  nikamwona  mtu  kijana,  sura 
njema  sana,  amepiga  na10  kilemba  cha  shali  akhdhar,  amechu- 
kua  na  kimwondo  cha  moto11.  Akaniita  kwa  jina  langu,  Mu- 
hammadi  mtepetevu! 

%&öttet. 

khazina*    @d)at$.  -tafakkari*,  nacfjbenfen. 

-starehe*,    rufyen,    in  IRu¥)C    unb  nyumba  hainiweki,  e§  leibet  mtdj 

a5equemticf)!eit  leben.  nidjt  im  §aufe. 

illa*,  fonbern.  api  =  wapi. 

-pasua,  jerrei&en.  -lemea  njia  (toörtltdji:  auf  bett 
-poteza*  machen,  ba|j  ehna§  ber=  2Seg  brütfen  =)  ficf  beeilen. 

loten  geljt.  wazi,  offen, 

-onea  uchungu,  ©djmers  um  in.  -fukuza,  berjagen,  berfolgen. 

fügten.  -rejea*  =  -rudi. 

-dhurru*  mtu,  im.  IXbleö  tfywt.  jamala*  (III),  äöo^lt^at. 

1  Überfeine:  unb  toa§  ba§  anlangt,  toa§  er  it.  —  2  =  bafj.  — 
3  £iet  beginnt  ber  üftadjfaij:  (So  toiffe)  e§  ift  fein  ©dja£,  (fonbern)  e§ 
(vile)  toaren  u.  f.  tu.  —  i  ßcrgänäe:  navyo,  mit  wehren  er  gebunben 
war.  - —  5  ajabu  ift  abberbiater  3lf!ufatiü  =  aufcerorbentüdj.  — 
6  §ier  =  berfdjhrinben.  —  7  2tbberbtaler  2lffufatib.  —  8  ®er  freie 
SCßeltenraum.  —  9  -ona  kitu,  tjier  =y  nacfj  ettoa§  fernen.  —  10  Stu$. 
—  n  ©en.  be§  (Stoffes. 


278 


Seftion  34. 


kifungo  (IV),  Sfeffel. 
-inama,  ftd)  biitfen. 
-dhukuru,  ertoöljnen. 
ismu*  =  jina. 
-yeyuka,  fäjmelaen. 
-zuia*  feftb,alten. 
-paa,  in  bte  §ölje  ftetgen. 
bewa*,  Suft. 


tasbih*  (III),  bct§  ßobpreifen. 
raalaika*,  (Sngel. 
ghadbabu*  (III),  3orn,  SDBut. 
-piga  kilemba,  einen  Surbcm  an= 

legen, 
shali,  ©fjatol. 
akhdhar  (arab.),  grün, 
kimwondo,  ©ternjcljmLppe. 


(bieten  eine§  §aufe§.) 

Nataka  kupanga  nyumba,      B.  Sijui,     bwana,     nitatuma 

mtumwa  wangu  kukuta- 
futia  khabari. 
B.  Wataka  kwingia  lini,  sasa 
hivi  ao  khalafu? 


inapatikanabapa  nyumba 

ya  kupangisbwa? 
A.  Absante,  lakini  umwambie, 

nataka     nyumba     ndogo 

tu,    iliyomo  vyumba-  vi- 

tano  sitta.    Sitaki  kulipa 

koodi  nyingi. 
A.  Nadbanni,      mwisbo      wa 

mwezi  buu. 


B.  Vema,  bwana.  Akirudi  mtu- 
mwa nitakupa  kbabari. 


A.  Bassi,     umepata    nyumba 
nzuri  na  rakbisi? 


A.  Twende  twangalie  nyumba 
zote  mbili.  Tafadhdhali 
ufuatane  nami  kunipa 
shauri  lako. 

A.  Absante,  kwanza  twangalie 
iliyo  karibu.  Kutoka  bapa 
kwenda  kwake  mbali? 

A.  Vema,     tangulia,     rafiki, 

kanibisbie  mlango. 
C.  (Mtumwa)  yuko   sebuleni, 

bwana. 
C.  Nalijua,  bwana.  (Baada  ya 

kurudi)  Tafadbdbali,  win- 

gie. 


B.  Tuna  wageni  wengi  sasa, 
bwana.  Ndiyo  sababuwa- 
ona  sbidda  ya  kupata 
nyumba  rakbisi.  Lakini 
mtumwa  wangu  ameni- 
ambia,  ziko  mbili,  moja 
mjini,  moja  nje  pwani. 
N-awajua  wenyewe. 

B.  Ni  tayari  kukutumikia 
*kadri  naweza. 


B.  Hapana,  bwana,  karibu, 
tumekwisba  fika.  Hiyo 
ndiyo  nyumba  naliyo- 
kwambia. 

B.  Hodi!  bodi!  bwana  yuko? 

B.  Mwambie  bwana  nipo  hapa. 
Wajua  jina  langu? 


3ur  ©t)ntar,  be§  §aupttoortes.    ßafuslefire. 


279 


D.  Karibuni,  mabwana! 


D.  (mwenyi  nyumba)  Sina 
sbughuli  nyingi  leo.  Urne- 
kuja  kufanya  nini? 


D.  Nyumba  yangu  ina  vyumba 
vitanu,  ni  ndogo  tu. 

D.  Mudda  wa  miezi  mingapi 
wataka  nyumba?  Ukii- 
panga  mudda  wa  mwaka, 
nitapunguza  koodi. 

D.  Ikiwa  bivi,  koodi  ni  mwezi 
rupia  tbelatbini. 

D.  Si  lazima,  bwana;  killa 
mwezi  nitakuja  kutwaa 
koodi.  Sasa  bivi  nitaan- 
dika  mkatuba.  Leo  ny- 
umba itakuwat'upu.  Kes- 
bo  nitaisafisba  kwa  uzuri. 


JB.  Starebe !  Naogopa  mimi  ya 
kuwa  nakuzuia  katika 
sbugbuli  yako. 

B.  Bwana  b'uyu  anataka  ku- 
panga  nyumba,  naye 
mtumwa  wangu  ameni- 
ambia  ya  kwamba  wewe 
una  nyumba  ya  kupan- 
gisbwa,  tukajakuiangalia. 

A.  Vyumba  vitanu  vyatosba 
kabisa.  Koodi  yake  ni 
kiasi  gani? 

A.  Nataka  nyumba  mudda 
wa  miezi  mitatu  tu. 


A.  Bassi,  nitatwaa  nyumba 
hü.  Yapasa  kutoa  koodi 
mbele? 

A.  Nami  nitabama  kesbo  kut- 
wa,  insballab. 


Sßättet* 


tafuta  kbabari,   fid)  erfunbigen. 

-ingia,  einstehen. 

ndiyo  sababu,  bes^alb. 

-ona  shidda,  90tüf)e  Mafien. 

tayari,  bereit.  • 

-tumikia  mtu,  jm.  nütdiäj  fein. 

kadri*,  fooiel. 

kutoka  hapa,  bon  Ijier. 

kwenda  kwake,  biß  jlt  üjm. 

-bisha  mlango,  an  bieSfjür  ftopfen. 

hodi,  Ijeba!1 

sebule*,  (Sntpfangsäimmer. 

karibu*.  fjeretn!1 


starehe,  lafj  biä)  nid)t  ftören!1 
kufanya  nini,  ju  toeldjem  S^ede? 
mudda  wa  siku  mbili,  auf  ätoet 

Sage. 
-punguza,   üerminbew,    etto.  ab= 

laffen  öon. 
ikiwa  hivi,  roenn  es  fo  ift;  bann, 
-pasa,  obliegen,  ^füd)i  fein, 
rnbele,  im  Doraus. 
lazima*,  nötig. 
-hama,  umgießen. 
inshälla(h),  fo  ©oti  tüilt,  f)offent= 

üä). 


1  öeber  äSefudjer  mufe  na$  ©uarjüifitte  feine  Stnfunft  burä)  ein 
laute©  «bodi»  anfünbigen,  bamit  bie  grauen  &tii  fjaben,  fiä)  3urüd= 
juäie^en.  Sie  ©inlabung  jum  SRä^ertreten  erfolgt  buräj  bie  Formel 
karibu  (begto.  karibuni),  toorauf  man  ertoibert:  starehe  =  lafe  bid) 
nidjt  ftören! 


280  Seition  35. 

3Fünfunüöteif3i0fte  lEefftion.   Somo  la  the- 
Jathin  na  matano. 

gur  Syntaj  ber  ^ürtoörter. 

94.  3unädjft  ftnb  an  btefer  Stelle  einige  feltenere  formen 
nad^utragen,  bie  im  erftert  Seile  nod)  nidjt  beftoroc&eumorben 
finb.  <£>ierl)er  gehören  aunädjft  bie  Nebenformen  ber  toer= 
fönlidjen  ^ürtüörter,  bie  au§  ben  ©tämmen  berfelben 
bnrdj  bie  5lbleitung§enbung  -ye  ober  -e  gebilbet  finb: 

miye  ober  mie  —  mimi,  td); 
weye  ober  wee  =  wewe,  bu; 
nyie  =  ninyi,  tljr. 
SDiefelben  finb  urfbrüngltd)  gteidjbebeutenb  mit  ndimi, 
ndiwe,   ndinyi,    merben   bann  aber  aud)  in  ber  23ebeutung 
einfacher  fcerfönlidjer  ^ürmörter  gebraust. 

2}on  felteneren  $o*wen  ber  rjintoeifenben  $ürroörter 
feien  ermähnt  papo  hapa  (eben  rjier)  nnb  humuhumu 
(ebenba). 

■ftur  einmal  ift  mir  bie   folgenbe  SBenbung  begegnet: 
Maneno  yayo  kwa  yayo  siku  zote  =  alle  Stage  biefelben 
SBorte. 

3)a§  9Matiö})ronomen  ioirb  mitunter  aud)  anberen  <®on= 
junftionen  mie  na  in  ber  23eb«utung  be§  ^erfönttc^en  ^ür* 
morte§  angehängt,  3.  23.  karnazo1  (mie  fie). 

$ur  «S^ntay  ber  Jierfönltdjen  ^ärtoörtcr. 

95.  Über  ben  Itnterfdjteb  ber»  felbftänbigen  unb 
ber  Oerbunbenen  toerfönlidjen  $ürmörter  bergt.  I,  §  183. 

96.  $ür  bie  (Stellung  ber  felbftänbigen  berfönlidjen 
$ürroörter  al§  ©ubieft  ober  £)bje!t  gelten  biefelben  Otegeln 
mie  für  ba%  §aubtmort. 

97.  ©tatt  be§  ©enitib§  ber  felbftänbigen  toerfönlidjen 
$ürtoörter  gebraust  man  gemörjnlidj  bie  befitjangeigenben 
$ürmörter,  3.  23. 

Nguo  zako  (Kleiber  öon  bir),  khabari  zao  ORad)rtd)tett  öon 
üjnen). 

®odj  fönnen  fie  audj  einen  regelmäßigen  ©enitiü  nad) 
3lrt  ber  £>aubtmörter  bilben,  3.  23. 


»ergl.  Swah.  Tales,  ©.  42. 


3ur  ©tintaj;  ber  ^ürlDörter.  281 

Amri  ni  ya  wewe,   ber  23efet)I  ift  Don  bir   (=.  gehört  bir, 
ruf)t  bei  bir). 

98.  S)o§  beutfdje  neutrale  g-ilrtoort  „e§"  (fofern  e§  fidj 
alfo  nid)t  auf  ein  fäd)üd)e3  £au})troort  besteht)  roirb  im 
©uafjili  al§  felbftänbigeS  ^ürtoort  burdj  hiki,  kile,  hü, 
ile,  hili,  lue,  ober  bie  bagu  gehörigen  ^(urale:  hivi,  vile, 
hizi,  zile,  haya,  yale  rotebergegeben. 

$n  unmittelbarer  Sßerbinbung  mit  bem  ÜBerbum  ge= 
brauet  man  bie  üßerbalbraftje  ki-,  vi-;  i-,  zi;  li-,  ya-;  ku-; 
pa-.  (Sbenbiefetben  roerben  audj  im  £)bjett§fafu§  angeroanbt. 
S)a§  datiere  ergeben  bie  fotgenben  23eif:piete: 

Itayamkini  kulia  burre  wee  =  füllte  e  §  möglid)  fein,  bafj 

bu  ot)ne  (Srmtb  roeinft? 
Talikuwa  zamani  za  kbalifa,    e§    toar  ju  ben  3etten  be§ 

Raufen. 
Tilikuwaje  leo,  tüte  ift  e§  Ijeute  getoefen? 
Hatta  ilipofika  usiku,  al§  nun  bie  9?ad)t  fam.1 
Kumejengwa  nyumba,  e§  ift  ein  £mu§  gebaut  toorben. 
Likatanda  wingu  kuu  la  mvua,  e§  breitete  fid)  eine  grofje 

9iegenft)Dlfe  au§. 
Tufanye  sbauri,  kungali  na  rnapema  bado,   lafjt  un§  be= 

raten,  fo  lange  e§  nod)  friib,  ift. 
Kumepiga  mtu  kibandani,    e§   rjat   jemanb   an  bie  glitte 

geflotft. 
Sikuyasikia,  id)  fyabt  e§  nidjt  gehört. 

33efonber§  rjäufig  ift  ku  bet£)rtsunb  Settbeftimmungen 
foroie  bei  SBetterbe^eidjnungen. 

Kxilipokucba,  at§  e§  tjett  mürbe. 
Kumekuwa  kweupe,  e§  ift  ]c)eH  getoorben. 
Hatta  ussubuhi  (==  assububi)    kulipopambauka,    al§    e§ 
morgen§  fielt  rourbe. 

Stber  aud): 
Hatta    ussububi    walipopambauka,    al§    ber    borgen   tieft 

rourbe. 
Kuna  matope  bapa,  e§  (=?=  ber  Ort)  rjat  t)icr  @d)u|. 

99.  3)ie  Söenbung  ikawa  (aud)  na  kumekuwa)  =  unb 
e§  tuar,  rotrb  oft  gur  Fortführung  ber  (gräärjtung  ge= 
brauet,  3.  29. 

Ikawa  mama  akienda  kwomba  =  unb  e  §  begab  fid),  (bafj) 
bie  9Jcutter  betteln  ging. 


&ier  fättt  im  $eutfä>tt  ba§  „e§"  fort. 


282  Seftion  35. 

100.-  2Benn  baS  ©ubjeft  eines  folgenben  @a|eS  burdj 
bie  $onjunftion  na  eingeführt  toirb,  fo  pflegt  man,  roenn 
basfelbe  ein  §auptroort  ift,  mit  ber  $onjun!tion  gleichzeitig 
baS  .betreffenbe  £erfönlid)e  (bezm.  bezügliche)  $ürmort  zu  oer= 
binben,  3.  33. 

Kaye  shekhi  nia  yake  ni  .  .  .  .,  unb  ber  <Sd)etd),  feine  9JM= 
nung  war  .... 

SDaS  fotgenbe  <£>au})ttt>ort  ift  bann  als  Stypofition  ^um 
tooraufgerjenben  perfönlicrjen  $ürroort  anzufeilen. 

101.  23on  ber  Sßertoenbung  beS  DbjeftSfafuS  ber  pn= 
fönlictjeu  f^ürtübrter  zur  23eftimmung  eines  folgenben 
§au^ttöoxte§  ift  bereits  im  erften  Steile,  §  184,  bie  9tebe 
getüefen. 

102.  SJHt  5prä^ofitionen  fönnen  bie  perfönlicrjen 
^ürroörter  rmr  in  befdjränftem  3Jtafee  oerbunben  roerben. 

€>ie  fönnen  fielen: 

a)  nadj  katika, 

b)  nadj  kwa, 

c)  nad)  -a, 

bodj  gebraucht  man  in  SSerbinbung  mit  ben  beiben  testeten 
lieber  bie  poffeffiben  $ü*toörter  ftatt  ber  perfönlidjen,  3.  23.. 
kwangu,  3u  mir;  wangu,  t>on  mir. 

SJlit  ber  5J)rä})ofition  na  derben  teils  bie  perfönlidjen  gür= 
mörter  in  öoHer  ober  abgefürzter  $orm,  teils  bk  bezüglichen 
^ürlüörter  oerbunben,  roie  bereits  früher  errcälmt  (I,  §  259). 

S5a  bie  $)rä>  optionalen  2iu§brücfe  teils  mit  -a,  teils 
mit  na  zufammengefetjt  finb,  fo  finben  bie  letzteren  Regeln 
au$  auf  jene  SInroenbung,  3.  23.  baada  yake  (ftatt  baada 
ya  yeye),  nadj  itjm. 

Jöemerfungcn  311m  ©e&riwtfj  be§  riitflicjiigttdjcn  ^ütmottcg. 

103.  ©ie  meiften  3eittt)örter,  bie  im  ®eutfctjen  rücf= 
bezüglich  finb,  toerben  im  €maf)iti  burdj  einfache  Serben  ober 
oerbale  Söenbungen  miebergegeben.     £>ierf)er  gehören  3.  23. 

-kumbuka  \  ^  erinnern>  -kasirika  \  ^  fi         ; 

-fahamu      /  '    '  -fanya  hasira  /   '    '      ° 

-ona  huruma,  fidj  erbarmen.  -farahi  \  r-*  freuen 

-ondoka,  fid)  entfernen.     .  -pata  furaha  /  '    '  ' 

-ona  haya       \  f^  ^  -kosa  \  ^  • 

-wa  na  haya  /   '     '  '  '  -danganyika  /   '    ' 


3ur  ©tjntaj  ber  Süttoörter.  283 

-taajjabü     ]  -sikitika  | 

-sangaa       >  fidj  ronnbern.  -huzunika  r.^  *■ 

-ona  ajabuj  .  -fanya  sikitiko  (ober  )   frAcn" 

■wa    na    khofu,    jid)    fürchten,  huzuni,  ghammu, 

ficf)  ängfiigen.  majonzi).  j 

104.  Beittcörier,  bie  nur  reflerjö  roären,  giebt  e§  im 
©uarjitt  überbauet  nicfjt,  melmebr  fönnen  3eitroörter,  bie  im 
©uarjilt  mit  bem  rücfbeäügticben  $ütroort  toerbunben  finb, 
ftatt  beffen  audj  mit  einem  anberen  Oojeft  öerbunben  »erben. 
SQBär)renb  man  im  3)eutfd)en  nur  jagen  fann  „ftdj  fdjämen", 
aber  ntdjt  „einen  anberen  fdjätnen",  fe|t  im  «Suabüi  3.  25. 
ein  5lu§brutf  roie  «-ji-ponya»  (f td&  retten)  ftetS  öorau§,  bof} 
man  audj  fagen  fann  -ponya  mtu  (einen  23cenfdjen  retten). 
£iert>on  finben  ftdj  nur  ferjr  roenige  9Iu§nabmen  roie  -ji- 
gamba  (fid)*  rühmen),  -ji-inika  (fidj  auf  bie  «Seite  legen). 

S)er  ©ebraudj  be§  rücfbegügiicben  O^rroorteS  ift  baber 
fe!jr  oiet  mefir  befdjränu  at§  im  25eutfd)en.  Einige  befonberä 
häufige  rüdbeäügtidje  SÖerben  finb  3.  23. 

-ji-ficha,  fidj  berbergen,  fid)  berfteden. 

-ji-ponya,  fid)  retten. 

-ji-penda,  fid)  (felbft)  Heben. 

-ji-tenga,  fid)  entfernen  =  au§  bem  Sßege  gefjen. 

T^nf .    )  fid)  lehren  =  lernen, 
-ji-rundisha  /   ' 

u.  f.  W. 

105.  29efonber§  ift  gu  Beamten,  bafj  baZ  rüdbegügtidie 
$ürroort  im  £)eutfdjen  nur  in  ber  brüten  ^erfon  bie  §orm 
„fid)"  bat  unb  im  übrigen  mit  btn  entfürec&enben  formen 
be§  perfönudjen  ^ürroorteS  gteidjlautenb  ift. 

Sra  ©uarjili  fteljt  für  aüe  $erfonen  unb  Bebten  immer 
nur  -ji-: 

na-ji-ficha,  id)  berberge  mtd),  — 

twa-ji-ficha,  mir  berbergen  un§. 

wa- ji-ficha,  bu  berbirgft  bid),  — 

mwa- ji-ficha,  ü)r  berbergt  eud). 

a-ji-ficha,  er  berbirgt  fid),  — 

wa-ji-ficha,  fie  berbergen  Jid). 

(Sine  $onn  roie  nikanilevya  (unb  id)  beraufdjte  mid)), 
bie  einmal  in  ben  ©teere'fdjen  Swahili  Tales  oorfommt,  ift 
at§  unforreft  angufe^en. 

106.  2)a§  beutle  „fid)"  ift  nid)t  blofj  Tücfbegügtidieg, 
fonbern  audj  regiprofeS  (gegenbe3ügüd)e§)  ^nrroort.  „©ie 
lieben  fid)"  fann  bebeuten:  ©ie  (b.  rj.  jeber  toon  ibnen)  lieben 


284  Seftion  35. 

fidj  fetbft,  fie  finb  fetbftfücfjttg,  ober  ober:  «Sie  ließen  ein= 
anber,  jeber  öon  irjnen  liebt  ben  onbern  unb  toirb  bon 
irjm  löieber  geliebt.  %n  ber  letzteren  SBebeutung  fcmn  im 
©uarjili  natürlid)  nidjt  baZ  rüdbepgtic&e  $nrtoort  öerroenbet 
roerben;  btelmerjr  tritt  at§batm  bie  re^iprofe  ^orm  be§  3ett= 
roorte§  ein:  wanapendana. 

Statt  ber  regitorofon  $orm  rotrb  ntcftt  feiten  eine  llm= 
fdjretbung  mit  mwenzi  gebraust,  3.  üß.  killa  mtu  ampenda 
rnwenziwe  (toörtlid):  jeber  Sftenfclj«  liebt  feinen  ©enoffen). 
Killa  mtu  hamwoni  mwenziwe  (jeber  einzelne  fiet)t  feinen 
©efärjrten  nidjt  =)  fie  fetjen  fidj  (=  einanber)  nidjt. 

Über  ben  ©c&raudj  ber  Ijtnttteifenben  ^ürtoäricr. 

107.  Über  ben  Itnterfdjieb  ber  einzelnen  Strten  ber  tjin= 
roeifenben  $ürroörter  ift  baZ  -Kotige  bereits  im  erften  Seite, 
§  240  ff.,  gefagt. 

108.  Sitte  5trten  ber  rjinroeifenbcn  $ürroörter  tonnen 
fotoot)t  fubfiantioifdj  roie  audj  abjeftiöif et)  gebraudjt 
roerben.  2lu§genommen  ift  bie  mit  ndi-  (be^ro.  si-)  gebitbete 
9teüje,  bie  nic^t  abjefttbifdj  gebraust  toerben  fann,  ba  fie 
baZ  2)erbum  „fein"  einfdjtieftt. 

109.  S)ie  abjeftibifdj  gebrausten  rjtnroetfenben  $üv 
roörter  fielen  getoöfjnlidj  hinter  bem  zugehörigen  <£aupt= 
toort,  lönnen  aber  auefj  baüor  fterjen.  3m  leideren  ^atte 
ift  baZ  folgenbe  £>aubtroort  alz  2lbbofition  jn  f äffen :  yule 
mtu  =  jener,  nämücr)  ber  -Uttenfd). 

110.  ©in  Seil  ber  rjinroeifenben  $ürroörter  !ann  audj 
abberbiat  gebraust  roerben.  $ergl.  Seil  I,  §§  245 — 247 
unb  275. 

Jll.  3ft  e^n  tjintoeifenbeS  $ürroort  (fubftantibtfdj*  ge= 
brauet)  ©ubjeu  eine§  ©a|e§  unb  baz  ^räbifat  ein  §autot* 
roort,  fo  fteljt  baZ  $ürroort  vn  2)eutfdjen  im  Dteutrum  ber 
©ingot)!,  im  ©uatjiti  muft  e§  ftd)  in  klaffe  unb  3öt)t  nadj 
bem  ^räbilat  rieten,  3.  33. 

huyu  ni  mtu,  bie§  ift  ber  Wann. 

hawa  ni  watu,  bie§  finb  bie  9ttcmner. 

hizi  ni  nguo  zako,  bie§  finb  beine  Kleiber. 

112.  ^m  neutraten  ©inne  (alfo  fubftantibifdj  oljne  S3e= 
gug  auf  ein  fäd)tid)e§  ^auOttoort)  roerben  „bie§,  jenes,  eben- 
bieg, ebenjene§"  iz.  gemöcjnlictj  burdj  ben  ©ingutar  ober  ben 
Plural  ber  V.  klaffe  6e3etcr)net : 


3ut  ©tjntaj  ber  $ürtoörter.  285 

hili,  haya,  bie§,  ba§. 

lile,  yale,  jene§,  ba§. 

hilo,  hayo,  ba§  (Srmärjnte,  ba§. 

hilihili,  yayahaya,  ebenbie§,  ebenba§. 

lile  lile,  yale  yale,  ebenjerte§,  ebenba§. 

3.33. 

hili  linalokuliza,  bieg,  ttm§  bicf)  meinen  macbt. 
Seltener   werben    audj    bie   $ürmörter    bn  III.    unb 
IV.  klaffe  in  biefer  SBeife  oermenbet,  3.  39. 

hivyo,  anavyokula,  vyangu,  ba§,  Idq§  er  if$t,  gebort  mir. 
9JUt  borgefeijtem  kama  feofien  tiefe  formen  bie  23ebeu= 
iung  „fo"  (in  btefer,  jener  ic.SBeifc). 
kama  hili     j  {n  ^     ^ 
kama  haya  /  '  ' 

£ama  H1t    1  in  jener  Sßeife.      . 
kama  yale  j        *  ' 

kama  hilo    \  ^  bfir  ertüä^nten  gg^ 

kama  hayo  /  '  ' 

U.  f.  tt>. 

$m  Seutfcben  pflegen  mir  ba§  neutrale  „e§"  nidjt  mit 
^räfcofitionen  3U  oerbinben,  fonbern  benutzen  ftatt  beffen  3u= 
fammenfe|ungen  mit  bem  2lbt>erb  ba  (bar=),  3.  23. 

(Sei  bamit  aufrieben,  ftatt:  fei  mit  ibm  (S)atiü  bon  „e§") 
aufrieben. 

3m  ©uarjili  finb  biefe  3lu§brütfe  burd)  $rä$)ofttionen 
mit  einem  ber  oben  ermähnten  rjinmeifenben  ^ürmörter 
mieberjugeben,  3.  23. 

Uwe  radln  kwa  hili  nalionena,  fei  bamit  (ober  „mit  öem") 
•jufrieben,  ma§  id)  fagte. 

113.  SDte  beutfdjen  Binfoeifeuben  fjürtoörtet  „ber,  bie, 
ba§;  berjenige,  biejenige,  ba§jenige"  merben  burdj 
huyu  2C.  Be^m.  yule  je.  miebergegeBen. 

Sie  neutralen  2Ku§brüdfe  „ba§"  unb  baSjenige"  merben 
eBenfo  mie  „bie§,  jenes"  (§  112)  überfeijt,  3.  29. 
Hili  linalokuliza,  ba%,  ma§  bid)  toeinen  macBt. 
Nisamehe  kwa  haya  naliyoyafanya,  öerjetrje  mir  megen  beffen, 

ma§  id)  getrau  rjabe. 
Macho  yamefanya  kiwi  kwa  haya  ninayoyasikia,  bie  91ugen 

finb  mir  trübe  geraorben,  toegen  beffen,  tDa§  id)  bore. 
SBenn  bie  SQBenbung  „ba%,  ma§"   ben  <§aij  beginnt,  fo 
mirb  im  Suarjilt  nodj  ni  (es  ift)  baoor  gefefet,  3.  SB. 


286  Settton  35. 

Ni  lile  mpendalo,  nami  nimependa,    ba§,    rt}Ct§    tt)r    liebt, 

r)abe  cmd)  id)  geliebt. 
Ni  lile  unambialo,  ndilo  nitafuata,  ba§,  roa§  bu  mir  fagft, 

ba§  werbe  idj  befolgert. 

114.  2)te  rjinroetfenben  $nrroörter  ber  klaffen  II — VIII 
biencrt  audj  gum  (£rfa|  ber  für  biefe  «klaffen  fefjtenben  felb* 
ftänbigen  perfönltdjen  $ürroörter,  3.  23.  td)  Ijabe  fie  (bte 
Söffe)  3erbrodjen:  nimekivunja  kile. 

Ü6er  ben  ©cbroudj  ber  Bezüglichen  §ürtoörter. 

115.  2)a§   be;$üglidje  f^ürroort  roirb  ntdjt  feiten  qu§= 
•gelaffen.    häufig  rotrb  aud)  ba§  -ki-2;emmt§  angeroanbt,  roo 

rotr  einen  ^Mattöfai?  ermarten,  3.  23. 

Nina  khabari  nataka   kuja  kukupa,   id)   Y)<xbt  S'ieuigfeiten, 

bte  td)  bir  mitzuteilen  lommen  roiE. 
Wakaona  mahali  pana  pango,  unt  fie  fetten  einen  tytafy, 

ber  eine  §öt)Ie  Ijatte  (=  roo  eine  £>öf)le  mar). 
Akaona  mtu  akiomba,  er  far)  einen  9Jtann,  inbem  er  bettelte 

(=  roeldjer  bettelte). 

116.  2lnbererfett§  rotrb  ba§  be3ügüdje  O^rroort  in  2ßer= 
btnbung  mit  bem  23erbum  „fein"  rjauftg  gur  SSerfnüfefung 
eines  2lbieftirj§  mit  feinem  ^auptroort  gebraust,  roo  rotr 
etnfadj  bie  attributive  ^lebenetncmberfteüung  betber  anroenben 
mürben,  3.  23. 

Jesbi  iliyo  nyingi,  ein  ©efolge,  welche»  gatjlretcr)  ift  ==  ein 

■$ar)Iretd)e§  ©efolge. 
Kä*ramu  iliyo  k'ubwa,  ein  geftmeu)!,  roeld)e§  grofj  ift  =  ein 

gro^e§  §eftmar)I. 

3)tefetbe  Söenbung  wirb  befonberS  aud)  gebraust,  roenn 
ba§  augetjörtge  ©ubftantio  au§  bem  23orrjerger)enben  3U  er= 
gänjen  tft: 

Asipate  iliyo  k'ubwa,  ob,ne  ein§  ju  belommen,  roetd>e§  grofj 
tft  =  otjne  ein  grofje§  (Suroel)  p  bekommen. 

117.  2Ba§  ben  £)bje!t§!afu§  be§  bejügtic^en  $ürroorte§ 
angebt,  fo  ift  barauf  3U  adjten,  ba$  er,  rote  beim  @ubftan= 
ttt)  (öergl.  §  74  ff.),  in  manntgfaltigfter  SSetfe  aböerbtot  ge= 
brauet  roerben  !ann,  rooburdj  für  un§  Ijäuftg  $onftrufttonen 
entfielen,  bte  burd)  $rä£ofittonen  aufgelöft  merben  muffen,  3. 23. 

Hunijibu  naliokutuma,  bu  anttoorteft  mir  nid)t  (r)inftd)tlid) 
beffen),  roegen  beffen  id)  biä)  gefdjtdt  rjabe. 

■£>terb,er  gehören  befonber§  bte  ^ürroörter  -po-,  -ko-, 
-mo-,  roeldje   entroeber    „roeldjer,  meldte,  roeld)e§,   ber,   bte, 


3ur  ©tjntaj  ber  gürtoörter.  287 

baZ  (b*esto.  to^tdjen,  ben  je.)"  in  33e^ug  auf  bte  -§auj)ttoörter 
„Ort,  ©teile,  ©egenb,  inneres  ic."  bebeuten,  ober  aböerbiat, 
unb  ätoar: 

a)  örtlich   in  ber  93ebeutung:   too,   tooljer,   tooljin,   too= 
hinein,  toorau§,  ober 

b)  gettlid&  als:  wann,  toenn,  als,  inbem,  aufgefaßt  toerben 
fönnen,  3.  33. 

Mahali  pale,  twalipoona  Jana,  pana  miti  mingi,  ber  Ort, 

ben  mir  geftern  faljen,  i>at  oiclc  33öume. 
Nitokako   kwema  na  hapa  nijapo  perna,    (bü)    lüolfer    td) 

tommt,  ift  e§  gut,   unb  r)ier,   moljin  id)  fomme,   ift   e§ 

(oit$)  gut. 
Nilipofika,  1.  mof)in  id)  fomme,  2.  ot§  id)  antam. 

118.  3n  neutralem  ©inne  („toaS")«  gebraust  man 
geroöt>nttcr)  -lo-  ober  -yo-  (V.  $&.),  feltener  -vyo-  (ober  -cho-), 
natürlich  aud)  baZ  allgemeine  Ütelatiopronomen  -o-  (oergl. 
§  186). 

33eifyiele  fietje  unter  §  113. 

119.  ©ätje  mit  ben  $ragetoörtern  nani  (toer?),  -pi 
(toeld)er?),  ndirni  (ndiwe  ic.)  toerben  im  ©egenfatj  gum  35eut= 
fdjen  getoörjnlidj  relatioifd)  getocnbet,  3.  33. 

Nani  aliyekuja,  mer  ift  e§,  ber  gelommen  ift  =  mer  ift  ge= 
tommen? 

Über  ben  ©e&raudj  ber  fiefi^anjeigenben  $ürmbrtcr. 

120.  ®ie  befi^an^eigenben  Sürroörter  fönnen  abjeütioifd) 
unb  fubftantioifä)  georaudji  toerben,  3.  23.  kitwa  changu 
(mein  Äopf)  ober  blofj  changu  (ber  meintge). 

121.  Slbjeftibifd)  gebraust,  ftetjen  bie  befi^anäeigonben 
$ürtoörter  getoörjnlidj  hinter  bem  zugehörigen  £>aupttoort, 
fie  fönnen  aber  aud)  baoor  treten,  3.  33.  changu  kitwa, 
mein  $opf.  . 

3n  legerem  $atle  ift  kitwa  als  3tyj)ofition  gu  changu 
in  faffen:  ber  meinige,  nämlidj  ber  <®opf. 

122.  $ft  ein  £>aupttoort  burd)  ein  befi|an;}eigenbe§  $ür= 
toort  unb  aufjerbem  nodj  burd)  ein  rjinroeifenbeS  $ürtoort, 
einen  ©enitib,  ein-  3at)ltoort  ober  ein  SlbjeÜio  ober  mehrere 
foldjer  3ufä|e  beftimmt,  fo  toirb  l)infid)ttid)  ber  Stellung 
nad)  folgenben  SDcuftern  öerfaljren: 

a)  ni  mboni  yake  ya  jicho,  er  ift  fein  9lugctofel; 

b)  mfuko  wangu  huu,  biefer  mein  33eutel; 


288  Seition  35. 

c)  mfuko  wangu  mkubwa1,  mein  großer  99eutel; 

d)  mifuko  yangu  mitatu,  meine  brei  SBeutet; 

b.  rj.  baZ  befi^attäetgenbe  ^ürtoort  -fte^t  bor  aßen  anbeten 
23eftimmungen;  bod)  fommen  mitunter  aud)  2lbtoeid)ungen 
bon  biefer  IReget  bor. 

123.  9flerfe  ben  ibiomatifdjen  ©ebraud)   be§   befi|an= 
geigenben  O^rloorte?  in  bei  SBenbung: 

Waziri  ana  mtoto  wake,  ber  SBefier  t)at  einen  @of)n. 
Dobi  alikuwa  na  punda  wate,  ein  SMfcfjer  fjatte  einen  (£fel. 

124.  Sie  $ürlbörter  zangu,  zako  iz.  fielen  oft  allein 
in  ber  23ebeutung  „weg,  babon,  feine§  2Bege§". 

2lugenfd)einlid)  ift  ba§  <£>aubttbort  njia  au§gelaffen,  j$.  23. 

Twende  ze,tu,  lafj  un§  tt>eggef)en. 

Stnmetf.     ©iefe  #orm   ift. bittet)  ben  ©eorautf)  in  iljrer  ur= 

fbrünglidjen  SBebeutung  fo  üertoij^t,  ba|j  man  fie  mitunter  at§  $m= 

■  jperatio  auffaßt,  unb,  ba  bie  Slufforbertmg   an  mehrere  gerietet  ift, 

bie  fönbung   -ni   anfängt:   twendezetuni !     SOjnlidj   bitbet  man  bon 

kwa  kheri:  kwa  kherini. 

$te  fragenben  gürtoörter. 

125.  ©ätje  mit  ^ragefürtoörtern  tnerben  getoölmtid)  re= 
latibifd)  getnenbet  (bergt.  §  119). 

126.  9fterte  bie  ibiomatijdje  Sßertoenbung  bon  nani  in 
jina  lako  nani?    2ßie  ift  bein  üftame? 

3)o§  Pronomen  ber  ©eraflgememerung  -o  -ote. 

127.  Um  ben  ©ebraudj  biefe§  $ürtoorte§  gu  iftuftrieren, 
feien  fiier  einige  23eifbiele  öeräeidtjtiet: 

Sikupata  kumwona  awe  yote  katika  mji  hurt,    id)    fjabe 

niemanben  gefefyen,   mer  e§  aud)  fei,  in  biefer  €>tabt  (= 

burd)au§  niemanben). 
Kwa  jawabu  fcwe  lote,  über  einen  ©egenftanb,  e§  fei,  meldjer 

e§  fei  =  über  irgenb  einen  ©egenftanb. 
Kitu  akionacho  cho  chote,  eine  @ad)e,  bie  er  fielt):,  fie  fei, 

meufje  fie  fei  =  irgenb  eine  <&atf)t. 
ebo  ebote  kitu  kinäebopita  katika  njia,  irgenb  eine  <&a(fye, 

bie  am  SBege  borüberrommt  =  ma§  aud)  immer  am  SBege 

borüberfommt. 
utakapokwenda  pote,  ttiof)in  bu  aud)  immer  gefjen  ttrirft. 


Safür  häufiger  mfuko  wangu  ulio  mkubwa  (oergt.  §  116). 


3ur  ©jjntctj;  ber  $ürtoötter.  289 

Hekaya  ya  Muhanimadi  Mtepeteyu. 

Aliponiita,  nikamwitika.  Akaniambia :  Dhukuru  isrnu  ya 
Mwenyi  ezi  Muungu,  ao  usipodhukuru,  nitakupiga  kimwondo1. 
Nikadhukuru.  mu^> 

Kadiri  ya2  kudhukuru,  ^jinni  aliniacha,  nalitoka  juu  ya3 
maongo  yake.  Marra  kijana  aliponiacha4,  akampiga5  kile 
kimwondo1  alichochukua  mkononi,  akayeyuka  kama  risasi. 

Bassi  nikawa  kujijia6  zangu  hatta  nikafika  chini.  Nikaan- 
guka  katika  bahari.  Kwangukani7  kwangu  nikaona  chombo 
cha  wavuvi.  Waliponiona,  wakaja  wakaniokota,  wakanipakia 
katika  chombo  chao.  Wakanitolea8  samaki,  wakaniokea,  ni- 
kala.  Nilipokwisha  kula  nikaona9  sijambo  punde.  Ikawa  ku- 
sema10  nami  na  ile  lugba  yao  hatusikizani.  Wakanichukua, 
wakaenda  nami  hatta  kwa  mfalme  wao.  Yule  mfalme  wao 
ajua  kusema  kiarabu  na  inchi  yenyewe  katika  inchi  ka  ki- 
hindi. 

Bassi  yule  mfalme  akasema  nami  kwa  lugha  ya  kiarabu, 
akaniuliza  khabari  zangu,  nitokako,  nilivyokwenda11,  hatta 
nikaokotwa  katika  bahari.  Bassi  nikampa  khabari  zangu  zi- 
lionipata.  Yule  mfalme  akamwita  waziri  wakwe,  akanitwaa 
mimi,  akampa  waziri  wakwe,  akamwambia  umweke  kwako, 
ukamtende  vema  hatta  arudi  hali.  Bassi  nikaenenda  nikani- 
fuata.  Akaenenda  akanipa  nyumba  njema,  malalo  mema,  ma- 
kula  mema,  kwa  killa  jambo  la  wema1'2  akanitenda. 

Nikakaa  siku  nilizokaa  kwake.  Na  katika  nyumba  ile 
naliokaa  ina  bustani,  nikakaa  siku  hiyo  nikafungua  dirisha 
ile  iliolekea  bustani,  nikatezama,  ikanipendeza  mno  bustani 
ile.  Nikaona  mto  wa  maji  ndani  yake,  nikapenda  kwenda 
kwoga  katika  mto  ule.  Nikashuka,  nikaenda  nikaingia  ndani 
ya  maji,  nikaoga.     Bassi  nikaufuata  mto  ule,  ukanitoa  mji. 13 

Nikatahammaka,  sikujua  nitokako,  wala  nendako,  nikawa 
kama  mtu  wa  kupigwa14  na  bumbuazi.  Bassi  marra  ile,  ni- 
kamwona  mtu  amepanda  frasi,  akanijongelea  hatta  nilipo. 
Akaniita  kwa  jina   langu.     Akaniambia:   Jamala   yako   haipo- 


i  Slbberb.  SHfuf.  „mit"  einer  6t.  -  2  Sftctä)  «fltafegabc,  in  bem 
SOtafee  tüte.  —  3  2Bie  ba§  fransöf.  de  dessus  =  totm  .  .  .  Ijerab.  — 
4  ©ubjeit  ift  jinni.  —  5  ©ubjeit  tft  kijana.  —  6  Xlmfc£)reibung  für 
nikaja,  —  7  SBei  meinem  fyctÖe.  —  8  SSerb.  ooj.  ton  -toa.  —  9  $m 
©eutfdjen:  fidj  füllen.  —  10  Slbfoluter  ÜJtominatib :  llnb  e§  begab  fidj, 
(bajj)  mir  —  (toa§)  ba§  ©brechen  mit  mir  in  ifjxtx  ©toraäje  angebt  — 
einanber  nidjt  b.  —  n  Unb  toie  iä)  gereift  märe,  bi§  ic.  —  12  ®ing 
ber  ©üte  =  jambo  jema.  —  13  -toa  totrb  ebenjo  mit  bem  ctbü.  3llt. 
berbunben,  tote  ba§  babon  abgeleitete  -toka.  —  u  ©enitib  ber  ©igen= 
fäaft.    ! 

©ualjttt  ßonö.=©ranimatif.  19 


290  SeMon  35. 

tei.  Akaniuliza:  Wanijua  mimi?  Nikamwambia :  Sikujui. 
Akaniambia:  Yule  nyoka  mweupe  ndimi  nduguye.  Na  sasa 
nimekuja  kulikhatimisha  jambo  letu.  Akaniita,  akaniambia: 
Njoo,  tupande  frasi.     Tukapanda  wawili  frasi,  tukaenenda. 

Akaniambia:  Sasa  tumekaribia  mji  wa  Nuhäs.  Nami 
sijui  nitokako,  wala  sijui  nendako.  Sijui  mbele,  sijui  nyüma, 
nimekuwa  mtu  tu1.  Tukaenda,  tukafika  pahali  pana2  jabali, 
na  chini3  yake  mto  unapita.  Bassi  tukashuka  pale  juu  ya4 
jabali.     Niliposhuka  nikamtafuta,  nisipomwona5  tena. 

Bassi  nikarejea  bali  yangu  ileile  ya  kwanza,  nikakaa  ki- 
tambo  kidogo  hivi.  Nikamsikia  mtu,  akanipa  saläm6,  nikam- 
witikia.  Akaniuliza:  Wanijua  mimi?  Nikamwambia:  Sikujui. 
Akaniambia:  Mimi  ni  nduguye  nyoka  mweupe,  naswi  watatu, 
kulla  mmoja  amekutendea  awezalo,  bassi  na  mimi  nimekuja 
kukutendea  niwezalo.  Akaniambia:  Tumekaribia  sasa  mji  wa 
Nuhäs,  tumefika,  ni  ile  unayoiona  pale. 

Nikamwambia,  nimeiona,  nitaiingiaje  kule?  Akatoa 
upanga  akanipa,  akaniambia,  chukua  buu  upanga.  Na  upanga 
ule  umeandikiwa  talasimu,  wote.  Nikaushika  upanga.  Ni- 
kamwuliza:  Njia  i  wapi  ya  kuingilia  ndani?  Nao  ule  mji  wa 
Nuhäs,  mtu  mmoja  hawezi  kufungua  mlango,  wala  wawili, 
wala  watatu,  na  mlango  wake  umefungwa,  nitapitia7  wapi 
mimi?  Akaniambia:  Fuata  mto  wa  maji,  na  mto  huu  unaingia 
ndani  ya  mji  wa  Nuhäs. 

Nikafuata  mto  ule  na  upanga  wangu  mimechukua  mko- 
noni.  Nikafuata  mto,  hatta  nikaingia  ndani  ya  mji.  Nikiin- 
gia,  nimeona  mambo  ya  miujiza,  kulla  launi  ya  vitu  nika- 
viona,  nivijuavyo  nisiovijua.  Nikaenenda  na  upanga  wangu 
mkononi,  haingia8  katika  mji,  hatembea  katika  mji.  Nami 
haona  nao9,  lakini  wao  hawanioni,  kwa  sababu  ya  upanga 
wangu  ilioandikiwa  na  talasim10. 

Nikazunguka  hatta  nikamwona  mwanamke,  mke  wangu. 
Nilipomwona,  marra  nikamtambua,  naye  akanitambua,  nikam- 
jongelea,  tukaonana  tukaulizana  khabari.  Nikamwuliza:  Aliye- 
kuleta  huku  nani?  Akaniambia:  Alionileta  huku  ni  yule  nyani. 
Ulipokwisha  kufanyiza  amali  ile,  naliona  mtu  akanichukua,  bassi 
hatukukaa  mahali  illa  huku.  Na  killa  mahali  atakapo  kukaa,  hapa 
kumweka11,  illa  huku,  kwani  huku  mwana  Adamu  hana  tamaa 
ya  kufika  huku.  Bassi  sasa  amekuja  aniweke  huku.  Naye 
amekwenda  tembea,   bassi  huku12   haji  isipokuwa13  kwa  siku 


1  3).  f).  nur  ein  ßßr^er  oljne  äkrftcmb.  —  2  =  palipo  na.  — 
3  §ter:  unterhalb.  —  *  £>ter:  Ijerab  bott.  —  5  =  nisimwone,  ofyrte 
iljn  p  fe^en.  —  6  =  salamu.  —  r  =  -pita,  öergl.  Seit.  27.  — 
8  =  nikaingia.  —  9  Studj  fte,  nämliä)  bte  Seute.  —  10  SCraö.  = 
talasimu.  —  lx  Säetjagte  itjnt  nic^t.  —  12  §ierr}er.  —  1S  Söenn  e§ 
ntäjt  tft  =  au^er. 


3ur  ©tjntaj;  ber  gürtoörter.  291 

zake.     Na  sasa  usifanye  khofu  wewe,  madam  ya  kufika  huku 
wewe  tukaonana  mimi  nawe,  na  kwetu  tutakwenda. 

Bassi  akanieleza  khabari  zake.  Akaniambia,  amri  zote 
za1  raajinni  ya2  katika  mji  huu  wa  Nuhäs,  amri3  zake,  zina 
yeye.  Naye  ana  amali  hufanyiza  za  kuwafunga  majinni4. 
Nawe  sasa  enenda.  Akaniagiza:  Utaona  mtaimbo,  una5  na6 
p'ete,  pana  na  chetezo,  pana  na  bukhuri.  Utwae  bukhuri, 
utie  ndani  ya  chetezo,  ufukize  mtaimbo,  usome  na  azma  zake, 
utwae  p'ete  hü,  ugonge  na  mtaimbo  ile  p'ete,  iliomo  na  mta- 
imbo. Bassi  watakutokea7  majinni,  kulla  namna,  kulla  mmoja 
kwa  fazaa  ya  nafsi  yake.  Na  watakapokuja,  watakuambia:  Sisi 
tu  watumwa  wako,  na  amri  amri  yako,  tuamru  utakalo,  tuta- 
fanyizia.  Bassi  wakiisha  kuja,  amri  ni  ya  wewe,  lile  utakalo 
kumtenda8,  nadhari  yako  tena. 

Na  maneno  haya  mke  wangu  amenieleza.  Nikaondoka, 
nikaenda  upesi  palipo  mtaimbo,  nikatenda  kama  alivyoniambia. 
Nalipokwisha  kwa  kugonga9  mtaimbo  ule,  marra  naona  waana 
wanitokea,  wangine  jicho  moja10,  wangine  mkono  mmoja,  wan- 
gine mguu  mmoja,  kwa  kulla  namna  wakanitokea.  Waka- 
niambia:  Neno  gani  utakalo?  Sisi  watumwa  wako,  na  amri 
ni  yako.  Nena  utakalo!  Nikawaambia  mimi:  Yuko  wapi 
Maridi  aliokuja  na  mke  huku,  ndiye  aliogeuzwa  nyani11? 
Wakaniambia :  Hako12,  amekwenda  tembea,  lakini  mwezi  wa 
pili  ametoka  kwenda  kutembea,  na  huu  ndio  wakti  wake  wa 
kuja.  Nikawaambia:  Upesi  mfungeni,  mleteni.  Marra  ile  ni- 
kamwona  ameletwa  mbele  yangu,  naye  mikono  nyuma.  Ni- 
kamwuliza:  Wewe  ndiye  uliomchukua  binti  yule?  Akaniam- 
bia: Ni  mimi.  Bassi  nikamwambia:  Kama  Sherifu  aliokugeuza 
nyani  akakutupia13  ulimwenguni,  mimi  nitakutia  ndani  ya 
chupa  la  shaba,  nitakutupa  baharini. 

Bassi  nikamtwaa  yule,  nikamtia  ndani  ya  chupa  la  shaba. 
Nikamchukua  kwa  binti  yule,  tukamtupa  baharini.  Bah,si  ni- 
kawaamrisha  majinni,  killa  kitu  cha  tunu,  cha  hedaya,  ku- 
vichukua.  Na  mimi  na  mke  wangu  tumekaa  juu  ya  ulili,  na 
mtaimbo,  na  chetezo,  na  bukhuri  yake,  na  kulla  kinipendezacho. 
Nikawaamrisha  majinni  kutuchukua. 

"Wakatuchukua  majinni  hatta  tukafika  mji  wa  Bäsara, 
wakanitia  ndani  ya  nyumba  yangu.    Nikamwita  mkwe  wangu, 


i  Objeftiöer  ©enttiö:  SSefeW  über.  —  2  »ergl  II,  §  .  65 — 
3  ^räbifat.  —  4  ßonfiruiere:  unb  er  tjat  SBerfe,  (bie)  er  ju  tfjun 
bflegt  (unb  bie  be3toecten,  öergl.  II,  §  62)  bie  Sämonen  3U  binben.  — 
5  Statt  ulio  na.  —  6  2tudj.  —  7  -tokea  =  erfdjeinen.  —  8  2)a§ 
Pronomen  bebtet)*  fit^j  auf  ben  ©tnn  Maridi.  —  9;  Ungetoöfjntttfie 
^onftruftion  ftatt  be§  einfachen  gonga.  —  10  ©tti^fe  tum  wenyi, 
öergl.  II,  §  136.  —  M  £n  einen  Slffen.  —  12  Keffer:  hayuko.  — 
13  =  akakutupa. 

19* 


292  ßeftion  35. 

Sherifu,  assubuhi,  akaja  na  mama  yangu  na  jamaa  zangu,  na 
nipendao.  Wakaja,  tukaonana  kwa  furaha,  kwa  kusema,  na 
kwa  kueheka.  Ikafanywa  harusi  vingine  tena,  tukafanya  harusi 
k'ubwa  na  furaha,  na  babaye  binti  yule  akafuraha  mno. 
Bass,    tukakaa    kitako  kwa  furaha,    kwa  kusema  na  kucheka. 

Na  haya,  usinene  mimi  kukufanyizia1  kwa  sababu  ya 
kuogopa,  lakini  nimeona  vitu  hivi  havinisulihi  mimi,  bassi 
nimeona  ni  kheri  nikupe  wewe,  wewe  khalifa,  mtu  mkubwar 
na  mimi  mtu  mdogo. 

Khalifa  akamwambia:  Ahsanta,  nawe  kaa  kitako  papa 
hapo,  usiende  tena  Bäsara.  Wakatolewa  watu  kwenda  Bäsarar 
kwenda  kuhamisha  vyombo  vyake.  Wakaja  navyo  inchi  ya 
Baghdadi,  akakaa  kitako  raha  mustarehe. 

%8öttev+ 

kimwondo,  ©ternfcfjnutotoe.  amali*,  Sßerf. 

maongo,  Etüden.  tamaa*,  Söunfcfj. 

-yeyuka,  fdjmeljjen.  madäm*  ya  (mit  3fnf.),  ba. 

risasi*,  SMei.  -agiza  mtu,  jm.2Intt)eifungen  geben, 

-jijia  =  -ja,  fommen.  ifjn  tnftruieren. 

-oka,  röften.  mtaimbo,  ©ifenftange. 

lugha*,  ©toradje.  chetezo,  Söeibraudjgefiif}. 

-sikizana,  einanber  berfiefjen.  bukhuri*,  2öeib,rautfj. 

-weka  mtu,  jn.  unterbringen.  -fukiza,  räudjern. 

-rudi  hali,  genefen.  azma  =  bukhuri. 

makula*,  Steife.  -gonga,  ftobfen,  fdjlagen. 

-lekea  bustani,   auf  ben  ©arten      fazaa*,  ^urdjt,  3lngft. 

geb,en.  -fanyizia  =  -fanyiza  =  -fanya. 

tahammaka,  irre  »erben.  nadhari*,  SMieben. 

bumbuazi,  äSertenrrung.  binti*,  Softer, 

-jongelea  }      .      fifi  .         äfi  shaba*,  Tupfer. 
-karibia     J  mtU)  m  ,m'  m^xn-      tunu,    ©eltenbeit;    kitu    cha  -,. 
jamala*,  SBoljItljat.  etma§  2tu§erlefene§. 

-khatimisha*,  ju  @nbe  bringen.  hedaya*,  ©efdjenf. 

jabali*,  »erg.  ulili,  S&ettftette. 

-rejea  =  -rudi.  harusi*,  §od)3ett. 
-andikia  talasimu,   mit  $a.ubtx=      -sulihi*  mtu,  für  jn.  paffen. 

fbrüdjen  befd^retben.  -hamisha,   tion   einem   Ort   gum 
mu(u)jiza*,  SOßunber.  anbern  beförbern. 

launi*,  Sfarbe,  2trt.  mustarehe*,  ruljig,  aufrieben. 
-tambua,  erlernten. 

(Söttet  en  eine§  2)iener§.) 

A.  (kitwana)    Nataka    rukhsa      B.  Wataka  nini? 
ya  kusema  na  bwana  N. 


1  SlHufatiü  mit  bem  ^nfintttb,   folgenbermafeen  anfjulöfen:  ya. 
kwamba  mimi  nimekufanyizia  haya  etc. 


3ur  ©tjntaj  ber  $ürtoörter. 


293 


A.  Watu  wameniambia  ya 
kwamba  unatafuta  mtu- 
mishi. 

A.  Nataka,  bwana. 

A.  Ndio,  bwana. 

A.  Kwanza  nalikuwa  miezi 
minne  katika  nyumba  ya 
wageni,  kbalafu  nime- 
fanya  kazi  kwa  bwana 
A.  mudda  wa  mwaka 
mnioja  na  miezi  sitta. 

A.  Kwani  amekwenda  Ulaya. 

A.  Ndio,  bwana,  tafadhdhali 
uzitazame. 

A.  Umri  wangu  miaka  as- 
herini  na  mmoja,  bwana. 

A.  Ndio,  bwana,  nimetwaa 
mke  tangu  miaka  minne. 

A.  Mke  wangu  anakaa  mjini 
na  watoto  watatu,  mwa- 
namume  mmoja  na  waana- 
wake  wawili. 

A.  Absanta,  bwana!  msba- 
hara  gani  wataka  kunipa? 


A.  Waweza  kuniamini  mimi, 
bwana.  Waamru  nianze 
kufanya  kazi  lini? 

A.  Ziko  mjini,  bwana. 


A.  Nakuomba,  bwana,  uni- 
tangulizie  rupia  t'atu. 

A.  Usifanye  basira,  bwana. 
Nataka  kujinunulia  kanzu 
na  viatu. 


B.  Ndio,      wataka     kufanya 
kazi  kwangu? 

B.  Wajua  kufanya  kazi  zote 

za  nyumbani? 
B.  Zamani     umefanya     kazi 

wapi?    ' 
B.  Sababu  gani  umetoka  ka- 

zini  kwake? 


B.  Una  barua? 

B.  Vema,  ngoja  kwanza!  Jina 

lako  Sindano ;  umri  wako 

wapataje? 
B.  Una  mke  wako  ? 

B.  Mkewo    yu    wapi?      Una 

watoto  wangapi? 
B.  Bassi,  nimekubali  uwe  mtu- 

misbi  wangu. 


B.  Mwezi  rupia  kumi;  lakini 
chakula  juu  yako;  sberti 
.  ule  mjini,  watu  wangu 
wote  bawali  nyumbani. 
Ukifanya  kazi  vema,  uta- 
pata  rupia  kumi  na  mbili 
mwezi  wa  pili. 

B.  Waweza  kuja  sasabivi. 
Nguo  zako  zi  wapi? 

_B.  Lete     hapa     vitu     vyako 

vyote;  ukirudi,  unipe  kha- 

bari  nijue. 
B.  Hujafanya   bado    kazi  ka- 

bisa   nawe   wataka   ujira 

sasahivi? 
B.  Ndizo  bapa  rupia  t'atu. 


294  Seitton  36. 

nyumba  ya  wageni,  §oteI.  barua,  $eugni§. 

-toka  kazini,  eine  ©teile  aufgeben,  -kuhali  OPerf.),  etnberftanben  fein. 

juu  yangu,   e§  liegt  mir   ob;  idj  ujira*   Sobn. 

babe  bafür  ju  forgen.  -fanya  hasira,  jornig  toerben. 

-amini  mtu,  fttf)  auf  jn.  öertaffen.  kanzu,    ba§    §emb   (ber   @inge= 
-tanguliza,  borfd^ie^en.  borenen). 


^?cfj£imböreif3igfle  1Fc¥fti0n,  Somo  la  the- 
lathin  na  sitta. 

gur  Syntaj  bes  <Eigenfd?aftstr>ortes. 

128.  ®a§  mfefttö  ift  entroeber  Attribut  ober  $rä= 
bifat,  3,  33. 

Ana  mzigo  mzito,  er  f)at  eine  feinere  Saft; 
aber:  Mzigo  wake  mzito,  feine  Saft  ift  fänoer. 

129.  5ll§  Attribut  fiet)t  e§  hinter  bem  gugetjörtQen 
§auOtroorte;  nur  marehemu  (üerftorben,  feiig)  ftetjt  Oor,  3.  23. 

Marehemu  mumewe,  ir)r  üerfiorbener  9ttann. 

130.  ©in  2Ibje!tib  tann  aud)  ^räbifat  31t  einem  Db  = 
jeft  fein;  getoorjnticr)  tütrb  e§  bann  mit  kuwa  ober  kama 
oerbunben,  3.  23. 

Mke  umwonaye  mwema,  ba%  2öcib,  toeuf)e§  bu  für  gut  tjctltft. 
2)afür  QitcE)  «kuwa  mwema». 
Namdhanni  kuwa  mwaminifu,  id)  rjatte  il)n  für  guberlöffig. 
Anawaängalia  kama  wabaya,  er  f)ält  fie  für  fdjlecfyt. 

131.  ©tatt  ein  2lbje!tto  unmittelbar  3U  einem  ©ub= 
ftantit)  3U  fe^en,  roärjlt  baZ  <Suat)iIi  häufig  eine  23crbinbuug 
bermittelft   be§   be3üglidjen  ^i'^toorteg  (oergl.  §  1 16),  3.  93. 

Jeshi  iliyo  nyingi,  ein  ©efolge,  rr>elcr)e§  gar)Ireid^  ift  =  ein 
i5ar)lreicb,e§  ©efolge. 

132.  $n  einigen  Ratten  fann  ba§  jugebörige  <Subftan= 
üb  als  fetbftberftän blieb  fortbleiben,  fo  bafj  ba§  (Hgenjdiaft§= 
roort  al§bann  al§  fubftantioifd)  gebraucht  erfdjeint  (oergl. 
II,  §  31). 

Sft  baS  £>aubttoort  nnmittetbar  oorber  ermähnt,  fo  roirb 
e§  Ijäufig  bei  einem  fotgenben  @igenfd)aft§roort  au§gelaffen; 
barauf  tritt  bann  bie  in  §  131  erroäfmte  relatioe  Sßenbung 
ein  (oergl  §  116). 


3ur  ©tjntoj  bc§  @icjenfdjaft§toorte§.  295 

133.  S)te  3at)t  ber  eigentlichen  @igenfd)aft§rt)örter  tft 
im  ©uarjiti  ntd&t  feljr  grofe;  ber  23egrtff  toteler  bcutfdjcr 
(£igenf<f)afi3tüörter  mufe  bafjer  burd)  ttmfdjreibung  toieber= 
gegeben  toerben.  3n  ben  folgenben  ^aragrapben  finb  bie 
Perftf)iebenen  Strien  ber  ttmfdjreibung  nät)er  erörtert. 

Slbjeftiöe  fönnen  erfetjt  roerben: 

134.  SDurtf)  ©ubfiantibe  in  STppofition,  3.  33. 
Mtu  kipofu,  ein  Wann,  ein  SSIinber  =  ein  blinber  9ftann. 

$n  biefer  2Beife  tnerben  befonberS  gebraust: 

a)  bie  Nomina  agentis  (üergt.  II,  §  16  ff.); 

b)  biete  Hauptwörter  ber  IV.  klaffe,  tnelcbe  ßranfljettett 
unb  ©ebrecben  bezeichnen,  rote  kipofu  (ber  23ünbe), 
kilerna  (ber  Krüppel),  kibiougo  (ber  gebred)lid)e  ©rei§), 
kiziwi  (ber  .Sroerg)  ^c; 

c)  einige  <£>aupth)örter  anberer  filaffen.  tote  shujaa  (ber 
§elb),  hurra  (ber  $reigetaffene),  bubu  (ber  ©tumme), 
thäbit  (ber  23raöe),  ungi  (bie  9D7enge)  ?c. 

©tebjt  ba§  £aupttoort  im  Plural,  fo  tritt  natürltcb  aud) 
bie  2lppofition  in  ben  Plural:  watu  vipofu,  blinbe  ßeute; 
askari  mashujaa,  tapfere  ©olbaten. 

135.  ®urcb  ©ubftantiöe  im  ©cnititt  ber  ®igen= 
fcfjaft  (bergt.  II,  §  56). 

®iefe  9trt  ber  ttmfdjreibung  ift  befonber«  beliebt.  £>ier= 
tjer  gehören  3.  33. 

afya,  ©efunbljext:  -a  afya,  gefunb. 

akili,  3}erftcmb:  -a  akili,  fing,  berftänbig. 

baridi,  l?älte:  -a  baridi,  fair,  frijct). 

chumvi,  <&alft:  -a  chumvi,  faltig. 

giza,  SDunfelljett :  -a  giza,  bunfel. 

hakki,  ©ercd)tigfeü :  -a  hakki,  geregt. 

hila,  Stfi:  -a  hila,  liftig. 

kikale,  alte  2Irt:  -a  kikale,  alt,  altertümlid)1. 

kike,  roeiblicrje  5trt:  -a  kike,  ttetbltd);  linf. 

kuume,  männliche  2Irt:  -a  komme,  männlitir,  rect)t. 

kuuke,  küke,  voet6liä>  3lrt:  -a  kuuke,  rüeiblict);  linf. 

kuishoto,  tinfe  (Seite:  -a  kushoto,  lint. 

kweli,  2Lßarjrr;ett :  -a  kweli,  ttafn*. 

moto,  §euer:  -a  moto,  rjetjj. 

mwituni,  im  2ßalb:  -a  mwituni,  rtilb  (%m). 

sirri,  ©erjeimniS:  -a  sirri,  fjeimud),  geheim. 

thamani,  2ßert:  -a  thamani,  tüertöott  n.  f.  tt). 

1  S3ergl.  I,  §  117  unb  II,  §  28. 


296  Seftion  36. 

SDtefe  ©enitioe  fönnen  iebocö    nur   a ttrtButtt) tf cb  ge= 

braucht  werben.  3lt§  ^ßräbifat  gebraucht  man  teil§  biefelben 
©ubftantioe  im  üftominatio  ober  in  Slbrjängigfeit  bon  -enyi 
(ftabenb),  kuwa  na  (fjaben,  befitjen),  ober  überhaupt  eine 
anbere  SBenbung,  je  nad)  bem  ©pracbgebraud),  3.  23. 

Mimi  mzima  ober  si  jambo,  id)  bin  ge[unb. 

Ana  akili  sana,  er  ift  feljr  flug. 

Nyumba  yake  baridi,  fein  J£MU§  ift  falt. 

Nguo  zake  baridi,  feine  Kleiber  finb  feilt  (=  feidjt). 

Nyaina  hü  ina  chunivi  sana,   biefe§  $Ietfd)   ift  fefjr  fedgig. 

Pana  giza  katika  chumba  biki,   biefe§  3inuner  ift  bunfel. 

Maneno  yako  yana  giza,  beine  Söorte  finb  bunfel. 

Yeye  mwenyi  bakki  na  mcha  Muungu,  er  ift  geredjt  unb 
gotte§fürd)ttg. 

Ana  werevu,  er  ift  liftig. 

Mfumo  buu  ni  kikale,    biefer   «Speer   ift  altertümltd)   (alte 
Arbeit). 

Maneno  yake  si  kweli,  feine  Söorte  finb  nid)t  toctfjr. 

Jua  li  moto,  bie  Sonne  ift  fjeifj. 

Tabia  yake  moto,  fein  Temperament  ift  biijtg. 

Saa  bii  ina  tbamani  sana,  biefe  Ui)x  ift  fefjr  mertboE. 
u.  f.  tu.     u.  f.  10. 

<£>ierfoer  gebort  ctudj  bie  SBenbung  yu  macho,  er  ift 
toad)  (tüörtUd) :  2Iugen);  attributiD  mtu  aliye  macho,  ein 
tt)ad)enber  9Dlenfd). 

136.  5lud)  -enyi  toirb  §ur  Umfdjreibung  öon  (£igen= 
fdiaftSinörtern  fiäufig  benutzt  unb  mecbfelt  babei  in  Dielen 
fällen  mit  bem  ©enitib,  3.  23.  -enyi  hakki  =  -a  liakki, 
geredet. 

3m  übrigen  bergt  I,  §§  67  unb  68. 

3n  einigen  Rotten  toirb  -enyi  getoörjntid)  auSgclaffen, 
fo  bafj  äbnlidie  SSerbinbungen  entfteben,  toie  bie  in  §  134 
ermähnten,  3.  23. 

ajabu  (2Öunber  =)  hmnberbar.      mpaka  rnmoja,  cmgrenjenb. 
kitwa  kiwazi,  barhäuptig,  sura  moja,  gtetdjgeftaltet. 

uchungu  (23ttterfett  =)  bitter. 

Sei  präbifatiöem  ©ebraud)  tritt  für  biefe  SSerbinbungen 
getoöfinlid)  kuwa  na  (haben)  ein: 

Mtu  mwenyi  mali,  ein  reidjer  9!Jlann; 
aber:  Mtu  buyu  ana  mali,  biefer  9ftann  ift  reid). 

137.  S)ie  relottöen  SBenbungen  aliye  na  (ber,  toeldjer 
bot)  unb  asiye  na  (ber,  toeld)er  ntdjt  bat)  bienen  gleichfalls 
3ur  Umfdjreibung  attributiver  6igenfd)oft§tt)örter,  3.  23. 


3ur  <&t)tita£  be§  @igenfdjaft3toorte§.  297 

Mti  ulio  na  matunda,  ein  frud)ttragenber  33aum. 
Mti  usio  na  matunda,  ein  frud)tfofer  33cmm. 

^rabüatit)  gebraust  man  ba§  $räfen§  bon  kuwa 
na,  3.  «8. 

Mti  huu  una  matunda,  nnb 
Mti  huu  hauna  matunda. 

138.  Über  ben  (Srfafc  bon  ©tgenfdjaftswörtern  burdj 
Scittoörter  bergt.  Seit  I,  §  69. 

139.  ®urd)  ben  ©entttb  [ubftanttbtfdj  gebrauster  2lb= 
berbten  lotrb  gteidjfatfs  eine  Stetbe  oon  Slbjeftiöen  Umtrieben; 
bergt.  I,  §  278. 

Einige  3tbt>erbtert  fönnen  aber  aud)  unmittelbar  mie 
(StgenfdjaftStoörter  gebrannt  merben.  £>terber  geboren  befon= 
ber§  barabara,  genau,  rtdjttg,  fitmmcnb,  3.  33. 

Mizani  barabara,  rid)tige  SBage;  maneno  barabara,  treffenbe 
SBorte;  akili  barabara,  fcfiarfer  SSerftanb. 

mbalimbali,  berfdneben,  %.  f&, 

Namna  mbalimbali,  üerfd)iebene  DJlufter. 
sawa,  sawasaAva,  gtetcb,  äbnlid);  glatt,  eben,  %.  33, 

Hali  sawa,  ber  gleite  ^uftanb;  moyo  sawa,  bie  gleidje  ©e= 
finnung. 

vilevile,  gteid),  berfetbe,  3.  99. 
Nguo  vilevile,  ein  gleicher  91it3ug. 

140.  Über  bie  23ettt>enbung  ber  Slbiettiöe  aU  9tbberbien 
bergt.  I,  §  279. 

Sefeftütf» 

Mulianunadi. 

Sura  I. 
TJzazi  na  utoto. 
Khabari  za  Muhammadi,  mtume  wa  Waaslimu,  ndizo  hizi. 
Mahali  alipozaliwa  ndio  *  Makka,  mji  wa  Arabuni,  upande  wa 
maghrebi,  karibu  na  bahari  ya  Shäm.  Na  wakati  alipozaliwa, 
ndio  mwaka  wa  kbamsi  mia  na  sabwini  baada  ya  kuzaliwa 
kwake 2  Bwana  wetu  Jsa  Masiya.  Naye  Mwarabu,  na  kabila 
lake  ndilo  Wakoreishi,  waliotawalla  katika  Makka  zamani 
zile,  wakapalinda  patakatifu  pake  panakwitwa3  Kaaba.  Na 
babaye,  jina  lake  Abdallah  bin  Abdalmuttalib,  akamoa*  mwa- 


1  S3eäief)t  fitf)  auf  Makka.  —  2  (Statt  kwa.  »ergl.  II,  §  49. 
—  3  Ütetatibe  Skr&inbung  ofjne  Pronomen.  II,  §  115.  —  4  = 
akamwoa. 


298  Seition  36. 

namke  jina  lake  Amina.  Alikpokwisha  kumoa,  Abdallah  ali- 
funga  safari  ya  kwenda  incki  ya  Shäm  kufanya  biaskara 
akarudi  akafika  Medina,  mji  ulio  karibu  na  Makka,  akafariki 
huko.  Akamwachia  mkewe  urithi,  ndio  nyumba  moja,  na 
ngamia  t'ano,  na  mjakazi  mmoja.  Marra  Amina  akazaa  mtoto 
mume,  akampasha  khabari  mkwewe  Abdalmuttalib,  naye  aka- 
furahi  akampeleka  mtoto  Kaabani,  akamshukuru  Muungu. 
Mtoto  akaitwa  jina  lake  Muhammadi,  maani  yake  Aliyehi- 
midiwa. 

Ni  desturi  ya  waanaake1  Wakoreiski,  wakizaa  watoto, 
kuwatoa  kwa  Mabedowini,  ndio  Waarabu  wakaao  jangwani, 
kuwanyonyesba,  watoto  wapate  afya  na  nguvu,  kwani  hewa 
ya2  jangwani  nzuri  kuliko  Makka.  Bassi  mamaye  Muham- 
madi akamtoa  kwa  mwanamke,  jina  lake  Hatima,  wa  kabila 
la  Beni  Sad,  mwanamke  akamchukua  mtoto  kwao,  akamnyo- 
nyesha  akamlisha  miaka  miwili  akamrudishia  mamaye,  mwenyi 
afya  sana.  Hatta  mamaye  akapendezewa  sana  akamwambia 
Hatima,  «Mchukue  tena  kwenu  vilevile,  kwani  hewa  ya  hapa 
Makka  mbaya  sana».  Akamchukua  akakaa  miaka  miwili, 
mtoto  akaugua  kidogo  kama  akipatwa  na  p'epo,  yaya  akaogopa 
akamrudishia  mamaye,  hataki  kumlisha  tena.  Lakini  mama 
alimshurutisha  sana,  akakubali  kumchukua  jangwani  akakaa 
mwaka  mmoja,  mtoto  akaugua  vilevile,  akamrudisha.  Ndio 
mwaka  wa  tano  wa  umri  wake  mtoto. 

Mwaka  wa  sitta  mamaye  akamchukua  kwenda  Medina 
kuwaamkia  jamaa  ya  babaye,  wakapanda  ngamia  wakaenda 
wakafika,  wakapaona  mahali  babaye  alipofariki  akazikwa.  Mtoto 
akacheza  na  nduguze,  kuwinda  ndege\  na  kuogelea  mwezi 
mmoja.  Kiiska  wakarudi  Makka,  nao  bado  kufikia3,  mamaye 
akaugua  sana  akafariki  pale.  Mjakazi  akamtwaa  mtoto  akam- 
peleka kwa  babuye  Abdalmuttalib.  Abdalmuttalib  akawa 
mzee  sana  wa4  miaka  themanini,  akampenda  sana  mtoto. 
Mtoto  akampenda  mzee,  hamwogopi,  marra  humjia,  humchu- 
kulia  mkeka,  watu  humfukuza  mtoto,  mzee  hukataa,  husema, 
«Umwache  kitoto  changu».  Hatta  mzee  akilala,  mtoto  hum- 
wacha  yaya  humwingilia  chumbani,  hucheza  humo.  Miaka 
miwili  ikapita,  mzee  akafariki,  mtoto  akalia  sana,  mwanawe 
mzee,  jina  lake  Abu  Tälib,  akamtwaa  mtoto  akamtunza  sana. 
Mtoto  akakua  akapata  akili. 

Alipokuwa  umri  wake  miaka  tkenashara,  Abu  Tälib  aka- 
fanya  safari  ya  kwenda  Shäm  kufanya  biashara,  mtoto  haku- 
kubali  kwachwa  akaambatana  naye  akimsihi  sana.  Akam- 
chukua.     Wakaenda    wakafika   Shäm,    wakakaa    siku    nyingi, 


1  ®o  fjäixfig  ftatt  waanawake.  —  2  äßegen  ber  ©enttibberoin= 
bung  bergl.  II,  §  65.  —  s  Unb  fie  ttiaren  notf)  nidjt  angefommcn, 
ba  . .  .    93ergL  ßeft.  37.  —  4  ©rgänje  mtu,  ein  Sütann  öon  . . . 


3ur  ©ijntaj  be§  <£igenftf)aft§tt)orte§.  299 

wakifanya  biashara  wakitazamisha  Wamasihiya  wa  huko, 
makanisa  yao  na  ibada  ya  dini,  isiyolingana  kabisa  na  dini 
ya  Kiarabu  ya  zamani. 

Sura  II. 

Ujana  na  Arusi. 

Muhammadi  akawa  kijana.  Killa  mwaka  huenda  sokoni 
katika  Okatz,  mwendo  na  siku  t'atu  tangu  Makka,  akawaona 
watu  wakipigana  bei,  na  Waarabu  wakishindana  kwa  kutunga 
mashairi  na  kubishana  maneno.  Hatta  na  Wayabudi  na 
Wamasihiya  alikutana  wao,  akamsikiliza  askafu  mmoja  Mma- 
sihiya,  jina  lake  Koss,  askafu  wa  Najran,  akiikhubiri  imani 
ya  Ibrahimu  na  anjili. 

Palikuwa  na  vita  ya  Wakoreishi  siku  nyingi,  Muhammadi 
akaenda  vitani,  kazi  yake  kuiokota  mishale  kuwapa  wenziwe, 
na  kupiga  upindi.  Palikuwa  na  uthia  mwingi  Makka  siku 
zile,  watu  huonewa  hudhulumiwa  burre,  wakubwa  wa  Wa- 
koreishi wakafanya  karamu,  Muhammadi  akawamo,  wakapis- 
hana  ya  kuwa:  «Hatutakubali  watu  wathulumiwe.  Killa 
mtu  apewe  bakki  yake.»  Naye  Muhammadi  akaapa.  Mji 
ukatulia  kidogo. 

Tena  Muhammadi  kazi  yäke  kuchunga  kondoo  vilimani. 
Siku  moja  alipozichunga,  alimwambia  mwenzake:  «Kae  hapa 
wee,  nami  nakwenda  zangu  mjini  kujizungumza  kama  vijana 
wote  majira  ya  usiku».  Akiingia  mjini,  marra  akaona  harusi 
inafanyika  akaenda  kutazama,  khalafu  usingizi  ukamshika. 
Vilevile  na  siku  ngine  alikwenda  mjini,  akasikia  sauti  ikiim- 
baimba  juu,  akasimama  kusikiliza,  akasinzia  hatta  kucha. 
Baada  ya  haya  hakutaka  tena  kufanya  yasiyofaa.  Tena  katika 
shughuli  zake  zote  alifanya  sawa  na  hakki,  watu  wakamwita 
«Amini». 

Alipopata  miaka  asherini  na  tano  kwa  umri  wake,  Abu 
Talib  alimwambia  siku  moja:  «Kheri  utafute  kazi  ya  kuchuma'.  f 
Bassi  kuna  mwanamke  tajiri 1  naye  wa  2  jamaa  yetu,  Khadija, 
ndilo  jina  lake,  anasafirisha  watu  kwenda  Shäm,  safari  ya 
biashara  nyingi.  Nenda  kwake,  labuda  atakutuma  kwingia 
msafarani.»  Akakubali,  Abu  Talib  akamwendea  Khadija, 
akamwambia:  «Kama  ukitaka  mtu  kwenda  kutenda  shughuli 
zako,  yuko  mtu  Muhammadi  tayari,  naye  ndugu  yetu,  bassi 
ataka  mshahara 3  ngamia  wanne».  Akamwambia:  «Hatta* 
kwa  mgeni  ningetoa,  sembuse  ndugu5».  Bassi  akatumika, 
akaenda  palepale  Shäm,  alipokwenda  zamani.  Na  mtu  wa 
Khadija  ndiye  mkubwa 6  wa  msafara,  na  Muhammadi  kazi 
yake   kupigana   bei,    akapata  fayida   nyingi   ya   biashara  kwa 


1  Sfleid&.    —   2  »ort  unferer  gamüie.   —    3   „21I§"   ©e^alt. 
Sogar.  —  5  §ter  nur  „SBertoanbier".  —  6  ®er  fjü^rer. 


300  Seitton  36. 

akili  zake  akarudi.  Alipofika  karibu  na  Makka,  mkubwa  wa 
msafara  akamwambia :  «Tangulia  peke  yako,  karnpashe  khabari 
ya  safari  na  fayida  yake».  Naye  mwanamke  ameketi x  juu 
darini  na  wajakazi  wake  akitazamia  msafara  utakaporudi. 
Marra  akamwona  Muhammadi  anakuja  amepanda  ngamia. 
Akamwita  upande  pale  juu  alipo.  Akapanda,  akamwarrifü 
khabari  zote  za  safari,  na  fayida  yake,  na  vitu  vyote  alivyo- 
mnunulia.  Naye  bibi  akapendezewa  sana,  si  kwa  fayida  kuwa 
nyingi  sana  tu2,  illa3  kwa  yule  kijana  alivyo4  mzuri  na 
mwenyi  adabu.  Na  huyo  bibi  umri  wake  miaka  arobaini, 
marra  mbili  ameolewa,  akazaa  watoto  watatu,  akafiwa  na 
mume.  Naye  mwanamke  mzuri  hatta  bado5  na  tajiri  na 
mwenyi  cheo  kikubwa,  akaposwa  na  wengi,  asitake  kuolewa 
tena.  Hatta  aliponitazama  Muhammadi,  akampenda  sana,  aka- 
tuma  nduguye  kusemesana  naye  na  kumtaka.  Akaenenda 
akamwambia  Muhammadi:  «Naona 6  afadhali  uoe».  Akam- 
wambia: «Nioe  wapi?  sina  kitu  mkononi».  Akamwambia: 
«Bassi,  ukitakwa  na  bibi  mzuri  mwenyi  cheo  na  riziki  nyingi, 
utamkataa?»  Akasituka,  akauliza:  «Nani  huyo?»  Akajibu: 
«Siye  huyo  ndugu  yangu  Khadija»  ?  «Nipate  wapi  kumwoa 
yeye?»  «Hapana  khofu,  kama  ukikubali  mwenyewe.»  Marra 
akamwambia:   «Mimi  tayari».     Akaenenda  kumjibu  Khadija. 

Na  baba  yake  Khadija  mtu  mkorofi  sana,  Khadija  aka- 
dhanni  atakataa  kumwoza,  akamfanyizia  karamu  nzuri.  Bassi 
babaye,  alipokwisha  kunywa  sana  na  kujifurahisha  roho,  wa- 
kachinja  ngombe  wakavikä  wageni  kwa  mavazi  ya7  harusi 
wakawanyunyizia  marashshi,  hivyo  harusi  ikatimmia.  Mzee  ali- 
poamka,  akawauliza  khabari  za  karamu  na  mavazi  na  marashshi 
na  ngombe  aliyechinjwa,  wakamwambia :  «Aliyekuvika  vazi 
la  harusi,  ndiye  mkwewo  Muhammadi».  Akafanya  ghadhabu 
nyingi,  akisema:  «Jambo  gani  hilo?  binti  wangu  aliyeposwa 
na  wakubwa  wa  Wakoreishi  aoane  na  kijana  huyo  masikini? 
Sikubali  mimi.»  Wakaleta  selaha  wakataka  kupigana.  Aka- 
sikia  ya  kwamba  siye  Muhammadi  aliyemtaka  binti  wake, 
illa 8  binti  wake  ndiye  aliyemchagua  kuwa 9  mumewe.  Roho 
yake  ikamtulia. 

Bassi  Muhammadi  na  mkewe  wakakaa  naha  10  siku  nyingi, 
na  mkewe  ndiye  mwenyi  madaraka  ya  nyumba,  na  yeye  sasa 
amepata  utajiri,  hasafiri  tena,  hujishughulisha  kwa  mawazo 
mengi    na   kufikirifikiri11.     Akazaa    watoto   sitta,    wa  kwanza 


1  ®a§  einzige  ©uaf)iliberb  (aufeer  -li)  auf  i.  —  2  ■JHd&t  nur 
(si-tu)  barüber  (kwa),  bafe  ber  ©etoinn  fe^r  grofj  toar.  Übet  bte  ßon= 
ftruition  bergt.  Seit  37.  —  3  ©onbern  au$.  —  4  2ßte  er  .  .  . 
toar.  —  5  Hatta  bado,  immer  no$.  —  6  §ier:  galten  für.  —  7  ©e= 
nttib  ber  ©tgenf^aft.  —  8  §ter:  fonbern.  —  9  SSergl.  II,  §  84.  — 
10  Stböerotater  Stüufattü.  —  «  »ergl.  I,  §  255. 


3ur  ©tjntctr,  be§  (£igenfcb,aft3toorte§. 


301 


jina  lake  Kasim,  kwa  hiyo  Muhammadi  akatajwa  Abu-1-Kasim.1 
Wakapendana  sana  yeye  na  mkewe. 

Na  huyo  Muhammadi  ni  mtu  mrefa  kidogo,  na  mwem- 
bamba,  na  umbo  lake  jema.  Kifua  wazi,  kipana.  Maungo 
makubwa  mema.  Shingo  refu,  ya  mviringo.  Kitwa  cbake 
kinene.  Kipaji  kipana  marithawa,  cba  heshima.  Nyele  nyeusi, 
nene,  zimemshuka 1  masikioni.  Macho  meusi,  manene,  ya 
nyota.  K'ope  zimesokoteka,  na  nyushi  zimemjaa 2  tele.  Ma- 
chavu  membamba,  mekundu.  Pua  k'ubwa  imeinama,  nzuri, 
nyembamba  mwisho.  Ndevu  nyingi,  zimemshuka 2  kifuani. 
Umbo  lake  na  namna  yake  nzuri,  lakini  mwenyi  umbo  la 
fikara.  Akiona  hasira,  mshipa  wa  pajini  humfundikia,  na 
macho  makali.  Mwenyi  moyo  mwepesi  kwa  yote,  lakini  aji- 
wezaye  na  kujisetiri  nafsi,  nia  zake  zisitambulikane  nje.  Neno 
lake  halianguki  chini.  Maneno  machache  na  yenyi  njia  sana. 
Mnyamafu,  mwenyi  adabu,  mkarimu,  mtu  wa  shauko,  mwema 
kwa  rafiki,  mjipendekeza  kwao2  wasiompenda,  mlipiza  kasasi 
kwa  adui. 


Sßötftet* 


sura*,  $a£iteL 

uzazi,  ©eburt. 

utoto,  $inbf)eit. 

mtume,  Sipofiel. 

Waaslimu,  3ttu§Iim§. 

maghrebi*,  Söeften. 

bahari  ya  Shäin,  ba§  Otote  9!Jteer. 

Jsa  Masihiya,  3efu§  <£!jrtftu§. 

kabila*  (V.),  ©tamm. 

-tawalla*,  fyerrfdjen. 

-linda,  befctjü^en. 

patakatifu,  Heiligtum. 

-oa  heiraten. 

•funga   safari  ya   kwenda,   eine 

9teife  unternehmen  nadj. 
inchi  ya  Shäm,  ©tyrieti. 
-fariki*,  toerfcljeiben. 
ngamia,  Hantel. 

-pasha  khabari,  üftadjridjt  fenben. 
mkwe,@c£)tDiegerüater;  ©d)ttneger= 

foljn. 

-himidi*  =  hemidi*,  loben. 
Wabedowini,  SBebuinen. 
jangwa,  SMfte. 
-nyonyesha,  fäugen. 
-pendezewa,  aufrieben  fein. 


böfen 


-patwa     na     p6po,     bon 

©eiftern  befeffen  fein. 

yaya,  ^Lmme. 

-shurutisha,  jn.  nötigen. 

-amkia,  begrüben. 

jarnaa*,  Familie. 

-winda,  jagen. 

-ogelea,  fdjunmmen. 

mkeka,  ÜJJiatte. 

-fnkuza,  fortjagen. 

-tunza  mtu,  für  jn.  forgen. 

-kua,  grofj  to erben. 

-ambatana    naye,     fidj     an    jn. 

{lammern. 
-eihi*,  anflehen,  inftänbig  bitten. 
-tazamisha,  aufmerffam  betracf;= 

ten,  ftubieren. 
Wamasihiya,  (Stjrtjlen. 
kanisa*  (V.),  ßirdje. 
ibada  ya  dini,  ©otteSbienft. 
-lingana  na,  gleiten. 
ujana,  Jünglingsalter, 
arusi  —  harnsi,  Verheiratung, 
-pigana  bei,  miteinanber  Ijanbeln. 
-shindana,miteinanber  Wetteifern, 
-tunga  mashairi,  bieten. 


1  SIrabifdj  SBater  (Abu)  be§  (1)  K.  —  2  Sn  biefen  SBenbungen 
immer  ba§  einfache  SSerb.  —  2  ©tdj  angenehm  macfjenb  bei  benen, 
bie  . .  .  —  3  ©ettöluitttf)  Masiya  gepprodjen. 


302 


ßeltton  36. 


-biehana    maneno,    miteinanber 

ftreiten  (mit  Söorten). 
-sikiliza   natu,     jm.    aufmerffam 

3uf)ören. 
askafu*,  58ti<f)of. 
-khubiri  (mit  bobb.  2tff.).   unter= 

rieten  über, 
imani*,  ©laube. 
anjili*,  ba.%  ©bangetium. 
-piga    upindi,    mit   bem   SSogen 

fdjieften. 
uthia*,  Itnrüfje,  S3ebrängni§. 
-onea,  ftrafen. 

-dhulumu*  mtu,  jm.  Unrecht  tljun. 
-apishana,  einanber  fcfitoören  Iaf= 

fen. 
-kubali,  julaffen. 
-tulia,  ruft,  ig  tb  erben, 
-ji-zungumza,    fidj  unterhalten, 
majira*,  3^it. 
usingizi,  ©djtdfrigfeit. 
-sinzia,  fdjlummern. 
-safirieha,  reifen  laffen. 
msafara*,  ßarabane. 
sembuse,  um  fo  mefyr.-- 
-keti  =  -kaa. 
dari*,  ba§  obere  ©tocfroerf. 
arrifu*,  tüiffen  laffen. 
cheo,  Slnfefjen. 
-posa,  jur  @lje  begehren, 
-semesana  naye,  mit  jm.  füretfjen. 
-kataa,  auflagen, 
riziki*,  Vermögen, 
-situka,  erftaunen. 
-korofi,  arm,  etenb. 
-nyunyizia,  befbrengen  mit. 
marashsbi*  tooIjlrie<f)enbe§  2ßaf= 
-timmia,  bottjjogen  fein.         [fer. 


vazi,  $Ieib. 

ghadhabu*,  2öut,  gorn;    -fanya 

— ,  in  SGßut  geraten, 
rnadaraka,  *ßrobiant. 
utajiri,  Iftctc^tum. 
-ji-Hhughulisha,  fi$   befdjäftigen. 
mawazo,  ÜJlacfjbenten. 
-taja,  nennen. 

■embamba,  bünn,  fdjlanf;  fbife. 
umbo,  ©eftalt. 
shingo,  §a(§. 
kifua,  SSruft. 
maungo,  Pudert, 
-a  mviringo,  runb. 
kipaji,  ©tirn. 

raarithawa,  aufserorbentücb,  (abb.). 
ukope,  2tugenbraun. 
-sokoteka,  gefdjtoungen  fein, 
ushi,  §aar  ber  Slugenbrauen. 
chavu,  Söange. 
-inama,  gebeugt  fein. 
ndevu,  SSart. 
namna,  3rigur. 
paji,  ©tirn. 
msbiya,  Slber. 
-fundikia,  anfdjtoeü'en. 
-ji-weza,  fid)  befyerrfdjen. 
-setiri*,  berb,ütten. 
-tambulikana,  erkennbar  fein, 
-chache,  ttienig. 
-enyi  njia,  überlegt, 
-nyamafu,  fdjroetgfam. 
-karimu,  gro|mütig. 
ehauko,   Suft,   ©eljnfudjit,   ßiebe. 
-ji-pendekeza,      fidj      angenehm 

machen, 
-lipiza   kasasi   kwa,    fidj    rächen 

an. 


A.  Nnakwenda  kulala  sasa, 
ninao  usingizi. 

A.  Sikulala  vema  usiku.  wa 
Jana,  usiniamshe  kesho 
assubuhi  kabla  ya  saa  pili. 

A.  — 


C^ienft  im  Traufe.) 
1.  äöecfen. 

JB.  Nikuamshe  lini,  bwana? 


JB.  Sitasahau,  bwana,  lala  vi- 
zuri! 

JB.  Amka,   bwana!  ni    wakati 
wa  kwondoka. 


3ur  ©tjntaE  be§  ©tgenfdjaft3toorte§. 


303* 


A.  Sitaki  kwondoka  bado,  njoo      B.  Lakini,  bwana,  mtuanabis- 
kaniamshe  khalafu!  ha  hodi,  nimwambie  nini? 

nifangue  mlango? 

A.  Mwache  apande  juu  kam- 
peleke  sebuleni.  Nita- 
ondoka  sasahivi. 


A. 


A 


2.  »abcn. 

B.  Wataka  nini,  bwana? 
B.  Wataka  maji   ya  moto  ao 

maji  ya  baridi? 
B.  Nitalichukua  leo  kwa  fun- 
diwabati,  alehemu  tun  du. 


A.  Nataka  koga,  maji  tayari  ? 

A.  Lete  maji  ya  moto.  —  Bi- 
rika    la    kogea    linavuja, 
lataka  kutengenezwa. 
A.  sabuni  i  wapi?    Siku  zote      B.  Lakini  nimeileta,    bwana; 

tazama,  imeanguka  chini. 
B.  Ndio  hapa,  bwana. 


husahau  kuileta. 
Sasa   lete  maji  ya  baridi, 

nataka    kunawa    uso    na 

mikono. 
kitambaa  cba  kupangusia 

uso  ki  wapi? 


A.  Ninawie    miguu,    michafu 

sana. 


B.  Nimekiweka  tayari,  sijui 
amekitwaa  nani?  ndicbo 
hapa. 


A.  Mwite  kinyozi! 

A.  Nataka  unyoe  ndevu  uka- 

kate  nywele. 
A.  Maji  yana  moto  mno. 
A.  Wembe    wako    haufai,    si 

mkali,  angalia,  usinikate. 
Mkono  wako  mwepesi,  la- 

kini   nyembe   zako   mba- 

ya,  sherti  uzinoe. 
Ndio,  lakini  usikate   mno. 

Ukate  tu,  lakini  utwae  ma- 
kassi  yalio  makali.  Ukiisha 
kata  unioshe  kichwa. 

Hakuna !  twaa  kitana 
changu,  chako  ni  kichafu. 


3.  SSarbte 
B. 


C. 


Anangoja  nje,  bwana. 
Tayari,  bwana. 

Nitafanya  baridi  kidogo. 
Usiwe  na  khofu,  bwana! 

Wataka    nifupishe   kidogo 
ndevu  za  mwomo? 

Nikate  nywele  tu,   ao  ni- 

nyoe  kichwa  kabisa? 
Nitie  mafuta  nyweleni? 


C.  Tayari,  bwana. 


A.  Nguo  zote  tayari? 


4.  5lnUeibcn. 

B.  Dobi  ataleta  sasahivi  nguo 
safi.  —  Tazama,  sasa  ana- 
kuja. 


304 


ßeftion  36. 


A.  Dobi  ametatua  nguo  ny- 
ingi;  afadhali  tufue  nguo 
zetu  nyumbani  siku  za 
mbele. 

A.  Umehasibu  nguo.? 

A.  Leo  nitavaa  nguo  ya  sir- 

kali. 
A.  Bassi,   katika   hayo    unipe 

viatu. 
A.  Viatu  vyeusi,  havijasafish- 

wa? 

A.  Sorwali  hii  imepasuka. 
A.  Sorwali  hii  hainifai,  yani- 

kaza. 
A.  Kisibao  hiki  siwezi  kuvaa; 

kifungo      kimoja      kime- 

potea. 
A.  Usisabau    kutia    leso    safi 

mfukoni. 


B.  Lakini,  bwana,  hapana 
natu  nyumbani  ajuaye 
kufua. 

B.  Ndio,  bwana.  Nikupe  nguo 

gani? 
B.  Abdalla  katika    kuisafisba 

bado. 
B.  Viatu     gani,     vyeupe     ao 

vyeusi? 
B.  Tayari,    bwana,    na  huku 

anakuja    Abdalla    akileta 

nguo. 
B.  Nitakupa  nyingine,  bwana. 
B.  Siyako,  bwana;  dobi  ame- 

badili  sorwali. 
B.  Nitatia  cningine. 


B.  Sitasahau,  bwana. 


5.  grül)ftü(l 
Uniletee   chakula  cba    as-      B.  Wataka  kitu  gani  leo? 
subuhi. 
Kikoinbe 


cha  cbayi  na 
mayayi  mawili  yaliyo- 
tokoswa  na  rnkate  na 
siagi. 

A.  Hapana.  Mkate  huuhaufai. 

A.  Kiasi  gani  umenunua  ma- 
yayi haya? 

A.  Sasa  waweza  kutandua 
meza:    nimeshiba  kabisa. 


B.  Wataka    tena   maziwa  na 
sukari? 


B.  Nitaleta  mwingine. 
B.  Pesa  mbili  mbili. 


äödttet* 


-ameha,  roetfen. 

-bieha  hodi,  i Köpfen  unb  Gütnlctfe 

begehren, 
koga  =  ku-oga,  baben. 
birika*  la  kogea,  ääctbetücinne. 
-vuja,  leden  (=ein  ßerf  fjaben). 
fundi  wa  bati,  Klempner, 
-lehemu*,  löten, 
tundu,  ßo<r). 
sabuni*,  ©eife. 
-nawa,  toafcrjen  (nur  Dom  ©efidjt 

unb  bcn  §änben  gebraust). 


-pangusa,  abtrocfnen. 

-weka  tayari,  bereitlegen. 

-chafu,  jdjmufeig. 

kinyozi,  SBarbier. 

ndevu,  Sart. 

nywele,  §aar. 

wembe,  Ülajtermeffer. 

-angalia,  fiel)  in  ct(f)t  nehmen. 

-noa,  fdjärfen. 

-fupisha,  oerfürsen,  turger  fdjnet= 

ben. 
ndevu  za  mwomo,  Schnurrbart. 


3«r  ©tmtar,  be§  2Serbum§.                            305 

-nyoa,  rafieren.  -kaza  mtu,  jm.  %u  eng  fein. 

makassi*,  ©djere.  -badili*,  r>  erlaufenen. 

kitana,  .Ramm.  kisibao,  3fto& 

dobi,  Söäfcfier.  leso,  Saftfientud). 

-tatua,  jjerretfeen.  mfuko,  iafdje. 

-fua,  roafdjen  (Söäfdje).  chakula  cha  assubuhi,  fjxüfjftücf. 

siku  za  mbele,   tunftig,  in  3"=      -tokosa,  fieben. 

fünft,  yayi,  @i. 

hasibu*   jaulen.  siagi,  SSutter. 

nguo  ya  sirkali,  Uniform.  sukkari*,  gucfer. 

katika  hayo,  inätotfcfien.  -tandua,  abräumen, 

sorwali*,  §ofe.  -shiba*,  fatt  fein. 


^ieöcnuntititeif3t8fl:E  IMtion,  Somo  la  the- 
lathin  na  satm. 

§ur  Syntaj  bcs  Perbums. 

I.  ©eliraudj  ber  fetten  unb  Slusfagetoeifen. 

t)et?  Jnfinitit». 

141.  3eber  ^nfinitit»  fann  al§  <£)auptmort  gebraust 
toerben  unb  toirb  bann,  rote  befannt,  gur  VI.  klaffe  ge= 
rennet,  3.  23.  . 

Mwaka  huu  kuzaa  kwake  ni  sana  kuliko  miaka  yote, 
biefe§  Satyr  ift  fein  (be§  23aume§)  (Srtrag  reifer  al§  aEe 
Satyre  (bortyer). 

Kufa  ku  karibu  kuliko  kupona,  ber  £ob  ift  näljer  al§ 
bie  ^Rettung, 

142.  2)er  Snfimtib  ift  häufig  ©ubjeft  eines  <5afy§, 

Maradhi  kwondoa  tumboni  mwana  asiofaa  mtu  ulim- 
wenguni,  e§  ift  ein  ttnglücf,  ein  $inb  3U  erzeugen,  ba§ 
niemanbem  in  ber  SBelt  nü|t.  (SSergl.  aud)  im  §ranaö= 
fifdjen:  Avoir  un  enfant  qui  n'est  utile  ä  personne 
dans  le  monde,  c'est  une  calamite.) 

3l6tDeic^eTib  bom  ®eutfd)en  unb  ^ran^öfifc^ett  fann  ber 
Snfinitib  in  einem  foldjen  $atle  aud)  mit  feinem  Subjeft 
berbunben  fein,  ba§  in  ben  2tftufatib  gefegt  toirb  unb  bor 
ober  hinter  bem  3ttftnttib  ftefyt,  3.  23. 

Si  vema  kutoroka  mngwana,  e§  ift  nid)t  anfiänbig,  wenn 
ein  ©beimann  ftiefjt. 

Mitunter  fdjeint  ber  ©ubieftsinftnitib  im  ©entttb  gu 
ftetjen,  3.  23. 

©uatjüi  Äonfc.=©ramntatif.  20 


306  Sektion  37. 

Haya  nalioona  si  haba,  ya  wewe,  paa,  kunena  =  ba%, 
was  td)  gefel)eu  fjabe,  ift  nichts  ©ertnge§  (nämlid)),  bafc 
bu,  eine  ©adelte,  ftmd)ft. 

£ier  ift  tnbeffen  baS  %ubftantib  mambo  bor  ya  gu  er= 
gönnen  (oergl.  §  46). 

143.  ©er  Srnftnitio  als  ©ubjeft  ftefit  oft  nad)  untoer= 
fönlidjen  SIuSbrMen  lote: 
yamkini,  e§  ift  möglid). 
hayamkini,  e§  ift  unmöglid). 
huwezekana,  e§  ift  möglid). 
haiwezekani,  e§  ift  unmöglid). 
vema,  vizuri,  e§  ift  gut. 

si  vema,  e§  ift  nit^t  gut,  nic^t  anftänbig,  fdjidt  fid)  nidjt. 
afadhali  | 

akhvtri-  *  iftbeffer. 

m  kheri  '        " 

ni  vema  zayidi  j 

vema  mno,  e§  ift  am  beften. 

yafaa,  e§  ift  nüijrid),  e§  k>I)nt  fid),  e§  töfyht  ber  SCRü^e. 

haifai,  e§  ift  unnüij,  e§  lo^nt  fid)  uid)t. 

sherti,  sharti    I 

lazima  i    „~  ■«  mSK. 

i.  ,    ,v  }  e§  tt  nötig, 

hapana  buddi  '  D 

imepashwa        J 

ni,  e§  getjört  fid),  e§  gebührt  fid)1. 

si  lazima,  e§  ift  uunötig. 

yanipasa,  e§  liegt  mir  ob  (=  id)  mufj,  id)  fott). 

si  haba,  e§  ift  nid)t§  ©eringe§,  u.  f.  ro. 

desturi,  e§  ift  ©ittej  ya  nini,  foOjU  bient  e§?  tt)eld)en  3wed 

bat  e§? 

3-  ». 

Ni  kheri  kunyamaa,  e§  ift  beffer  gu  fd)tt)eigeu. 

Sm  2)eutfd)en  ftebt  in  biefem  ^atte  enttoeber  ber  3n= 
ftnitio  mit  „j$u"  ober,  toenn  baS  ©ubjeft  beS  folgenben  33er= 
6um§  auSgebrücft  ift,  ein  ©a|  mit  „bafj",  3-  33-  e§  ift  beffer, 
bafc  bie  SBeiber  fdjtoetgen  (©uat).  ni  kheri  kunyamaa 
waanawake). 

ij£[@tatt  beS  ^nfinittbS  fann  übrigens  audj  ber  $onjunutit), 
feltener  aud)  baS  -ki-STemtouS  gebraud)t  toerben,  3.  S3. 
Ni  kheri  waanawake  wanyamae  ober: 
Ni  kheri  waanawake  wakinyamaa. 


1  3'  S-   ni  kuulizwa  mke,   e§  gehört  fid),    baf$   bic  {Jrau  ge= 
fragt  totrb. 


3ur  6t)ntO£  be§  S3erbum3.  307 

SlnmerL  DJtitunter  finbct  man  auä)  ba§  futurum,  3.  33.  sharti 
utakufa,  bu  mufct  fterben. 

144.  ®er  Snfinitirj  fann  ctudj  5J)räbiJat  eines  ©atje§ 
fein,  3.  35. 

Nia  yake  kuniletea  nguo,  feine  Stbfidjt  ift,  mir  Kleiber  ju 
bringen. 

©djeinbar  fteljt  ber  ^nfinitiö  in  biefem  %aUz  nidjt 
feiten  im  ©enitit),  5.  23. 

Kazi  yangu  ya  kupika   vyakula,   meine  33efd)äfttgung   ift 
Qsiffen  ju  fodjen. 

2)ie§  erHärt  fidj  inbeffen  burdj  2lu§Iaffung  be§  eigent= 
ticken  *J}räbitat§nomen§;  ber  <&a%  fottte  nämlich  üoüftänbig 
lauten:  kazi 'yangu  kazi  ya  kupika  vyakula,  meine  23e= 
fdjöftigung  ift  bie  23efd)äftigung  be§  ©ffenfodjenS. 

145.  2)er  ©enitiö  bes  Snfinitiö§  fteljt  enttoeber 
nadj  §QUpttt)örtern  ober  nadj  präpofitionetten  2lu§brüd;en. 

üftadj  §auj)tttjörtern  bient  ber  ©enitiü  be§  ^nfinitiöS 
311m  2(u§brucf  berfelben  üßerrjäHniffe  wie  ber  ©enitit)  eine§ 
anbern  <2ubftantiö3  (oergl.  §  52).  23efonber§  häufig  ift 
ber  ©enitiö  be§  3nfinitiü§  jur  23e3etdjnung  einer  ©igen* 
fdjaft,  einer  (Srflärung,  einer  Söeftimmnng,  eine§ 
3toetfe§,  3.  23. 

Maji  ya  kunawa,  2,'ßaffer  -jutn  SBafdjen. 
Wakati  wa  kurudi,  Ötxt  jmrüctäufetjren. 
Maliali  pa  kulala,  eir;  Ort  jum  ©djlafen. 
Mweleza  khabari  yako   ya  kutaka  mke,   feije   tfjm   beine 
ttmftänbe  au§einanber,  (bie  barin  befielen),  bafj  bu  biet) 
berljeiraten  roittft  (©enitiü  ber  (Erläuterung). 
Ana  wazimu  ya  kumlilia  paa  wake,   er  tmt   bie  üftarotte, 

(bie  barin  befielt),  feine  ©ajeEe  gu  beweinen. 
Kisu    kikali    cha    kukatia    tawi   la    tende,    ein    fd)arfe§ 

Keffer,  um  einen  SDattefyatmjjmeig  abjufdjneiben. 
Si  jambo  la  kupatikana  mimi  la  kukaa  kitako  ==  e§  ift 

feine  erreichbare  ©adje,  bafj  iä)  midj  fe|e. 
Stnmerf.  1.    33e3eiä)net  b'er  ©enittti  be§  SnfinitibS  ben  3toect 
ober  bie  23eftimmung,    fo  toirb    meifi  bie  objef-tiöe  Srorm   getoäfjtt 
(bergt  I,  §  181). 

Slnmer!.  2.  3ft  ba$  ©ubjeft  be§  Sfnjtnitfog  au§gebrücft,  fo 
tritt  e§  im  SUfttfatÜ)  ijinju:  kuraekuwa  wakati  wa  sisi  kwondoka, 
e§  ift  3«ü  getoorben,  bafj  mir  aufbredjen  (im  2>eutfd)en  ift  in  biefem 
$affe  ber  ^nfinitib  urnnögliäp. 

Slnmerf.  3.  ®er  ©enitiö  be§  3nfinitib§  lann  natürlich  auä) 
in  bräbifatitier  ©teltung  borfommen,  3.  23.  paa  huyu  si  wa  kutend- 
wa  mabaya,  biefe  ©a-jeffe  ift  fein  SBefen,  bem  Sä)Iimme§  gettjatt 
Werben  bttrfte. 

20* 


\ü)  mufj  getyen. 


308  ßeftion  37. 

3jl  bo§  ^aupttoort,  oon  bem  ber  ©enitio  be§  SnfinitioS 
abfängt,  Objeft  eines  SetttoorteS,  fo  bilbet  e§  mit  bem 
leiteten  nidjt  fetten  einen  ^Begriff,  £yn  biefem  ftatte  tritt 
nitfit  ber  ©enitito,  fonbern  ber  Sttfufatttj  be§  3nfinitio§  ein. 
£>ft  treten  beibe  «^onfiruftionen  nebeneinanber  auf:  akampa 
maji  kunawa  ober  ya  kunawa  (er  gab  if)tn  Söaffer  ^um 
SBafdjen).  Nikafanya  shauko  kumwona,  idj  feinte  mid) 
banacb,  i^n  ju  feb,en. 

$laä)  kuwa  na  buddi  fteljt  feiten  ber  ©enitio,  getoölm* 
lidj  ber  2tffufatio  (mitunter  mit  na  ober  illa)  be§  3nfinitio§ 
ober  ber  $onjunftto,  bi§toeiten  audj  ba§  futurum;  bie  mög= 
liefen  9lu§brutf§toeifen  finb  alfo: 

sina  buddi  ya  kwenda 

sina  buddi  kwenda 

sina  buddi  na  kwenda 

sina  buddi  illa  kwenda 

sina  buddi  niende 

sina  buddi  nitakwenda 

146.  ^räpofitionefte  2lu§brütfe  mit  fotgenbem  ©enitio 
be§  3nfimtb§  bienen  oft  gur  Umfdjreibung  eine§  fonjunftio= 
netten  DfobenfatjeS,  3.  23. 

Kwa  sababu  ya  kwogropa,  au§  $urcfjt,  tüeif  er  gurdjt  fjatte. 
Kwa  sababu  ya  kukosa  kula  tende,  meil  er  feine  SE)atteln 

ju  effen  befommen  fjatte. 
Baada  ya  kwisha  msiba,  nacfjbem  bie  Trauer  beenbet  mar. 
Kadiri  ya  kudhukuru  jinni  aliniacha,   in  bem  -Dtajje,  toie 

tä)  betete,  He|  mid)  ber  ©ämon  Io§. 
Mwaka  huu  hazikuanguka  mapooza  mengi,  kwa  ginsi  ya 

mtende  kuperuka  sana,  in  biefem  ^ai)x  finb  nidjt  biele 

fdjledjte  §rüd)te  abgefallen,  meil  bie  Dattelpalme  fo  fefyr 

au§gemadjfen  ift. 

Slnmerf.  -Wad)  (kwa)  sababu  ftefjt  efcenfo  häufig  ber  Stftufa- 
titt  be§  £$nftnüit)3 :  akakasirika  sana  baba  yake  sababu  yule  kukaa 
kwa  waanawake,  unb  fein  Skter  toar  fel)r  äorntg,  bajj  jener  Bei  ben 
Söeibern  fafc. 

147.  23efonber§  häufig  toirb  ber  Snftnitio  im  Db|e!t§= 
fafu§  gebraucht,  unb  tfoax: 

I.  Slbfjängig: 

a)  üon  einem  SSerbum: 

a)  ftatt  eine§  bireften  ObjeftS  (§  148); 

b)  35on  einem  SSerbum  ober  einem  2tb|e!tiöum: 


3ur  ©üntctr,  be§  SöerbumS.  309 

ß)  jur  Seaeidjnung  be§  3toetfeS,  ber  Seftimmung, 

ber  ^olge  ober  beS  ©runbeS  (§  149); 
Y)  jur  S3eäeidjnung  einer  (Sinfdjränfung  (§  150); 
c)  öon  $räpofitionen  (§  151). 

IL  Unabhängig,  ftatt  eines  finiten  2)er6umS,  unb  jtüar: 

a)  ftatt  eines  temporalen  üfteBenfatjeS  (§  152); 

b)  ftatt  eine§  SebingungSfa^eS  (§  153); 

c)  ftatt  eine§  er^äbtenben  Tempus  (§  154); 

d)  ftatt  beS  SmperatiöS  (§  155); 

e)  ftatt  beS  ßonjunftibS  (§  156). 

148.  2)er  ^nfintttö    als    birefteS  DBjeft  ftefet  nad) 
einer  Reifte  tranfitiüer  Betttnörter,  wie  3.  33. 
-pata,  erlangen;  fönnen.  -kataa,  fid)  meigern  (3U). 

-thubutu,  mögen  (ju).  -anza,  anfangen  (ju). 

-taka,  motten,  münfdjen  (ju).  -ambia,  fagen  (bafj  ober  ju). 

-jongea  mtu  kupigwa,  jn.  ba=      -tahayyari,  fid)  fdjämen  (ju). 
flin  Bringen,  bafj  er  gefdjtagen      -tuliza  mtu  kufanya,  jn.  au§= 
mirb.     •  rutyen  laffen  (bom). 

-isha,  bottenben.  sina  buddi,  muffen  (fief)e  §  145). 

-ogopa,  fürd^ten  (ju).  -diriki,  e§  juftanbe  bringen  (ju) ; 

-tangulia,  etm.  guerft  tfyun.  gelingen, 

-weza,  tonnen.  -kasirika,  fid)   ärgern  (barüBer, 

-pa,  geben,  gemäßen  (ju).  bafj). 

-zidi,  mefyr  tBun.  -kosa    1 

-taajjabu,  fid)  mnnbern  (bafj).        -toa     ;  nid)t  ttyun,  üerfer)Ien. 
-amru,  Befehlen  (j$u).  -tosha  j 

-kithiri,  öiel  ttmn.  -acha,  anfrören. 

-amini,  fid)  getrauen  (§u).  -kaza,  etma§  in  Ijöljerem  ©rabe 

-penda,  gern  tBun.  tl)un. 

23eifpiele : 
Hathubutu  kunena  kwa  yule  mwanamke,   er  magt   nict)t 

ju  jener  $rau  ju  fpredjen. 
Kwambia  babangu  naogopa,   id)  fd)eue  mid),  (e§)  meinem 

Sßater  ju  fagen. 
Muungu  akupe  kukua,  ©ott  geBe  bir  (laffe  bid))   grofj  ju 

merben. 
Sultani  akaamru  kupiga  mizinga,   ber  (Sultan  Befahl,   bte 

Kanonen  ju  (öfen. 
Si  tahayyari  kuniambia,  fdjäme  bid)  nid)t,  (e§)  mir  ju  fagen. 
Anapotuliza  ulimi  wake  kunena,  menn  er  feine  3unge  00m 

$eben  au§ruB,en  läfjt. 
Sijadiriki  kwisha  kusema  maneno  haya,  nikamsikia  mtu 
akibisha,  e§  mar  mir  nod)  nid)t  gelungen,  biefe  SBorte 
■ju  oottenben,  als  id)  einen  9Jlann  flogen  työrte  u.  f.  m. 


310  ßenion  37. 

Slnmert  1.  S'ladj  -taka  toirb  häufig,  naäj  -isha  meift  ba§ 
ku-  be§  3Snfinitib§  fortgelctffen.  2)odj  behalten  bie  einfilbigen  ©tämme 
ba§  ku-  immer. 

Slnmerl.  2.  Stuf  -isha  folgt  mitunter  cuttfj  kwa  mit  bem 
$nfinitib. 

Slnmerf.  3.  Stuf  -arnru  folgt  ftcttt  be§  aftiben  oft  ber  toaffibe 
$nfimtib,  toenn  berfelbe  mit  einem  Objeft  berbunben  ift,  3.  23.  akaa- 
muru  sultani  kutandikwa  frasi,  unb  ber  ©ultan  befahl  bie  ^ferbe 
3U  fatteln. 

2tnmerl  4.  -taka  mit  folgenbem  b<*ffiben  ^nfinitib  ^at  bie 
33ebeutung  „muffen":  wataka  kutiwa  pingu,  bu  mufet  (bu  fofttefi) 
in  f^effeltt  gelegt  toerben. 

Stnmerf.  5.  -fahamu  (ftä)  erinnern)  mirb  im  ©eutfcfjen  mit 
htm.  Snfinitib  be§  $erfeft§,  im  ©ualjiu  mit  tem  einfallen  ^nfinitio 
berbunben. 

®ie  meiften  tiefer  SSerben  toerben  auä)  im  2)eutfc(jeu 
mit  bem  Snfinitiü  (mit  ober  ofyne  „31t")  berbunben,  aber 
nur,  toeun  baZ  ©ubjeft  be§  3nfinitiü§  ba§felbe  ift,  toie  baZ 
be§  regierenben  $erbum§.  SBedjfelt  ba§  ©ubjett,  fo  mufj 
im  £)eutfd)en  ein  @at}  mit  „bafe"  eintreten;  im  ©uafjili 
Bleibt  aud)  in  biefem  ^alle  bie  Snfittitibüon.ftruftion 
befielen,  inbem  ba§  neue  ©ubjeft  im  5t!!ufatiö  311  bem 
^nfinitib  gefegt  ttnrb,  3.  39. 

Sikatai  kwenda  intoto,  id)  §abt  nid)t§  bagegen,  bafj   ba§ 

$tnb  gef)t. 
Nakuogopa  kwona  hasiri  nyingi,  id)  fürdjte,   baft  bu  fet)r 

gürnft. 
3tnmerl.  2Jtantf)e  ber  aufgeführten  SSerben  fönnen  ftatt  be§ 
3nfinittb§  audj)  ben  ^onjunftib.naclj  fid)  fyahm,  3.  23.  -taka,  -ogopa, 
-amru,  -penda,  -ambia  (in  ber  23ebeutung  befehlen),  sina  buddi  u.  f.  tt>. 
2tud)  onbere  ßonftruftionen  lommen  bi§h>eilen  bor,  hrie  naogopa  ata- 
kuja  leo  (idj  fürchte,  er  toirb  beute  lommen),  hataki  nikija  kwako 
(er  fieljt  e§  nicf)t  gern,  toenn  id)  gu  bir  lomme). 

SSefonbere  §ertoorf)ebung  berbienen  bie  Sßerbct  -isha, 
-tangulia,  -zidi,  -kithiri,  -kosa,  -toa  (-tosha),  -kaza  u.  Q., 
bie  ben  23egrtff  beutfdier  3Ibberbien  umfdjreiben,  3.  39. 

Nalitangulia  kukuambia,   id)  f)abe  (e§)  bir  borget  gefügt. 

Mtende  huu  umekithiri  kuzaa,  biefe  SJMnte  b>t  reid)lid) 
getragen. 

«Bergt.  I,  §  285. 

S)ie  Söerba  be§  @ogen§  (-ambia)  unb  3)enlen§ 
(-dhanni,  -dhaimia)  fönnen  äfjnttdj  ttrie  im  ®eutfd)en  fott* 
ftruiert  werben,  3.  29. 

Mwambie  kama  nimetoka,  fage  ü)m,  bafc  id)  ausgegangen  fei. 

3ft  aber  bo0  Dbjeft  be§  £auptfa£e§  ibentifd)  mit  bem 


3ur  ©tjntaj  be§  33erbum§.  311 

(Subjctt  be§  ^ebenfatjeS,  fo  ift  auä)  bie  Snfinttiofonftruftton 
3uiäffig,  3.  23. 

Mwambie  kuwa  mwongo,  jage  ib,m,  bafj  er  ein  Sügner  ift. 
Slnmett.    3m   ©tnne   oon   „Befehlen"   toirb   -arnbia  mit  bem 
^nfinttiü  ober  bem  ßonjunftib  oerbunben:  amekwenda  kumwambia 
kufanyiziwa  paa  uji  ober  afanyiziwe  paa  uji. 

$m  2)eutfd)en  werben  ctud)  bte  23er6a  ber  f  in  nützen 
SBafjrnefjmung  mit  bem  ^nfmitttt  oerbunben,  3.  58.  tdj 
rjöre  ttjn  fommen.  ®ie§  ift  im  ©uarjili  nid&t  jjuläfftg;  man 
fügt  öielmefjr  namsikia  anakuja  ober  alrija  (ober  fettener 
audj:  akaja). 

149.  ®er  aboerbiale  Slffufatiö  be§  SnftmtiöS  ffcefjt  natf) 
einem  Seittoorte,  um  einen  3toe(f,  eine  23efiimmung, 
einen  ©runb  (eine  Urfadje)  ober  eine  $olge  3U  be3etdb= 
neu,  3. 29. 

Akatoka  kwenda  zake,    unb    er    ging  Jjtftau§,    um  feine§ 

2Bege§  gu  geljen. 
Hawaua  kula,  fie  tjübm  nid)t§  gu  effen. 
Anasikitika    kwona    mwenziwe   ana  rnwerna   naye  kula 
ukoko,  fie  mar  Betrübt  ju  feljen  (=  meil  fie  fafj),  bafj 
itjre  ©efäb,rten  guten  (9iei§)  tjdtten,  unb  m eil  fie  (feloft)  bie 
SRcfte  im  £oöf  ajs. 
Anasumbua  nafsi  yake  kupiga  kelele,  er  müt)t  fid)  ab  ba= 

burd),  bafj  er  fdjreit. 
Amenigeuza  kuwa  nyani,   er  Ijaf  mid)  bertoanbett,  fo  bafj 

iä)  (iefet)  ein  9Iffe  bin  (==  in  einen  Riffen  oerwanbelt). 
Hapana  mtu  anayomwamini  kumpa  nguo  zake,   e§  giebt 
niemanben,  bem  er  (fotoeii)  traute,    bafj  er   ifjm  feine 
Kleiber  gäbe. 
SInmerf.  1.     ®er  ^nfimtiü  be§  3toecfe§   fann   autf)   burd)  ili 
(um  äu),  kusudi  (in  ber  2lbficfjt  ju),    rnwisho,    mwisbo  wake,   kha- 
'tima,   khatiina  yake  (3U  bem  ©übe,  um  p),  kwa  (gu),  kwa   kutaka 
(in  ber  2Ibfid)t  3U)  eingeleitet  toerben. 

Slnmerf.  2.  ©er  iSnfinitiö  be§  QtoiütZ  ift  befonberä  häufig 
nacT)  ben  Sterben  ber  33etoegung.  ©tefelben  fcr)ieben  oor  bem  $n= 
finitib  rjäufig  nocfj  kwenda  ein,  felbft  toenn  boJ  regierenbe  3}erbum 
-enda  felbft  ift,  3.  35.  arnekwenda  huko  kwenda  kwiba,  er  ift  baljin 
gegangen,  um  ju  ftcrjten.  3m  2>eutfcf)en  toirb  ftatt  be§  3«finiti0§ 
naä)  3}erben  ber  33etoegung  fjäufig  bie  Konjunftion  „unb"  mit  fo!gen= 
ben  SJerbum  finitum  gebraust,  3.  33.  nimekaa  kukujpbuka,  itf) 
fetjte  miclj  nieber  unb  fann  nadj. 

Slnmerf.  3.  Statt  be§  3nftnitio§  be§  3toecf§  fann  ftet§  autf) 
ber  ßonjunftio  mit  ober  ofjne.  eine  ber  finalen  Konjunktionen  ge= 
brauet  toerben. 

150.  Um  ben  ©eltungSbereitf)  eines  $tbjeftiü§  einau= 
fcfjränfen,  fann  3U  bemfelben  ber  Stüufattb  eineä  ^jnf i= 
nitit>§  gefegt  toerben. 


312  Seftton  87. 

SDaSfelbe  gilt  oon  folgen  Serben,  toeldje  eine  (£igen= 
fdjaft  ober  einen  Buftanb  bekämen,  3.  93. 

Mimi  tayari  kwondoka,   id)   bin  bereit  (nidjt  in  jeber  Söe^ 

•jietyung,  aber)  abgreifen. 
Amechoka  kuwafanyizia  kazi  wangine,    er  ift   (e§)  mübe 

für  cmbere  jju  arbeiten. 

151.  ©er  mifatiö  eine§  3nfinitiö§  fie&t  audj  nadj 
ben  $rä:pofitionen  kwa,  na,  katika,  tokea,  tangu,  fotoie 
ben  arabifdjen  bila  unb  hatta. 

kwa  mit  folgenbem  ^nfinitiö  bejjeidjnet  enttoeber  eine 
Slbfidjt  (§  149,  5tnm.  1),  ober  einen  ©runb,  eine  Ur  = 
fadje,  aud)  ein  bittet,  3.  25. 

Na  watu  wa  mjini  wanataajjabu  udogo  wako  na  akili 
zako  kwa  kuwa  nyingi,  unb  bic  Seute  in  ber  <Stobt  be= 
nmnbern  beine  Sugenb  unb  beinen  33erftanb,  megen  (feine§) 
33ielfein§  =  roeil  er  grofj  ift. 

na  mit  bem  ^nfinitio  totrb  Ijdufig  flott  be§  -ka-Sem^uS 
gebraucht,  nm  bie  ©teid^eitigfeit  gmeier  £>anbtungen  ju  be= 
jjeidjnen,  3.  25. 

Akafikiri  na  kuwaza,  unb  er  fann  unb  badfjte  nad). 
Akasikitika  na  kulia,  unb  er  mar  betrübt  unb  meinte. 

Slnmerl.  Slud)  bie  prttyofttioneHen  Sßenbungen,  bic  mit  na 
jufammengefet$t  finb,  fömten  einen  Snftnitiü  regieren,  3.  25.  karibu 
na  kwiva,  bem  Otetftoerben  nalje. 

katika  mit  bem  ^nfinitib  begeidjnet  ben  Beityunft  einer 
<£>anbtung,  3.  25. 

Katika  kufungua  mlango,  nikamsikia  akija,  beim  Öffnen 

ber  Xtiür  borte  idj  iljn  fommen. 
Katika  kuja  zao,  auf  i|rer  Jpeimreife. 

SCRtt  ben  $o*roen  be§  23erbum§  kuwa  oerbunben  bient 
biefe  SBenbung    jur  35ilbung   einer  umfdjreibenben  $oniu= 
gation,  toeldje  bejeidjnet,   ba$  jemanb  mit  einer  SHjätigfeit 
befdjöftigt  ober  in  einem  3nftanbe  befinblid)  ift,  unb  biefe 
£f)ättgfeit  begto.  biefer  3nftanb  nodj  fortbouert,  3.  25. 
Yu  «katika  kupakia,  er  ift  gerabe  beim  (Sinfoben. 
Ni  katika  kupotea  hatta  sasa,  id)  bin  immer  nod)  auf  ber 
Sßanberfäjaft. 

Statt  ber  <J}räJ)ofition  katika  tüirb  in  berfelben  25ebeu= 
tung  aud)  ber  ßo!otiü  be§  3nfinitiö§  gebraust: 

Kwangukani  kwangu  nikaona  chombo,  toäbrenb  id)  fiel, 
falj  id)  ein  ©d)iff. 


3ur  @t)ntas  be§  JöerbumS.  313 

tokea  ober  tangu  mit  bem  ^nfinitto  fielen  titelt 
feltfen  ftatt  ber  33erbinbung  mit  bem  -lipo-Sem^uS,  j.  33. 

Tokea  kufa  mkewe,  yule  akatoa  mali  yake  =  tokea 
alipokufa  mkewe  etc.  =  feit  feine  $tcm  geftorben  ift, 
t)at  er  fein  Vermögen  üerfdjtoenbet. 

bila  mit  bem  Snfinittö  entfpridjt  bem  beutfdjen  „oljne 
äu",  8.  JB. 

Bila  kumwuliza,  ofme  tljn  ju  fragen. 

3lnmert.  «Statt  bila  gebraust  man  audj  pasipo  ober  fcltcner 
ghairi  mit  bem  ^nfinitiö,  ober  ben  negativen  ßonjunüiü  bej.  baä 
•sipo-£emfcu3 ;  asimwulize  =  aeipoinwuliza. 

hatta  mit  bem  Snfimtto  totrb  mitunter  für  hatta  mit 
bem  -ka-£empu§  gebraust: 

Hatta  kufika  hapa  ndipo  ==  hatta  nikafika  hapa  ndipo, 
bi§  id)  ^ierl^er  tarn. 

152.  $n  einigen  fällen  lann  ber  Snfinitib  (im  abber= 
bialen  Slffufatio)  unabhängig,  unb  grcar  an  ©teile  einer 
abgetoanbelten  SBerbatform  gebraust  toerben. 

3n  biefer  33ermenbung  fielet  ber  ^nfiuitio  3unäd)ft  ftatt 
be§  XzmpüZ  nilipopenda,  3.  33. 

Siku  ya  tatu  kuja,    baba  yake    akashuka    =    siku   ya 

tatu  ilipokuja  etc.  =  al§  ber  britte  SLag  tarn,  flieg  fein 

Sßater  fierab. 
Kuja  kwangu,  bei  meinem  kommen  =  al§  td)  tarn. 
Mudda    wa   kitambo    kupita,    akashuka    ndege,    al§    ein 

2öeild)en  vergangen  mar,  fam  ber  93ogel  Ijerab. 
Hatta  mudda  wa  siku  saba  kwisha,  a(§  nun  (hatta)  ein 

Zeitraum  oon  fieben  klagen  öoüenbet  mar  u.  f.  m. 

153.  35er  unabhängige  Sufinitiö  fteljt  ferner  an  "Stelle 
etne§  33ebingung§fa|e§  unb  gtüar  getoöbnlid)  ftatt  niki- 
penda  ober  kama  ninapenda,  3.  33. 

Yule  mama  kusikia,  hatanipenda,  menn  (e§)  bie  SOtutter 
l)ört,  mirb  fie  nid)t  mit  mir  aufrieben  fein. 

Mtu  yule  kwondoka  katika  huu  ulimwengu,  sisi  twalilia, 
menn  jener  9ttann  bie  SBett  oerläfjt,  fo  meinen  mir  barüber. 

Siku  inoja  mtu  kwondokewa  na  watu  watatu  katika 
dunia,  bassi  mtu  huyu  asifanye  uchungu?  2Benn 
einem  Sttann  an  einem  Sage  brei  Seute  au§  ber  2Belt 
genommen  merben  (=  fterben),  nun,  fottte  (ba)  biefer 
SDlann  nid)t  @d)merj  empfinben? 

Söenn'  kama  baju  tritt,  fo  hat  ber  ^nfinitiö  in  btefem 
ftatti  bie  33ebeutung:  „toenn  e§  fid)  fcanbelt  um",  3.  93. 


314  ßeftion  37. 

Kama  kulipa,    ulipe  wewe,    menn   e§   fid)   um§    SBeja^Ien 

■  ^anbelt,  fo  Bejahe  bu.  '• 

Kama  kufa,  nitakufa,  roenn  e§  geftorben  fein  mufj,  fo  mitt 
id)  fterben. 

(Seltener  wirb  ber  abfotute  Snftnitib  für  ben  $onbt= 
tiortaüs  ningalipenda  gebraudjt,  3.  23. 

Mimi  kuwa  mzee,  menn  id)  ein  alter  Uttann  märek 

154.  Sn  lebhafter  ©rgäfjlung  totrb  mitunter  ber  3fnfi= 
nitit)  ftatt  be§  ergä^tenben  SEemüug  nalipenda  ober  nika- 
penda  gebraucht,  3.  23. 

Hatta  usiku  ulipokucha,  nramewe  kwondoka,  akamwam- 

bia,  al§  nun  bie  SRadjt  tarn,  ftanb  ü)r  -Kann  auf  unb 

jürad)  gu  ifjr. 
Akiisha  kula,    kwenda  ndani  ya  mashamba,   al§   er  ge= 

geffen  fjatte,  ging  er  in  bie  Sßftanjungen. 
Na    wangine   kucheza    na    kutoa    mashairi,    unb    anbere 

fangen  unb  trugen  Sieber  öor. 

derartige  Sfnfimttoe  »erben  Ijäuftg  burdj  ikawa  (unb 
e§  gefdjaf))  eingeleitet: 

Ikawa  kuchukua  asali  kulla  siku,  unb  e§  gefdjaf),  (bajj) 
fie  jeben  Stag  §onig  babontrugen. 

155.  2)er  ^nftnttib  toirb  mitunter  jjum  2Iu§bru<f  eine§ 
23efef)f§  gebraust  unb  3toar  fotoorjl  in  ber  feiten  tote  in 
ber  brüten  5)}erfon,  3.  23. 

Mngwana  akitendwa  jema,  kulipa  jema,  menn  einem  eblen 
9D?anne  ©ute§  erliefen  iuirb,  foll  er  %\xh%  bagegen  tfjun. 

156.  S)er  Snftnitto  ftefit  (ftatt  be§  $onjun!tib§)  nidjt 
feiten  in  gtoeifelnben  unb  unmutigen  fragen  unb  2lus= 
rufen,. 3.  23. 

Ya  nini  mimi  kwenda,  trarum  füllte  id)  gefjen?! 
23efonber§  häufig   ift  biefer  Snfinttib  nad)   gissi  gani 
(tote  fommt  e§,  bah?  toiefo?),  3.  23. 

Gissi  gani  wewe  kuwa  mjinga,  mie  fommt  e§,  bafj  bu  ein 
ftarr  bift? 

157.  2luä)  anbere  Sem^orct  toerben  6t§toetfen  burdj  ben 
Snfinitib  erfeijt,  g.  23. 

Watu  wakivaa  nguo  mpya,  zile  nguo  k'ukuu  kwenenda 
wapi?  SBenn  bie  Seute  neue  Kleiber  angießen,  mo  bleiben 
bann  bie  alten?  (für  zaenenda). 


3«r  Stattaj  be§  SerßumS.  315 

X)om  parti3ij)!um. 

158.  2)te  ^Jarttgt^teTi  mpenda,  mpendwa  unb 
rnwenyi  kupenda  ober  kupendwa  (I,  §  74  unb  237) 
roerben  häufig  umfdjrieben,  unb  jjroar: 

a)  S)urd)  retaiioe  ^Beübungen:  aliyependa,  apendaye; 
aliyependwa,  apendwaye  etc. 

b)  Surtf)  bo§  -ki-£empu§  (BefonberS  toenn  ba§  tyaxtiiU 
phim  präbifatiö  gebraust  tft),  3.  33. 

Akatoka  nje  akilia,  unb  er  ging  trauernb  t)inau§. 
Nina  jino  likiniuma,  itf)  r)abe  einen  f^merjenben  3arjn. 
Wakatupa  selaha  zao  wakikimbia,  unb  flier)enb  föarfen  fie 
ir)re  SCßaffen  fort. 

c)  ©urd)  ba§  -na-  unb  -me-!£em£u§  (oernetnt  sipendi), 
BefonberS  neufj  Serben  ber  ftnnficrjen  äöa^rne|mung. 
3m  Seutfdjen  ftetjt  in  biefent  Statte  meift  ber  3fnfinittD; 
ba§  Partizipium  ftefjt  3.  23.  nad)  „fin  ben,  treffen"  u.f.ro. 
Tumemwona  analia  (amelala),   ttrir   fanben  it)n  toeinenb 

(fdjlafenb). 
Arnekaa  kitako  anawaza,  er  }ü$  nadjbentlict)  ba. 
Siku  iie  ulipokuwa  huwezi,  bamal§,  ctf§  bu  traut  toarft. 

Der  3nbifatio  ber  ©egenirartöformen. 

159.  Über  ben  23ebeutung§unterfdjteb  ber  oerfdjiebenen 
$räfen§formen  oergl.  Seit  I,  §  234. 

160.  ©q§  -na-  unb  ba§  -a-£empu§  roerben  in  lebhafter 
@rgä^(ung  gern  ftatt  be§  -li-(-ali-)£emj)u8.  gebraucht  (i)ifto= 
rtfd&eS  5JMfen§),  3.  23. x 

Na  yule  bwana  wake  paa  katika  ule  mji  watu  wanam- 
zoinea,  na  matu  wanamcheka,  na  baadhi  ya  watu 
wauaniguna  etc.,  unb  rüa§  ben  §errn  ber  (SajeHe  an= 
langte,  fo  murrten  manche  in  ber  ©tabt  über  itjn,  anbere 
tierfpotteten  ifyn,  unb  einige  ärgerten  ftcr)  u.  f.  ro. 

161.  S)a§  -na-£empu§  ^at  oft  ooülommen  bte  23ebeu= 
tung  be§  refaitoen  £empu§  apendaye  ober  be§  aböeroialen 
S£empu§  akipenda  (inbem  er  liebt  =  liebenb).  23eifptete 
fielje  im  §  158  c  unb  im  §  148. 

Der  (gebraut  bes  j&on£unfitr><5. 

162.  ©a§  £>auptfäd)lidjfte  über  ben  ©ebraud)  be§  $on= 
junftiöS  tft  Bereits  im  erften  Seit,  §  63,  mitgeteilt  roorben. 
©rgangenb  fei  Ijter  nodj  oq§  $olgenbe  angeführt. 

1  Steere,  Swahili  Tales,  ©.  72  f. 


316  Seition  37. 

163.  2)er  ^onjunftib  tann  in  bieten  Rollen  mit  bem 
atnftnttto  toedtfetn;  bergl  II,  §§  148,  149,  151,  156.. 

2Benn  ber  $onjun!ttb  unabhängig  im  (Sinne 
einer  3lufforberung  gebraust  toirb,  fo  tbirb  itjm 
Kjäufig  bie  ^}artt!el  na  borgefe|t,  3.  23. 

Na  twenende,  lafjt  un§  gefjett;  na  aje,  er  fott  fommen! 

164.  2Benn  ber  $onjunftib  in  einem  abhängigen  3lb= 
fid)t§fa|  fieljt,  fo  mirb  er  meift  mit  einer  finalen  ^onjunftion 
eingeleitet  (§  149,  5lnm.  1). 

£>äufig  ift  in  biefem  $afle  audj  bie  ttmfd)reibung  mit 
-pata,  3.  23. 

Sema  marra  ya  püi  nipate  kujua  nami,  fage  e§  nod)  ettt= 
mal,  bamit  id)  e§  aud)  oerftelje  (ftott  be§  einfadjen  nijue). 

165.  23efonber§  gu  bead)ten  ift  ber  ^onjunftib  in 
ätoeifetnben  unb  unmutigen  fragen.  23ergt.  asifanye 
uchungu  in  II,  §  153. 

166.  3)er  berneinte  «ßonjunftib  toirb  t)äufig  at§  23er= 
neinnng  gu  bem  abberbiaten  £embu§  nikipenda  gebraucht 
unb  bann  teil§  burdj  „oljne  ju,  otme  bafj",  teils  burd)  „ba$ 
(ober  töetl)  nidjt"  überfe|t,  3.  23. 

Nimechimba  chini  sana  nisipate  maji,  id)  tjdbe  feljr  tief 
gegraben,  ot»ne  SBaffer  §u  ftnben. 

©tatt  beffen  totrb  aud)  ba§  -sipo-STembuS  ober  ber  $n= 
finitib  mit  bila  ober  pasipo  gebrannt  (II,  §  151). 

Hukufanya  vema  usiniambie  kule,  bit  Ijaft  nid)t  tooljl  ge= 

u)an,  bajj  bu  (e§)  mir  nid)t  bort  gefagt  r)aft. 
Stterfe  aud)  bie  SBenbung: 

Likiwika  lisiwike  kutakucha,  twende  zetu,  ob  (ber  §cd)n) 
träljt  ober  ob  er  nid)t  freu):,*  e§  tutrb  (tro|bem)  Xog 
werben,  (alfo)  lafjt  un§  aufbredjen.1 

167.  -ftadj  Sterben  ber  23etoegung  (-ja,  -enda)  im  «®on= 
junftib  toirb  ein  jtoeiter  ^onjunftib  nid)t  burd)  -ka-  ange= 
fd)loffen,  s-  39. 

Nije  nikwambie,  fott  id)  fommen  unb  bir  fetgen? 
(23ergt.  aud)  II,  §  149,  2(nm.  2  unb  fran^öfifd):  vou- 
lez-vous  que  je  vienne  vous  dire,  nid)t  ettoa  et  vous  dise.) 

168.  «Statt  be§  fobutatiben  ^onjunftibS  (nika- 
pende)  toirb  fjäufig  ba§  !obutatibe  Sftnberfeft  (nikapenda) 
gebrauch,  •$.  23. 

1  (Sin  ©prtc&toort.  ©idje  Africäh  Aphorisms  t>on  "W.  E.  Taylor 
(London  1891)  No.  222. 


3itr  ©bnia?;  be§  3}erbumö.  317 

Umwache  ukakaa  kitako1,  lafj  ibn  unb  feije  bid). 
Twende  tukatazaina2,  lafjt  un§  gefyen  unb  fefyen. 
Utafadhdhali  ukakaa  kitako3,  fei  fo  gut  unb  fe|e  bid). 
Na  twenende  tukamtafuta4,  laftt  un§  geb;en  unb  üjn  fudjen. 

©ebt?au#  be*  formen  bes  Jmpwfefte. 

23on  ben  meifien  formen  ift  früher  fdjon  erfcpbfenb 
bie  9tebe  getoefen,  fo  bafj  bon  einer  SBieberljoIung  be§  ©e= 
fagtett  f)ier  9lbftanb  genommen  toerben  fann. 

169.  £)te  ^wt  nikapenda  ift  in  ber  Ü6erfid)t  ber 
SSerbatformen  be§  ©uarjtlt  (©.  223 ff.)  unter  ben  iemtoori= 
bu§  ber  f)ifiortfd)en  $ergangenb,eit,  mit  ber  Söebeutung  „unb 
idj  liebte"  aufgeführt.  %n  ber  SDjat  wirb  fie  in  biefer  23e= 
beutung  am  Ijäufigften  bertoenbet. 

170.  Sodj  ift  ifjr  ©ebraud)  ntd&t  auf  biefen  £JaU 
befdjränft;  fie  !ann  bietmefjr  audj  pr  Fortführung 
jeber  anbern  3ettform  gebraust  merben,  toie  bie  fol= 
genben  23eifbiele  geigen: 

Nakuogopa   kuona  hasira   nyingi  ukagomba  na  mkewo, 

id)  fürd)te,  bafj  bu  jjürnen  unb  mit  beinern  SSetbe  fireüen 

toirft  (ukagomba  =  na  kugoinba). 
ukitoka  ukaenda  kazini,  Wenn  bu  au§gebft  unb  jur  Arbeit 

gefyft  (ukaenda  =  na  ukienda). 
Walipokwenda  kucheza  bao  ukarudi  upesi,  töenn  bu  33ao 

fjnelen  gingft  unb  fdjnell  jjurüdfefyrteft  :c.    (ukarudi  = 

na  waliporudi). 
Hatujapata  kukaa  mimi  naye  tukazumguniza,  mir  tyaben 

nod)  nid)t  beieinanber  fitsen  unb  blaubern  fönnen  (tuka- 

zumgumza  =  na  kuzumguinza). 
Hushuki  ukaenda  kumtazama,   fteigft  bu  nidjt  f)tnao  unb 

get)ft  ib^n  cmjuifeben?  (ukaenda  =  na  huendi). 
Naogopa  watumwa  watakula  ao  huja  ndege  wakala,  id) 

fürdjte,  bie  ©flctben  roerben  (e§)  effen,  ober  e§  pflegen  bie 

SBögel  ju  tommen  unb  fr  effen  e§  (wakala  =  na  hula). 

SSergl.  ferner  bie  SÖeifbiete  gu  II,  §  168. 
,      171.  ®a§  -ka-£embu§  bftegt  ferner  ätemltd)  regelmäßig 
im    9iad)faije    ju    gettiid&cn    2}orberfä|en    angetoenbet    p 
toerben,  3.  23. 

Walipokwisha    mzika,    wakanena,    af§    fie    ü)n    begraben 
Ratten,  f|)rad)en  fie. 

1  Steere,  Swahili  Tales,  ©.  254.  —  2  gfienba,  ©,  250.  — 
3  (Sbenba,  ®.  256.  —  *  ©benba,  6.  284, 


318  Settion  37. 

Sijadiriki  kwisha  kusema  maneno  haya,  nikamsikia  mtu 
akibisha,  id)  ^attc  nod)  nid^t  biefe  Sßorte  öottenbet,  (ba) 
borte  id)  ben  2ftann  Hopfen. 

$lviü)  nad)  ben  Beitbeftimmungen,  bie  burd)  eine  $rä= 
pofitton  mit  bem  ^nfinitio  gebilbet  finb,  ftebt  ba§  -ka-£em= 
l>u§.    23ergL  bie  Seifpiele  311  §§  151  unb  152. 

172.  2)a§  -ka-SemjmS  ftetjt  aud)  (neben  anbern  $on= 
firuftionen,  öergt.  I,  §  268)  nad)  ber  ^onjunftton  hatta  in 
ber  23ebeutung  a)  bi§  (mit  bem  Smperfelt),  b)  fo  bafj,  be^to. 
ba&  (toemt  e§  eine  fjotge  be3eid)net). 

Hatta  wakafika  kwa  simba,  bi§  jie  ju  bem  Sötoen  gelangten. 

Bassi  ilikuwaje,  hatta  ukapata  mambo  haya  wewe,   tüte 

ift  e§  benn  gelotnmen,  bafj  bu  in  biefe  Soge  gerteteft? 

173.  £)er  ©ebraud)  ber  -ka-$orm  nad)  ben  Serben 
ber  finntid)en  SBabrnefimung  ift  bereits  im  §  148  ertoäbnt. 

Sei?  f&ebvaufy  ber  $ovm  nikipenda. 

174.  SDte  ©runbbebeutung  ber  $orm  nikipenda  ift  be= 
reits  im  erftett  £eile  §  33  erörtert  toorben. 

9ttan  oergteid)e  ferner  ßeftion  24  unb  in  biefer  ßeftion 
bie  öoraufgetjenben  §§  148,  153,  158  b,  166. 

175.  3)ie  <Jorm  nikipenda  ftnbet  fid)  oft  gang  gteid)= 
bebeutenb  mit  nikapenda,  3.  23. 

Hatta  wakifika  (=  wakafika),  bi§  fie  anfamen. 
Hatta  yalipokuwa  maghrebi,    akija   paa  wake1,    al§    e§ 
nun  9Ibenb  ttmrbe,  fam  feine  ©ereile. 

176.  9tter!e  befonber§  bie  Söenbung:  akiwa  mdogo 
akiwa  mkubwa,  mag  er  Kein  ober  grofj  fein,  ob  er  ftein 
ober  gro&  ift  (öergt.  §  166). 

Das  perfeftum. 

177.  2)a§  perfeftum  toirb  im  allgemeinen  ebenfo  ge= 
brauet  töte  im  2)eutfd)en;  bod)  ift  ^u  merfen: 

a)  Mitunter  toirb  baZ  perfeftum  ftatt  unfere§  trafen  § 
gebraudjt,  in  bem  fyafle  nämud),  bafj  bie  £>anbtung  in  bem 
Momente  boüenbet  ift,  too  fie  au§geftrod)en  tüirb,  3.  33. 

Nimekupa  ahadi,  id)  fyabt  bir  (hiermit)  berfürodjen  =  id) 

berffcredje  bir. 
Nimekubali,    id)   fyabt  mid)   (hiermit)    etnüerftanben   erflärt 
=  id)  erfläre  mid)  einberfianben. 

1     Öteere,  Swahili  Tales,  ©.  62. 


3ur  <S^nta£  be§  SJeroumS.  319 

b)  SSerba,  bie  im  $rafen§  bie  33ebeutung  fabelt  „fo 
unb  fo  toerben",  Mafien  im  ^ßerfeft  bte  33ebeutung  „fo 
unb  fo  fein",  3.  33. 

Nimechoka,  tdj  bin  tttübe  geworben  =  idj  bin  mübe  (Dergt. 
I,  §  69). 

c)  ©a§  ^erfe^t  toirb  oft  gleitfibebeutenb  mit  ber  $orm 
niliyependa  gebraust,  3.  23. 

Twalimkuta  amelala,  mir  fcmben  ifyn  fdjtafenb.  33ergl.  §  158  c. 

d)  2)a3  ^ßerfeft  totrb  oft  an  ©tetle  unfere§  *ßlu§quam= 
perfef t§  gebraust  unb  jtoar  ftetS,  toenn  in  ber  (£r3ärjlung 
eine  früher  gefdEje^ene  §anbtung  fpäter  erjagt  loirb  at§  eine 
anbere,  bie  erft  banadj  ftdj  oott^ogen  t)at,  3.  35. 

Yule  mtu  akaingia  uyurnba.  Naye  ameutoa  upanga  etc. 
=  Unb  jener  SDiann  trat  in  ba§  £mu§.  (Sr  fyatte  (fdjon 
üor  bem  Eintritt)  ba§  ©djtoert  gebogen  n.  f.  id. 

178.  Sie  3onn  sijapenda  in  SSerbinbung  mit  kabla 
pt  bie  33ebeutung  ber  $orm  nisije  nikapenda  (I,   §  238). 

Kabla  hajaja  ==  asije  akaja,  bebor  er  tarn. 

%a$  piusquamperfeltum.^ 

179.  Sie  auf  €>.  225  aufgeführten  formen  toerben 
Ttitfjt  gerabe  tjaufig  gebraust.  2)a§  'ßtusquamperfeftum  toirb 
oiefmerjr  meiften§  burd)  Sie  Qotm  nitnependa  beseid^net 
(oergl.  §  177  d). 

S)ie  $orm  nilipokwisha  mit  folgenbem  i^nfinitiö  rjat 
ftetS  bie  33ebeutung:  „at§  itfj  .  .  .  .  rjatte";  ebenfo  entfaricbi 
bie  Söenbung  nikiwa  nimekwisha  penda  immer  einem 
$Iu§quamperfeft  in  SlBIjftngtgfeit  öon  ber  <®onjunftion  „nadj= 
bem"  (nadibem  tdj  geliebt  fjatte). 

Das  futurum. 

180.  $m  Seutfdjen  tütrb  mitunter  baZ  $räfen§  ftatt 
be§  Futurums  gebraust;  bie§  ift  im  ©uafjiU  nidi)t  übtidj, 
3.  33.  id)  fomme  morgen  ==  nitakuja  kesho. 

181.  Mitunter  toedjfelt  ba$  futurum  mit  bem  $on= 
junftiü  ober  bem  ^nfinitio,  3.  33. 

Sherti  utakufa  =  sherti  ufe  =  sherti  wewe  kufa,   bu 

mufjt  fterben. 
Naogopa  atafika  leo  =  namwogopa  kufika  leo,  id)  fürdjte, 

bafj  er  tjeute  fommen  nürb. 


320  Seition  37. 

182.  ©tatt  ber  einfachen  $orm  nitapenda  ftttbet  fidj 
biStoetfen  audj  bie  llmftfjreibung  nitakuwa  nitapenda. 

Bewertungen  3um  (Bebrau#  ber  übrigen  fonjunftionalen 
(abrerbialen),  ber  relatiuen  unb  ber  fonbitionalen  Tempora. 

183.  Über  ben  ©ebraud)  ber  fonbitionalen  formen 
be§  3eittoorte§  ift  bereits  im  erften  Seil,  §§  206—208  au§= 
füljrlid)  gefjanbelt  toorben. 

£ier  fei  ;junäd)ft  nod)  barauf  b,ingemiefen,  bajj  eine 
23ebingung  unter  ttmftänben  aud)  burd)  ben^nfinitib  au§= 
gebrüht  toerben  fann.     23eityiele  fielje  §  153. 

3m  25orberfa|e  irrealer  23ebingung§fä|e  (I,  §  207)  toirb 
oft  kama  mit  folgenbem  $räfen§  ftatt  be§  -nge-  ober  -ngali- 
gempuS  gebraust,  3.  23, 

Kama  siwezi,  singekwambia,  menn  iä)  nid^t  fönnte,  mürbe 
idj  (e§)  nicpt  jagen. 

Kama  ana  kitu,  hangalinunua  mtama,  menn  er  etma§ 
fjätte,  mürbe  er  nid)t  2tttama  gelauft  Ijaben. 

3n  mannen  gälten   toirb   audj  ber  blofee  ^nbifatiö 

gebraust,  wenn  man  nämtid)  einen  möglidjen  fjall  al§  feb,r 

tüat)rfd^einltcr)  fe^Jt  unb  barau§  eine  Folgerung  ätetjt,  3.  25. 

Ninakwenda  huko,  bassi,  ni  sbugbuli  yangu,   gefegt  ben 

§afl,   idj  gefje  (be§tt).  ginge)  fyin,  nun,  fo  ift  (märe)  ba§ 

meine  @a<|e. 

©djliefclidj  ift  p  bemerfen,  bafj  ba$  -nge-(-nga-)S;etn= 
:pu§  aud)  fon^effiöe  23ebeutung  Kjat,  3.  23. 

Wakamwona  yeye  bora  angawa  paa,   unb  fie  fd)ä|ten  fie 

1)0(1,  obmo^I  fie  eine  ©ageHe  mar. 
Tungezaliwa  tumbo  moja,  killa  mtu  ana  robo  yake,  ob= 
moljl  mir  üon  einer  Butter  geboren  finb,  tyat  jeber  feine 
(befonbere)  ©emüt§art. 
Slnmerl.  Sie  Äonjunlttonen  „obtoof)I,  obfä)on,  obgleich"  toerben 
fonft  autf)  burä)  japo,  japokuwa,   kwamba,  -ugawa   gegeben,   3.  f8. 
japo  nimekataa,  obtoot)!  iä)  (e§)  abgelehnt  fjabe. 

184.  Über  ben  ©ebraudj  ber  fonjunftionaten  unb  ber 
relatiöen  Serbaiformen  (mit  2Iu§naljme  ber  -ki-gorm,  bie 
im  §  174  —  176  beb,anbelt  toorben  ift)  ift  ba§  Nötige  an  ben 
einzelnen  ©teßen  in  ber  {fannenlefjre  bereits  gefagt  toorben. 
23ergt.  aud)  I,  §§  265—267. 

Das  paffto. 

185.  23ei  ber  23ilbung  be§  $affiö§  ift  ftet§  bie  ^eftion 
be§  aftioen  SßerbumS  gu  bead)ten,    um  gu   toiffen,  rote  ba§ 


3ur  ©t)ntct£  be§  SSerbums.  321 

©ubjeft  im  5JJaffiö  31t  lauten  jjat.  2Siele  3eittoörter,  bie  im  3)eut= 

fernen  ein  unperfönlidjeS  *})affiü  Buben,  Mafien  im  ©ualjili,  her 

$onftruftton  im  2lr'ttt>  entfpredjenb,  ein  })erfönlicrje3  Maffia,  3.33. 

Tumeambiwa,   e§  ift  un§  gejagt  toorben  (im  2)eutfd)en  ent= 

fjmdjt  etfoa:  mir  finb  benachrichtigt  toorben). 

SBörtlid)  laffen  fiäj  biefe  formen  im  ©eutfdjen  nidjt 
roiebergeben;  e§  bleibt  meift  nichts  übrig  als  ben  23egriff  311 
umfdjreiben,  3.  33. 

bon  -pa,  geben.  Sßaffib:  -pewa,  bekommen. 

„    -fia,  jm.  fterben.  „      -fiwa  na  mtu,   in.   burd)   ben 

%o  b  berlieren. 
„    -letea,  jm.  bringen.  „       -letewa,  gebracht  erhalten  u.  f.  m. 

II.  $er  ©efiraudj  ber  getten  in  ber  mbtreften  SRcbe. 

186.  $ür  bie  inbirefte  Diebe  gelten  fotgenbe  Regeln: 

a)  fie  ttnrb  burd)  kama,  kwarnba,  ya  kwamba  ein= 
geleitet;  bodj  tonnen  biefe  *J)artifetn  auä)  fortbleiben; 

b)  bie  ^erfonen  ber  biieften  fftebe  merben  nad)  bem  unten 
fotgenben  ©djema  geänbert; 

c)  bie  Xtmpoxa.  ber  bireüten  Siebe  roerben  in  ber 
Oratio  obliqua  beibehalten;  bod)  !ann  ftatt  be§ 
Snbitatio  be§  5J3räfen§  audj  ber  Snfinitiö  eintreten 
(üergl.  §  148). 

187.  SDte  folgenbe  ftoerftdjt  geigt  bie  möglichen  ^äffe, 
roenn  ba§  33erbum  be§  abhängigen  @a|e§  ein  futurum  ift: 

Sinti*  Siebe:  Snbirefte  jReiie: 

I.  nitatoka  nalimwambia  (kama)  nitatoka. 

utatoka  nalimwambia  (kama)  atatoka. 

atatoka  nalimwambia  (kama)  atatoka. 

II.  nitatoka  ulimwambia  (kama)  utatoka. 

utatoka  ulimwambia  (kama)  atatoka. 

atatoka  ulimwambia  (kama)  atatoka. 

III.  nitatoka  alimwambia  (kama)  atatoka. 

utatoka  alimwambia  (kama)  atatoka. 

atatoka  alimwambia  (kama)  atatoka. 

3m  allgemeinen  betrugt  baZ  ©ualjiti  inbeffen  bie 
birefte  IR ehe  unb  giebt  bie  SBorte  in  ber  $orm  roieber,  rote 
fie  gefyrodjen  ronrben. 

DI.  $te  SReftton  ber  fttittoovttv. 

188.  hierüber  ift  bei  ber  $afu§lebre  be§  £>aufctroorte§ 
bereits  auSfürjrlidj  getjanbelt  roorben  (II,  §  43—85). 

©ualjili  fionb.=©rantmattf.  21 


322 


Seftion  37. 


IV.  SSon  bcn  unjjerfönltdjm  Seitmörtern. 

189.  (£igentlid)e  mtperfönlidje  3eittt>örter  gtebt  e§  im 
«Suctbilt  wenige.  ®ie  beutfdjen  3eütoörter  biefer  Slrt  toerben 
tnetft  cmberJ  toiebergegeben  (öergl.  audj  II,  §  98). 

e§  genügt  mir,  yanitosha. 

e§  gefdjiefjt  mir,  napata   (3.  53. 

mambo    mabaya) ,    inanijia 

ober  inanipata  (3.  33.  msiba), 

napatikana  na  kitu. 
e§  geziemt  mir,  yafaa  kwangu, 

heshima  kwangu. 
e§  gilt,  lazirna,  sberti. 
e§  glücEt  mir,  nadiriki,  napata. 
e§  mangelt  mir,  sina. 
e§  mifjghtdt  mir,    sipati,  sidi- 

riki. 
e§  fdjaubert  mid),  naona  fadhaa. 
Aä  fd)ttnnbelt  mir,  kichwa  cha- 

nizunguka,    nina    kizungu- 

zungu,  nina  masua. 
^e§  fdjmedt  mir,  nina  pupa  ya 

cbakula. 
e§  tränmte  mir,  nimeota  katika 

ndoto. 
e§  tt)ut  mir  leib,  nasikitika. 
e§  fällt  mir  auf,  naona  ajabu. 
e§  fällt  mir  ein,  nafahamu. 
e§  getjt  mir  gut,  si  jambo. 
e§  lommt  mir  t>or,  naona. 
e§    liegt   mir  ob,   yamenipasa, 

imenipasa. 
e§   befrembet  mtd),    nataajjabu, 

naona  ajabu. 
e§   befällt  mid),    nasbikwa   na, 

napatwa  na. 
e§  betrifft  mid),  sbughuli  yangu. 
e§  "bauert  mtd),  nasikitikia. 
e§  büntt  mtd),  naona. 
e§  bürftet  rttid),  nina  kiu. 
e§  friert  mid),  naona  baridi. 
e§  hungert  mid),  nina  njaa. 
e§!ümmert  mid),  sbugbuli  yangu. 
/■e§  reut  mid),  natubu,  najuta. 
e§  fd)merjt  mid),  naona  sikitiko, 

nafanya  ucbungu. 


e§  regnet,  mvua  inakunya. 
e§    gtefjt,    mvua    inamwagika, 

mvua  inakunya  kwa  nguvu. 
e§  tröpfelt,  manyunyu. 
e§  tmnbet,  (kuna)  upepo. 
e§  ftürmt,  (kuna)  dhäruba. 
f  e§  bli|t,  imemeta. 
e§  %ai  gebonnert,  ilipiga  radi. 
e§  bonnert,  mvua  inanguruma. 
e§   §&t    eingefdjlagen   (in   einen 

58aum),  radi  imekata  mti. 
e§  ift  fd)Ied)t  SBetter,  kumekuwa 

vibaya. 
e§    ift  betoöfft,    bebedt,   kume- 

fanya   mawingu,  mawingu, 

kumetanda. 
ttüeift  e§  brausen?  kumekuwaje 

nje? 
e§  ift  fd)ön  (Sßetter),  kuzuri. 
e§  ift  f(ar,  kweupe. 
ß>  t)at  fid)  auf  geflärt,  kumeanuka. 
e§  mirb  minbig,  upepo  unakuja. 
e§  ift  buntel,  pana  giza. 
e§   iammert   mtd)   fetner,   nam- 

wonea  huruma,  nina  huruma 

naye,  namburumia. 
e§  baueri  mid)  (bafj),  nasikitika. 
e§  lotjnt  fid)A  yafaa. 
e§  gelüftet  mid),  nafanya  pupa 

ob.  tamaa  (na  ob.  ya). 
e§  atmt  mir  (baf;),  naona,  nad- 

banni. 
e§  bangt  mir,  naona  kbofu. 
e§  besagt  mir,  napenda. 
^e§  efelt  mir,  nacbukia,  nakiribi. 

e§  fef)tt  mir,  nakosa,  sina. 
^§  graut  mir,  naona  fadhaa. 
e§  gebridjt  mir,  sina. 
e§    gebührt   mir,   nastahili,    ni 

bakki  yangu. 
e§  gelingt  mir,  nadiriki,  napata. 


3ur  ©gntaj  be§  &erbum§.  323 

e§  üerbriefjt  midj,  naona  udbia,  e§  Betrübt  mid),  nafanya  siki- 

nafanya  basira  ob.  cbuki.  tiko  ob.  nuzuni  ob.  majonzi 

e§  bedangt  mid),  f.  e§  gelüftet  ob.  gbammu. 

mid).  e§  fd)tbifet  mid),  ninafanya  jasbo. 

e§  rounbert  mid),  naona  ajabu,  e§  ift  mir  übel,  rnoyo  wanicba- 

nataajjabu.  fuka  (ob.  wanielea). 

e§  ärgert  mid),  nafanya  basira,  e§  tt)Ut  leer),   chauma,  waurna. 

nakasirika.  e§    ger)t  mir    beffer,   ninafanya 

e§  freut  mid),   nafurahi,   naona  ashekali. 

furaba,   rnoyo  wangu  una-  ,  e§  fällt  mir  fä)tt)er,  naona  taabu. 

furahi.  mir  ift  nid)t  taofyl,  siwezi  kidogo. 
e§  blutet,  damu  inatoka. 

Sefeftütf* 

Muhammadi.     (gortfefcung.) 

Sura  III. 

Kaäba — Fikara. 

Katika  Makka  palikuwa  tangu  zamani  za  kale  mahali 
palipobesbimiwa  sana  na  Waarabu  wote  kwa  kuwa  patakatifu 
kupita1  mabali  pangine  pote  panginepo  ulimwenguni  pia,  pame- 
kwitwa  Kaaba.  Na  Kaaba  yenyewe  ndiyo  nyumba  ya  mawe, 
na  Waslimu  wameihaditbia  hivi.  Aliyejenga  kwanza,  ndiye 
Adam,  akifuatisba  namna  ya  nyumba  ilioko  mbinguni.  Ika- 
kharibika  kwa  gbarika.  Ikajengwa  tena  na  Ibi-abimu  na  Isb- 
mail,  wakataka  jiwe  la  kutiwa  pembeni,  malaika  Jibril  aka- 
waletea  jiwe  jeusi,  wakatia,  liko  batta  leo,  ndivyo  ilivyoha- 
ditbiwa  na  Waslimu.  Baadaye  Waarabu  wakaleta  sanamu 
nyingi  za  miungu  yao,  batta  tbelatba  mia  na  sittini,  waka- 
ziweka  buko.  Killa  mwaka,  wengi  wakaja  kwabudu  kwenyi2 
Kaaba,  busalli,  hulibusu  jiwe  jeusi,  bunywa  maji  ya  kisimani, 
buebinja  dbabibu,  burudi  kwao. 

Bassi  Mubammadi  alipopata  miaka  tbelatbini  na  tano, 
siku  moja  mvua  nyingi  ikanya,  ikaigbarikisha  Kaaba,  Kaaba 
ikabomoka  ikataka  kwanguka.  Tena  baina  sakafu  juu,  wevi 
wakapenya  ndani  wakaiba.  Na  Wakoreisbi  ndio  walinzi  wa 
Kaaba,  wakafanya  sbauri  la  kwitengeneza  na  kwiongeza  kuta 
kwenda  juu  zayidi  na  kuifunikiza  juu.  Wakasikia  khabari, 
kama  marikebu  ya  Kiyonani  imevunjika  pwani  ya  babari  ya 
Sbäm  karibu  na  bandari  ya  Makka,  wakaenda,  wakanunua 
boriti  na  mbau,  wamwajjirisha  nakbodba  kuja  kuwasayidia, 
kwani  yeye  fundi  mstadi  kbalisi.  Wakaogopa  kwanza,  kwani 
kwivunja3  Kaaba  ndiyo  baramu  kabisa.  Lakini  bawana  buddi. 
Hatta  mmoja  wao   akatwaa   mtaimbo,   akamwomba  Muungu, 

1  SlbberMaler  StHufatib  =  mef)t  als.  —  2  =  ben  Ort,  bie 
©teile,  too  bie  Kaaba  ift.  —  s  Kwivunja  Kaaba  ift  ©ufcjeft. 

21* 


324  Seftion  37. 

akapiga,  akavunja  kidogo,  wote  marra  wakakimbia,  wakakaa 
hatta  assubuhi  ya  pili.  Wakamwona  yule  mtu  hana  mad- 
harra.  Wakaivunja  Kaaba  pia  wakafukua  chini,  wakakuta 
mawe  meusi  magumu  sana,  bayavunjiki  kwa  mtaimbo.  Wa- 
katia  misinji  wakajenga,  k'uta  zikaenda  juu.  Sharti1  kuweka 
jiwe  lile  jeusi  mahali  pake.  Nalo  jiwe  lenyi  heshima  kupita 
yote.  Wakabishana  sana,  nani  atakayeliweka  jiwe  ukutani. 
Wakasbindana ,  batta  karibu  kupigana  selaha2.  Siku  nne 
tano3  hapana4  kujenga.  Wakakutana  tena  kufanya  sbauri. 
Aliye  mzee,  Abu  Omeya,  akaondoka  akawaambia :  «Nisikilizeni. 
Sbauri  langu  ndilo  bili.  Awaye  yote  wa  kwanza  aingiaye 
mlangoni  mle,  aamue.»  Wakakubali  wote.  Marra  Mubammadi 
akatokea,  akaingia  mlangoni.  Wote  wakasema:  «Amini  huyo 
ywaja5.  Bassi  atuamue.»  Akaja,  akafika,  akavua  jobo,  aka- 
litanda  cbini,  akaliweka  jiwe  juu  yake,  akawaambia:  «Bassi 
sasa  wanne  wenu6,  kilia  mtu  kwa  upande  wake,  kasbikeni 
ncba  za  jobo».  Wakasbika  wote  wakapandisba  jiwe,  naye 
Mubammadi  mwenyewe  kwa  mkono  wake  akaliweka  sawasawa 
mabali  pake.  Tena  wakajenga  wakamaliza,  wakatia  juu  boriti 
kumi  na  tano,  wakafunika  kwa  pazia  nyeusi. 

Siku  zile  Mubammadi  akafiwa  na  mtoto  wake  Käsim. 
Akamwendea  Abu  Talib,  kwani  yeye  ana  watoto  wengi,  na 
mali7  bana  za  kulisbia,  na  njaa  iko,  akamburumia  kama  ali- 
vyoburumiwa  naye  zamani,  akasema:  «Nipe  mtoto  wako 
mmoja  kuwa8  wangu».  Akakubali  akampa  mtoto  jina  lake 
Ali,  Mubammadi  akamcbukua.     Wakapendana  sana. 

Palikuwa  na  kijana,  mtumwa  wake9  Kbadfja,  jina  lake 
Zeid,  wa  kabila  la  Bani  Odzra,  naye  akiwa  mtoto  alikamatwa 
na  Waarabu  akacbubuliwa  utumwani.  Mubammadi  akampenda 
sana  mtwana,  mkewe  akampa.  Ndugu  zake10  mtwana  wakaja 
wakamtambua,  babaye  akataka  kumkomboa  kwa  fedba  nyingi. 
Mubammadi  akamwita  akamwambia:  «Cbague  kutoka  ao  ku- 
kaa».  Akasema:  «Nitakaa,  sikuacbi.  Wewe  baba  yangu  na 
mama  pia.»  Mubammadi  akufurabiwa  sana,  marra  akampe- 
leka  mtoto  Kaabani  kwenyi  jiwe  jeusi,  akasema :  «Sikilizeni 
wote  waliopo.  Zeid  ndiye  mtoto  wangu.  Yeye  mritbi  wangu, 
mimi  mritbi  wake.»  Babaye  akakubali  akaitwa:  «Zeid  bin 
Mubammadi». 

Na  buyo  kijana,  kabila  lake  wengi  Wamasibiya.  -  Tena 
jamaa  zake 10  Kbadfja  wangine  Wamasibiya,  ndio  Otbmani  na 

1  9ßräfen§  in  lebhafter  ©rgäfjlung,  ftatt  ikawa  sharti.  —  2  2Ib= 
berbtaler  SCthtfattü  =  kwa  selaha.  —  3  $m  Seutfdjen  4  ober  5. 
—  4  Praesens  historicum,  ftatt  häpakuwa.  —  5  ©eltenere,  im 
3lorbfua^tIt  gebräudjltclje  ^orm  für  aja.  —  6  35ier  b  o  n  eu<^.  — 
7  S)a§  DBjelt  be§  %iaü)bTüä$  toegen  bor  bem  regierenben  35erbuin 
hana.   —   8  ^nfimtib  be§  QttizdtS:  bamit   e§  ba3  meintge  toerbe.  — 


3ur  ©tyntay,  be§  3}erbum§. 


325 


Waraka.  Tena  wakawa  Wayabudi  waliokaa  Makka,  tena  wa- 
tumwa  na  Wayabudi  na  Wamasihiya.  Hivyo  khabari  za 
Maandiko  Matakatifu  ikajulikana  pale  alipo  Muhammadi. 

Bassi  alipopata  umri  wa  miaka  arobaini,  alianza  kwona 
mashakka  rohoni  na  kufadhaika,  akifikiri  Waarabu  walivyo- 
kharibika  katika  tabia  zao  kwa  kwabudu  sanarau  na  kushika 
dini  isiyofaa.  Fikara  zake  zikamlemea,  hatta  hutoka  mjini, 
buenda  pangoni  penyi  Mlima  Hira  peke  yake,  bupotea  pale, 
napo  miamba  mitupu  na  ükiwa  pote,  buenda  buko  na  buko 
kwa  masbakka  na  uzito  wä  roboni. 


SBöttet* 


-heshimu*,  efjren. 

-takatifu,  t) eilig. 

panginepo,  überall. 

-hadithia,  (mit  %tf.).  über  ettoa§ 

berieten, 
-fuatisha  namna,  nadjaljmen. 
gharika*,  ftlut,  ©ünbftut. 
Jibrll  =  ©abriel. 
sanamu*,  ©ötjenbitb. 
miungu,  ©öfeen. 
-abudu*,  anbeten, 
-salli*,  beten, 
-busu*,  füffen. 
dbabihu*,  Offer(tier). 
-gharikisha,  überfäjtoemmen. 
-bomoka,  baufällig  toerben. 
-penya,  einbringen. 
Wakoreishi,  ßeute  t>om  ©tamme 

Koreisch. 
ralinzi,  SMdjter. 
ukuta,  SDtauer. 
-funikiza  becfen,  mit  einem  3)ac§ 

berfetjen. 
kiyonani,  griec§ifcf)e  2lrt. 
mstadi*,  gefdjicft  (§anbtn erler), 
haramu*,  ettt>a§  Verbotenes. 
mtairnbo,  33re$eifen. 
madharra*,  ©traben. 
-fukua,  graben, 
msinji,  grunbament. 


Undank,  }  miteinanber  ftreiten. 

karibu*,  beinahe. 

selaba*,  ä'Öaffe. 

-kutana  äufammentommen. 

-sikiliza,  anhören. 

-amua,  entleiben  (al§  IRi(f>ter). 

-tokea  erfdjeinen. 

-tanda,  ausbreiten. 

ncha,  ©bifee,  3ibfel. 

-pandisha,  fjotfitjebett. 

-funika,  bebecfen. 

pazia,  Sbrfjang. 

-hurumia  mtu,   mit  jm.  9JUtIetb 

Ijaben,  fic£)  feiner  erbarmen, 
kabila*,  ©tamm. 
mtwana,  ©Habe, 
-tarnbua,  ernennen, 
-komboa,  freilaufen, 
-furahiwa,  fictj  freuen. 
Mmasihiya*,  (Sb/cift. 
jamaa  (0t.  III.),   Familie,   S8er= 

nuvnbtfdjaft. 
maandiko,  ©djrift. 
-julikana,  betannt  fein, 
-fadhaika,  erf djrecfen. 
-lemea  mtu,  bebrücfen. 
pängo,  §öt)te. 
-potea,  umwerte  anbern. 
ukiwa,  ©inöbe. 


C^ientl  im  Traufe.) 

(gortfe^ung.) 

6.  Leittiere  beforgen. 

A.  Tandika  frasi,  nataka  ku-      B.  Frasi    bawezi    kidogo  leo, 
tembea.  bwana. 


326 


ßeltion  37. 


A.  Bassi,  mwambie  sais  atan- 
dike  punda  upesi. 

A.  Lete  matandiko  nitandike 
mwenyewe  punda  wangu. 

A.  Bassi  nunua  mpya !  —  usi- 
tupe  matandiko  cbini.  — 
Punda  amepata  chakula? 

A.  Umempa  maji? 

A.  Umesahaukufungavikuku. 


B.  Nitandike  seruji  ao  matan- 
diko ya  kiarabu  tu? 

B.  Lakini  khatamu  imenipo- 
tea  jana. 

B.  Nimempa  mtama  na  ma- 
jani. 

JB.  Amekunywa  sana. 
JB.  Sasa  tayari,  bwana. 


7.  Stuf  bert  SHtarft  ge^en. 


A.  Nende  sokoni  kanunue  ny- 
ama  ya  ng'ombe. 

A.  Haidhurru,  ikiwa  hivi,  nu- 
nua nyama  ya  mbuzi. 

A.  Angalia,  kiasi  gani  wa- 
nauza  leo  k'uku  na  ma- 
batta? 

A.  Yasipokuwa  ghali  mno. 
Lete  tena  siagi  kidogo. 

A.  Twaa  ratli  t'atu,  ikiwa 
ngerna. 


B.  Nisipopata  nyama  ya 
ng'ombe,  nirudi  nisinu- 
nue  nyama  kabisa? 

B.  Ninunue  nini  tena  sokoni? 

B.  Wataka  mayayi? 


B.  Nilete  ratli  ngapi  za  siagi? 
B.  Mboga  nimenunua  jana. 


8.  SBaffer  fjolen, 
A.  Hapana  maji  wala  k'uni. 


A.  Ndoo  zote  ziko  hapa,  mbo- 
na  hakuzitwaa? 

A.  Ametwaa  nini  kuteka  maji  ? 

A.  Ikiwa  bivi,  mtu  mmoja 
wa  kuteka  maji  hatosbi. 
Mpeleke  mtu  mwingine 
tena.  Nataajjabu  kama 
mpisbi  mdogo  bajarudi 
bado,  kisima  kikiwa  ka- 
ribu  sana. 

A.  Uliyempeleka  kuleta  k'uni 
ni  nani? 

A.  Sababuganikununua,bam- 
wezi  kucbenga  wenyewe  ? 


$euer  anmaßen. 

B.  Mpisbi  mdogo  amekwenda 
kuteka  maji  kisimani,  ha- 
jarudi  bado. 

B.  Ndoo  zote  zinavuja. 

B.  Ametwaa  mitungi  miwili. 

B.  Sberti  aende  kuteka  maji 
kisimani  pangine  leo;  ki- 
sima cbetu  kimekbaribika; 
bayatoki  maji. 


B.  Mubammadi     amekwenda 

kununua. 
B.  Miti  mikavu  iko  tele,  la- 

kini   batuna    faragba   ya 

kucbanja  k'uni. 


3ur  <5t)tita£  be§  33erfium§. 


327 


9.  ©efdjtrr  unb 

A.  Lete  maji  ya  moto,   tusa- 

fishe  vyombo. 
A.  Nani      amevunja     sufuria 

hili? 
A.  Ziko  sahani  ngapi? 

A.  Hasibu  tena  mabakuli  na 
bilauri  na  vikombe;  na- 
taka  kwandika  killa  nam- 
na  mbalimbali,  nipate 
kujua  sana,  ziko  ngapi. 
nikaone  kitu  kikipotea. 

A.  Hapana,  nimezihasibu  juzi ; 
zote  safi? 

A.  Kisu  hiki  si  safi  sana, 
kimefanya  kutu,  sherti 
kusugua  sana  visu,  uki- 
visafisha. 

A.  Sahani  hizi  zina  taka. 

A.  Umeitia  ufa  bilauri  hü. 
Ukivunja  chombo  cho- 
chote,  nambie;  usiponam- 
bia,  utakilipa. 


©erat  £utien. 

B.  Maji   yatapata   moto   sasa 

hivi. 
B.  Labda  mpishi  mdogo,  ali- 

yekimbia  juzi. 
B.  Sahani  ndogo  ni  kumi  na 

sahani  k'ubwa  ni  t'ano. 
B.  Nilete  na  visu  na  nyuma 

na  vijiko? 


B.  Visu  na  nyuma  nimesa- 
fisha  jana  jioni,  na  vijiko 
ni  katika  kusafishwa  bado. 

B.  Sina  jiwe  la  kusugulia 
visu. 


B.  Ni    kazi    ya    Muhammadi 

kusafisha  sahani. 
B.  Bilauri  hiyo  ina  ufa  tangu 

zamani,  bwana. 


10.  S)en  %i\ä)  becfen. 


A.  Leo  wageni  watatu  wata- 
kula  kwetu,  andika  meza 
vizuri. 

A.  Ndio!  Tena  angalia,  sa- 
hani ziwekwe  sawasawa 
na  visu  na  nyuma  na 
bilauri  vilevile. 

A.  Ndio !  Kitambaa  cha  meza 
hiki  si  safi. 

A.  Chupa  hizi  tia  ndani  ya 
maji. 

A.  Nambie,mpishialipokwisha. 


B.  Nilete  maua  tena,  bwana? 

B.  Nitwae  vijiko  vya  fedha? 

B.  Nitaleta  chingine. 

B.  Niandike  chakula  lini? 


11.  SSett  madjen,  8am£e  oeforgen. 

A.  Weka  meza  karibu  na  ki-      B.  Nifunge  madirisha  usiku? 
tanda  katia  taa  na  vibe- 
riti  juu. 


328 


Sektion  38. 


A. 


Moja  wache  wazi.  Lakini 
matandiko  mepesi  sana, 
leta  mengine. 

Mtomniqjaunatosha.  Chen- 
darua  ki  wapi? 

Agiza  kipya  kwa  mshoni, 
lakini  inwambie,  hapana 
buddi,  akilete  leo  jioni. 

Kesho    nitakwenda    kunu- 


nua  jipya. 

A.  Nani  ameuvunja? 

A.  Nunua  mpya,  kaangalie 
taa  iwe  na  mafuta,  nita- 
kaporudi  nyumbani  usiku. 


B.  Wataka  mito  mingapi? 


B.  Kimeraruka  Jana. 

B.  Godoro  lako  lataka  kuten- 
genezwa,  bwana;  limepata 
maji  hatta  kwoza  kabisa. 

B.  Mnara  wa  taa  umevun- 
jika  tena. 

B.  Sijui,  bwana. 

B.  Nitatia  tena  mshumaa  nda- 
ni  ya  kinara.  Killa  kitu 
kitakuwa  tayari,  utaka- 
porudi. 


S&qvUx* 


-tandika,  fatteln,  auflegen. 

saie*,  ©fetjunge. 

seruji*,  ©attel. 

tandiko,  Seele. 

khatamu*   Sauwäeug. 

kikuku,  «Steigbügel. 

batta*,  ©nte. 

ratli*,  ^funb. 

mpism"  rndogo,  Küchenjunge. 

ndoo,  ©imer. 

mtungi,  Krug. 

-chenga,  fcfilogen  (§oIä). 

-kavu,  trocten. 

faragha*,  SDtuBe,  3ett. 

-chanja,  ppalten  (|>ol5). 

bakuli*,  ©Rüffel. 

bilauri*,  ©lag. 

uma,  ©abel. 


kijiko,  Söffet. 

kutu,  fftoft;  -fanya  — ,  toften. 

-sugua,  reiben. 

jiwe  la  kusugulia  vitu,   3Jlefjer= 

pu^ftein. 
ufa,  ©prung  (im  ©lafe  jc). 
ua,  SMume. 

kitambaa  cha  meza,  Sifdjtudj. 
chupa,  ^lafdje. 
-andika,  auftragen  (Steife). 
kiberiti*,  ©tfjtoefeltjolä. 
mto,  Kopffiffen. 
chendarua,  SDtoStitoneij. 
godoro,  9Jtatra|e. 
mnara*,  _(Sani^en=)©öIinber. 
mafuta,  Öl. 
msbumaa*,  Kerge. 
kinara*,  ßeu$ter. 


5EcötunöbrEif3igfitE  ICtßtian,    Somo  la  the- 
lathin  na  manane. 

Die  Sebeutung  unb  ber  «Sebraud?  ber  objeftinen  getttr>örter. 

190.  <£>tnfic6tltct)   ber  23ebeutung   ber    objelttben   3eit= 
toörter  fommt  e§  barcmf  an,  ob  btefelben 

a)  öon  tntranfttiöett, 

b)  öon  tranfittüen  3etttoöttern 
abgeleitet  ftnb. 


SteSkbeuturtg  unb  ber  ©ebrauäj  ber  objefttbert  getttoörter.     329 

191.  ©bjeftirje  3etttt>örter,  bie  öon  inttanfitioen  Serben 
abgeleitet  ftnb,  roerben  baburd)  trcmfittö,  b.  Ij.  können  ein 
MrefteS  Dbjeft  gu  fid)  nehmen,  ba§  burd)  bie  §onbtung  ober 
ben  3uftarib,  roeldjen  ba§  Betttöürt  au§brüdi,  unmittelbar 
betroffen  roirb.    £>iert)er  gehören  3.  33. 

-lia,  Weineu:  -lilia  mtu,  jn.  beweinen;  -liiia  kitu,  über  etw. 

weinen, 
-fa,  fterben:  -fia  mtu,  jm.  fterben;  Sßaff.  -fiwa  na  mtu,  jn. 

burd)  ben  £ob  öerlieren. 
-ja,  fommen:  -jia  mtu1,  -nt  jm.  fommen. 
-enda  mbio,  laufen:  -endea  mtu  mbio,  §u  }m.  laufen, 
-ngoja,  märten:    -ngojea  mtu  (neben  ngoja  mtu),   auf  jn. 

märten,  jn.  erwarten;  aber  meift  -ngoja  kitu,  auf  etwas 

märten;  bod)  aud)  -ngojea  nyumba,  ba%  §au§  beWadjen. 
(-pota,  fid)  öerirren2):  -potea,  jm.  oerloren  gefen;  Spaff.  -po- 

tewa  kitu,  etm.  üerlieren. 
-ugua,  franf  merben:  -ugulia  mtu,  jm.  franf  werben;  Sßaff. 

tumeuguliwa  na  (ni)  ndugu,    un§   ift  ein  33erwanbter 

franf  geworben, 
-pwa,  troden  werben:  -pwea,  jm.  troden  werben,  3.  33.  sauti 

imenipwea,  bie  ©timme  ift  mir  troden  geworben;  Sßaff. 

nimepwewa  na  sauti,    ba§f.;    -pwelewa,   auf§   Strodene 

gu  Hegen  fommen  ((Sdjiffe). 
-cha,  Stag  merben:  (-chea,  für  jm.  %aa,  werben);  fßaff.  che- 

lewa,  fid)  oerfüäten,  bie  ^eit  üerfdjlafen. 
-fika,  anfommen:  -fikia,  gu  jm.  fjeranfommen. 
-pita,  burd)marfd)ieren :  -pitia  nchi,  ein  Sanb  burd)3ier)en. 
-simama,  ftefjen:  -simamia  mtu,   bei  jm.  ftefjen,  ifjn  beauf= 

fid)tigen. 
-angaa,  ftarr  bliden:  -angalia  mtu  (kitu),  aufmerffam  auf 

jn.  ober  etm.  fefjen. 
-fanyika,  tfjuntid)  fein,   fid)  mad)en  laffen:   -fanyikia  mtu, 

für    jn.    tpnltdj    ober    üorteilfjaft    fein,    3.  33.   biashara 

imenifanyikia,  ber  Raubet  ift  mir  vorteilhaft  gewefen,  id) 

Jjabe  gute  ®efd)äfte  gemad)t. 
-tumika,  bienftbar  ober  brauchbar  fein:   -tumikia  mtu,  jm. 

bienen. 
-dhanni,  meinen:  -dhannia,  fjalten  für,  3.  33.  utanidhannia 

sina  haya,  bu  Wirft  mid)  für  unbefdjeiben  galten. 
-wa,  fein:  -wia,  jm.  (ober  für  jn.)  fein,  3.  33.  niwie  radhi, 

fei  mir  geneigt,  b.  fj.  üergeifje  mir. 
-anguka,  faEen:  -angukia  mtu  miguuni,  jm.  3U  ^üfjen  falten. 


1  SDafiir  inbeffen  f)äuftg  -ja  mit  ber  ^ßxäpof.  kwa  ober  ber  Mofse 
€bjeft§fa|u§. 

2  ttngebräud)Iic£). 


330  Seitton  38. 

(-ela,  flctr  merben1):  -elea  mtu,  jm.  Hat  werben, 
(lema,  fdjwer  merben1);  -lemea  mtu,  j;m.  fd)tt)er  merben,  iljn 
bebrücten. 

u.  f.  m.     u.  f.  ID. 

®iefe  Serroenbung  ber  obieftiüen  $orm  ift  inbeffen  im 
großen  imb  gangen  auf  eine  beftimmte  burdj  ben  ®prad)= 
gebraut  begrenzte  ^Ingal)!  bon  Serben  befd)ränft.  ßann 
fdjon  bei  mannen  ber  bort)er  aufgeführten  Seittoörter  ftatt 
ber  objeftiben  3?orm  ebenfo  baZ  einfädle  Seittoort  mit  fot= 
genber  ^Jräpofitton  ober  einem  aboerbialen  Slüufattb  öer= 
roenbet  werben,  fo  toerben  biefe  (enteren  beiben  üonftrultionen 
in  anbeten  O'äöen  mit  Vorliebe  ober  auSfdjliejjItd)  gemäht. 

192.  S)ie  Ableitung  objeftiber  Beitroörter  bon  tranfi= 
üben  Serben  ift  bereits  im  erften  Seite,  §  41 ,  erörtert. 
§tnftdjttidj  ber  Sßaffiübübung  berfelben  bergt.  Seil  II,  §  185. 

2lucfj  bie  Seitttörter,  toeldje  ber  atigemeinen  £Reget  3U= 
roiber  ü&erljaupt  feine  objettibe  $orm  bilben  ober  bie  ein= 
fac^e  $orm  neben  ber  objettiben  in  gleicher  Sebeutung  ge= 
brausen,   finb  bereits   im   groeiten  Seil,    §  81,  aufgeführt. 

193.  3m  §  181  be§  erften  Seils  ift  bereits  einer  Ser= 
roenbung  ber  objefttüen  $orm  gebaut  roorben,  bie  aufjet= 
otbentticfr  beliebt  ift.  3ftan  fetjt  nämlich  ben  ©enitib  be§  $n= 
finttibS  ber  obieftiüen  5orm  etne§  3eitroort§  gu  einem 
<£>aubtroott,  um  ben  3toec!  ober  bie  Seftimmung  be§  burdj 
baZ  letztere  bezeichneten  ©egenftanbeS  anzugeben,  häufige 
Serbinbungen  biefer  Sltt  finb  3.  US. 

makassi  ya  kukatia  bati,  eine  ©cfiere  jutn  Sledjfdjneiben, 

S3Ied)fd)ere. 
sanduku  ya  kutilia  (kuwekea)   nguo,  eine  $ifte,  um  $eug 

l^ineinjuttjun,  ®leibertrulje. 
gari  la  kulimia,  ÜHkgen  §um  Widern,  ^5flug. 
ndoo  ya  kutekea  raaji,  «Schöpfeimer, 
mahali  pazuri  pa  kutilia  nanga,  ein  fdjöner  9Infer|)Iats. 
kikuku  cha  kupandia  frasi,  ©teigbüget. 
kibanda  cha  kupikia,  $ocfif)ütte,  $ücfje. 
harufu  ya  kwandikia,  ©djreibfdjrift. 
shimo  la  kukamatia  nyama,  SBilbfcmggrube. 
uma  wa  kwanikia  nyama,  Sratroft. 
mbuzi  ya  kukunia  nazi,  9M6eifen  gum  Reiben  ber  ^ofoSnufj. 
kitabu  cha  kusomea,  Sefebuct). 
kinu  cha  kushindikia  mafuta,  Ölmüble. 
ubau  wa  kukatiakatia  nyama,  §leifdjf)CKf6rett. 

1  Ungebräwä)Iitfj. 


Sie  2?ebeutung  urtb  ber  ©efcraucf)  ber  oBjeftiben  getttoörter.      831 

kinu  cha  kupondea  bunni,  ^affeemörfer. 
kinu  cka  kusagia  bunni,  Kaffeemühle, 
tandiko  la  kujifunikia,  ©ecfe,  um  fid)  äugubeden. 
ubau  wa  kuvutia  viatu,  ©ttefelfnedjt. 
kibakuli  cha  kuwekea  sabuni,  ©eifennapf. 
zulia  la  kusallia,  ©ebetstfeppid). 
chumba  cha  kulalia,  ©djlafjjinmter. 
chumba  cha  kulia,  (Stimmer, 
fuo  la  kufulia  nguo,  SGBafd)pIa^. 

kitambaa  cha  koshea  sahani,  %uä)  ijum  Stefleriüafdjen. 
mahali  pa  kogea,  23abeölaft. 
kitambaa  cha  kupangusia  uso,  igcmbtud). 
birika  la  kogea,  23abett)amte. 
jiwe  la  kusugulia  visu,  SDtefferpuijftetn. 
sufuria  la  kupikia  nyama,  ^Ieifd)fod)topf. 
jiwe  la  kusagia  unga,  ©tein  31ml  9)?ef)Imablen. 
kung'uto    la    kuchujia    nazi,    SDurcbfdjIag,    um    $ofo§nufj 
burd^äupreffen. 

Mitunter  fiefjt  in  btefen  23erbtnbungen  ber  ^nftntttü 
audj  o&ne  ba§  5ptäftj  ku-,  g.  25. 

chumba  cha  andikia,  ©djreibjimmer. 
ndoo  ya  tekea  maji,  ©djöüfeimer. 

9ttcm  fagt  aud)  3.  23.  akawapa  kulia  watoto;  Bier  tft 
öor  bem  ^nftnittt)  kitu  cha  gu  ergänzen. 

2&te  au§  ben  gegebenen  23etfoieIen  er[td)tüd),  begctdjnet 
ba§  regterenbe  §aupttt>ort  ftei§  enitoeber  ein  2Berfgeug,  ein 
©erat  u.  bergt,  ober  eine  £)rtlid)Cett.  2luf  bieje  ^ät£c 
fdjetnt  bie  Slnraenburtg  ber  objeftiöen  ^orm  befdjränÜ  gu  fein. 
23egetdmet  ba§>  regterenbe  SBort  ein  te&enbeS  Söefen, 
ober  btent  ber  ©enitio  ntd)t  gur  23efiuntnung  be§  3rc>ecfe3, 
fo  tritt  bte  einfache  $orm  be§  23erbum§  ein,  g.  23. 

mtu  wa  kuteka  maji,  eilt  ülftanit  gum  2ßaffer[d)ö:bfen. 

watu  wa  kufanya  kazi,  91rbett§Ieute. 

fundi  wa  kushona  jamvi,  ein  9ttattenf(ed)ter. 

kazi  ya  kulima,   bie  Arbeit  be§  $ßflügen§  (©enitib  ber  @r= 

läuteruug). 
ginsi  (namna)  ya  kwandika,  bie  ©cbretbtreife,  £)anbfd)rift. 

Slber  aud)  in  ben  erftbetjanbetten  Rollen  finbet  fitf)  ntdjt 
fetten  bte  einfädle  $ortn  neben  ber  objetttoen,  befonberg  nadj 
mahali  unb  anbern  £)rt§begetd)itungen,  g.  58. 

mahali  pa  kujenga  nyumba,  ein  $J3lat;  jUtm  JpcmSbau. 
mahali  pa  kufanya  shamba,    ein    5J}Ia|    jur  Anlage  einer 

Sßffanäung. 
mahali  pa  kuvuka,  ein  ^Iq|  jum  ftberfetsen,  $urt. 


332  Seftton  38. 

mabali  pa  kukaa,  238of)nort. 
njia  ya  kupita,  ©urdjgang. 
nguo  ya  kujifunika,  3eug,  um  fid)  äujubeden. 
tanuu  ya  kwoka  cbokaa,  ^alfbrennofen. 
dawa  ya  kusafisha  sandarusi,   ©äure   gum   Peinigen  be§ 
®opa\Z. 

194.  Sq§  Dbjeft  eine§  objeftiben  3eittoorte§  (befonber§ 
eines  fotdjen,  ba§  bon  einem  i^ntranfitibum  abgeleitet)  tft 
mitunter  au§  bem  Stimmenfänge  3u  ergangen,  $n  biefem 
CJatCe  toedjfelt  bie  objeütibe  $orm  mit  ber  einfädln,  3.  29. 

aliondoka  ober  aliondokea  mtu,  ein  ÜJJiann  ftanb  (üon  ber 
©teile,  too  er  mar)  auf1. 

195.  3u  mannen  objeftiben  3eittt)örtern  ift  bte  etnfadje 
$orm  in  ber  heutigen  ©prai^e  übertäubt  nidjt  mefjr  ober 
nur  feiten  gebräudjlidj ;  Ijierfjer  gehört  3.  23.  -tia,  fetjen, 
legen,  ftetten. 

S)ie  einfache  $orm  -ta  !ommt  in  ber  ©feradje  nidjt 
mefjr  bor.2  ^Dlancfee  $onfiruftionen  bon  -tia  geigen  aber 
nod)  bie  objeftibe  üftatur  biefe§  33erbum§,  3.  23. 

umekitia    ufa    kikombe    hiki,    bu    b,oft   btefer  Saffe  einen 
©^rung  gefegt  (=  einen  Sprung  in  biefe  £affe  gemacht), 
kutiwa  moto,  an§  $euer  gefegt  merben. 
kutia  mtu  miruba,  jm.  SSIutegel  feijen. 
kutia  muburi  mkatuba,  ein  ©iegel  auf  einen  23ertrag  fet;en. 
kutia  kitu  rangi,  etma§  färben. 

derartige  Sßerben  Ijaben  gum  Seil  iljre  objeftibe  9£atur 
im  ©pradjbetoufjtfein  bereits  eingebüßt  unb  toerben  meift  al§ 
einfädle  23erben  betjanbelt.  60  fagt  man  3.  23.  tia  nyama 
ndani  ya  maji,  lege  ba$  $tetfd)  in§  2ßaffer! 

%Jlan  bilbet  ferner  bon  -tia  eine  neue  objeftibe  $orm, 
3.  23.  mahali  pa  kutilia  nanga. 

2ludj  toirb  -tia  in  ber  23ebeutung  „3U  ettoa§  madjen" 
mit  einem  £>bjeft  nnb  einem  ba3u  gehörigen  präbifatiben 
Slftufatib  berbunben,  3.  23.  -tia  mtu  askari,  jn.  at§  <BoU 
baten  anfteHen,  311m  ©olbaten  madjen. 

196.  SCRtt  ber  objeftiben  $orm  be§  23erbum§  barf  eine 
anbere  2lbleitung  nidjt  bertoedjfelt  toerben,  bte  auf  bie  gteidje 
2Irt  gebitbet  toirb,  aber  ben  ©inn  eine§  ^ntenftbum§  be= 


1  SBeltcTbtcr,    bem    Slrabtfdjen    nadjgeMIbeter    Anfang    ber   @r= 
•jäfjlungen  (bxeHeit^t  fieffer  naäj  §  196  au'fäufaffen). 

2  33ergletif)e  meine  „(Sttymologtfdjen  ^orf^ungen  im  ©ebtete  ber 
«Bantufaradjen".    «Berlin  1899. 


S)ie  SSebeutung  unb  ber  ©efiraudj  ber  objeftiben  3eittoßtter.     333 

ft|t.  SDiefe  SIbleitunggform1  ift  in  ber  heutigen  ©pradje 
ätoar  nid£)t  metjr  tebenbig,  b.  h.  e§  roerben  feine  neuen  516= 
leitungen  biefer  9Xrt  merjr  gebilbet;  ber  öor&anbene  Sefianb 
foldjer  Serben  ift  aber  giemtid)  bebeutenb. 

häufig  wirb  bie  inienfitoe  (Enbung  gu  weiterer  2Ser= 
ftärfung  ber  SBebentung  öerboütoett  unb  erfcbeint  bann  in  ber 
$orm  -üia,  -elea,  3.  *B. 

-kumbuka,  fid)  erinnern:  -kumbukia,  fid)  mit  Sfaftrengung 
ju  erinnern  berfudjen  ==  nadjbenfen2. 

-angaa,  anferjen:  -angalia,  aufmerffam  anfetjen. 

-sikia,  r)ören:  -sikilia3,  aufmertfam  antjören,  erhören. 

-kawa,  bleiben:  -kawia,  lange  bleiben,  jjögern. 

9lud)  öon  objeftiöen  Serben  fann  biefe  ^orm  abgeleitet 
roerben,  3. 58. 

-potea,  berloren  getjen:  -potelea,  gänglidj  üerloren  getjen,  gum 

%  ...  1  gerjen. 
-cheka,  berlad)en:  chekelea,  fjeftig  berladjen,  üerfpotten. 
-enda,  getjen:  -endelea,  ftarf  geijen,  borroärt§  fdjreiten,  roeiter= 

fommen. 
-penda,  lieben:  -pendelea,   31t  fefjr  lieben,  begünftigen,  be= 

üorjugen. 
-shinda,  ftofjen:  -shindilia,  oft  unb  ftarf  ftojjen,  b.  f).  laben 

(ein  ©erceljr). 
-kawa,  bleiben:  -kawilia,  §u  lange  bleiben,  fid)  berfpäten. 
-piga,  fdjlagen:    -pigilia,   feftfdjlagen,   ftambfen,    einfdjlagen 

(Mgel). 
-fika,  anlangen:  -fikilia,  bi§  an§  3iet  gelangen4. 

197.  «^aufatibe  Seitroörter  tonnen  meift  obne  roeitere§ 
groei  Dbjefte  gu  fid)  nehmen,  oljne  bie  objeftiöe  ^orm  ju 
bilben,  3.  23. 

nakiona  kioo,  id)  ferje  ben  ©Siegel:    namwonyesha  kioo, 

id)  geige  irjm  ben  Spiegel, 
-tangulia,  borangefjen :  -tanguliza  mtu  mshahara,  jm.  ba% 
©erjali  öorau§bejat)Ien. 

9ftand)e  ^aufatioe5  roerben  inbeffen  roie  einfache  Serben 
beraubet:,  3.  23. 

kwongezea  mtu  mshahara,  jm.  ba§  ©efjalt  erfjörjen. 
kupangusia  mtu  miguu,  jm.  bie  $üjje  abtrodnen. 

1  ©ie  ift  Bisher  überhaupt  nidjt  erfanttt  roorben. 

2  ©t.  5PauI=3Itaite,  ©uaj)ilt--©})ra(|fi^rer,  ©.  358,  41. 

3  §tercm  trrirb  bann  roeiter  bie  intenfitte  Gmbwtg  -iza  gefügt: 
sikiliza,  guljören. 

*  äkrgl.  ©teere  a.  a.  £).,  ©.  152. 

5  S3efonber§  fotdje,  beren  ©tammberfc  imgebräudjlitf)  getoorben  ift. 


334  Settton  38. 

S3et  einigen  fdjwanft  bcr  ©ebraud);  man  fagt: 
-eleza  unb  elezea  mtu  kitu,  jm.  etmo§  erflären. 
-rudisha  unb  -rudiskia  mtu  kitu,   jm.   ettoa§   -utrücfgeben. 
-zungusha  unb  -zungushia  shamba  boma,    bie  ^ftangung 
mit  einer  §ede  umgeben. 

Sefeftütf* 

Muhammadi.    ($ortfefeung). 

Sura  IV. 

FiJcara  na  Njozi. 

Khalafu    karna1    nuru  ikammulikia    Muhammadi    kidogo 
ndani,    akafahamu2    Muungu    alivyo3    Muumba     peke    yake, 
Mwenyi  enzi,  Mwamuzi  wa  waana  Adamu  na  malaika,    tena4 
ukafiri  na  kwabudu  sanamu  kusivyofaa5  neno,   tena   khabari 
ya  peponi  na  jehannum  na  kiyama  na   kuhukumiwa.    Akatoa 
maneno  kama  haya  yaliyoandikwa  katika  Koran  — 
«Nawaapia  frasi  warukao  watwetao, 
Wawashao  moto  kwa  kwato  za  kumetameta, 
Warukao  inchi6  alfajiri  na  mapema, 
Wakitia  kivuli7  kwa  mavumbi, 
Wakiangamiza  adui! 
Mwana  Adamu  ndiye   asiyemwonea   Bwana   wake   shu- 

krani, 
Ndiye  ajishughulishaye  kwa  fayida  ya  dunia  hü, 
Asifikiri8  kama  yaliyomo  makaburini  yatakapotawanyika. 
Nayo  yaliyomo  mioyoni  mwa  watu  yatakapofunuliwa, 
Ndipo9  Bwana  siku  ile  atapata  khabari  zake.» 

(Sura  100.) 
Na  tena  — 

«Naapia  mtini  na  mzeituni, 

Na  mlima  Sayuni  na  inchi  hü  yenyi  salama, 

Sisi  tuliyemumba  mwana  Adamu  wa  unibo10  ulio  teule, 

Tukamfanya  mnyonge  wa  wanyonge, 

lila  waaminio  watendao  hakki,  — 

Ukijua  haya,  uikaneje  siku  ya  kuhesabu? 

Siye  Muungu  mwenyi  hakki  kuliko  waamuzi?» 

(Sura  59.) 


1  §ier:  ctl§.  —  2  beginn  be§  JtadjfafceS.  —  3  2ßie  er  ift  = 
bafj  er  ift.  —  i  2)ajj  ferner.  —  5  Qnftnitib  mit  eingefügten  negierten 
9teIatit>:pronomen  (in  ber  33ebeutung  „tote,  bafj")  ftatt  be§  5ßräfen3.  — 
6  Slbberbialer  SHEufatib:  toelcfje  burcfjS  Sanb  emfjerftürmen.  —  7  3fn= 
bem  fte  ©Ratten  Ijerborrufen  burcfj  ben  (aufgetoirbelten)  ©taub,  $m 
Original  ftet)t  fatfdjlid)  mawimbi  ftatt  mavumbi.  —  8  Öfjne  ya  be= 
benfen,  bafs,  toenn  it.  —  9  Sann.  —  10  ^räbttattber  ©entttb. 


Sie  Sebentung  unb  her  ©ebraudj  ber  objelttöen  3eittt)örter.     335 

Na  tena  — 

«Ole  wao  wote  wasingiziao  na  wasengenyao! 

Akusanyaye  mali,  aihesabuye ! 

Adhanni  mali  itakaa  naye  milele. 

Hapana!  atatupwa  motoni  upondao, 

Nini  itakapokujulisha  khabari  ya  moto  upandao? 

Ndio    moto   wa  Muungu    uwakao    utakaopanda  juu    ya 

mioyo, 

Utapanda  juu  yao  kama  pazia  iliyotandwa  juu  ya  nguzo 

ndefu.» 
(Sure  104.) 
Na  maneno  haya,  Muhammadi  aliyotoa,  yameandikwa 
kama  yawe  maneno  yatokayo  katika  Muungu  Mwenyewe, 
kwani  alianza  kujidhannia  kuwa  mtu  aliyetumwa  na  Muungu 
kwenda  kuwaongoza  ndugu  zake,  waache  mabaya,  wakapende 
mema. 

Na  mwanzo1   wa  kujidhannia  vile,   tumehadithiwa   hiyi: 

«Alitokewa2  na  njozi  nazo  dhabiri  sana,  kama  jua  lipan- 
dapo.  Akapenda  kukaa  pasipo  watu.  Huenda  mlima  Hira, 
busbinda  pale  siku  nyingi,  mchana  na  usiku.  Khalafu  hurudi 
kwake  kwa  mkewe  aliyempenda.  Hatta  siku  moja  alikuwamo 
pangoni  pa  mlima  Hira,  akajaliwa  kuyafabamu  yaliyo  kweli. 
Kwani  akitembea  buko  mlimani,  malaika  katika  uwingu  akarn- 
lilia:  «Ee  Muhammadi,  mimi  Jibrfl3».  Akaona  khofu,  killa 
ainuapo4  kitwa  amwona  yupo  malaika.  Akaenda  kwake  mbio 
kwa  mkewe  akamwambia:  «Ee  Kbadfja,  nilizocbukia  mno 
ndizo  sanamu  bizi  na  makabini.  Sasa  naogopa  nisiwe  kahini 
mimi.»  Mkewe  akamwambia:  «Hasba!  Muungu  hakubali  bivi. 
Si  wewe  mwema  na  mtaowa  sana,  bassi  utakuwa  kahini? 
Hapana.»  Mwanamke  akamwendea  ndugu  yake,  jina  lake  Wa- 
raka,  akamwarrifu  khabari  hizi. 

Marra  mzee  akamwambia:  «Hakika  yake  asema  kweli. 
Mwanzo  huo  wa  kuwa  mtume.  Atajiliwa5  na  torati,  vilevile 
kama  Musa.  Umwagize  tu  asikate  tamaa  kabisa,  atumaini 
nafsi  yake.  Akijaliwa  kuwa  mtume,  nami  niwe  bado  mzima, 
namtegemea.» 

Bassi  usiku  ule  Muungu  aliopenda  kumburumia,  Jibrfl 
akamtokea  Muhammadi  pangoni,  akamwonyesha  khatti  aki- 
sema:  «Soma».  Akamwambia:  «Siwezi».  Marra  malaika  akam- 
nyakua  mwili,  hatta  adhanni  atakufa,  akasema:  «Soma»,  marra 
ya  pili.  Muhammadi  ameumia  sana,  hana  buddi  kujibu: 
«Nisomeni?»     Jibrfl  akanena  — 


1  3l6|oIuter  üftomtrtattti :  tt>a§  .  . .  anlangt,  fo.  —  2  3m  Seutfdjen 
unpexfönlid):  e§  erfäjtenen  if)m  SSifionen.  —  3  ©abriel.  —  4  killa... 
-po,  jo  oft  al§.  —  5  5ßaff.  öon  -jia. 


336  ßeition  38. 

«Soma!  kwa  jina  la  Bwana  wako  Muumbaji, 
Aliyemuumba  Adamu  kwa  damu  iliyoganda. 
Soma!  kwani  Bwana  wako  mwenyi  neema; 
Yeye  aliyefundisha  kwandika  kwa  kalamu, 
Amefundisha  watu  wasiyoyajua. 
Kwani  mwana  Adamu  mwasi, 
Akijiona  mali  zinamzidia1.» 

(Sura  96.) 
«Alipokwisha,  malaika   akaenda   zake.»      «Nayo   maneno 
(alisema  Muhammadi)  kama  yamechorwa   kwa   patasi  juu   ya 
moyo  wangu.»  Akakaa  siku  nyingi,  malaika  asimrudie.    Aka- 
ona  huzuni,  adhanni  labuda  amepagawa  na  pepo,  ataka  kujiua. 
Akitoka  akitafuta  mahali  palipochongoka   ajitupe   chini  huko, 
marra  akasimama,    aona  Jibrfl  ameketi  juu  uwinguni,    akim- 
wita:  «Ee  Muhammadi,  ndiwe  mtume  waMuungu,  nami  Jibrfl». 
Akapata  moyo2,  asitake  kujitupa  tena,  akarudi  kwake.     Pana 
siku  tena,  mawazo  yake  yakamfazaisha  sana,  akamsihi  mkewe 
amfunike,  akalala  atetemeka,  sauti  ikaja  ikinena. 
«Ondoka,  kakhutubu, 
Kamtukuze  Bwana  wako, 
Kajitakase  nguo, 
Katoke  katika  uchafu  wote, 

Wala  usifadhilie  watu  kwa  kujitukuza  nafsi  yako.» 

(Sura  74.) 
Ndivyo  Bwana  alivyomfariji  mtume  wake  akamtia  nguvu. 
Baadaye  akafunuliwa3  maneno  yatokayo  mbinguni  marra 
nyingi.  Na  kufunuliwa4  kule,  mashakka  humshika  sana,  uso 
akafazaika.  Jasho  hudondoka  katika  kipaji,  hwanguka  hulala 
chini  kama  amezimia.  «Kwani  kufunuliwa  kule  (asema) 
kwanijia  ginsi5  mbili.  Pangine  Jibrfl  anitoleaye  maneno, 
kama  mtu  akisemezana  na  mwenziwe,  ndiyo  rakhisi  zayidi. 
Pangine  kama  kengele  inalia,  yapenya  ndani  ya  moyo,  yani- 
pasuapasua.  Ndio  uchungu  mwingi  sana.»  Ndivyo  wali- 
vyomhadithia. 

njozi,  ©rfcfietnuttg,  SKfion.  mwana    Adamu,  2tbam§fof)n  = 
nuru*,  Sttfit.  Sttenfdj. 

-mulika,  leudjten.  malaika*,  Gcngel. 

muumba,   j  g,«,»*.*--  ukafiri,  ber  Unglaube, 

muumbaji,  |      ™  PT    "  neno  (mit  5Tleg.),  nichts, 

ezi,  enzi*,  9Jtatf)t.  peponi,  ba§  $arabie3. 

mwenyi  enzi,  aEmäcfittg.  jehännum*,  bie  §ötte. 


1  2ßörtli$:  wenn  er  ftd}  fielet,  (tote)  ber  Ütetdjtum  fidj  tljm  üer= 
tneljrt  =  toenn  er  feinen  Üteidjtum  toadjfen  fier)t.  —  2  9Jlut  faffen.  — 
3  %v\  Seutfdjen  unjperfönltd) :  e§  mürben  tljm  entfjüttt.  —  4  Slbfoluter 
■ftotninatib,  fiefje  §  41.  —  5  Slbberbiafer  Stlfufattrj:   auf  jtoet  Strien. 


3)ie  Sebeutung  unb  ber  ©ebraud)  ber  objefiiöen  Zeitwörter.     337 


kiyama*,  Stuferftebung. 
kubukumiwa,  ba§  ©erid)tetWerben 

=  ba§  ©erid)t. 
-apia,  Minoren  bei. 
-tweta,  fd)nauben. 
-washa  mto,  $euer  angünben. 
ukwato,  §uf. 

-metameta,  $unfen  ftorüben. 
-a  kumetameta,   funfenflprübenb. 
mavumbi,  ©taub, 
kivuli,  ©Ratten, 
-angamiza,  bernidjten. 
-onea  mtu    sbukrani,    gegen   jtt. 

banfbar  fein, 
-ji-shughulisha,   fid)  befdjäfttgen. 
kaburi*,  ©rab. 
-tawanyika,  jerftreut  Werben, 
-funua,  aufbecfen. 
mtini,  geigenbaum. 
mzeituni,    Ölbaum, 
urabo,  ©eftalt. 
teule,  au§erwäblt,  boräüglid). 
-nyonge,  fd)Wad).  , 

ole  (mit  folg.  ©enitib),  toebe! 
-singizia,     j  üerIeumben 
-eengenya,  | 
milele,  menig. 
-ponda,  3ermatmen. 
-julisha,  wiffen  machen,  lebren. 
pazia,  1.  äkirfjang,  2.  ^toerdjfeu'. 
-tanda,  ausbreiten. 
nguzo,  ^foften,  ©äule. 
-ongoza,  jn.  beffern. 
-tokea,  erf feinen, 
dhahiri*,  Uax,  beutlid). 
-shinda,  üertoeiten. 
-jaliwa,  begnabet  Werben. 
ee,  ^artifel  be§  StnrufS. 
kahini*,    gaubertoriefter,    9öab/r= 

fager. 
hasba*,  ©ott  behüte ! 
-taowa,  fromm, 
-arrifu*,  mitteilen  (m.  gWeiStffuf.). 


-kata  tarnaa,   bie   Hoffnung  auf= 

geben, 
-tumaini  nafsi  yake,    fid)    fetbft 

oertrauen. 
-tegemea  mtu,  fid)  auf  jn.  lehnen, 

toerlaffen. 
-nyakua,  berixbren. 
-umia,  ©djmerä  emtofinben. 
-ganda,  gewinnen, 
neema*,  ©nabe,  ©üte. 
kalamu*,  ©djreibrob/t:. 
mwaei*,  rebeßifd). 
-chora,  eingraben, 
patasi,  3CTtetfeeI. 
-buzuni*,  üErauer, 
-pagawa,  befeffen  Werben, 
pepo,  ein  böfer  ©eift. 
-chongoka,  abfdjüffig  fein. 
-keti,  =  -kaa. 
uwingu,  SöoIIe. 
mawazo,  ©ebanfen. 
-fazaisba*,  erfdjrecfen  (tranf.). 
-sihi*,  anjteben. 
-tetemeka,  gittern, 
-khutubu*,  ürebigen. 
-tukuza,  t>erf)errtid)en. 
-takasa,  reinigen, 
uchafu,  Itnreinlidjfeit. 
-fadhilia*  mtu,    jm.    eine  ©unfi 

erweifen. 
-fariji*,  tröften. 
-tia  mtu  nguvu,  ftärfen. 
-fazaika,  erfdjreden  (intr.), 
jasbo,  ©d)Weife. 
-dondoka,  b^untertrobfen. 
kipaji,  ©tirn. 
-lala,  liegen. 

-zimia,  obnmäd)tig  Werben, 
pangine    —    pangine,    halb    — 

balb. 
-tolea    mtu    maneno,     für    jn. 

ftiredjen. 
-semezana,   miteinanber  fbredjen. 


(3JUt  ©efd)äft§Ieuten  unb  §anbwerlern.) 
1.  5ntit  einem  ©djnetber. 
A.  Nataka  nguo.  B.  Nguo  gani,  bwana? 

A.  Nataka  nguo  nyeupe.  B.  Nitakuonyesha  namna ;  ndi- 

zo   namna  za   nguo  zote 
tulizo  nazo. 
©ualjttt  ßoni3.=®ramntatif.  22 


338 


Sektion  38. 


A.  Lete    nguo    nene    kidogo, 

nguo  hü  haifai. 
A.  Nataka  nguo  ifulikayo. 

A.  Ikiwa  hivi,  vema.     Naku- 

saddiki.  Utaleta  lini  nguo 

zangu  ?     Nataka  kuzivaa 

.   siku  k'uu.    Sherti  uzilete 

hatta  siku  pili. 

A.  Kiasi  gani  nguo  moja,  ki- 
sibao  na  surwali  ? 

A.  Hakuna,  shona  t'undu  tu, 

kutia  vifungo. 
A.  Skona  vifuko  viwili  tu. 

A.  Una  surwali  tayari?  Na- 
taka surwali  nene  za  ku- 
vaa  wakati  wa  baridi,  na 
visibao  viwili  vyeupe. 

A.  Hakuna,  hazinifai;  ni  ndo- 
go,  zanikaza. 

A.  Hizi  ni  ndefu  mno,  sherti 
kuzipunguza  sana. 


B.  Namna  hü  njema,  bwana. 

Mabwana  wote  huivaa. 
B.  Nguo    hü    waweza    kufua 

kadri  utakavyo. 
B.  Bassi,  nitatwaa  cheo  chako. 


B.  Ukitwaa  nguo  hü,  kiasi 
ni  rupia  khamsini  tu.  — 
Nishone  vifungo? 

B.  Wataka  vifuko  vingapi? 

B.  Wataka  tena  kitu  chin- 
gine? 

B.  Tafadhdbali,  ujarribu  sur- 
wali hizi.     Zakufaa? 


B.  Nitakupa  nyingine. 

B.  Haidhurru,  nitazibaddili. 


2.  SJltt  einem 

A.  Umeleta  viatu  vyangu? 
A.  Vema,    nitavijarribu   sasa- 

hivi. 
A.  Kiatu  hiki  chanifaa,  lakini 

hiki  chanikaza  sana. 

A.  Havina  nyuzi. 

A.  Nataka  nyuzi  nyekundu. 
Khatima  yake  lakini  viatu 
vyako  havinipendezi.  Ni 
virefu  punde  na  vizito. 


©tf)itf)mad)er. 

B.  Ndio,  bwana. 

B.  Ndio  hapa  ubau  wa  kuvu- 
tia  viatu. 

B.  Labda  mguu  wako  wa  kus- 
hoto  ni  mkubwa  kuliko 
mguu  wa  kuume. 

B.  Nitatia  nyuzi.  Wataka 
rangi  gani? 

B.  Sherti  vidole  viwe  na  na- 
fasi  ndani  yao  usipate 
sugu,  na  ngozi  umeicha- 
gua  mwenyewe,  si  kosa 
langu. 


3.  2JUt  einem  ©clbroedtjSler. 

A.  Utaweza     kuvunja     rupia  B.  Kadri  utakavyo,  bwana. 

mia? 

A.  Pesa    ngapi     (kadri    gani,  B.  Sarifa    ya   sirkali    ni  pesa 

thamani  gani)  rupia?  arba  u  sittini. 


^pijrafeotogtfdje  3citlDöxtcr.  339 

A.  Wewe  utanipa  ngapi?  B.  Nitakupa    pesa    themanya 

u  sittini. 
A.  Sikubali,     Jana     niinepata      B.  Labda      utapata      mvunja 
pesa  sabwini.  fedha  atakayekupa  zayidi 

ya  mimi,  roiye  siwezi. 

$&öxtet* 

nguo,  Sln^ug;  ©toff.  -baddili*,  änbern. 

namna,  SJtufter.  nyuzi  (za  viatu),  ©djnürMnber. 

-fulika,  ftcfj  toafcfien  tajjen.  khatima   yake,    fdjliefjlitf),    atte§ 

cheo,  %Ra%  tool)I  ertoogen. 

t'undu  (III.),  }  o0(j,  nafasi*,  fftaum. 

tundu  (V.),     |       ™"  sugu,  ©äjtoiele,  §üljnerauge. 

kifuko,  I  <$„*,*..  ngozi,  Sebet. 

mfuko,  I  ~a'a^-  -vunja,  toetfifeln  (@elb). 

-faa,  gaffen.  earifa*,  )    « 

-kaza,  brücfen,  31t  eng  fein.  sari'*,     J 

-punguza,  lürger  machen.  in  vunja  fedha,  ©elbtoedjSler. 


j§eunutiööreif5igjte  Xefititm.    Somo  la  the- 
lathin  na  kenda. 

pfyrafeologtfdje  geitroörter. 

198.  SSiete  einfädle  begriffe,  bte  im  SDeutfdjen  meift 
burd)  ein  3eitroort  au§gebrücft  tüerben,  tonnen  im  ©uafcjili 
nur  burd)  Umfcbreibung  mittelft  eine§  23erbum§  öon 
altgcmeiner  SBebeutung  in  ÜBerbtnbung  mit  einem 
dornen  ober  einer  anbern  Söortart  gegeben  merben,  3.  23. 
<Std)  bemühen:  kufanya  juhudi  =  9Inftrengung  tnad)en. 

®te  üBerben,  tt>etd)e  am  fyäufigfien  gu  berartigen  Um= 
fd)retbungcn  benutzt  toerben,  finb  kuwa,  kukaa,  kufanya, 
kapata,  kutia,  kupiga,  kwenda,  kutoa,  kutoka,  kwona, 

kushika  u.  a. 

(Sinige  ber  fjauptfddifidjfteit  trafen  biefer  5lrt  feien 
i)ter  ^ufammengeftettt,  raobei  gleichzeitig  aud)  anbere  mit  ben 
betreffenben  Serben  gebilbete  trafen  aufgeführt  finb,  um 
ben  tbiomatifdjen  ©ebraud)  biefer  Serben  ju  üeranfdjauüdjen. 

a)  kuwa  (kuwa  na), 

kuwa  na  usingizi,  tnübe  fein.  kuwa  na#njaa,  ^ungern.     •' 

^    »     na     mimba,     fdjföanger,  »     na  khofu,  fid)  fürd)ten.  -" 

trädjtig  fein.  »     na  makengeza  ya  macho, 

»     hali  hiyo,  fid)  in  bem  unb  fdjielen. 

bem  3uftcmbe  Befinben.  »     na  shoto,  linfSIjcmbtg  fein. 

22* 


340 


Seftion  39. 


kuwa    na    wazimu    (mahoka), 
üerrüdt  fein. 
»     na  taka,  fdjmutsig  fein. 
»     mali    ya    natu,     |m.    ge= 
fjören. 
«-     hana  mbele,   hana  nyuma,   er 
tft  arm  wie  eine  $ird)enmau§. 
kutokuwa  na  shauri  naye,  nid)t§ 
mit  im.  ju  fdmffen  baben. 
.  kuwa  na  haya,   befdjeiben  fein. 
'      hana   äsili  wala  fäsili,    er   t)at 
/       meber    SQßurgel    nod)   3tr>eige, 
b.  f).  er  ift  bon  geringer  £>er= 
fünft  unb  93ertt)anbtfc|aft. 
kuwa  macho,  mad)  fein. 


kuwa  na  masua  (kizunguzun- 

gu)/fct)ttünblig  fein. 
»     na    tamaa   ya    chakula, 

Sfypetit  fyüm. 
»     na    kiguru    (kinyonga), 

t)tnfen,  lahmen. 
»     na  kiu,  bürften. 
»     na  homa,  fiebern. 
»     na  nguvu,  ftarf  fein.     -~ 
»     na  thamani,  toertboH  fein. 
»     na    amri    na    (ya),    [m. 

etm.  gu  befehlen  fja&en.  ■ 
»     na  asili  ya,    I)erftammen 

üon. 
»     na  nuru,  teudjteu  (9Iugen). 


b)  kukaa. 

kukaa  kitako,  fid)  feijen.  kukaa  zamu,  Soften  fielen. 
»     inchi    moja,     2anb§Ieute  »     tayari,  bereit  fein. 

fein.  »     matanga,     trauern     (utn 

»     nyuma,  gurüdbteiben.  einen  Verstorbenen). 

»     msiba  (wa),  trauern  (um). 


c)  kufanya 

kufanya  tayari,    fertig  machen, 
bereitftetten. 
kazi,  arbeiten, 
shauri,  beraten,  überlegen, 
hesabu,    rechnen,    gärjlen, 

abregnen, 
ubazazi,  b,anbeln,fd)ad)em. 
safi,  reinigen, 
kazi  ya  askari,  bienen. 
kigpsho  cha  mkono,  einen 
i^^peifen  5Irm  befommen. 
»     marugurugu,     eine    9In= 
S  fdjroettung  befommen. 


/ 

o 


<T\ 


_.fu,  ben  <5d)tuden  fjaben. 
nJW^^-^  kiungula     (cha     moyo), 

^lufftoften  boben. 
ashekali,    fid)    beffer    be= 

finben.  • 

dawa ,    mebijinieren ,    fid) 

ärjtlicb  bebanbeln  laffeu, 
biashara,  !)anbeln  (mit  = 

ya),  ©efd)äfte  machen. 


^ 


(kufanyiza). 

kufanya  mkatuba,  einen    93er=^" 

trag  fdjliefjen. 
»     kiapo,  fdjföö'ren,  einen  (£ib.^ 

leifien. 
»     bei  (thamani),  ben  ^3rei§  / 

beftimmen  ober  feftfetjen. 
»     salamu   mbele   ya   mtu, 

jn.  grüben  (militär.). 
»     urafiki    na,    $reunbfd)aft ^ 

fdiliefjen  mit. 
»     shauko,  fid)  fefjnen. 
»     uchungu,  trauern,  fid)  be=  s* 

trüben,  @d)merä  empfin= 
»     khofu.  fid)  fürdjten.  [ben.^ 
»     kutu,  roften. 

»     kishindo,  fd)nard)en.      .-^/U-c 
»     bidn,  fid)  bemühen,  fleißig  _^-* 

fein, 
kumefanya    mawingu,    e§    t)at    ^ 

fid)  bemölft. 
kufanya  upesi  (hima),   fid)  be= 

eilen,  fdjnett  matten. 


^fjrafeologtfdjie  gdütwrter. 


341 


kufanya  nyungunyungu,  ©e= 
yd£)tuüre  betommen  ($ör- 
nerteil).       *?T* 

3al)ne  befomram. 
^  »     kiinirnacko. .  ©aufelei  tret= 

»     jasho,  fdjtniijen. 

»     malengelenge,  Olafen  be= 

fonfmen  (|)änbe). 
»     kwikwi,  röcfjeln,    in  ben 

teften  3ügen  liegen;  ben 

©d)luden  $abWCL'4<f 
^  »     kelele,  lärmen. 

»     (masharti  ya)   bima  ya, 

etina§    bcrfidjern    (gegen 

©d)aben). 


L 


kufanya  nguvu,  gmingen.  ~- — 

»     shauri  moja,    gemeinfame     . 

©adje  madjen. 
»    juhudi,  fid)  bemühen.       < 
»     maskarti,  tnetten.     Uu^   /w*v-y^ 
pupa  (na  ob.  ya),  begehren, 
tamaa    (na   ob.  ya),   be=     ■— * 

gelten, 
mtu  udhia,  jn.  betätigen.    — - 
kwiva,  greifen  beginnen1.   - — " 
uzuri,  fid)  fdjmüden,  £oi=  .-— H 

leite  madjen. 
sadaka,  ^Itmofen  geben.     — "\ 
kiwi,    fid)    trüben    (üon  ^- 

frönen,  bte  9Jugen). 
hasira,     jürnen,     gorntg   — ■ 
inerben. 


kumfanyizia  dhihaka,  berfpotten. 

»     matanga  makuu  (msiba_rnkuu),  fefjr  um  jn.  trauern. 

d)  kupata  (kupatwa,  kupatikana). 


/ 


f  kupata  moto,  in  arm  (fjeifj)  lner= 


ben,  fid)  erfjifeen. 
hakki  yake,  fein  9M)t  be= 

fommen. 
adhabu,  ©träfe  befommen, 

beftraft  inerben. 
kbasara,  SSerluft  (©d)aben) 

erleiben, 
baridi ,     $ug    befommen, 

fidj  erfälten. 
tundu,  ein  Sod)  befommen. 
fayida,  berbienen,  föemiun 

mad)en. 
kadri  ya,  ungefähr  fo  unb 

foöiel  betragen, 
fimbo,  ^rügel  belommen. 
khabari,  erfahren, 
akili,  Vernunft  annehmen, 
taabu,   ttnbequemlidjfeiten 

fjaben. 
amri,  93efet)l  belommen. 


kupata  faragha,   Ottufje  finben. 
»     rukhsa,   entlaffen  inerben, 

Urlaub  erhalten. 
»     usingizi,    ©d)Iaf    finben, 

einfdjfafen. 
»     rnvua,    Stegen  befommen, 

nafj,  burdjnäf3t  inerben. 
»     daraja,    eine    Charge    er= 

langen,  abänderen. 
»    jasho,  in  ©djmeifj  fommen. 
»     moyo,  9ttut  f äffen.        -- 
»     maji,  nafj  inerben.         ~" 
»     biashara  njerna,  gute  ©e= 

fdjäfte  madjen. 
»     riziki    zake,    fein    Sorot 

finben  (berbienen). 
»     majibu,33cfdjeib  befommen. 
»     afya,  gefunb  merben. 
»     nguvu,  erftarfen. 
»     nafasi    (ya),    ©elegenfjeit 

finben  (gu). 


Unb  fo  natürltdj  audj  mit  anbern  ^nfinttiöen. 


342 


Seition  39. 


kupatikana  na  faradhi,  bOttt 
©cfjicffal  erfaßt  werben  = 
fterben. 


s 


.  kupatwa  na  kifj^fa,    bon    (£bi= 

lepfie  befallen  roerben. 
kupatikana    na    ugonjwa,    er= 
franfen. 

e)  kutia. 
kutia  ufakikornbe,  einen  ©brung      kutia  summu1,   bergiften  (3.  33 


^JW^v 


in  eine  Stoffe  fernlagen, 
giza  chumbani,  ein  3im= 

mer  bunfel  madjen. 
pingo,    ben    Siegel    bor= 

fd)ieben.       ^osvW» 
kutüli,    ein   ©d)lofj    bor= 
legen. 
0»     mtu     miruba,     33luteget 

fe|en. 
,  »     mtu  usingizi,  etnfd)läfern, 
in  ©djlaf  bringen. 
^»     maji,  gießen  (im  ©arten), 

mit  2Baffer  befpri|en. 
^•»     moto,  anjünben. 

»     muhuri  inkatuba,    einen 
^j^\      Vertrag  ftembeln. 
'  si$£<  ^ondo '  ftärten   (2Bäfcr)e). 
katika  taa,    unterwerfen, 
äum  ©etjorfam  bringen, 
mkono  wake,   unterjeicr^ 

nen. 
pingu,  feffeln. 
chuoni,    in    bie    ©d)ule 

fd)tcfen. 
adabu1,  $nfianb  lerjren. 


A^, 


»•* 


einen  $öi>er). 
»     nanga,  anfern,  $tnfer  roer= 

fen. 
»     boma,  befeftigen. 
»     mtu  askari,  }n.  al§  ©ol= 

baten  aufteilen,  jutn  ©ot= 

baten  madjen. 
kujitia  askari,  ©olbat  Werben, 
kutia  mtu  ganzi  la  meno,  jm. 

ftumpfe    3ä'|ne    madjen 

(3. 23.  foureä  Dbft). 
»     mtu  dawa,  berbinben. 
»     rangi,  färben,  auftreiben. 
»     punda   garini,    ben    (Sfel 

bor  ben  äOßagen  Joannen. 
»     mtu  nguvu,  jn.  ftärten. 
»     mnadani,    berauftionieren 

laffen. 
»     gerezani,  einfperren. 
»     utumwani,  berfflaben,3Um 

©flauen  machen. 
»     mtu  fitina  kwa  mtu,  jn. 

bei  fm.  anfdjroä^en. 
»     mtu  katika   matata,   jn. 
in  Ungelegensten  bringen. 


.0- 
O 

o 


s 


.-■■ 


, 


f)  kupiga. 

kupiga  kengele,  flingeln.  kupiga  mbizi,  taudjen. 


pasi  nguo,  Qma,  blatten. 
»     durubini,    ba§    gerngla§ 
//  benutzen. 

^s     »     kinanda,  bie  $.  fpieten. 

s   »     ngoma,  trommeln. 
j^Tilipiga  radi,    e§   b,at  gebonnert. 
.kupiga  bandi,   fäumen    (©toff). 
»     fundo,  einen  knoten  fd)lin= 
s  gen. 

^  »     maruiuku,  etro.  üerbieten. 
»     bomba,  pumpen. 


mikambe,       untertauchen 
unb  fid)  überfdjlagen. 
»     simm(u),  telegraphieren. 
»     mistari,  Sinien  gieljen.    — 
»     randa,  fjobeln.  __ 

»     tupa,  feilen.        [fdjlagen. 
»     bapa,  mit  ber  flad)en  klinge 
kupigwa  na  jua,  einen  ©onnen= 

ftid)  befommen. 
moyo  wanipiga  mbio,  ba§  §erj 
fdjlägt  mir  rjefttg. 


^ßaffib:  kutiwa  adabu,  kutiwa  summu. 


*ßb,rafeoIogifdje  geiitoörter. 


343 


O 


kupiga  ngumi  (ob.  konde),  mit 
ber  gauft  fdjlagen. 
»     kidoko,  fdjnat-jen.    '■  —  ' 
»     shoti,  galoppieren. 

uso  na  nchi,    bie  klugen 
nieberfdjtagen. 
__     »     bildi,  loten, 
kupigwa  risasi,  eine  ($ltnten=) 
$ugel  benommen. 
,,  kupiga  kcfngo,    ein    ^fianjlod) 
Ijacfen. 
»     chapa,  ftempetn,   flegeln ; 
s^  brutfen. 

»     shabaha,  nad)  ber  ©djeibe 
fdjiefjen. 
kujipiga    Jdlemba,    ben    %\xt= 

oan  anlegen, 
kupiga  falaki,  au§  ben  «Sternen 
mei§fagen. 
»     kelele,  freien. 
»     mafungu,  teilen. 
y     »     mapindi,  fidj  minben  (rote 
/*  eine  ©djlange). 

_...-  »     mbau,  93rett  fpielen. 
^  »     mbio,  laufen. 

mt.akäso,    raufdjen     (mit 

neuen  Kleibern), 
mvuke,    räud)em    {%.  53. 

pigo,  fd)lagen. 

pua.  fd)nard)en. 

ramli,  mei§fagen  (au§  in 

©anb  ober  9tfcr)e  gejeid)= 

neten  Figuren). 
burashi1,  bürften. 
bunduki,  fd)ie£;en. 
mzinga,  eine  Kanone  ao= 

feuern. 
»     rutu    konde    la    macho, 

mit  ber  $auft  in§  ©e= 

fidjt  fd)Iagen. 

Stnmer!.     3/ritt   ein  gtDeite§ 
bietfit  kupiga  metft  in  ber  einfetten 
pigia  Bimm(u),  jm.  telegraphieren 


<? 


/ 


kupiga  moyokondej   ben  DJJut 
kujipiga  konde  la  >  ^ufammen= 
moyo  j    nehmen, 

kupiga  mtu  kofi,  ohrfeigen. 
»     magotie,1  fnieen. 
»     miayo  (nyayo),  gähnen. 
»     ukqge,    mit    ben    klugen 

toinfen. 
»     samaki  munda,  einen  $ifd) 

harpunieren. 
»     tarumpeta,  trompeten. 
»     pigakitumsumeno,  fägen, 

•^erjagen. 
»     khatua      ndefu,      lange 

(Schritte  mad)en. 
»     maguu,  fd)neE  getjen. 
kupigwa    na    bumbuazi,     mit 
©umnu)eit  gefd)Iagen  fein, 
kupiga  cbafya,  niefen. 

»     feli,  ein   böfe§  SSorgetd^en 

abgeben. 
»     mabawa,  fliegen. 
»     krynwe 
»     yowe 
»     mawe,  fteinigen.  d  ■  /P 

»     mbin^Ta,  pfeifen.  ^W^L- 

»     mbiu,  auf  bem  93üffeIr)orn 

Hafen. 
»     mteu,  auffodjen  (9ttild)). 
»     pembe,  burcfjboljren,  auf= 

fpie^n. 
»     pindu,   einen  Zürgelbaum 

fdjlagen. 
»     teke,  hinten  au§fd)Iagen.     -j. — —-" 
»     umeme,  blitjen.  — 

»     khema,  ein  3elt  auf fä)tagen.   -, 

•    »     sadaka,    eine  DpfermaM= 

geit  geben, 
maji  yakanipiga  fundo,  id)  t)abe 

mid)  üerfdjludt. 
kupiga  zomari,  $Iöte  blafen. 

Objeft   3U  biefen  SSenbungen,   fo 
$orm;  nur  fagt  man  3.  95.  kum- 


um§ü(fefd)reien. 


,? 


3}om  englifcfjen  brush. 


344 


ßeltton  39. 


kwenda  kazini,  gur  Arbeit  gefeit. 
»     mbweo^rütbfen.  trj>i>Cij.J 
»     mwayo  (miayo),  gähnen. 
s    »     kwa     mashindo,     traben 
Oßfetb). 
»     kwa  matiti,  traben  (©fei). 
,--  »     chafya,  niefen. 
,     »     upesi,     fd)nett    bon     ber 
§anb  gefeit  (Arbeit). 


g)  kwenda. 


kwenda  zake,  feiner  SBege  gefjen, 
mbio,  laufen,  [fortgeben, 
mbiombio,  fcfjnett  laufen, 
chooni,  ju  ©tufjle  gefjen. 
chopi,  lafjmen. 
sberiani,  flogen,   bor  ©e= 

ridjt  getjen. 
kwa    kuruka    ober    kwa 

shoti,  galab.bieren. 


kutoa    moshi ,    raupen 

©djornftetn). 
»     hadithi,  eine  ©efd)id)te  er= 

gär)Ien. 
»     maneno,  f^rec^en. 
»     meno,  bie  3äf)ne  geigen. 
»     mashairi,  bieten. 
»     sadäka,  Umofen  geben. 
»     utumwani,     in     gretfyeii 

fefeert. 


h)  kutoa. 

(3.  33.      kujitoa  katika  maneno,  fid)  au§ 

einer  9Iffaire  f)erau§;üef)en. 
kutoa  harufu,  riechen  (intr.). 
»     matumbo,  auälueiben. 
»     vimulirnuli,    f»l)o§pr)ore§= 

gieren. 
»     salamu  (mbele  ya  mtu), 

(jn.)  Begrüben. 
»     nuru,   funfein  (Sbefftein). 
»     mtu  pepo,  jnt.  einen  Böfen 

©eift  austreiben. 

i)  kutoka. 

3öf)ne   ber=     kutoka  jasho,  fdjmiijen. 

»     m§iba,  bie  Xrauerjeit  ab= 

bredjen. 
»     u^aha,  eitern. 
»     ulfmwenguni,  fterben. 
»     katika    akili,     au§    bem 

©inn  fommen. 


fidf)  empören. 


kutoka  meno,    bie 

Heren. 
»     katika  taa 
»     damu,  bluten. 
»     ugonjwani    ober    katika 

ugonjwa,  genefen. 
»     njiani,     bom    SBege    ab= 

roeidjen. 

k)  kwona  (kwonea). 

kwona  baridi,  frieren  ßßerfon). 
»     ucbungu,    ©djmerg     em=, 
pfinben. 
kujiona  umbo  la,   fid)   (fo  unb 

fo)  füfjlen. 
kwona  kiu,  bürften. 

»     yafaa,    für    geeignet    er= 

adjten. 
»     haya,    fid)    fd)ämen,    be= 

fcf)eiben  fein. 
»     taabu ,        ©djmierigf  eiten 
fjaben;  e§  fäEt  mir  fcfjmer. 


kwona  usingizi,  fd)Iäfrig  fein. 
»     wakati  bora,  bie  ©elegen=  • 

fjeit  für  günftig  galten. 
»     cboyo,  fnaufern,  fnicfern. 
»     buzuni,  trauern. 
»     kwona  mtu  kama  mboni 

zake     za     macbo,     jn. 

mie  feinen  Augapfel  p= 

ten. 
»     hasira,     jüraen,     gornig 

fein. 


^rafeoiogtfc^e  getttüörter. 


345 


1)  kushika. 


kushika  kitu  tayari,  eittm§  be= 

reit  galten, 
kushikwa    na    mafua   (ya  ka- 
masi),    na   homa,    bom 
(Stfnuüfen,    com   lieber 
befallen  Kerben, 
kushika  saburi,  \\ä)  gebulben. 
»     kazi  yake,    an  feine   21r= 

beit  geben. 
»     shabaha,  fielen. 
»     mäjira,  fteuern,  einen  $ur§ 
einhalten. 

m)  kutwaa. 


kushika  kiapo,  einen  @ib  leiften. 
»     neno  lake  la  kwanza,  bei 

feinem  erften  Sßorte  fieben 

bleiben. 
»     njia,    fi<b    auf   ben   2öeg 

maiben,  einen  2Beg  ein= 

fotogen. 
»     shauri    yake,    an    feiner 

Infitbt  fefümlten. 
baridi  inanishika,  bie  $ölte  er= 

greift  miä). 


kutwaa  kisasi,    rädjen    (j;n.  = 
cha  mtu). 
»     cheo,    9flaf5  nebmen  Qm. 

=  cha  mtu). 
»     kitu    rehani,    ettt).    jum 

Sßfanbe  netjmen. 

»     silaha,     bie    Söaffen    er= 

greifen.  [nefjmen. 

»     jina  la,    ben  tarnen    an= 

usingizi    unamtwaa,     er    toirb 

ffläfrtg. 

n)  kutaka. 

kutaka     amani,     um     ^rieben      kutaka  rukhsa,   um  (Erlaubnis 

bitten.  bitten.  [bitten. 

»     mke,  beiraten  rootten.  »     shauri  yake,  yn.  um  9fat 

»     ugornvi    kwa    mtu,    mit  »     kumtakia     mema,      jm. 

|m.  ©treit  fucljen.  motjl  motten. 

o)  kuweka. 

kuweka  nje,  l)erau§Iegen.  kuweka  pamoja,  -mfammenlegen 


kutwaa  shabaha,  fielen. 
»     mji,  eine  ©tabt  einnehmen. 
»     bidhaa  kwa  mtu,  Söaren 

bon  jm.  belieben. 
»     karadha   kwa    mtu,   ein 

SDarlebn  üon  jm,.  nehmen. 
»     mtu     faragha(-ni)     ober 

kando,  in.  beifeite  net)= 

men. 
»     sura  ya,   bie  §orm  eine§ 

.  .  .  annehmen. 


legen 


dhamana,  ^ürgjdjaft  ftel= 

len. 
»     rehani1,  bertofänben. 
»     amana,  betonieren,  r)inter= 

legen. 
»     wazi,  Hären  (ein  Terrain-). 

p)  kupa. 

kupa  rukha,  1.  erlauben,  2.  ent=      kupa  talaka,  \\ä)  bon  einer  $rau 
laffen.  fcl)etben  (=kwachamke). 

1  Slbex  natürlicb  -wekea  mtu  rehani  shamba,  jm.  eine  ©(bamba 
berbfänben  (brei  Slffufatibe!). 


(=fe^en,  =ftellen). 
hurru,  freilaffen. 
kitu  tayari,    bereit 

(fielen). 
akiba,    jurücftegen ,    au 

titben. 


346 


ßeftion  39. 


kupa  shauri,  \m.  raten. 
»     sadaka,  511mofen  geben. 
»     dalili,  isliara,  ein  3eid)en 

geben. 
»  mudda,  $rift  geben. 

q)  $erfd)tei) 

kwandika  meza,  ben  Xifdj  beden. 
»     mtu    mpagazi,     jn.    al§ 

Xräger  engagieren. 
»     hurru,  freilaffen  (©Haben). 
»     cliokaa,  mit  kalt  abbitten. 
»     mäjira,  einen   $ur§   ein= 

ballen,  fteuern. 
»     talasim  (ein  ©djttiert)  mit 
3auberfbrüd)en    befdjrei= 
ben. 
kwacha  mke,  fid)  Reiben  laffen. 
»     Bje,  branden  laffen. 
»     hurru,  freilaffen  (©Haben), 
kwachiwa  mali,  erben, 
kwapa  uwongo,  faljdE)  fdjtüören. 
»     yaroini,  einen  (£ib  leiften. 
kwangalia     kwa     makengeza, 

fd)ieten. 
kubaddili  hawa,  einen  Sufttbedjfet 

bornebmen. 
kububujika  machozi,  in  %l)xä= 

nen  au§breä)en. 
kucheza  guaridi,  exerzieren. 

»     ngoma,  %an$  abmatten, 
kuchukua  daraka  (jukumu),  bie 
S3erantlbortung  übernel)= 
men. 
kufariki  dunia,  fterben. 
kufieka  mwitu,  SGBalb  roben. 
kufundisbwa  baraa,  Sefen  unb 

©cbreiben  lernen. 

kufuliga  punda  garini,  ben  ©fei 

bor  ben  2Bagen  fbannen. 

kujifunga  asione  buruma,  fein 

§erg   bem    SCftitleib    ber= 

fd)ltefjen. 

kufunga    msafara,    eine    $ara= 

roane  augrüften. 
kugema  tembo,  ^almtbein  ga))= 
fen."*- 


kupa  (w)ahadi,  ein  93erfbred)en 

geben.  [fprecben. 

kupana  (w)ahadi,  einanber  ber= 

kupa  salam(u),  fn.  grüben. 

»     kbabari,  benachrichtigen.  " 

me  trafen. 

kwingia    bandarini,     einlaufen 
(in  einen  ipafen). 
»     kumbini,  befdmitten  mer= 

ben.. 
»     mwezini,    bie    Siegel   be= 
fommen  (9Jcäbd)en). 
yaingia   tofauti,    e§    läuft    ein 

gebier  unter, 
ufa  waingia  katika  sahani,  ber 
Seiler     befommt     einen 
©prung. 
kwingia  katika  taa,  fid)  (gel)0r= 

fam)  fügen, 
kwingia  katika  safari,  bie  Steife 

antreten, 
kukama    mbuzi    maziwa,    eine 

3iege  melfen. 
kukata  tamaa   (ya),    bie  §off= 
nung  aufgeben. 
»     njia,  einen  2Beg  anlegen. 
»     mwitu,  Söalb  roben. 
»     maneno,   ettb.  entfd)eiben. 
kukokota  robo,  fcrjuier  atmen, 
kukosa  mguu,    fehltreten,  au§= 

gleiten, 
kula  kiapo,  einen  Qüib  leiften. 

»     karamu,  ein  $eftmal)t  effen. 

kulala  usingizi,  feft  fct)lafen. 

»     zamu,  ^often  fielen. 

»     uzingizi  wa  mchana,  bi§ 

jftttt  b^en  Sage  fd)lafen. 

kuleta  dbamana,  einen  Bürgen 

ftetten. 
.  »     ushuhuda,    ein    Zeugnis 

betbringen, 
kulima  shamba,  eine  5ßflanäung 

anlegen, 
kulinda  kingojo,  2Bacf)e  fycdkn. 
kwondoka    katika    huu    ulim- 
wengu,  fterben. 


^rafeologiftfie  .3eittöörter. 


347 


kwondoka  matanga,  Strauer  ab= 

legen, 
kwondokea  machon i  pake,  jm. 

au§  ben  fingen  geben, 
kwota  ndoto,  träumen. 

»     meno,  3äbne  befommen. 
kupamba    nyumba,    ein    £)cm§ 

einridjten. 
kupanda  frasi,  reiten, 
kupasha  moto,  aufttärmen,  Ijeifj 

machen, 
kupatana  maskaurvfid)  einigen, 
kupejjecha  moto,  $euer  reiben, 
kupeleka  nje,   ndani,    r)inau§=, 

hineinbringen, 
kupita    njia    nyingine,     einen 

anbern  Sßeg  gelten, 
kupotewa  na  nuru  za  uso  = 

nuru  za  uso  zinampo- 

tea,    bie   Speiterfeit  ber= 

fcbnnnbet  qu§  feinem  ©e= 

w. 

kupungu(z)a   bei,    bom   greife 

nachäffen, 
kurudi  mbio,  gurüdlaufen. 

»     hali,  genefen. 
kusema    kweli,    bie    Sßaljrfieit 
fbrecben. 

»     uwongo,  lügen, 
kushindana  mbavu,  ringen. 

»     mbio,  mettlaufen. 
kusikiza  harufu,  ettt).  rieben, 
kuteketea  moto,  fid)  öerbrennen. 


kusonga;    maji  yanisonga,   id) 

I)abe  mid)  üerfdjtudl 
kutupa  macho,  btnblicten. 
kumtupia    mkono    usoni,    mit 
ber    §cmb     in§    ©efid)t 
fdjlagen. 
kutuma  mtu  maneno,  \m.  S3ot= 
fdjaft  (23efd)eib)  fd)i<fen. 
kuvunja  fedha,   (Selb   medjfetn. 
»     ungo,  mannbar  merben. 
»     khema,  ein  3elt  abbrecfien. 
kuvuta  misono,  fcbnarcben. 
»     makasia,  rubern. 
»     tumbako,  raud)en. 
kuuliza   rukbsa   (ya),    um   @r= 
laubni§  fragen. 
»     khabari,  unterfud)en  (einen 

Dred}t§fatt). 
»     mtu  hali,    fid)  nad)    jb§. 
33efinben  erfunbigen. 
kuzaliwa  tumbo  moja,    leiblid) 

öerfcbtuiftert  fein, 
siwezi  kamasi,  id)  tjabe.  <5d)nuü= 
fen. 
»     homa,  id)  l^abe  lieber. 
»     tumbo,     id)     r)a&e     2eib= 
fd)mergen. 
huwezi  nini,  ma§  feblt  bir? 
kuzuia  ulimi  wake,  ben  SOtunb 
galten. 

kuzulisha       [f^ltS-^' 
kuzungusha     ben  «otf  Wttinb. 

ö  [     hg  mad)en. 


$><*£  £iefc>  fcöttt  ftent&en  ©oft* 

i. 

Mgeni  siku  ya  kwanza 
mpe  mehele  na  panza1; 
mtilie2  kifuani, 
mkaribishe  mgeni. 


1  S)e§  3teime§  toegen  für  panzi;  mehele  na  panzi  ift  ein  be= 
fonberer  Secferbiffen.  —  2  ^ntenfüntm:  feftfe^en,  =Iegen,  =ftetten;  t)ier: 
feft  an  bie  SSruft  brücfen. 


848  Seition  39. 

IL 

Mgeni  siku  ya  pili 
mpe  ziwa  na  samli1: 
mahabba  yakizidia, 
mzidie  mgeni. 

III. 

Mgeni  siku  ya  tatu: 
nyumbani  hamna  kitu. 
Mna  zibaba2  zitatu. 
pika  ule3  na  mgeni. 

IV. 
Mgeni  siku  ya  nne 
mpe  jembe  akalime. 
Akirudi  mwagane, 
ende4  kwao  mgeni. 

V. 

Mgeni  siku  ya  tano 
mwembamba5  kama  sindano. 
Hauishi  msengenyano, 
asengenywao,  mgeni. 

VI. 

Mgeni  siku  ya  sitta; 
mkila6  mkajificha; 
mwingie  vipembeni 
afichwaye7  yeye  mgeni. 

VII. 

Mgeni  siku  ya  sabaa 
si  mgeni8,  ana  baa. 
Hatta  moto  mapaani 
akatia  yeye  mgeni9. 

VIII. 
Mgeni  siku  ya  nane; 
njoo  ndani,  twonane. 
Atapotokea  nje, 
twagane  mgeni. 

1  2Iutf)  ein  gute§  ©ffen,  aber  niäjtä  befonbereg.  —  2  ^oetifdj 
für  vibaba  vitatu  (näm-Uct)  vya  mchele).  —  3  =  ukale,  üoit  kula.  — 
4  Aende.  —  5  SSom  §unger,  ben  man  ifjn  leiben  lafit.  —  6  SSon  kula. 
—  7  Keffer  afichiwaye,  ber,  tior  bem  man  fiel)  öerfteeft.  —  8  3fr  fein 
©aft  mefyr,  fonbern.  —  9  ©ogar  ba§  Reiter  auf  bem  ®atf)e  fjat  er  an= 
gelegt  (rebet  man  ifjm  naä)). 


$£)rafeoIogiftf)e  geittoörter. 


349 


IX. 

Mgeni  siku  ya  kenda ; 
enenda,  mwana,  kwenenda ! 
Usirudi  nyuma, 
usirudi  mgeni. 

X. 

Mgeni  siku  ya  kumi 
kwa  mateke  na  magumi1 
Hapana  afukuzwaye, 
fukuzwaye2,  yeye  mgeni. 

SSötten 

mchele,  9tet§. 

panzi,  füegenber  $ifclj. 

kifua,  SStuft. 

-karibisha*,    einlaben,   ncüjet   ju 

treten, 
ziwa  =  maziwa,  Slttilcr). 
eamli,  Butter, 
mahabba*,  Siebe, 
-zidia,  gune^men,  roatfifen,  für  jn. 

öertnefyren. 
kibaba,  ein  SDtafj  (ca.  7/io  Stier), 
jembe  §ac?e. 
-enda  kwao,  natr)  §aufe  geljen. 


A. 


Nataka    kufanya 
kwako.      Watu    wameni- 
ambia  mwitu  huu  ni  mali 
yako,  bassi  nataka  kunu- 
nua  kipande. 

Kwa  nini  hutaki? 


-agana,    bon    einanber    2lbftf)ieb 

nehmen, 
sindano,  üftabel. 
msengenyano,    ba§    gegenfettige 

Sereben. 
-sengenya,  bereben. 
kipembe,  Sßinfel. 
baa,    Übel,    Itnglüct;    kuwa    na 

baa  ein  ©djeufal  fein, 
paa,  3)adj. 
teke,  ^ufjtrttt. 
gumi,  ganftfdjlag. 
-fukuza,  fortjagen. 

(Sanbarbeit.) 
shamba      B,  Bwana,   siwezi  kuza  inchi 
yangu. 


A 


Iko  barua.  Tazama,  na- 
taka mlima  nie  tokea 
mto  hatta  mkwaju  ule. 
Kipande  hicho  utauza 
kiasi  gani? 
A.  Ghali;  tazama,  ardhi  hiyo 
si  shamba,  ni  mwitu 
mtupu.  Nitakupa  rupia 
elfu  na  thelatha  mia; 
umekubali? 


B.  Hukuleta  barua  ya  bwana 

mkubwa. 
B.  Rupia  elfu  mbili,  bwana. 


B.  Nimekubali,  kesho  twende 
mjini  twandike  mkatuba 
mbele  ya  bwana  mkubwa. 


1  SJtiemanb  (anber§)   ift  e§,   ber   mit  gujjtritten  jc.    fortgejagt 
ioirb;  fortgejagt  tnirb  (nur)  er,  ber  $rembe.  —  2  =  afukuzwaye. 


350 


ßeftion  39. 


A.  Nataka  watu  wa  kufanya 

kazi.  Waweza  kunitafutia 

kadri  nitakavyo. 
A.  Kwanza    unitafutie     watu 

kkamsini,  watu  wa  msha-' 

hara  na  vibarua. 


A. 


A.  Twende  zetu  sasa,  twanze 
kazi.  Kwanza  tutakata 
mwitu  hapa. 

A.  Mahali  hapa  tutakapoweka 
wasi  sasa,  patafaa.  Mpe 
killa  mtu  shoka  lake.  Uta- 
fanyaje  kazi  yako? 


A.  Tujenge  nyumba  sasajum- 
ba  moja  la  mawe,  tena  vi- 
jumba  viwili  vya  udongo. 

A.  Tutazijenga  kilimani  juu, 
zisikharibike  kwa  maji 
katika  masika.  Mafundi 
na  watu  wa  kufanya  kazi 
nitapata  wapi? 
Waashi  wanne  na  maser- 
mala  watatu. 


A.  Tufanye  roatata  ya  ku- 
panda  mbegu. 

A.  Jengeni  kibanda  juu  ya 
killa  tuta,  lakini  kijen- 
geni  juu  Sana,  mtu  apate 
kufanya  kazi  cbini  yake. 

A.  Ziko  nyumbani.  Peleka 
mtu  azilete  hapa. 


B.  Wataka  watu  wangapi? 


B.  Shidda  kupata  watu  sasa. 
Watuwengi  wamekwenda 
safarini.  Lakini  nitazun- 
guka  katika  miji  nita- 
fute  watu. 


B.  Umekwisha  kuchagua  ma- 

bali  pa  kujenga  nyumba, 

yako? 
B.  Kwanza  tutakata  magugu 

khalafu  tutakata  miti  mi- 

kubwa. 


B.  Kiwanja    cba   nyumba    za 
watu  tutengeneze  wapi? 

B.  Mafundi  gani  unaotaka? 


B.  Kesbo  assubuhi  nitakwenda 
mjini  kutafuta  watu. 


B.  Unipe  kamba,  nipime  urefu 
na  upana.  Tujenge  vi- 
banda  juu  ya  matuta? 

B.  Mbegu  zi  wapi? 


B.  Bunni  hizi  zimekauka  sana; 
hazitaota  kabisa. 


Sööttet* 


mkwaju,  Samctrtnbe. 

ardhi*,  Scmb. 

mtu   wa  mshahara,   5!Jlonat§ar= 

bettet, 
kibarua,  Saglöfjner. 
shidda*,  e§  ift  fdjtoer.1 
-zunguka,  Jjeruntgefjen. 
-faa,  geeignet  fei,  fidj  eignen. 


magugu,  Xtnterfjolä. 
kijumba,  fletne§  §au§. 
udongo,  ßefym. 
kiwanja,  29anpla|. 
-tengeneza,  f)emä)ten. 
masika,  Steqenjeit. 
fundi,  §anbttier!er. 
mwashi,  SSJiaurer. 


Söörtlitf):  (e§  ift)  eine  ©djttnerigteit. 


©ie  beutfdjen  ^JräfioTitiotten  unb  ifjte  SGiebergaoe  im  ©ua^ili.     351 


tuta,  SSeet.  ^^^V*^  kibanda,  ©djutsbadj. 

mbegu,  ©amen.  tÄnni*,  Kaffeebohne. 

-panda  mbegu,  fäen.  -ota,  leimen,  aufgeben. 


©iec5i0fte  KCrfition«    Somo  la  arbaini. 

Die  beutfefren  präpofitionen  unb  ifyre  XPiebergabe  im  Suafytlt. 

199.  3)orbemertung.  23or  allem  ift  $u  berüdEfid^ttgen, 
ba§  bte  !ßräpofittonen  jroifdjen  groet  £)auptiDörtern  im  ©ua= 
rjtti  geroöljnltdj  burdj  bte  blofje  ©enittoöerbinbung  (objeftiöer 
©enitiö)  roiebergegeben  roerben,  3.  23. 

©ie  $urd)t  üor  bem  !£obe:  khofa  ya  mauti. 
®te  Siebe  ju  ben  (Altern:  mapendo  ya  wazee. 
Sie  Siebe  3 um  33aterlanb:  mapendo  ya  kwetu. 

Sft  oon  bem  erften  £>auptn)ort  bereits  ein  fubjeftiöer 
©enitiü  abhängig,  fo  gebrautfit  man  fiatt  be§  objeftioen 
©enttto§  bte  *J3räpofition  kwa,  3.  23. 

*Mapendo  ya  Mngu  kwa  watu  =  bte  Siebe  ©otte§  gu  ben 
9flenfd)en. 

200.  2Iuf  biefe  SBeife  femn  eine  gan^e  Otetfje  Don  *J3rä= 
pofitionen  im  ©uctfyüt  burd)  ben  ©enittö  au§gebrücft  roerben. 
23efonber§  merfe  man  aud)  bie  Überfettung:  ein  Setter  für 
ben  23ater:  sahani  ya  baba  (ein  Setter  für  nitdf):  sahani 
yangu). 

®a  bie  ©enitiööerbinbttng  immerhin  gmeibeutig  ift,  in= 
fofenn  ber  ©enttiü  foroorjl  al§  ©ubjeft  roie  al§  Dbjelt  gefaxt 
roerben  fann  (mapendo  ya  wazee  =  bie  ßiebe  ber  ©Itern, 
unb:  bie  ßiebe  ju  ben  Altern),  fo  treten  ftatt  be§  objeftiöen 
©enttiü§  mitunter  llmfdjretbungen  ein,  3.  33. 

Khatti  itokayo  kwa  khalifa,  ein  23rief  bom  ^baUfen« 
Mapendo    ya   baba   aliyokupenda,   bie   Siebe    be§   Sßaters 
j$u  btr. 

201.  ^rter  ift  gu  berücffidjttgen,  ba% 

a)  bie  örtlichen  präpofitionen:  an,  p,  nad); 

b)  bie  präpofitionen:  für  (=  311  ©unften),  anftatt; 

c)  bie  -^räpofition:  gegen  (=  ;ut  Ungunften); 

d)  bie  präpofitionen:  roegen,  über  (=  roegen) 

oft  burdj   bie  objeftibe  $orm  be%  3eitroorte§  umfdjrieben 
roerben,  3.  23. 


352  ßeftion  40. 

Nalimjia,  id)  fctm  gu  ilnn;  nimekununulia  hiki,  id)  fyabe 
bie§  für  bid)  gefauft;  •ümkasirikia,  fid)  gegen  jemanb  er= 
gürnen;  unaliliani,  morüber  (=  über  roa§)  meinft  bu? 

202.  Sludj  fonft  finb  biele  Serben,  bie  im  SDeutfcben 
mit  einer  *ßräpofüion  oerbunben  merben,  befanntlid)  im 
©ua^ili  tranfitto,  g.  29. 

Natoka  Tanga,  idj  fomme  bon  Stanga. 

203.  ©c&ÜefjIid)  ift  nidit  gu  bergeffen,  baf}  bie  attge= 
meinen  23egeidjnungen  beö  £)rte§  unb  ber  Bett  (an,  bei,  in, 
bon  .  .  .  tjer,  nad),  gu)  burdj  ben  blofeen  öofatto  unb  tüele 

.    ^}räpofitionen  burd)   ben   abberbialen  9Iffufatib   raieber= 
gegeben  toerben  !önnen. 

204.  £>iernad)  getjen  mir  bie  einzelnen  beutfdjen  $rä= 
bofitionen  burd): 

1.  on  a)  begeidjnet  eine  ©teile  on  einem  ©egenftcmb: 
meift  burd)  ben  ßofatib  ober  burd)  katika  (auf  bie  $rage 
roof)in  aud)  burd)  kwa),  g.  25. 

Nenda  mlangoni,  geh/  an  bie  üitljür;  kwegemea  ukutani, 
fid)  an  bie  StBanb  lehnen;  kupata  donda  kinywani,  eine 
Sßunbe  am  Sühmbe  befommen;  jiwe  likampata  rntoto  ka- 
tika kichwa,  ber  (Stein  traf  ba§  $inb  am  $opf;  kwenda 
(kupanda)  markebuni,  an  23orb  geb/en;  pwani,  an  ber 
ßiifte  2C. 

3n  einigen  fällen  mirb  ftatt  beffen  aud)  ber  abber  = 
biale  5I!!ufatib  gebraust1,  g.  23. 

Kando  ya  bahari,  an  ber  9Jteere§tufte;  yupo  (mahali)  pake, 
er  ift  an  feinem  ^lats;  nikiwa  pahali  pako,  menn  td)  an 
beiner  ©teile  märe;  ngambo  ya  pili,  am  anbern  ttfer.. 

®er  ©enitib  mirb  in  ber  2ßenbung:  Semanbem  mit 
einem  ©tein  (®tocf,  einer  Kugel  zc.)  an  ben  Kopf  (ober 
einen  anberen  Körperteil)  fdjtagen  (roerfen,  jlofjen,  treffen  it.), 
gebraucht,  g.  23. 

Akampiga  jiwe  la  kichwa,  unb  er  marf  it)m  einen  ©rein  an 
ben  $opf;  kumpiga  konde  la  kifua,  jemanben  mit  ber  $auft 
an  bie  SBruft  fd)lagen. 

9H§  befonbere  ftätle  finb  gu  merfen: 


1  Sunt  ©ebraucfj  be§  ßofattb§  ift  nadfjgutragen,  bafj  @igen= 
namen,  bie  Söörter  auf  -ni,  fotoie  mahali  (pahali)  unb  einige  fonfttge 
ßrtSbeäeidjnungen  ben  ßofatib  ntc^t  bilben  tonnen.  Ottan  unterfdjeibet 
ferner  shamba,  auf  bem  ßanb,  auf  ba§  ßanb  (im  ©egenfafj  pr  ©tabt), 
bon  shambani,  auf  einer  beftimntten  ißftanpng. 


Stfe  beutfdjen  *Präpofitionen  unb  ü)re  Söiebergaße  im  ©ualjili.    353 

3d)  T£»abe  eine  23itte  an  bid),  nina  neno  nitakwainbia;  an 
toen  ift  ber  23rief?  barua  hü  ya  nani?  einen  2Srief  an  }e= 
manben  fcftreiben,  kumwandikia  barua;  er  f)at  bie  ©ett)ofin= 
tjeit  an  fiel),  desturi  yake ;  kwanika  juani,  an  ber  «Sonne 
trodnen;  karibu  na,  nal)e  an. 

b)  SSegeicIjTiet  ben  Seil,  auf  tt>etd)en  fid)  eine  £>anbtung 
ober  (£igenfd)aft  begießt:  burd)  ben  2Htuf atiü  ber  (Sin  = 
feferänfung,  3.  23. 

Siwezi  kichwa,  id)  leibe  am  $opfe;  kuugua  homa,  am  gieber 
franl  fein;  mtu  aliyepooza  rnkono,  an  einem  9trm  gelähmt. 

2Intnert  §ierfür  fann  audj  bie  ^räpofüton  kwa  eintreten, 
öergl.  §  77.  SSefonbeve  gälte:  reiejj  an  33iet),  aliye  na  ngombe  na 
mbuzi  nyingi;  reict)  an  ^enntniffen,  mwenyi  maarifa;  breit  an 
©djultern,  mwenyi  mabega  mapana. 

c)  2Iuf  bie  Sfxage  „toann?":  burd)  ben  5l!fufatiü  ber 

Seit,  3.  23. 

Mwisho  wa  mwezi,  am  @nbe  be§  9ttonat§;  assubuhi,  am 
9ftorgen;  siku  rnoja  katika  siku,  an  einem  Sage  Don  ben 
Sagen  (b.  fi.  an  irgenb  einem  Sage);  siku  ile,  an  jenem 
Sage;  killa  siku  ya  pili,  an  jebem  peilen  Sage. 

23ergt.  aud)  bie  23eifpiele  im  erften  Seit  §  281. 

d)  Stuf  bie  $rage  „woher?  toorau§?  moburd)?"  (bittet 
ober  ©runb):  meift  burd)  kwa,  3.  29. 

Kufa  kwa  homa,  am  lieber  fterben. 

e)  3ur  Angabe  einer  ungefähren  3ßt)t:  kadri  ya,  kaina, 
yapata  kama,  3.  23. 

(£§  finb  an  300  9flann  getötet  toorben,  wameuawa  kadri  ya 
watu  thelatha  mia. 

f)  §äufig  3ur  ©infürjrung  be§  bireften  ober  inbireüten 
£>oje?i§:  meift  burd)  ben  blofeen  Slttufatiö,  3.  23. 

2eben§mittet  an  bie  Seute  berteilen,  kugawanyia  watu  posho; 
fid)  an  jemanben  erinnern,  kumfahamu ;  etföa§  an  jemanben 
oe-jatjlen,  kumlipia  kitu  etc. 

g)  3biomatifdje§: 

(5§  ift  an  bem,  ni  kweli,  ndivyo,  vivyo  hivyo;  e§  ift 
nid)t§  an  ber  *ftad)rid)t,  khabari  hü  uwongo;  id)  tteifj, 
ma§  an  ber  @efd)id)te  ift,  mambo  hayo  najua  sana;  bie 
©d)ulb  liegt  an  bir,  kosa  lako;  e§  ift  an  bir,  kwako 
shauri;  an  fid)  fjatten,  kujizuia;  nimepata  katika  killa 
rupia  fayida  ya  pesa  t'atu,  id)  fyabt  an  jeber  9tu|n  brei 
^ßefa  Profit  gemacht. 
2tn  unb  für  fid),  kwa  -enyewe,  usipoangalia  illa  jambo  hilo 
peke  yake;  fobiel  an  mir  ift,  kadiri  ya  nguvu  zangu, 
©uaf)üt  ßtmb.=©i-ammattf.  23 


,  -^    9lngeftd)t§  bie' 

J^   *  3.  unlttPA, 

4.  anftatt,  i 


354  Seition  40. 

kadiri  nitakavyoweza ;  bo§  t)at  er  fo  Qn  fid),  ni  ada  yake ; 
iä)  b,abe  an  gmei  genug,  viwili  vyanitosha. 

2.  angefitf)t§,  j.  23. 

9Ingeftd)t§  biefer  Xfyatfadje,  (hali)  ikiwa  hivyo. 

[j,  kwa  ajili  ya,  (kwa)  sababu  ya. 
pahali  pa,  3.  33. 
(£r  bleibt  anftatt  metner  Itjier,  anakaa  hapa  pahali  pangu. 
5.  auf.  a)  SftäumUd):  toeun  e§  in  her  eigentlichen  23e= 
beutung  (Serüfjrung  einer  nadj  oben  gerichteten  3?läc&e)  ge= 
braucht  ift,  meift  juu  ya,  g.  39. 
Juu  ya  meza,  auf  bem  £ifd). 

$n  abgefdjtüädjter  33ebeutung  aud)  ber  biofje  ßofatio 
(auf  bie  Qxage  toorjin?  audj  ber  2lfiu[atib  ober  bie  $ßxäpo= 
fittort  katika),  3.  33. 

Mtini,  katika  mti,  auf  bem  Saum;  njiani,  auf  bem  SBege 
yu  baharini,  er  befinbet  fid)  auf  bem  9Jceere;  katika  nchi 
auf  ber  @rbe;  shamba,  auf  bem  Sanbe,  auf§  Sanb;  sham 
bani,  auf  ber  (bie)  ^ftan-umg;  sokoni,  auf  bem  Wlaxttt 
katika  kukimbia,  auf  ber  ^ludjt;  katika  kupiga  nyama 
auf  ber  $agb;  cbomboni  mwake,  auf  feinem  iSintmer;  ka 
tika  safari,  auf  ber  Steife;  kwanguka  cbini,  auf  bie  (Srbe 
falten  it. 

b)  23ei  Settbeftimmungen:  burd)  ben  Slüufattö,  ßo= 
ratio  ober  bie  ^Beübung  mudda  wa,  3.  33. 

9Iuf  ben  Ibenb,  jioni;  auf  einen  ^ugenblict,  kidogo,  dakika 
moja,  kitambo ;  auf  morgen,  (hatta)  kesho ;  auf  jlDei  2fto= 
nate,  mudda  wa  miezi  miwili. 

23efonbere  Qfälle: 

51uf  feine  alten  Stage,  awapo  mzee;  auf  2Bieberfer)en,  kwa 
kheri  ya  kwonana;  e§  gctjt  auf  Seben  unb  Stob,  ni  kha- 
tari  ya  kufa;  auf  ben  erften  33lid,  ukiona  marra  ya 
kwanza;  e§  get)t  auf  fed)§  VLi)X,  saa  sitta  ni  karibu  küpiga. 

c)  33ei  3at)Ienangaben. 

©ein  Vermögen  mirb  auf  20000  Diupi  gefdjäfet,  watu  wa- 
sema  mali  yake  ni  rupia  lakki  mbili;  gföei  ^ßefa  auf  ben 
Wlann  (auf  btn  $opf),  pesa  mbili  kicbwa;  mtebiel  $ße[a 
geljen  auf  bie  9tupi,  pesa  ngapi  rupia?  33i§  auf  ben  legten 
•Utann,  wote  pamoja,  asibaki  mmoja  (aber  im  ©inn  bon 
„ber  lefete  ausgenommen":  wote  illa  wa  mwisbo). 

d)  =  ©emä|  ober  infolge  Oon,  3.  33. 

5luf  33efefjl  be§,  kwa  amri  ya;  auf  feine  33itte,  akiomba; 
auf    feinen    9tat,    kwa    sbauri    lake;     auf    einen    SBinf, 


S)te  beutfdjen  ^3rä^ofitionett  unb  i^re  äßiebergctbe  im  ©uatjtli.   355 

akinipungia   mkono;    auf    biefc  2lu§fage    fyn,    kwa    usha- 
hidi  huo. 

e)  Sie  Strt  unb  Sßeife,  bo§  Mittel,  3.  23. 

9luf  ba§  23efte,  venia  sana,  barabara;  auf  ba§  Ijödjfte,  kabisa, 
nrno  ajabu;  auf  biefe  SOßeife;  hivi,  hivyo,  kama  hivi,  kama 
hivyo;  auf  alle  §ätte,  ijapokuwa,  ijapo  lo  lote,  ijapokuwa 
hivi  isijipokuwa  hivi  haidburru,  hana  buddi;  auf  ba§ 
©erateiootjt,  kwa  kubakhatisha ,  kwa  kukhatirisha;  auf 
beine  ©efafjr,  kwa  bakhati  yako ;  auf  feine  Soften  fommen, 
kupata  fedha  yake;  auf  $rebit  geben,  kukopesha;  auf  $re= 
bit  nehmen,  kukopa;  auf  $rebtt  faufen,  kununua  kwa 
mudda ;  auf  ©ua^iii,  (kwa)  kiswahili ;  auf  einmal,  dharba 
moja,  marra. 

f)  S)ie  ^Reihenfolge:  burd)  kwa,  3.  SB. 

€>d)Iag  auf  ©djlag,  marra  kwa  marra;  er  begebt  §ef){er  auf 
Segler,  anakosa  marra  kwa  marra. 

2Iud)  juu  ya,  g.  29. 

Moja  juu  ya  mwenziwe,  einer  auf  ben  anbern. 

g)  $biomattfd)e§: 

3luf  jemanb.  fd)iefsen,  kumpiga  risasi;  ba§  $enfier  gef)t  auf 
ben  ©arten,  dirisha  imeelekea  bustani;  auf  bem  23aud)  / 
liegen,  kulala  tumboni;  auf  fetner  £)ut  fein,  kuwa  macho, 
kutahaddhari;  3otf  auf  helfen  ergeben,  kutoza  ushuru  f 
wa  (ober  katika  ober  juu  ya)  karafuu;  etwa§  auf  fid) 
nehmen,  kuchukua  juu  yake;  bie  23eränttoortltd)feit  auf  fid) 
nehmen,  kuchukua  jokumu  juu  yake;  auf  jemanb.  (einen 
SCßedjfel)  gießen,  kumhawili  (=  sha) ;  einer  auf  bter,  mtu 
mmoja  katika  wanne ;  er  ift  auf  bem  Spunft  abjureifen,  yu 
katika  (ober  karibu  na)  kwondoka;  auf  ber  ©teile,  sasa- 
hivi,  wakati  huuhuu,  marra;  auf  einem  5luge  blinb,  chongo; 
fid)  auf  ben  2ßeg  machen,  kushika  njia ;  bie  ©adje  fyat  nidjt§ 
auf  fid),  si  neno,  si  kitu,  si  neno  kubwa,  si  hojja;  auf 
©runb,  kwa  sababu  ya,  kwa  maana  ya,  kwa;  auf  ettr>a§ 
befielen,  kusimamia  neno;  jmb§.  3orn  auf  fid)  Rieben,  kum- 
kasirisha  juu  yake  U.  f.  10. 

6.  tm§.  (©runbbebeutung:  ba§  Verborgenen,  §er!ommen 
ou§  einem  etngefd)Ioffenen  Dictum.) 

a)  Üiäumlid):    butdj   ben   Goüattto,    bie  ^räjjofittott 
katika  ober  ben  obberbtalen  5t!lufattb,  3.  SB. 

5Iu§  ber  ©tobt  fommen,  kutoka  mjini,  katika  mji  ober  blofj 
mji.     SHber  kutupa  kwa  dirishani,  au§  bem  ^enfier  toerfen. 

b)  S)en  ©toff  begeicbnenb:  burd)  ben  ©entttö,   3.  29. 
(Sin  Keffer  au§  ©tai)l,  kisu  cha  pua. 

23* 


356  ßettion  40. 

c)  ©ie  5Trt  unb  SBeife,  5.  SB. 

2Iu§  allen  Gräften,  kwa  nguvu,  sana  sana,  akifanya  ijiti- 
hadi  (juhudi). 

d)  ®en  23etüeggrunb:  kwa,  kwa  hojja  ya,  kwa  sa- 
babu  ya,  3.  58. 

9Iu§  (Stolj  (fo  unb  fo)  Rubeln,  kutenda  kwa  majivuno; 
QU§  reiner  ®üte,  kwa  wema  mtupu;  qu§  meinem  ©runbe, 
kwa  sababu  gani,  kwani  (ya  nini,  ginsi  gani)? 

e)  Sq§  ©ange  beaetcfinenb:  katika,  3.  23. 

ÜEßätjle  bir  ein§  au§  btefen  23üd)ern,  chagua  kinioja  katika 
vyuo  hivi. 

f)  Sie  §er!unft  begeicrmenb:  burd)  ben  ©enttiö,  3.  .59. 
(gebürtig  au§  WloxnbaZ,  mzalia  wa  Mvita. 

g)  3btomatifd)e§: 

lu§  bem  ©ebäd)tnt§  berlieren,  kusahau,  kutofahamu,  kum- 
pitia  mtu;  au§  bem  ©ebäd)tni§  (tropfe)  fjerfagen,  kusoma 
kwa  moyo*;  bie  $eber  gleitet  ü)tn  cm§  ber  £)anb,  kalamu 
inamchopoka  rukononi;  ettt>a§  qu§  bem  ©runbe  berftetjen, 
kujua  barabara,  kabisa;  tua§  ift  qu§  itmt  getnorben?  ame- 
kuwaje?  au§  einem  armen  -Jftanne  ift  er  reid)  gemorben, 
kwanza  alikuwa  maskini,  baadaye  tena  akali  tajiri. 
7.  ou^er.     a)  Üiäumlid):  uje  ya,  3.  23. 

^lufjer  bem  !£>aufe,  nje  ya  nyumba. 

b)  =  abgerechnet:    burd)  mbali,   baada  ya,    khalafu 
ya,  tena,  na,  3.  SB. 

lufjer  feinem  ©ehalte  tyat  er  nod)  eine  2Bof)nung,  ana  msha- 
hara,  tena  ana  nyumba  über  baada  ya  mshahara  ana 
nyumba. 

c)  =  ausgenommen:  illa,  isipokuwa,  3.  33. 

3cr)  r)a6e  feinen  greunb  au^er  ü)m,  sina  rafiki  illa  yeye. 

d)  SbtomatifdieS: 

(£r  ift  aufcer  fid),  amepotea  akili,  ametoka  akili ;  jn.  aufjer 
fid)  Bringen,  kumkasirisha,  kumgbadhibisha,  kumchokoza; 
e§  ift  aufjer  ,3tr>eifel,  hapana  shakka;  aufjer  33etrad)t  fein, 
kutoingia  katika  hisabu;  aufjer  23etrad)t  laffen,  kutotia 
katika  hisabu;  aufjer  ber  3eit,  isipokuwa  wakati,  isipofaa; 
aufjer  ©ienft  fein,  nimetoka  kazini;  aufjer  2anbe§  gefjen, 
kutoka  kwao;  aujjer  adjt  laffen,  kutoangalia,  kwacha; 
au^er  Raffung  fommen,  kuhangaika;  aufjer  2ltem  fein,  ku- 
tokuwa  na  pumzi,  kwisba  (kukata,  kuzuia,  kukokota) 
pumzi. 


S)te  beutfdfien  <Präpofitionen  unb  i£)te  äöiebergaBe  im  ©ua^Ui.  357 

8.  aufierljani  =  aufjer. 

9.  Behufs:  buvdj  eine  her  ^onjunftionen,  toeldje  „um 
3u"  bebeuten,  mit  fotgenbem  ^nfinitio,  3.  33. 

33eljuf§  llnterfud)ung  be§  $at(e§,  kwa  kuuliza  khabari. 

10.  fiei.  a)  räumlich:  meift  burd)  bin  ßofattb  (abti. 
^Irtuf.)  ober  bie  *])räpofition  katika,  bei  genauerer  33e3eicfj= 
nung  karibu  ya  (ober  na)  ober  burd)  pa  mit  bem  ßotatib; 
Bei  ^erfonen:  kwa  ober  na,  3.  33. 

Sie  trafen  fid)  bei  ber  grofjen  ©attelpalme,  wamekutana  yeye 
nao  mtendeni  mkubwa  (ober  karibu  na  mtende  mkubwa); 
er  rootjnt  bei  mir,  anakaa  kwangu ;  bei  un§  ju  Sanbe,  huko 
kwetu;  bei  j;m.  bienen,  kufanya  kazi  kwa  mtu. 

b)  3eitticb,  Slngabe  ber  llmftänbe,  3.  23. 

58ei  feiner  Abreife,  kwondoka  kwake;  bei  feinem  Aufenthalte, 
wakati  wa  yeye   kukaa;    bei   feinen  Sebjeiten,   akiwa   hai 
(mzirna)   bado;    bei   (t)eEem)  £age,   mckana,   juani;    beim 
^  erften  SBint,    akimpjingia^r^kiuia,    marra  .  .  . ;    bei   biefem 

3Cßinb,  kwa  upepo  huu;  bei  günftigem  Söinbe,  kwa  upepo 
mzuri;  bei  gutem  SBetter,  ikiwa  kuzuri;  bei  Dtegen,  na  ober 
kwa  mvua. 

c)  Sftüdbejieljung  auf  fidj  fetbft,  3.33. 

<Sr  badete  bei  fid)  felbft,  akanena  moyoni  mwake. 

d)  23e3terjung  auf  33efdjäftigungen,  (£igenfd)aften, 
Suftänbe,  3.  33. 

33ei  Appetit  fein,  kuwa  na  njaa;  bei  ber  Arbeit  fein,  kuwa 
katika  kufanya  kazi;  bei  ©elbe  fein,  kuwa  na  mapesa; 
nid)t  bei  ©elbe  fein,  kwishiwa,  kwisba  fedha;  fd)on  bei 
Sauren  fein,  kuwa  mzee ;  bei  Gräften  fein,  kuwa  na  nguvu 
yake  yote;  ba§  33efte  bei  ber  <5ad)t  ift,*  yaliyo  bora,  ni . .  . ; 
mir  ift  nid)t  roor)I  bei  biefer  @adje,  niambo  hayo  yanitia 
khofu  (yananifadhaisha);  bei  33erftanbe  fein,  kuwa  na 
akili  zake,  kujizuia. 

e)  SCRit  fubftantibiertem  23erb  (=  inbem):  burd)  ka- 
tika mit  bem  Snfinitiö,  a.  33. 

33eim  §inauffteigen,  kauka  kupanda. 

f)  3ur  Eingabe  beg  £eU§,  auf  ben  fid)  bie  ^anbtung 
be3ie^t:  burd)  ben  DbjefMafu§  (oergl.  §  77),  ben  ßofatiö 
ober  bie  ^räpofition  kwa,  3.  33. 

33ei  ber  Spanb  galten,  kumsKika  mkono  (wake),  mkononi 
ober  kwa  mkono. 

g)  Folgerung  au§  33ergleid)ungen  unb  33errjält= 
niffen,  3.  33. 


358  ßeftton  40. 

53et  feiner  ©djüdjternljeit,  woga  wake  ukiwa  mwingi  sana; 
Bei  fo  Dielen  ©c&iinerigfeiten,  vizuizo  na  matata  yakiwa 
mengi  sana  katika  mambo  hayo;  Bei  aß  feiner  ^tugBeit, 
na  akili  zake  zote,  akili  zake  zikiwa  nyingi  sana. 

h)  Bei  (ScBtoüren:  kwa.  2lBer  ara&ifdj  wallahi,  Bei 
2Wab! 

i)  ^btomatifdieS: 

SBei  meitem  fliiger  fein,  kumpita  sana  mtu  kwa  akili;  }n. 
Bei  feinem  tarnen  rufen,  kumwita  kwa  jina  lake;  Bei  ©ort 
ift  attc§  möglicB,,  Mngu  anaweza  vyote;  Bei  febem  (Schritte, 
rnarra  (kwa)  marra;  Bei  (Gelegenheit,  fiet)e  anläfjIicB,. 

11.  Betreffs,  Idejüglid),  kwa,  katika. 

12.  Binnen:  katika,  kabla  ya  . .  .  kwisha  (kupita),  3.  23. 
SSinnen  üier  SBocrjen,  kabla  ya  mwezi  kupita;  Binnen  Beute 

uub  morgen,  batta  kesbo,  basi;  Binnen  furgem,  bado  ki- 
dogo. 

13.  Bt8.    a)  Dljne  folgenbe  *))räbofition : 

Hatta,  mpaka;  Bi§  trann,  hatta  (mpaka)  lini?  Bi§  jetjt, 
batta  (mpaka)  leo;  Bi§  Bierrjer,  batta  bapa. 

b)  SKit  folgenber  ^räüofitton,  3.  33. 

23i§  on§  *pau§,  batta  nyumbani;  Bi§  auf  ben  ©ibfel,  batta 
juu  ya  mlima;  Bi§  auf  toeitere§,  batta  amri  nyingine;  Bi§ 
auf  bie  ©ienerfdjaft  (eingerechnet),  batta  na  watumwa,  (au§^ 
gefcfyloffen)  illa  watumwa;  Bi§  gegen  SDfttternacljt,  batta  nuss 
ya  usiku;  Bi§  in  ben  ©arten,  hatta  ndani  ya  bustani; 
Bi§  bor  toenigen  ^Q^ren,  batta  miaka  miwili  mitatu 
mbele;  Bi§  §u  ©nbe,  batta  mwisho;  Bi§  jum  SBalt,  hatta 
kwa  liwali. 

c)  Ungefähre  3a¥angaBe,  .%.  23. 
<SecB§  Bi§  fieBen  Sage,  siku  sitta  saba. 

14.  bonf :  kwa  ajili  ya,  kwa  sababu  ya,  kwa  mema 
ya,  kwa  wema  wa   (bie   Beiben  (e|ten  nur  Bei  ^erfonen!). 

15.  btegfett(g):  upande  huu  wa,  ng'ambo  ya  bapa  ya. 

16.  burdj.  a)  Otäumtid):  kati  ya,  katika,  beina  ya 
ober  ber  olofje  ßofattt».     23efonbere  ^äüe: 

2)urcB  einen  glufj  fcB,mimmen,  kuvuka  mto;  burcB  eine  ©Bene 
•jieBen,  kukata  pori;  bnrcB,  bie  üftafe  reben;  kusemea  puani; 
burct)  btefe  StBiir  eintreten;  kwingia  mlangoni  hapa;  ba§ 
getjt  mir  burct)  ÜDiarf  unb  23ein,  haya  yanipasua  moyo; 
|m.  burct)  bie  Ringer  fetjen,  kutoangalia  makosa  yake. 
b)  3ettttd):  wakati  wa,  mudda  wa,  ober  burdj  ben 
2lHufatiö  ber  Seit. 


®te  beutfdjen  ^räpofüionen  xmb  il^re  äßtebergabe  im  <Buat)\ü.  359 

c)  3biomatifd)e§: 

©r  ift  burd)  (=  borbei),  amekwisha  pita,  (=  fjinburd))  ame- 
kwisha vuka  (bata,  pasua,  penya),  (=  aufjer  ©efafjr) 
amepona,  (burd)  eine  ©djtmertgfeit)  amepata  makusudi 
yake;  bie  ©djttlfje  finb  burd),  viatu  vimepasuka. 

17.  einfdjUepd):  umfdjrteben  burdj  kuwamo  katika 
ober  ndani  ya,  aud)  burd)  pamoja  na,  hisabu  moja  na 
ober  btofj  na. 

18.  entgegen:  a)  (=  im  ©egenfa|  31t),  umfdjrte&en  burdj 
kukataa,  kutokubali,  kntofuasa,  kutosikia,  kukhalifu,  3.  23. 

©ntgegen  bem  SBiEen  ber  Altern  tnurbe  er  «Solbat,  alijitia 
askari  asiposikia  wazee. 

b)  auf  in.  ober  etto.  311,  3.  39. 

2itn.  entgegen  gefjen,  kumwende(le)a  n.  f.  ro. 

19.  entlang:  kandokando  ya,  3.  93. 

91m  bluffe  entlang  geljen,  kwenda  kandokando  ya  mto  (ba= 
für  aud)  kwongoza  mto). 

20.  für.    a)  ©tu  ©ntgelt  begetdjnenb :  weift  kwa,  3.  33. 
©teb  mir  ben  $ifd)  für  eine  Diufci,  nipe  samaki  kwa  rupia; 

aber  3.  33.  burdj  ben  Slffufatiö:  er  r)at  mir  ben  33aufcla|  für  brei 
fRxtpi  jä^rlid)  Vermietet,  amenipangisha  kiwanja  mwaka 
rupia  t'atu;  (afjt  un§  Siebe  für  Siebe  geben,  tumpende  atu- 
pendaye;  für  nid)t§,  burre,  bilashi;  für  mid)  =  anftatt 
meiner,  pahali  pangu. 

3u>tfdjen  gtoei  §aitptmörtern  burdj  ben  ©enitio,   3.  33. 

93eäaf)lung  für  meine  Arbeit,  malipo  ya  kazi  yangu;  Soljn 
für  einen  9Jionat,  mshahara  wa  mwezi  mmoja;  3?eIof)nung 
für  beine  ©ienfie,  tuzo  (ober  majazo)  la  (ya)  uliyonitenda 
vema;  aber:  feine  (Strafe  für  feine  Sßerbredjen,  hakki  yake 
kwa  dhambi  zake. 

b)  ©ine  33eftimmung  be^etcrjnenb:  burdj  ben  ©enitto 
(bcgto.  bo§  befitfan-jetgenbe  Qrüttoort)  ober  bie  $rä:p.  kwa,  3.  33. 

©ine  5Jlebigin  für  ba§  lieber,  dawa  ya  homa;  ein  fetter  für 
ben  33ater,  sahani  ya  baba;  bie§  ©elb  ift  ntd)t  für  bid), 
fonbem  für  beuten  33ruber,  fedha  hü  si  yako,  ni  ya  ndu- 
guyo  (über  kwa  nduguyo). 

c)  ©ine  33egünftigung  begeidjnenb:  metft  burdj  bie  objef= 
tibe  $orm  be§  3ettirorte§,  3.  33.  er  bot  bie§  für  biet)  gebradjt, 
amekuletea  hiki;  bodj  fann  ber  23egrtff  ber  33egünfttgung 
audj  nodj  tneljr  rjeroorgeljoben  roerben  burd)  ^Beübungen  tote 


360  Sektion  40. 

kwa  kutaka  kukufaa  (um  btr  311  nützen),  kwa  kukupendelea 
u.  f.  tio:     2ludj  kwa  sababu  ya  ift  aufteilen  antoenbbctr. 
23efonbere  ^äfte  finb  3.  33. 

Sd)  bin  für  bid),  mimi  ni  upande  wako;  id)  bürge  für  ü)n, 
namdhamini  (megeu  =  kwa  sababu  ya);  bie  (Sadje  i)üt 
Diel  für  fid);  naona  mambo  haya  yanafaa  sana;  aÜe§ 
fpridjt  für  biefe  $nftd)t,  sbauri  hili  jema,  pasiwe  ma- 
shakka. 

d)  ©inen  ©runb  Bejetcfinenb:  kwa  (sababu  ya),  kwa 
maana  ya,  3.  33. 

3n.  für  feine  $cmu)eit  firafen,  kumwadbdhibu  kwa  uvivu 
wake;  für  nid)t§  (=  grunbIo§),  burre,  bilashi. 

a)  ©ine  3ettbauer  be^eii^nenb,  3.  23. 

(Er  Ijat  für  gfoei  ©tunben  jju  ffjun,  kazi  yake  ni  kazi  ya 
saa  mbili;  tdj  »erbe  bid)  für  einige  Monate  Bier  gurüdlaffen, 
nitakuacha  hapa  raudda  (wakati)  wa  miezi  kidogo;  für 
einen  91ugenblid;,  dakika  moja,  kitambo,  (kwa)  kidogo; 
für  immer,  daima. 

f)  (Sine  2Ibfonberung  begeicftnenb,  3.  33. 

gür  fid)  fein,  leben,  bleiben,  mofjnen,  kuwa  (kukaa)  peke 
yake  (ober  mbali  na  watu);  nur  für  fid)  leben,  kujipen- 
d(ele)a  peke  yake;  für  fid)  (b.  b,.  in  ©ebanfen)  reben,  ku- 
nena  moyoni  mwake;  ba§  ift  eine  ©adje  für  fid),  neno 
hili  ni  mbalhnbali;  er  lann  für  fid)  nid)t  befielen,  hawezi 
kupata  riziki  peke  yake. 

g)  ©inen  SSergteidj  beaeidjncnb,  3.  23. 

Qür  ift  ftarl  für  fein  3Hter,  ana  nguvu  kwa  umri  wake,  ober : 
ana  nguvu  naye  ni  mtoto  bado;  ba§  ift  fein  ^Betragen  für 
einen  gefitteten  Sttenfdjen,  si  vema  mgwana  kutenda  yale. 

h)  23et  3luf3äblungen,  3.  33. 

$0{>f  für  $opf  eine  3ftubi,  kicbwa  rupia,  kicbwa  rupia; 
€>tüd  für  <5tM  eine  Sßefa,  moja  pesa,  moja  pesa;  Orangen, 
@tüd  für  <5tüd  eine  ^ßefa,  machungwa  pesa  pesa;  <5tüd 
für  @tücf  befefjen,  kwangalia  killa  kitu  mbalimbali;  %a$ 
für  Sog,  siku  kwa  siku,  killa  siku;  9ftann  für  3!ttann, 
killa  mtu;  für§  erfte,  kwanza,  ya  kwanza. 

i)  3nr  (Einführung  be§  £)6jeft§:  burdj  kama  ober 
ben  bloßen  Dbje!t§!ofu§,  3.  33. 

3d)  f)ielt  bid)  für  einen  anbern,  nimekhudhanni  mtu  mwin- 
gine;  fid)  für  arm  ausgeben,  kujivutia  umasikini;  j;n.  für 
tot  galten,  kumwona  kama  amekufa. 


S)ie  beutfdjen  sjMpofitionen  unb  ifjre  äötebergafee  im  ©uafjitt.  361 

21.  gegen,  a)  3)te  S^lt^tuTtg  be^ei^nenb:  upande  wa, 
kwa  ober  ber  ßofatiö,  3.  39. 

©egen  Süßeften,  upande  wa  magbaribi;  gegen  ben  $einb  mar= 
frieren,  kwenda  kwa  adui;  gegen  bie  2ftauer  roerfen,  ku- 
tupa  ukutani. 

Mitunter  burdj  bte  objeftitie  ^orm  be§  33erbum§,  3.  39. 
(Siegen  ben  $einb  marfdjteren,  kumwendea  adui. 

b)  ©ine  perfönlidje,  freunblidje  39e3ie£)ung  be= 
3eid)nenb,  3.  29. 

©egen  jn.  barmfjerjdg  fein,  kumwonea  rebemu;  ©etjorfam 
gegen  bie  (Sltern,  taa  wa  wazee ;  ©efyorfam  ber  $inber  gegen 
bte  ©Item,  taa  wa  watoto  kwa  wazee. 

c)  (Sitte  perfönlid)e,fetnbtid)e23e3ier)ung  begeidjnenb: 
burdjjuu  ya,  na,  aber  audi  burd)  bte  objeftiöe  Sßerbalfornt 
unb  anbete  SBenbungen,  3.  23. 

(Segen  }n.  fein,  kusbindana  naye,  kutomfuasa;  gegen  \n.  er= 
jürnt  fein,  kumkasirikia;  gegen  jn.  fämpfen,  kupigana 
naye;  fid)  gegen  ben  Dfrgen  fd)ü|en,  kukimbia  (isimpate) 
mvua;  fid)  gegen  eine  Ö5efat)r  fdjüijen,  kukimbia  (isimpate 
khatari). 

d)  ©inen  SSiberjprud),  einettnüereinbarfeit  be^eid}* 
nenb,  3.  23. 

©egen  ben  ©ebraud)  fein,  kutokuwa  desturi,  kutofuasa  des- 
turi;  er  fprtdjt  gegen  feine  5Jteinung,  anaona  mbali,  ana- 
sema  mbali;  gegen  bie  ©rtoartung,  watu  wasipofikiri;  gegen 
atte  ©rtrartung,  japo  haionekani  njia;  einen  SBtbertmuen 
gegen  etm.  fjaben;  kuchukia,  kukiribi  kitu;  gegen  meine 
©ett>of)nt)eit,  japo  baiwi  desturi  yangu. 

e)  ©inen  £aufrf)  be^etdjnenb:  kwa,  3.  39. 
Kubaddili  kitu  kwa  kitu,  etro.  gegen  etm.  etntaufdjen ;  gegen 

Bar  faufen,  kununua  taslimu  (ober  kwa  nakudi). 

f)  ©inen  23erg(eidj  bc3eid)ncnb:  kuliko,  mbele  ya, 
ukifafamshana,  ukiangalia,  ukipiganisha,  3.  39. 

(£r  tft  greift  gegen  feinen  33ruber,  yeye  mrefu  kuliko  nduguye. 

g)  Sine  ungefähre  Bett  ober  3a^l  be3eidjnenb:  karibu 
ya  (ober  na),  kama,  yapata  kama,  kad(i)ri  ya,  3.  33. 

©egen  Mittag,  karibu  na  adbdbuburi ;  er  ift  gegen  20  Satjre 
alt,  ana  kadri  ya  miaka  asberini. 

22.  gegenüber,  a)  0i  ä  tt  in  Hd):  nabele  ya,  mkabala  wa, 
usoni  mwa. 

b)  Übertragen  (3.  39.  gegenüber  biefen  6d)toiertgfeiten), 
bergl.  bei. 


362  Scltion  40. 

c)  SBefonbere  3?äHe,  3.  23. 

Sm.  gegenüberstellen,  kukaa  mkabala  wake,  kumwelekea, 
kurnkabili. 

23.  gelegrntUd},  ftelje  anläfjltd). 

24.  gemäf):  kama  (kana),  kwa  kadiri  ya;  ober  burdj 
kadri,  ginsi  -vyo  (vile  -vyo,  vile  vile  -vyo,  kama  -vyo,  -vyo) 
mit  einem  SBerbum,  3.  SB. 

(Stemäfj  meinen  Gräften,  kadiri  ya  nguvu  zangu;  bem  ©e= 
braud)  gemäfj,  kama  desturi;  idj  Kerbe  beinern  Dfate  gemäfj 
Ijanbeln,  nitafanya  vile  nilivyosikia  shauri  yako. 

25.  gen,  fierje  gegen  a). 

26.  lallten,  Ijallier,  fte£>e  megen. 

27.  ijinfidjtlid).    a)  =  be^ügtiä),  b)  ==  gegen  f). 

28.  |inter:  nyuma  ya,  3.  SB. 

§intereinanber  gerjen,  kwenda  mtu  nyuma  ya  mwenziwe. 

£$btomattfd)e§: 

Runter  \m.  r)er  fein,  kumfuata;  hinter  ettr>a§  fyer  fein,  kuwa 
na  shughuli  (kazi)  na  kitu,  kufanya  juhudi  apate  (ata- 
fiite)  kitu;  jn.  hinter  bie  Dfyi'en  fdjktgen,  kumpiga  makofi; 
fid)  etro.  hinter  bie  D^ren  fdt)rei£icn,  kukumbukia;  |n.  hinter 
©djlojj  nnb  Siegel  bringen,  kumtia  vifungoni  (gerezani, 
chumbani);  jn.  tnnter  ftd)  lüffen,  kuinpita,  kumtangulia;  jn. 
tjinter§  Sidjt  führen,  kumdanganya;  er  §at  e§  fyinter  ben 
Dtjren,  anajifanya  mpumbafu,  anajitia  upumbafu;  hinter 
eine  (Batfyt  fommen,  kutambua  sirri  ya  mambo;  hinter  |bä. 
(gdjüdje  fommen,  kujua  sirri  zake,  hila  zake;  er  ftetft  tnnter 
ber  @Q(f)e,  yeye  ndiye  asili  ya  mämbo  bayo;  bct§  t)ätte 
iä)  nid)t  hinter  üp  gefnd)t,  sikumdhannia  kuwa  hodari  hivi. 

29.  in.  a)  SRautnlid):  katika  ober  ber  ßofatio,  3.  SB. 
(£r  ift  im  ipcmfe,  in  ber  ©tobt,  in  jenem  Spaufe,  yu  nyum- 

bani,  mjini,  nyumbani  mle  ober  katika  nyumba  etc. ; 
in  ein  ©djiff  fteigen,  kupanda  chomboni;  in  bie  <5d)ule 
gefjen,  kwenda  chuoni;  in  jb§.  §änben,  mikononi  mwa; 
im  $orcm,  katika  kurani. 

2)odj  toirb  in  folgenben  Rotten  ftatt  be§  ßofatioS  ober 
ber  S^röü.  katika  ftets  ber  2lftufatib  cmgetoanbt: 
a)  bei  (Eigennamen; 

ß)  bei  ben  SGßörtern  mahali,  pahali,  nchi  (ng'ambo, 
shamba) ; 

T)  bei  ben  SBörtern  auf  -ni  (bod)  ift  I)ier  nur  ber  ßo= 
fatib  att§gefd)loffen,  ttäfjrenb  katika  gebraust  toerben  fann),  3.  SB. 
Kukaa  Ulaya,  Tanga,  in  ©uropct,  in  fanget  tüofjnen;  kwenda 
bustani,  nchi,  in  ben  ©orten,  in  ein  Sonb  gelten. 


2>ie  beutfdjen  ^ßräbofitionen  unb  t^re  Sßtebergabe  im  ©uafjili.  363 

©ott  ber  33egriff  be§  „innerhalb  ober  mitten  barm 
©ein§"  BcfonberS  betont  loerben,  fo  totrb  ndani  ya  ge= 
brauet,  3.  33. 

©Q§  §Ieifä)  liegt  in  ©atjtDQJ'fer,  nyama  nimo  ndani  ya  maji 
ya  chumvi. 

3roifdjen  jtoct  «gxiuptroörtern  tritt  bie  ©enitiböerbinbung 
ein,  3.  33. 

Watu  wa  mjini,  bie  Seute  in  ber  ©tobt  (bergl.  §  65). 

ÜSefonbere  fy ätte : 

3m  SGßeften,  upande  wa  magharibi(-ni) ;  in  biefem  «Sinn,  kwa 
maana  hü;  in  ber  Abfidjt  ;Ut,  kwa  nia  (kusudi)  ya;  einen 
9ßlan  im  ^opfe  baben,  kuwaza  neno  kichwani ;  im  Traume 
feben,  kwona  katika  ndoto;  in  ber  Dffentlidjfeit,  rubele  ya 
watu;  in  offener  33erfammlung,  kati  ya  watu;  in  \n.  fein 
SSertranen  fe|en,  kumwamini,  kwamini  kwa  natu;  in  ©e= 
braud)  fein,  kutumikana;  in  }b§.  9ftad)t  fein,  kuwa  chini 
yake,  kupashaa  amri  y ake ;  ba§  ftetjt  nidjt  in  meiner  2ttad)t, 
si  chini  yangu;  in  fb§.  ©eroalt  bringen,  kumpasha  amri 
yake;  ein  9ftann  in  meinen  Saljren  fann  nid)t  fo  banbeln, 
miye  si  natu  wa  kutenda  hayo. 

b)  Qitr  Söegetdjnung  oon  Buftönben  be§  ÄörpcvS  unb 
be§  ©eifte§  ober  überhaupt  äußerer  35erbättniffe,  3.  33. 

Sd)  befinbe  mid)  in  fdjlitumer  Sage,  ni  katika  hali  mbaya: 
bie  Angelegenheit  ift  nod)  in  berfelben  Sage,  maneno  yako 
vilevile  (katika  hali  sawa  ober  blofj  hali  sawa);  in  2öut 
geraten,  kwingiwa  hasira,  kukasirika;  in  2But  berfe|en, 
kukasirisha;  in  Sbränen  au§bred)en,  kutoka  machozi;  in 
Sßabnfinn  berfatten,  kufanya  waziniu;  in  ber  ©enefttng  be= 
griffen  fein,  kwanza  kupona. 

c)  3eitÜcb  unb  $toax  a)  einen  3eittmn?t  begeicbnenb,  3. 33. 
3jm  IJabre  1000,    katika    mwaka    alfu;    im  Kriege,    katika 

vita,  vitani,  wakati  wa  vita;  im  Anfang  be§  9D?onat§, 
mwanzo  wa  mwezi;  in  ber  ^ugenb,  wakati  wa  ujana;  in 
aller  $rübe,  assubuhi  na  mapema;  in  ber  Siegengeit,  katika 
ruasika. 

ß)  einen  Termin,  3.  33. 
2Btr  reifen  in  ad)t  Sagen  ah,  tutaondoka  baada  ya  siku  saba. 

7)  eine  3ettbauer,  3.  33. 

@ine  Arbeit  in  groei  Sagen  boEenben,  kutnaliza  kazi  katika 
(kwa)  siku  mbili  (mudda  wa  siku  mbili). 

d)  3ur  33e3eid)nung  ber  ^teibung,  3.  33. 

3ftt  Söeifj  getleibet  fein,  kuvaa  nguo  nyeupe;  in  3öaffen  fein, 
kuchukua  silaha. 


364  Seitton  40. 

e)  Sie  STxt  imb  SBeife  6ejetd)nenb,  3.  29. 

Sn  grofjer  @tle,  hima  hima,  haraka  haraka,  kitema  ki- 
tema;  im  Greife  ge^ftan^t  fein  (Säume),  miti  iliyopandwa 
mviringo;  im  Greife  umgeben,  kuzunguk(i)a. 

f)  Sut  Seaeic&ming  be§  Mittels,  ©toffeS,  3n&a*t§, 
ber  $orm,  3-  23- 

Sn  Barem  ©elbe  johlen,  kulipa  taslimu,  kwa  nakudi. 

g)  ®ie  (Sinteitung  beaeidjnenb,  g.  23. 

Sn  bier  Seile  teilen,  kugawa  sehemu  nne;  in  Raufen  teilen, 
kupanga  mafungu. 

h)  ®ie  23erroanblung  be^eidmenb,  3.  35. 

Kugeuka  nyoka,  in  eine  ©djlange  berroanbeln. 

i)  $biomatifdje§: 

Sn  ©efcpften  ausgeben,  kutoka  kwa  ajili  ya  skughuli;  nie 
in  meinem  Seben,  kabisa  hatta  leo;  in  eine  Sifte  eintragen, 
kwandika  katika  (ober  ndani  ya)  daftari;  im  (jrnft,  kweli, 
hakika;  in  23erlegenl)eit  [ein  (bringen),  kuwa  na  matata 
über  udhia  (kumtia  matata)  u.  f.  tu. 

infolge,  kwa  sababu  ya;  inmitten,  kati  ya,  ka- 
tikati  ya  (=  unter),  beina  ya,  painoja  na,  katika;  in 
betreff,  fie£je  „bezüglich";  im  Verlaufe,  katika,  mudda 
wa,  wakati  wa,  majira  ya,  zamani  za. 

30.  inncrljalfi,  ndani  ya. 

31.  jcnfcit§,  ng'ambo  ya  pili  ya,  upande  wa  pili  wa. 

32.  traft,  kwa,  kwa  sababu  ya,  kwa  maana  ya. 

33.  !äng§,  fie&jj  „entlaug". 

34.  laut,  fietje  „gemäfj". 

35.  mit.  a)  =  tu  SSerbiubung  mit,  gufammen  mit, 
in  ^Begleitung  üon:  na  ober  pamoja  na,  3.  23. 

@r  fd)lofj  greunbfcbaft  mit  9lli,  akafanya  urafiki  na  Ali; 
mit  jm.  gelten,  kufuatana  naye ;  etma§  mitnehmen,  kwenda 
nacho. 

b)  ©inen  begleitenben  llmftanb  begeicrjnenb:  teils 
kwa,  teil§  ber  aböerbiale  2lffufatit>,  3.  £8. 

5Jiit  ©ematt,  kwa  ngavu;  etm.  mit  5lbfid)t  tb,un,  kufanya 
kwa  kusudi  ober  kusudi  (makusudi);  mit  lauter  Stimme, 
kwa  sauti  k'ubwa;  mit  leifer  Stimme,  kwa  sauti  ndogo 
ndogo;  mit  offenen  Firmen  aufnehmen,  kupokea  kwa  mi- 
kono  (vitanga  vya  mikono) ;  mit  bewaffneter  Jpanb,  mit  ben 
SOßaffen  in  ber  Jpanb,  silaha  mkononi;  mit  gutem  ©eroiffen, 
kwa  moyo  safi. 


35ie  beutfdjen  ^räfcofittonen  unb  tJ>re  Söiebergabe  im  ©uafjüi.  365 

c)  ©in  ^enn^eicben  Bejeti^nenb:  bitrdf)  -enyi,  3.  58. 
S)a§  $inb  mit  ben  fcbrnar^en  5Iugen,  ratoto  mwenyi  macho 

meusi. 

3utfjaten  31t  ©Reifen  toerben  gleichfalls  burd)  -enyi  ober 
burd)  na  angefügt. 

d)  SDaS  SUltttel  ober  Söerl^eug  be3eid)nenb:  kwa  ober 
na,  3.  23. 

Kuua  kwa  (na)  upanga,  mit  bem  ©djtoerte  töten;  mit  einem 
©djloffe  berfcbliefjen,  kufuriga  kwa  kufuli. 

^n  SBerbinbung  mit  bem  SSerbum  kupiga   fielet   meift 
ber  blofce  Siffufatiö,  3.  29. 

(£r  mürbe  mit  einem  Keffer  gefiocben,  amepigwa  (kwa)  kisu. 

9Jterfe  ferner: 
Kumtandikia  tandiko,   in.  mit  einer  ®ede  gubeden;   kumpa 

kitu,  jm.  mit  etm.  ein  ©efdjenf  macben;  kukonyeza  (macho), 

einen  Sßinf  mit  ben  5Iugen  geben. 

e)  ®ie  ©leicbgeitigfeit  be3eid)nenb,  3.  29. 

@r  mor  (gleichzeitig)  mit  mir  in  Stanga,  alikuwa  Tanga  pa- 
moja  nami,  wakati  huuhuu  nami;  mit  bem  ©cblctge  gtüölf, 
adhdhuhuri  barabara. 

f)  3biomattfd&e§: 

2Bie  ftet)t  (gef)t)  e§  mit  üjm?  hali  yake  nini?  @§  fteljt  mit 
bir  mie  mit  mir,  hali  yako  na  hali  yangu  sawa,  hali 
yetu  moja;  aufrieben  fein  mit  etm.,  kuwa  radhi  kwa  ober 
na  kitu;  mit  etm.  geizig  fein,  kufanya  choycTla  (ober  na); 
mit  ber  Arbeit  beginnen,  kwanza  kazi;  beginne  hiermit,  anza 
kwa  hapa;  mit  Söorten  fpielen,  kuzungusha  maneno; 
ma§  f)at  er  mit  it»m  bor,  shughuli  gani  aliye  nazo  naye? 
ober  anataka  kumfanyia  nini?  2öie  meit  bift  bu  mit  beiner 
Arbeit?  kazi  yako  itakwisha  karibu?  e§  gebt  mit  biefen 
©ingen  mie  mit,  mambo  haya  kama;  23öfe§  mit  ©utem 
bergelten,  kulipia  mabaya  kwa  mema  ober  kurudisha  mema 
kwa  mabaya;  mit  §ilfe,  kwa,  na. 

36.  mittels:  kwa,  na. 

37.  ttod).   a)  SBe^.  bte  IRid)lung,  ba§  ©treben  mohin, 
unb  gtrar: 

a)  räumlidj:  burd)  kwa  ober  ben  aboerbiaten  2lffufa= 
ttt»,  3.  29. 

Dfocb  ©cmfibar,  ber  $üfte,  ©uropa,  bem  ©arten  geben,  kwenda 
Unguja,  Mi-ima,  Ulaya,  bustani. 

£)ft  tritt  audj  hatta  baju: 

Alikwenda  hatta  shamba,  er  ging  nctdj  ber  ^ffanjung. 


366  Seition  40. 

^fterfe  oefonbcr§: 

(Sine  fReife  nad)  (Suropa,  safari.  ya  Ulaya  (§  50);  nad)  biefer 
©eite,  upande  huu:  nad)  jeber  9iid)tung,  p'ande  zote,  kote; 
nad)  ber  ©trafje  t)tnau§Itegen,  kwelekea  njia;  tiad)  2Baffer 
gefjen,  kwenda  kuleta  maji;  nad)  betn  Ärgt  fd)iden,  ku- 
tuma  kumtafuta  mganga;  nad)  jm.  fctjiefjen,  kumpiga  bun- 
duki. 

ß)  in  übertragenem  ©inne,  $.  33. 

9iad)  (Efn*en  bertangen,  kutaka  hesbima;  nad)  jm.  fd)reien, 
kumpigia  kelele;  nad)  jm.  auSfefjen,  kumtafuta  kwa  macho; 
Begierig  fein  nad)  ettt).,  kuwa  na  pupa  (tamaa)  la  (ya) 
ober  na;  fid)  nad)  ettt).  Buden,  kwinama  aokote  kitu;  ftd) 
nad)  ettt).  ertunbigen,  nad)  etm.  fragen,  kuuliza  kitu,  kuu- 
liza  khabaii  ya  kitu,  kujitafutia  khabari  ya  kitu;  nad) 
ettt).  greifen,  kunyosba  mkono  ashike  kitu;  fid)  nad)  ettt). 
umfefyen,  kugeuka  atazame  kitu  (eigentliche  33ebeutung), 
kwenda  kutafutia  kitu  (=  ettoa§  fudjen). 

b)  Segetdjnet  bte  3ettfotge,  ^Reihenfolge  unb  9tang* 
orbnung:  baada  ya,  nyuma  ya,  khalafu  ya;  aud)  burd) 
kisha  (kwisha),  3.  33. 

yiaü)  biefem  3$orgel)en,  baada  ya  mambo  bayo;  nad)  S^rtfti 
©eburt,  baada  ya  uzazi  wake  Isa  Masiya;  nad)  getaner 
Arbeit,  kazi  ikiisha,  akiisha  fanya  kazi  yake. 

c)  23e;$etd)net  ba§  Sttafegebenbe,  ba%  9ttufter  unb 
33orbttb:  kwa,  kad(i)ri  ya,  kama,  3.  SS. 

yiaä)  Gräften,  kadiri  ya  nguvu  zangu;  nad)  meiner  Meinung, 
kwa  mimi,  kWangu  mimi;  nad)  Seinen  Ausführungen,  kwa 
bojja  zako;  nad)  Art  ber  33linben  geljen,  kwenda  kama 
kipofu. 

33efonbere  ^ölle: 

©id)  nad)  eurottäifdjer  Art  fleiben,  kuvaa  kizungu  (tiergt.  II, 
§  27);  nad)  Au§fage  meine§  $reunbe§,  asemavyo  rafiki 
yangu;  nad)  bem,  ma§  id)  t)öre,  navyosikia;  nad)  belieben, 
utakavyo  ober  ikhtiyari  yako ;  nad)  ©iftat  fd)reiben  taffen, 
kumwandikisba;  ber  ©eftalt  nad)  eine  ©agelte,  ni  paa  umbo 
(ober  kwa  umbo,  öergt.  II,  §  77);  nad)  feinem  Ausfegen 
gu  urteilen,  ukiangalia  uso  wake;  allem  Anfdjeine  nad), 
kulla  mtu  atasema  kuwa  .  .  .,  buonekana  kama  .  .  .;  nad) 
feinem  Au§fef)en  tjalte  id)  ifm  für  traut,  naona  katika  uso 
wake  hawezi;  bie  9ttenfd)en  nad)  ü)ren  Spanbhmgen  beur= 
teilen,  kutambua  tabia  ya  watu  kwa  mambo  yao;  nad) 
meiner  Meinung,  akili  yangu;  fid)  nad)  bem  SSorbitbe  jb§. 
ridjten,  kusbika  mifano  yake;  er  fiefyt  (mir)  nad)  einem 
SDiebe   au§,   namwona  mwivi,   ana  uso  wa  mwivi;    nad) 


®te  beutfdjen  5Prär>ofttümen  unb  tljre  Söiebergabe  im  ©ua^ilt.   367 

jm.  genannt  werben,  kwitwa  kwa  jina  lake;  menn  es  naä) 
bir  ginge,  tungekubali  shauri  lako;  ba§  fdjmectt  wü) 
^roiebeln,  hiki  kina  uchungu  wa  (tatnu  ya)  vitunguu;  nad) 
feinem  ^eugntffe,  kwa  ushahidi  wake;  nad)  feiner  SQßeife, 
kama  desturi  yake;  nad)  Dtofen  rieben,  kuwa  na  arufu  ya 
mawardi;  ber  9?afe  nad)  getjen,  kushika  njia  ya  kitovu; 
jn.  nur  bem  tarnen  nad)  fennen,  simj'ui  illa  jina  lake; 
nad)  bem  ©eandjt  oerraufen,  kuuza  kwa  uzani;  fid)  nad) 
ber  neueften  ÜJ^obe  fleiben,  kuvaa  kama  desturi  ya  siku 
hizi;  nad)  50cafjgabe,  kad(i)ri  ya  ober  kad(i)ri  mit  folgenbem 
33erbum. 

38.  nööjfl,  i.  33. 

Mdjft  ©ott  öerbanfe  id)  meine  Rettung  bir,  nimepata  kuji- 
ponya  kwa  auni  ya  Muungu  na  tena  ya  wewe. 

39.  natnen§,  kwa  amri  ya. 

40.  neben,  a)  =  gut  ©eite:  karibu  na. 

b)  =  im  Sßergletd?  mit,  fic^c  „gegen". 

c)  =  aufjer,  f.  basf. 

d)  3biomatifd)e§: 

3toei   SBinge    nebeneinauber   [teilen   (=   Dergleichen),   kufafa- 
nisha  na. 

41.  nebft,  fierje  „mit". 

42.  eib,  fierje  „tnegen". 

43.  oicrfmlb,  juu  ya. 

44.  oljne,  pasipo,  bila. 

3biomatifd)e§: 

(£r  \vax  nid)t  ob^ne  «Sorgen,  sikuwa  na  raha  (kituo);  er  tft 

ntd)t   o^ne   33erbienft,    ametenda   vema    sana;    otjne    mein 

SBiffen,  mimi  nisijue  (nisipojua). 

45.  riuffidjtltdj,  fiefye  „betreffs". 

46.  famt,  pamöja  na. 

47.  feit,  toka,  tokea,  taugu. 

48.  fetten§,  na,  ni  (beim  Sßaffib),  kwa. 

49.  jonber,  fiefye  „ofmc". 

50.  flott,  mahali  pa,  pahali  pa. 

51.  tvofy,  japo,  (i)japokuwa,  3.  23. 

Strotj   ber  $älte,   japokuwa   baridi;    trotj    allem,    ijapokuwa 
yo  yote. 

Sludj  butd)  na,  3.  33. 

Ana  akili  nyingi,  naye  mtoto,   er  ift  fer)r  flug  troij  feiner 
Sugenb. 


368  Seitton  40. 

£ro|  =  trotj  jmb§.  3ßtberftxeben§,  tüirb  burd)  asipo- 
taka  (asipopenda,  asipokubali,  asiporidhia)  gegeben. 
52.  über,    a)  =  tjöljet  al§,  juu.  ya,  3.  23. 
ober  j;m.  flehen,  kuwa  juu  yake. 

b)  =  ftärter,    mächtiger,    etnfdijjreidjer,    fjörjerfteljienb 

als,  3-  23. 

®ie  2Iuffiä)t  führen  über  \n.,  kumsimamia ;  fjerrfdjien  über  ein 
Sanb,  kuwa  na  ufalme  katika  nchi;  über  jn.  jjlt  befehlen 
fyaben,  kuwa  na  auiri  juu  yake;  fie  bermag  biet  über  irm, 
aweza  nyingi  juu  yake;  e§  über  fidj  geromnen,  über§  §erj 
bringen,  kujipasha  mwenyewe,  kujifanya  nguvu,  kuji- 
shurtisba. 

c)  =  über  rjtnau§,  roetter  al§,  tnerjr  qI§,  3.  23. 
ftber  einen  $luf}  fetjen,  kuvuka  mto;  über  eine  23rücfe  gefjen, 

kupita  mtatago;  über  bie  (Strafe  gefjen,  kupita  njiani; 
bi§  über  ba§  $nie  hinabreißen,  kufika  hätta  cbini  ya  goti; 
eine  3fteife  über§  9fteer,  safari  ya  bahari;  über  bie  ©reifjiger 
fnnaü§  fein,  kuwa  na  zayidi  ya  naiaka  arbaini ;  über  <San= 
fibar  reifen  (lommen),  kupitia  Unguja,  kupita  kwa  Un- 
guja;  ba§  gefjt  über  alle  begriffe,  hayatambulikani ;  ba§ 
gefjt  mir  über  aHe§  anbere,  napenda  nikT^zayidi  ya  vitu 
vyote;  über  bie  Gräfte  gefjen,  kuzidi  nguvu  zake;  3ufrieben= 
Ijeit  geltjt  über  Jfteicfjtum,  ukinaifu,  si  mali;  über  atte§  @r= 
märten,  zayidi  kuliko  tulivyotumaini ;  über  ©ebüfjr,  über 
SSerbienfi,  zayidi  ya  hakki  (yake) ;  ©Ott  über  aße§  lieben, 
kupenda  Muungu  juu  ya  (zayidi  ya)  yote;  über  alle 
SDIafjen  fdjön,  -zuri  mno  ajabu;  e§  tft  nocf)  über  ein  ^ßfunb 
baoon  ba,  bado  iko  zayidi  ya  ratli. 

d)  —  wegen,  fierje  ba§fetbe,  3.  23. 

(Sidj  über  etro.  freuen,  kufurahiwa  na,  kupata  furaha  kwa 
sababu  ya;  fidj  über  ettt).  graue  £)aare  toacfjfen  laffen,  ku- 
fanya  kbofu  (ya),  kusumbuka  (kwa),  kusbughulika  (kwa), 
kujitia  shugbuli  rohoni  (kwa);  er  bergifjt  über  bem  ©biet 
feine  ©efdjöfte,  bwacba  shughuli  zake  kwa  sababu  ya  ku- 
mari;  über  bem  Särm  etm.  überhören,  kutosikia  kwa  sa- 
babu ya  makelele. 

e)  =  in  betreff,  katika  kwa,  3.  23. 

Über  biefe  2tngelegent)eit  fjerrfdjt  9fleinung§berfcfjiebenf)eit,  watu 
hawapatani  katika  (ober  kwa)  bayo;  über  ettt).  ftored)en, 
kunenea,  kusemea  (ober  audj  kunena,  kusema)  kitu;-  über 
jn.  ftorecfjen,  kunenea,  kusemea. 

f)  23e3eicf)net  eine  Häufung,  3.  23. 

@r  begebt  §ef)fer  über  $z§tex,  anakosa  marra  kwa  marra; 
überbie§,  na  tena,  na  bado,  zayidi  ya  hayo. 


f 

/ 


Sie  beutfdjen  ^räpofüionen  unb  üjre  SGiebergctbe  im  ©ualjtlt.  369 

g)  3ettHd)  =  nadj  (öön  einem  beftimmten  Termin 
au§  geregnet),  3.  29. 

f)eute  über  acbt  2Uge,  tokea  leo  hatta  siku  nane ;  über§  3at)r, 
tokea  sasa  hatta  mwaka,  mwaka  kesho;  Über  futj  über 
lang,  leo  amma  kesho,  kama  si  sasa  siku  ingine. 

Slucfi  allgemein  jgttfödj,  3.  39.  über  Iftacbt,  usiku. 

h)  29e3eidjnet  ba$  29 erro eilen  bei,  ba§  29efd)äftigtfein 
mit,  ba§  ^nanfprudjgenommenfetn  burd),  3.  29. 

Über  ber  Arbeit  fein,  kuwa  katika  kufanya  kazi  (kufanyani 
kazi);  über  bem  (äffen,  katika  kuia,  kalani. 

i)  ^btomatif(^e§: 

Über  biefer  <5ad)e  fdjmebt  ©unfet,  mambo  hayo  si  wazi;  id) 
ger)e  über  beinen  $er)!er  bintoeg,  ninakuondolea,  ninaku- 
samelie,  ninakuacha;  id)  ger)e  barüber  r)inrDeg,  siangalii 
hayo. 

53.  um.  a)  örtlidj  =  um  berum:  kandokando  ya 
ober  burdj  bte  Serben  kuzunguka  (kuzungukia,  kuzinga) 
unb  kuzungusha,  3.  29. 

Um  ein!pau§  berumgetjen,  kuzunguka  nyumba;kuzungush(i)a 
shamba  boma,  eine  29oma  um  bie  Sßftansung  Rieben. 

b)  3 ei t lieft  =  ungefähr,  fiefie  „gegen". 

c)  SBejeidinet  ben  geiftigen  Mittelpunkt  einer  29e= 
roegung  ober  SEIjättgfett,  3.  29. 

©r  ift  ber  9tngelüunft,  um  ben  fid)  alles  brebt,  haitendeki 
kitu  katika  jambo  hili  pasipo  shauri  lake;  fid)  um  nt. 
cmgftigen,  kwogopa  kwa  sababu  yake;  fid)  um  etro.  be= 
müfjen,  kufanya  juhudi  apate  kitu;  fid)  um  etro.  bewerben, 
kwomba  apate  kitu;  fid)  um  ein  9Ücäbcben  bewerben,  kum- 
posa;  um  etro.  bitten,  kwomba  ober  kutaka  kitu;  um  $er=  g( 
gebung  bitten,  kwomba  toba;  }n.  um  etro.  bitten,  kutaka 
ober  kwomba  kitu  chake"ober  kitu  kwake  ober  kumtaka  / 
(kumwomba)  anipe  kitu;  um  §ÜIfe  rufen,  kupiga  kiyowe 
(mayowe).  **"""- 

d)  29e3eidjnet  ben  29eroeggrunb  bei  ©emütSerregungen: 
kwa,  kwa  sababu  ya,  3.  29. 

$n.  um  feinen  Freimut  lieben,  kumpenda  kwa  sababu  ya 
uhodari  wake;  jn.  um  etro.  beneiben,  kumwonea  (-fanya, 
-fanyia)  wivu  kwa  sababu  ya  kitu  ober  kwonea  wivu 
kitu  chake;  fid)  um  etro.  grämen,  kusikitika  kwa  kitu, 
kusikitikia  kitu;  e§  ift  fdjabe  um  ben  23erluft,  udhia 
(khasara,  taabu)  gani  tupoteze  mali  hü! 

©uctljtlt  ßonö.=©rammattf.  24 


370  Seftion  40. 

e)  =  betreffs,  3.  23. 

2Bie  fielet  e§  um  bie  @ad)e,  jambo  laendaje?  e§  fielet  übel  um 
Ü)n  au§,  hali  zake  mbaya  sana;  um  etlu.  ttiiffen,  kuwa 
na  khabari  za  kitu;  id)  fjabe  um  bie  <5ad)e  gefd)rieben, 
nimeandika  barua  nipate  kitu;  e§  ift  eine  ernfte  (5ad)e  um 
bo§  (Sterben,  kufa  ni  neno  kubwa. 

f)  23egetd)net  ben  13ol)n,  ben  *ßret§:  kwa,  3.  23. 

Hm  Sotm  arbeiten,  kufanya  kazi  kwa  ujira;  um  bare§  ©elb 
laufen,  kununua  kwa  nakudi  ober  taslimu;  ba§  tf)ue  id) 
ntct)t  um  aKe§  in  ber  2Belt,  sitafanya  haya  kwa  yoyote; 
9Iuge  um  5luge,  jicho  kwa  jicbo. 

g)  23e3etd)net   ba§  9ttaf?    eines    llnterf c^tebe§    ober 
3tbftanbe§:  burd)  kwa  ober  ben  aboerbiaten  Slüufatiü,  3.  23. 

©iefer  23aum  roädjft  alle  Sage  um  einen  fingerbreit,  mti  huu 
waota  killa  siku  wanda  mmoja;  er  ift  um  jmet  Safyre  älter 
al§  bu,  ana  rniaka  miwili  zayidi  yako;  er  ift  einen  $Opf 
größer  al§  bu,  yeye  mrefu  kuliko  wewe  kwa  kitwa;  um 
bie  §älfte  üergröjjern,  kuzidisha  kwa  nussu  yake;  fid)  um 
jjerm  Rupien  öerredjnen,  kukosa  (katika  hesabu)  kwa  ru- 
pia  kuroi;  um  fo  beffer,  vema  afadhali,  haijambo;  um  fo 
beff er  für  ir)n,  vema  kwake ;  gieb  mir  bie  Jpälfte  beiner  Saft, 
bie  beinige  roirb  baburd)  um  ebenfoüiel  leidster,  nipe  nussu 
ya  razigo  wako,  itakupunguzia  kipande;  ba§  23ebauern  ift 
um  fo  lebhafter,  je  fernerer  ber  gelter  ift,  kosa  likizidi,  na 
masikitiko  yatazidi. 

h)  23eäetd)net  ba%,  roa§  man  oerttert,  einbüßt,  3.  25. 

Hm  etm.  fommen,  kupoteza  kitu;  }n.  um  etm.  betrügen,  kum- 
nyangany(i)a  (kumtwalia)  kitu  kwa  bila;  jn.  um  ettt). 
bringen,  kumfanya  kimpotee  kitu;  jn.  um§  Seben  bringen, 
kum(w)ua;  fid)  um§  Seben  bringen,  kujiua;  jn.  um  100  9iu})i 
[trafen,  kumtoza  rupia  mia;  fid)  um  ben  !pal§  (ben  $o|)f, 
ba§  Seben)  reben,  kukhatirisha  nafsi  yake  kwa  kupauka 
maneno. 

i)  23eäeid)net  abroedjfelnbe  Slufetnanberfolge,  3.  23. 
©inen  23oten  um  ben  anbern  fenben,  kupeleka  mtu  kwa  mtu; 

Sag  um  Sag,  killa  siku;  einen  Sag  um  bm  anbern,  killa 

siku  ya  pili. 

k)  Hm  —  reiften:  kwa  sababu  ya. 

1)  3btomattfd)e§: 

Qsr  ift  immer  um  fie,  yeye  karibu  naye  killa  dakika,  ham- 
wachi;  bu  roeifjt  nic|t,  roie  mir'§  um§  §erj  ift,  bujui  kini- 
sumbushacbo;  mie  bie  ßufee  um  ben  rjeifsen  23rei  gefyen, 
kuzungusha  maneno,  kusitasita. 


3)te  beutfdjen  !ßrä|3ofttionen  unb  üjre  SStebergabe  im  ©uatjüt.  371 

54.  untiefe!)  ab  et,  bila  kudhurru  (-khasiri,  -khasirisha, 
-kharibu)  kitu;  (t>orbeb,altlic£)  =)  isipokuwa  mit  fotgenbem 
S3erb. 

55.  unfern,  si  mbali  na. 

56.  ungeadjtet,  fietje  „tro|". 

57.  unroett,  ftelje  „unfern". 

58.  unter,  a)  räumtidj:  chini  ya;  manchmal  aud)  ber 
Mo§e  ßofatio,  3.  33. 

Unter  bem  Saume,  chini  ya  mti  (mtini) ;  ettt).  unter  ben  3Irm 
nehmen,  kutia  kwapani. 

b)  33on  begtettenben  Umftctnben,  3.  SB. 

Unter  btefen  Umftänben,  katika  (mambo)  hayo,  katika  hali 
hiyo;  unter  btefer  33ebmgung,  kwa  sherti  hiyo;  unter  ben 
SBeifaftSbejeugungen  ber  9Jienge,  watu  wakiwa  wakipiga 
makofi;  unter  großem  ©efdjrei  rannte  er  babon,  alikimbia 
akipiga  makelele. 

c)  =  geringwertiger  als,  3.  33. 

3?dj  fann  e§  bir  ntebt  unter  50  SRupt  geben,  siwezi  kukupa 
illa  kwa  rupia  khamsini;  unter  bem  SBerte  berfaufen,  kuz§, 
kwa  khasara. 

d)  33e3etdjnet  bte  Unterorbnung,  3.  33. 

6r  ftef)t  unter  ü)m,  yu  chini  yake,  chini  ya  amri  yake. 

e)  —  gimfdjen,  3.  33. 

Unter  bie  Räuber  geraten,  kuja  mikononi  mwa  haramia 
(kukamatwa  ober  kutwaliwa  na  haramia);  unter  bie  @oI= 
baten  gefyen,  kujitia  askari;  ber  $tügfte  unter  allen,  apita 
wote  kwa  akili;  einer  unter  ü)nen,  mmoja  katika  watu 
hawa  ober  mmoja  wao;  unter  anberm  möchte  ia)  bir  mit= 
teilen,  katika  khabari  nyingine  nitakwambia;  unter  alten 
Stoffen  ift  biefer  am  fcbßnften,  nguo  hü  nzuri  kuliko  nyin- 
gine zote. 

f)  3fbiomaHfdje§: 

Unter  ©cblofj  unb  Siegel  bringen,  kufunga;  unter  bem  «Siegel 
ber  3Serfcbtt)iegent)eit,  kwa  sirri,  sirrini;  unter  feinen  3lugen, 
machoni  mwake;  unter  Söaffen  fielen,  kuwa  na  silaha; 
unter  bem  Kalifen  X,  zamani  za  khalifaX;  unter  ber  £)anb, 
kwa  sirri,  sirrini,  sirrisirrini,  kwa  maficho,  kwa  kuficha; 
unter  bem  23ormanbe,  kwa  hojja;  unter  bier  klugen,  fara- 
ghani;  ba§  bleibt  unter  un§,  maneno  hayo  beina  yetu 
sisi;  etto.  unter  Söaffer  tauten,  kutia  majini,  kuzamisha; 
ba§  gange  Sanb  ftebt  unter  SBaffer,  maji  yametawahyika 
katika  nchi  yote ;  unter  <Seget  fein,  kwenda  kwa  matanga ;  tt)a§ 
berftetjft  bu  unter  biefem  3tu§bruct?  neno  hili  walisikiaje? 

24* 


372  Seltton  40. 

59.  unterljaft),  chini  ya. 

60.  bermittelg,  fietje  „mit",  fflt.  35d. 

61.  bermöge,  fietje  „fraft",  „gemäfj"  unb  „pfotge". 

62.  tum.  a)  räumttd)  =  bon  .  .  .  ^er:  burd)  ben  ßofa= 
tib  (in  ben  öfter  ertoärjnten  fällen  audj  burdb  ben  abber= 
Malen  SOItufatib),  feltener  bie  *J3räbofition  katika  unb  kwa. 
3ft  aud)  ba§  3tel  ber  23ett>egung  angegeben  (nadj,  bi§),  fo 
gebraucht  man  tok(e)a  ober  tangu,  g.  23. 

53on  §aufe,  bon  ©anpar,  üom  Sanbe,  üom  ©üben  fommen, 
kutoka  nyumbani,  Unguja,  sbamba  (aber  shambani  kwake,. 
bon  fetner  ^ßfkn-wng),  kusini;  bon  too  lommft  bu?  watoka 
wapi?  üom  fßferbe  f ollen,  kwanguka  katika  farasi;  id) 
fyabe  gtoei  9hun  üon  meinem  33ater  befommen,  nimepata 
rupia  mbili  kwa  babangu;  üon  33agamot)o  nad)  SLabora, 
toka  B.   mpaka  T. ;  ein  SBrief  bon  36.,  khatti  itokayo  X. 

9Jtttunter  totrb  im  ©uarjili  btejenige  *)Mbofition  bei= 
behalten,  bie  bem  3uftanbe  ber  IRutjc  entfbridjt,  ber  ber  be= 
treffenben  Söemegung  borau§gef)t,  3.  33. 

kitabu  kilicbopo  juu  ya  meza,  ba§  33udö  auf  bem  Stifdje; 
kutwaa  kitabu  juu  ya  meza,  ba§  33udf)  üom  Xifd^e  nehmen; 
kuwa  juu  ya  frasi,  auf  bem  ^ßferbe  fein;  kusbuka  juu  ya 
frasi,  üom  Sßferbe  ftcig.cn. 

b)  OMumtidj,  aber  in  übertragener  Slntoenbung,  6egei(^= 
net  ben  Urfbrung,  ba$  §er!ommen,  bie  8ugefjörtg  = 

feit,  3.  23- 

S)iefe  9tttama  fommt  bon  ber  $üfte,  mtama  buu  wa  mrima; 
Pfeffer  bon  Arabien,  pilipili  Manga  (ftatt  ya  M.);  td)  fyabz 
biefe  üftad)rid)t  üon  ü)tn,  nimepata  kbabari  bii  kwake 
(nae);  ber  §err  üom  §aufe,  mwenyi  nyumba;  ber  ©ultan 
üon  ©anfibar,  sultani  wa  Unguja;  er  ftammt  üon  5Dlomba§, 
yeye  mzalia  wa  Mvita;  id)  f)abe  üon  ben  Seuten  gehört, 
nimesikia  kwa  watu,  kama  .... 

c)  ^täumtidj  (eigentlich  unb  übertragen),  3ur  SSegeidV 
nung  einer  Trennung,  eines  5Ibftanbe§,  einer  ©ntfer= 
nung,  3.  23. 

9Jtein  §au§  ift  nid)t  meit  üon  bem  beinigen,  nyumba  yangu 
si  mbali  na  nyumba  yako;  einen  $reunb  üon  einem 
©d)meid)Ier  unterf d)eiben,  kutambua  rafiki  na  mbembelezi ; 
fid)  üon  einanber  trennen,  kutokana  mtu  na  mwenziwe. 

d)  23e3eid)net  ben  ©toff:  burdj  ben  ©enitib  be§ 
©toffe§  ober  kwa,  3.  23. 

©in  DJieffer  üon  ©taf)l,  kisu  cba  pua;  üon  §o!j  gebaut  fein, 
kujengwa  kwa  miti. 


®ie  beuifcfjen  *Präüofitionen  unb  ifjre  SBiebergabe  im  ©uafjili.  373 

e)  23e§eidönet  eine  Rettung:  burd)  ben  ©enttto  ber 
Seüung  ober  bie  $räüofitton  katika  (6e$tt>.  nad)  bem 
«^omparatib  ober  ©uüerlatib  aud)  kuliko),  3.  33. 

©itter  üon  un§,  mmoja  wetu  ober  mmoja  katika  sisi;  ba§ 
jüngere  üon  ben  beiben  ^inbern,  mdogo  wa  watoto  wawili; 
bct§  fcr)önfte  üon  aßen  Sänbern,  nchi  iliyo  nzuri  (kuliko) 
ncbi  zote;  roer  i[t  ber  größere  üon  ben  beiben?  katika 
bawa  wawili  nani  mkubwa?  ba§  ift  ber  einige  üon  biefen 
Zäunten,  ber  unbefd)äbigt  gebieben  ift,  ndio  buu  mmoja  ka- 
tika miti  biyo  uliobaki  salama;  er  fom  al§  einer  üon  ben 
legten,  akaja  wa  mwisho. 

f)  33egetc£)net  eine  (5tgenfd)aft:  burd)  ben  ©enitiü 
ber  ©tgenfdjaft,  3.  33. 

(Sin  Wlam  üon  gutem  Kfjarafter,  mtu  wa  tabia  ngema; 
ein  9Jiarf  d)  üon  bret  Sagen,  mwendo  wa  siku  tatu ;  ©eräte 
öon  großem  2Bert,  vyombo  vya  tbamani  kubwa ;  eine  Jperbe 
üon  100  3^^  kundi  la  mbuzi  mia;  ein  2ttann  üon  üor= 
neljmer  ©eburr,  mtu  wa  kabaila;  ein  ©egenftanb  üon  gteidjer 
Sänge,  kitu  cba  urefu  sawa. 

g)  33e3etdjnet  eine  Gnnfd)ränfung:  burd)  kwa  ober 
ben  STilufatib  ber  (£infd)rän!ung,  3.  33. 

$lein  üon  ©efialt,  mdogo  (kwa)  umbo. 

h)  33e3eid)net  ben  ©egenfianb  be§  ©efbräd)§,  ber 
23efi,anblung,  3.  39. 

2Btr  fbredjen  üon  ib^m,  tunasema  kbabari  zake. 

i)  SSegetdjnet  ben  Urheber  ober  bie  Urfac&e:  beim 
tpafftb  unb  bei  neutropafftben  Serben  burd)  na  (ni),  fonft  quü) 
burd)  kwa  (kwa  sababu  ya),  3.  SB. 

@r  ratrb  üon  ctEen  $ameraben  geliebt,  apendwa  na  wenziwe 
wote;  er  ift  üon  einer  ©djtange  gebtffen  roorben,  ameumwa 
na  nyoka;  er  ift  üom  lieber  ergriffen  morben,  amesbikwa 
na  (ni)  boma;  mir  I)aben  üon  ber  $älte  gu  leiben,  tuna- 
sumbuka  kwa  sababu  ya  baridi;  moüon  ift  er  Iran!  ge= 
roorben?  sababu  ya  ugonjwa  wake  nini?  er  ift  üon  einem 
©old)  getroffen  morben,  amepigwa  (kwa)  kisu. 

k)  =  bon  fetten,  3.  23. 

©rüfse  beine  Familie  üon  mir,  nisalimie  jamaa  zako;  ba§  ift 
nidjt  bübfd)  üon  bir,  bukutenda  vema,  si  vema  kwako. 

1)  Sit  SSerbinbung  mit  anbern  ^räbofitionen  ober 
2lbberbten: 

a)  oon  .  .  .  .  gu,  3.  33. 

33on  ©tunbe  gu  ©tunbe,  saa  hatta  saa;  üon  %Y)üt  gu  %f)üx 
geb,en,  kwenda  mlango  batta  mlango. 


374  Sektion  40. 

ß)  Don  ....  Ott:  toka,  tokea,  tangu,  3.  23. 

23on  jeijt  an,   toka  sasa;    bon  Jener  3eit  an,    tokea  wakati 

ule;    bon  fetner  Duette  an,   toka  chimbuko  lake,   tangu 

utokako. 

Y)  bon  .  .  .  .  ßt§  (gu);  toka  (tokea,  tangu) ....  hatta 
(mpaka),  3.  33. 

23ott  Mittag  bi§  brei  Utfr,  tokea  adhdhuhuri  mpaka  alasiri. 

8)  öott  ....  Ijerab,  juu  ya. 

e)  bon  .  .  ..  tue  gen,    min    tarafu    ya,    kwa    amri 

ya,  3-  23- 

2km  9tedjt§  toegen,  kwa  amri  ya  sharia. 

m)  3btomattfdje8: 

33on  felbft  (b.  fj.  oljne  Jpülfe),  niwenyewe,  peke  yake ;  bon 
felbft  auffielen,  kwondoka  mwenyewe ;  ba§  berfterjt  fitt)  bon 
felbft,  hapana  neno,  ndiyo  ndiyo ;  nict)t§  bon  ^rieben  toiffen 
motten,  kutotaka  amani ;  ein  Teufel  üon  einem  $inbe,  mtoto 
shetani;  bom  Dinget  abnehmen,  kutungua,  kwangua;  ettt). 
bon  jb§.  ©ehalte  abstellen,  kukata"Xrupia  mbili)  katika 
mshahara  wake;  bon  jttt.  gef)en,  kutokana  naye,  kum- 
wacba;  bon  ber  Jpanb  get)en,  öon  ftatten  gelten,  kwenda, 
kwendelea,  kufana,  kustawi;  üon  (Sinnen  fommen,  kupo- 
tea  akili;  bon  ber  Arbeit  ru^en,  kupumzika  kidogo;  fidj 
bon  fetner  $rau  fdjeiben  laffen,  kumwacha  mkewe,  kuto- 
kana na  mkewe;  tt)a§  tüittft  bu  bon  mir?  wanitakiani? 

63.  öor.     a)  äettlid):   nabele  ya,  kabla  ya,   kwanza 
ya,  auwali  ya,  3.  23. 

23or  bem  $efte,  kabla  ya  siku  k'uu ;  bor  allem,  kwanza  ya 
cbo  chote;  bor  bem  Stöbe,  kwanza  ya  kufa. 

2Iud)  burdj  eine  öerbole  äBenbung,  3.  23. 
Kwanza  (kabla)  lisijapotoka  jua,  bor  (Sonnenaufgang. 

9Dteife  nod): 

23or  ber  3eü  fterben,  kufa  kijana  bado,  kufa  wala  si  mzee ; 
bor  einem  S&t)*e,  mwaka  jana;  bor  alter§,  zamani  za  kalej 

bor  ber  Spanb,  kwanza  yake. 

b)  Örtftd):  mbele  ya,  3.  23. 

23or  bem  f)anfe,  mbele  ya  nyumba;  bor  ben  Seuten,  mbele 
ya  watu;  eine  0age  bor  ben  23e;$irf§amtmann  bringen,  ku- 
leta  mashtaka  mbele  ya  bwana  mkubwa. 

3D^erle  bagegen: 

2Sor  2Iugen  balten,  kutia  macboni,  kwonya;  bor  fid)  gelten, 
kuwa,  kuja,  kupita ;  jm.  eine  $ugel  bor  ben  $opf  fd)ieJ3en, 
kumpiga  risasi  ya  kicbwa;  bor  bem  Strjore  moljnen,  kukaa 


Sic  beutfdjen  5ßräbofttiotten  unb  tEjre  Sßtebergabe  im  (Sua^ili.  375 

nje  ya  mji;  jn.  bor  bte  Satire  toerfen,  kumfukuza  nje; 
bor  feinem  Untergange  fielen,  kuwa  karibu  na  ufilisi,  bor 
3lnfer  liegen,  ametia  nanga. 

c)  Se^etdjnet  ben  Vorrang,  3.  23. 

23or  aEen  ©ingen,  khassa;  ben  Vorrang  bor  |tn,  f)aben,  kum- 
tangulia,  kwenda  ober  kuja  nabele  yake;  ©nobe  üor  9ied)t 
ergeben,  kumwonea  hurunia  asipostahili. 

d)  23e3etdmet  ^üdftdjtnaljme  auf  eitoa§,  3.  SS. 

Abneigung  üor  jm.  tjaben,  kunichukia;  fid)  bor  etm.  Eilten, 
in  ad)t  nehmen,  kujitenga  na  kitu,  kwepuka  (na)  kitu; 
5ld)tung  üor  bem  ©efefc,  kushika  (kufuasa)  sharia;  bor  }m. 
2ttf)tung  fyaben,  kumheshimu,  kuwa  na  heshima  naye;  bor 
jm.  fliegen,  kumkimbilia;  fid)  bor  im.  fürchten,  kumwogopa; 
bor  etoa§  gefd)ü|t  (fidler)  fein,  kwepuka  na;  fid)  bor  j;m. 
berftecfen,  kujificha  asimwone. 

e)  Ü8e<$eidj)net  bie  llrfadje,  metft  kwa(sababu  ya),  3.  23. 
23or  §reube  meinen,  kulia  kwa  furaha. 

f)  29e3etd)net  bierjinbernbeUrfadje  kwa  (sababu  ya), 

3.39- 

SSor  ©taub  nid)t  fetjen  rönnen,  kutoweza  kwona  kwa  ma- 
vumbi. 

64.  toäljrenb,  katika,  wakati  wa,  mudda  wa,  zamani 
za,  majira  ya,  ober  ber  ßofatib,  3.  33. 

Mwakani,  tbäljrenb  be§  3al)re§. 

Oft  burd)  eine  oerbate  SBenbmtg.    9Jcer!e: 

ülßätjrenb  be§  Stage§,  kutwa,  mchana  kutwa;  tbäf)renb  ber 
5ftaä)t,  kucha,  usiku  kucba. 

65.  toegen,  kwa  sababu  ya,  sababu  ya,  kwa  ajili  ya. 

66.  mtber,  fier)e  „gegen"  !ftr.  21. 

67.  gu.  a)  Söegeidjnet  örtltd)e§  5tnnaf)en:  burd)  ben 
ßofatib,  ben  aboerbialen  2lfhtfatib,  bte  objeftibe  Sßerbalform 
mit  bem  Dbjeft§fafu§,  ober  bie  ^rctbofttton  kwa  (bei  *Jkr= 
fönen  allein  gebraust),  3.  23. 

3um  ^Sejirf^aubttnann  get)en,  kwenda  kwa  bwana  mkubwa, 
kumwendea  bwana  mkubwa;  ju  jm.  fommen,  kuja  kwake, 
kumjia. 

üDlerfe  aber: 

3u  SSett  gelten,  kwenda  kulala;  ber  2Beg  gur  $ird)e,  njia 
ya  kanisa;  er  fefete  fid)  j$u  feinem  $reunbe,  akakaa  kitako 
karibu  na  rafiki  wake;  jnm  Jpaufe  t)inau§get)en,  kutoka 
nyumbani. 


376  ßeltion  40. 

b)  23e3eidjnet  ba§  §in3ufügen,  §in3utreten  3U  etroa§, 

3.33. 

23rot  gum  $leifd)e  effeK/  kula  nyama  pamoja  na  mkate. 

c)  SBettüeUen,  2lufentb,alt  an  einem  Orte:  burdj  ka- 
tika,  ben  öotatiö,  begm.  ben  aböerbtalen  SKJufatto,  3.  23. 

3u  §aufe,  nyumbani  (audj  kwake,  kwao  etc.,  öergl  I,  §  260); 
31t  Stcmga,  Tanga  (üergf.  II,  §  204,  $ujjnote). 

d)  3ettttcE):  burd)  ben  ßofattö  ober  ben  abberbiaten 
SHJufattö,  3.  23. 

3u  Mittag,  adhdhuhuri;  -m  $töenb,  jioni;  bon  Stag  31t  %a$, 
siku  kwa  siku. 

e)  23e3etdjnet  bte  21  rt  unb  Söeife:  meift  kwa,   3.  23. 
3u  $ufs,    kwa    miguu;    -m  SBagen,    gai'ini,   kwa    gari;    311 

©djtffe,  cbomboni;  3ur  <5ee,  babarini;  jm.  3um  Strger,  gum 
Strot),  bila  rukhusa  yake,  bila  amri  yake,  japo  bataki, 
japo  amekataa;  3U  meinem  großen  (Srftaunen,  nikitaajjabu 
mno;  3ur  genüge  Ratten,  kumtosba;  gum  ©lud,  bbakbati 
(yake);  gum  Xeil,  kwa  kipande  kimoja,  kwa  sehemu  moja; 
mir  ift  nidjt  gum  Satfjen,  hali  yangu  haicbekeki. 

f)  2il§  @rfa$  für  einen,  befonber§  objeftiben  ©e  = 
ntttb:  burdj  ben  ©enttib  ober  kwa.  23eifbiele  ftetje  II,  §  50ff. 

g)  23e3eidjnet  ein  3ufammenfaffen,  3.  23. 

3u  gmeien,  wawili  wawili;  gu  fumberten,  mia  kwa  mia;  3U 
britt,  sisi  (ninyi,  wao)  watatu. 

h)  23or  einem  abberbtalen  ©uberlatib,  3.  23. 
3umbefien,  vema  mno,  vema  sana;  guerft,  kwanza,  ya  kwanza. 

i)  23e3eidjnet  ben  3tbecr\  3.  23. 

@idj  gum  Kriege  ruften,  kujifanya  tayari  kwa  kufanya  vita; 
Sßaffer  gum  2Bafdjen,  maji  ya  kunawa;  %uü)  gu  einem  9lod, 
nguo  ya  kisibao;  jn.  gum  Sßetbe  nehmen,  kumwoa;  gum 
23eifbiel,  mfano  wake;  gur  £ef)re  bienen,  kuwa  na  mafun- 
disbo;  mir  gum  ©traben,  kwa  kbasara  yangu;  3U  beinern 
23eften,   kwa  kutaka  kukufaa. 

k)29e3eidmetttbergang  in  einen  anbern3ufianb,3.23. 
3u  ©taub  toerben,   kusagwa;    fidj   jn.   gum   $einbe  motten, 
kumcbukiza;    -mm  Darren   foerben,   kuwa  mpumbavu;   31t 
nid)te  merben,  kuwa  si  kitu. 

1)  3ur  2Infnübfung  einer  bräbifatiben  23e  = 
ftimmnng  nad)  ben  Serben  „3U  etwas  madjen,  ernennen,  er= 
Wägten,  geboren  werben  u.  f.  W.",  3.  23. 

Sn.  gum  $önig  matten,  kumfanya  mfalme;  in.  gum  2)ttnifter 
ernennen,  kumfanya  waziri. 


S)ie  beutfdjen  5ßräpofüionen  unb  ifjre  SBiebergabe  im  ©ualjili.  377 

m)  $ur  Sfnfnüpfung  be§  3nfinitio§.  SSergt.  atoeiten 
Seil,  §  141  ff. 

n)  $laü)  5ßrä:pofitionen  unb  gtoar: 
a)  anflatt  31t,  pahali  pa  mit  bem  ^nfinitio. 
'    ß)  um  jju  burd)  ben  bloßen  Snfinttib  ober  ili,  kwa,  kwa 
kusudi  ya  mit  bem  ^nfinttit»,  fotüte  burct)  ben  $on= 
junftto  mit  ober  of»ne  eine  ber  ^onjunftionen,  toetdje 
„bamit"  bebeuten. 
Y)  of)ne  3U  lieben:  asipate  ober  asipopata. 
o)  mit  bem  SBerbum  „fein",  3.  39. 
3u  befommen  fein,  kupatikana;  gu  bermieten  fein,  kuwa  ya 
kupangishwa  (nyumba);    gu    üerfaufen  fein,   kuuzika;    gu 
ftnben  fein,  kupatikana;  §u  feljen  fein,  kwonekana;  -ju  fyören 
fein,  kusikilika(na). 

68.  pfolge,  fie^e  „gemäfj,  laut  unb  fraft". 

69.  jutotber,  fiefje  „gegen"  -Kr.  21. 

70.  jtmfcljen,  kati  ya,  beina_ya,  3.  23. 

3tt>ifdfjen  ©anfifior  unb  ^emba,  beina  ya  Unguja  na  Pemba; 
äftnfdjen  12  unb  3  tlfjr,  beina  ya  adhdhuhuri   na   alasiri. 

%$etfpUU  toon  UtJttttfocu  bevWubencx  WtU1 

1.  ©djulbfdjero. 

Bismillah  errahman  errahfm. 
Amekirri  Mwaita  bin  ßuga,   Msegeju,   akaa  Sigaya,    ana 
deni    ya  Alibay   bin  Khanibay,   il  Buhuri,  akaa  Manza,    riale 
mia  u  khamsin  za  fedha,  na  mudda  wao  ni  miezi  saba,  na  ta- 
rikhi  mwezi  nane  Dhilkaada  sene  elfu  thelatha  mia  u  tissa. 

Nimeshuhudia  kama  haya.  Katabahu  Omar  bin  Stambul 
bijedihi. 

(folgen  ttnterfdjrtften.) 

VOSxtex  unb  <£rläuterurtcjeit. 

Sie  Überftfirtft  tft  arabifdj  unb  Bebeutet:  $m  üftamen  be§  @r= 
barmenben,  be§  Sarmberäigen.  S)ie§  finb  bte  2tnfang§tt)orte  be§ 
$oran§  unb  toerben  an  ben  $obf  jebeg  ©tfjriftfiücfä,  fei  e§  ein  SBxief, 
ein  ©ofument,  ein  £3u<$  ober  bergletdjen  gefetjt. 

-kirri*  =  anerkennen.  Sßegen  be§  5ßerfeftum§  an  ©teile  unfere§ 
*ßräfen§  bergl.  II.  Seil,  §  177  a.  —  Msegeju  tft  ein  Sftcmn  bom  ©tamm 
ber  Wasegeju  im  §interlanbe  bon  Scmga.  —  Akaa  ftatt  akaaye, 
bergt.  §  115.  —  S)er  mit  ana  beginnenbe  ©afe  tft  abhängig  bon  ame- 
kirri: betfc  er  r)atte  w.  —  Deni  ya  Alibay,  objettiber  ©enitib  (eine 
©tfiulb  an  A.).  —  Riale  ift  Stbtoofition  gu  deni  (nämltdj  150  Stottar). 

1  3)te  Sejte  au§  St.  Paul-Illaire,  Swahili-Sprachführer.  Dar- 
es-Salaam  1896. 


378  Seftion  40. 

—  za  fedha  ©enüib  bc§  ©ioffe§,  bon  ©über,  in  ©übet.  —  Mudda*, 
$rift.  —  Wao  begießt  fitf)  auf  riale.  —  Tarikhi*,  SDatutn. 

25a§  Saturn  ttnrb  folgenbermafeen  beseidmet:  mwezi  mosi, 
mwezi  pili,  mwezi  tatu  u.  f.  to.  =  ber  erfte,  gtoeite,  brüte  u.  f.  tu. 
Mwezi  wa  ngapi,  ber  toiebielfte.  Sap  ttnrb  ber  StftonatSname  oljne 
Joeüere  23ertrtübfung  gefefet.  Sie  arabifc£)en  9Jtonat§namen  unb 
ifjre  (S-ntfbredjungen  im  ©uof)üi,  bie  aber  fettener  gebraust  roerben, 
lauten : 


2lrabifdj). 

©ua^ili. 

1. 

Shauwäl 

mfunguo  wa 

mosi1 

2. 

Dhi  'lkaada  (für. 

dhilkäda) 

»           » 

pili 

3. 

Dhi  'lhajj  (für.  dhilhaj) 

»           » 

tatu 

4. 

Mohärram 

»           » 

nne 

5. 

Säfr^ 

»           » 

tano 

6. 

Rabf  il  auwal 

»           » 

eitta 

7. 

Rabf  il  Ekher 

»           » 

saba 

8. 

Jemad  il  äuwal 

»           » 

nane 

9. 
10. 
11. 

Jemad  il  akher 
Räjab  (Rajäbu) 
Shaabän 

»           » 
mlisho 

kenda 
kumi 

12. 

Ramadhan. 

Ramdhani 

Sene,  arabifd)  =  mwaka.  2lffufatib  ber  Seit  =  im  $ab,re. 
—  Kushuhudia,  bezeugen.  Sßegen  be§  ^erfettum§  bergl.  §177a.  — 
Kama  haya,  roie  borfteljenb.  —  Katabahu,  arabijtt)  =  ameyaandika, 
getrieben  fjat  e§.  —  Bijedihi,  arabiftf)  =  kwa  mkono  wake, 
eigenfjänbig. 

2.  SRietStiertrag. 
Bimennihi  taala. 

Mimi  fulani,  bin  fulani  nakaa  Tanga,  nimempangisha  fulani 
bin  fulani,  akaa  Tanga,  nyumba  yangu,  iliyo  katika  mji  wa 
Tanga,  katika  mtaa  waMkunazini,  iliyo  jirani  na  nyumba  ya  fulani 
bin  fulani.  Na  nyumba  hii  imejengwa  kwa  miti  na  udongo 
na  makuti  na  milango  ya  mbau  mitatu  na  milango  ya  miwale 
miwili.  Na  nyumba  hii  ni  ukumbi  mmoja  na  chumba  kimoja 
na  ghalla  mbili  na  ubati  na  ua  na  kibanda  cha  uani  cha  ku- 
pikia  na  baraza  yake. 

Na  nyumba  hii  tumepatana  akae  mudda  wa  miezi  sitta 
na  koodi  yake  kulla  mwezi  mmoja  rupia  ishrini. 

Tumepatana  na  koodi  hii  anipe  kulla  mwezi  mmoja  uka- 
andama,  anipe  koodi  ya  mwezi  huu  kwa  mwanzo  wa  mwezi. 

Tumepatana,  baada  ya  mudda  huu  wa  miezi  sitta  nita- 
kapo  nyumba  yangu,  nimpe  khabari  kwa  mwanzo  wa  mwezi, 
atafute  nyumba  nyingine,  apange. 

Tumepatana,  atakapoitengeneza  nyumba  hii,  kutia  dirisha 
ao  kwipaka  chokaa  ao  kwitengeneza  paa  na  mahala  pavujapo 
akaezeke  makuti,  gharama  hizo  zote  juu  ya  mwenyi  kupanga 
fulani  bin  fulani. 


Mfunguo  wa  wirb  meift  rote  mfunguwa  gef  brodln. 


Sie  beutfdjen  Sßräüofitionen  unb  i£)te  2Giebergabe  im  ©ualjtli.   379 

Tumepatana,  atakapoitengeneza  nyumba  hü  kwa  mudda 
huu  wa  miezi  sitta  akaitaka  tena  kwipanga  nyurnba  hü  atim- 
mize  miezi  thenashara,  apange  hatta  itimmie  miezi  thenashara 
na  koodi  yake  ni  hü  tuliyopatana,  ni  rupia  ishrini  kulla  mwezi 
mmoja  na  mwanzo  wa  kupanga  nyumba  hü  ni  mwanzo  wa 
mwezi  kadhawakadha  wa  mwaka  kadhawakadha. 

Na  tarikhi  ya  waraka  huu:  tumeuandika  siku  ya  thenas- 
hara Novambar  sene  elfu  themanya  mia  na  thelatha  u  tisaini, 
iliyo  sawasawa  na  tarikhi  thenen  Jemäd  il  auwal  sene  elfu 
thelatha  mia  na  hedashara. 

XVövtet  utt6  Erläuterungen. 

"Bimennihi  taala,  arabifd)  =  buräj  bie  ©nabe  be§  £>öd)fien.  — 
bin,  arabifü)  =  mwana.  Ser  ©enitiö  toirb  im  Strabifdjen  burdj 
blofje  üftebenfefeung  Begeid^net.  —  Nakaa  =  nikaaye.  —  Mtaa,  ©tabt= 
biertel.  —  Jirani  na,  in  ber  $ftac£)barfä)aft  öon.  —  Makuti,  $alm= 
blattet  (jum  Sadjbecfen).  —  Mbau,  SSrett.  —  Miwale,  ^almribben.  — 
Ni  ukumbi  =  befielt  au§  einem  JC.  —  Ukumbi,  Torraum.  —  Ghalla, 
SJtagasin.  —  Ubati,  Slnbau.  —  -andama,  beginnen.  —  Kutia  dirisha, 
genfter  einlegen.  —  -paka  chokaa,  falfen.  —  Paa,  2)atf).  —  -vuja, 
unbidjt  fein.  —  Mahala  —  mabali.  —  -ezeka  makuti,  mit  *ßatm= 
blättern  etnbecfen.  —  Gharama,  Soften.  —  Mwenyi  kupanga,  SRieter. 
—  -timmiza*,  boE  machen.  —  -timmia,  boE  roerben.  —  Kadhawa- 
kadha*, fo  unb  fo.  —  Waraka,  ©d)riftftürf.  —  Kuwa  sawa  sawa 
na,  gteid)  fein,  entftoredjen. 

3.  $al)(ttnß8kfe!jl. 

Muhibbana  Säleh  bin  Kileo,  sallamahu  Allahu  taala.  Wa 
baado:  umeshtakiwa  na  Shehe,  hutaki  kumpa  hakki  yake, 
rupia  kumi.  Basi  üpa  deni  yako  na  ukiwa  na  maneno,  njoo 
Tanga. 

Katabahu tarfkh. 

tPörter  unb  «Erläuterungen. 

Muhibbana,  arabtfcf)  =  rafiki  wetu.  —  Sallämähü  Allähu 
täala,  arabiftr)  =  ©ott  ber  §öd)fte  erhalte  iljn  gefunb.  —  Wa 
baado,  arabifdje  Formel,  bie  natf)  htm  ©ingang  jum  eigentlichen 
Sntjalt  überleitet.  —  Unb  ferner  (habt  iä)  bir  mitzuteilen).  —  Kuwa 
na  maneno,  etroa§  ju  fagen  r)aben.  —  tarlkh*  =  tarikhi. 

4.  ©mJjfattgSptttttttg. 

Mimi  (fulani  bin  fulani)   nimestakabadhi  mikononi  mwa 
(fulani  bin  fulani)  rupia  ishrini,  koodi  ya  nyumba  wangu. 
Tarlkh 

iPörter  unb  (Erläuterungen. 

Kustakabadhi*,  empfangen,  erhalten.  —  Mikononi  mwa,  (au§ 
ben  £>änben)  bon.  —  Koodi,  b räbifatiber  £)bjeft§Iafu§ :  al§  SCTliete. 


380 


Seftion  41. 


(©rfunbigungen  bor  einer  Steife.) 
kusafiri     Nyasa.      B.  Tutaweza,    japo  watu    ni 
wabaya  na  maji  ni  haba. 


huko 


A.  Nataka 

Tutaweza     kupita 

wakati  huu? 
A.  Bassi  shauri  lako  kucbukua 

bunduki  nyingi    na    asi- 

kari  wengi? 
A.  Tokea   hapa   hatta   Nyasa 

safari  ya  siku  ngapi? 
A.  Wapagazi       watapatikana 

hapa? 

A.  Nataka  kwandika  wapagazi 
mia  na  mnyampara  na 
kirongozi,  wenyi  kujua 
barra.  Tena  nataka  ku- 
cbukua punda.  Punda 
achukua  mizigo  mingapi? 

A.  Itafaa  kucbukua  mapesa? 

A.  Bidbaa  gani  itafaa  buko? 


A.  Nicbukue    nguo    nzito    ao 

khafifu? 
A.  Namna    gani   ya  usbanga 

itafaa  buko? 


B.  Ndio,  bwana,  butapata  njia 
y  a  kupita ,  usipofany  a 
bayo. 

B.  Mwendo  wa  mwezi  mrnoja. 

B.  Watapatikana  marra,  bwa- 
na. Wataka  wapagazi 
wangapi? 

B.  Mizigo  miwili  tu,  si  zayidi. 


B.  Yafaa    batta    tutafika  N.; 

usicbukue  nyingi. 
B.  Nitakwenda  kumwita  tajiri 

mwenyi     kujua     kbabari 

zote  za  barra. 
B.  Ni  marnoja. 


japo,  obgteitf). 

haba*,  toenig. 

-andika,  einfdjreiben,  engagieren 

mnyampara,  üSrägerdjef. 

kirongozi,  Sßegfüljrer. 

mapesa,  ©elb. 

khafifu*,  letd&t. 


B.  Wangine    hupen  da     kuta, 
wangine  samesame. 

ni  mamoja,  e§  ift  etn§  (=  gteiä> 

gültig), 
ushanga,  perlen, 
wangine  ....  wangine,  bie  einen 

....  bie  anbern. 
kuta,  grofje  blaue  5ßerle. 
samesame,  Heine  rote  perlen. 


€tnunbbier5i$fte  IMtion.  Somo  la  arbaini 
na  moja. 

2)te  arabtfdjen  ^retnbroörtcr.1 

205.  Seit  3fatjrljunberten  haben  bie  2lra6er  bie  3entral= 
afrüamfdje  Djlfüfte,    bie    fie   lange  3ett   and)  poItttfdE)   be= 

1  SSergl.  meine  Stbfyanblung:  3)a§  arabifdje  Clement  im  ©uafjilt. 
3eitfcf)rift  für  afrit  unb  ocean.  ©brauen.    SBerlin  1895.    ©.  9 ff. 


Sie  araMfdjeit  3a*embtoörter.  381 

Ijerrfd&tert,  burdj  ttjrc  entmicfeltere  Kultur  Beeinflußt.  3)te 
©öuren  biefe§  (SinftuffeS  geigen  fidj  ourf)  in  ber  ©örad)e  ber 
©ualjili,  bie  außerorbentlidj  öiele  ^wbmörter  au§  bem 
2trabifci)en  entlehnt  f)at 

206.  9lid)t  alle  2)iatefte  be§  ©uafjift  öertoenben  bte 
arabifdjen  $rembtoörter  in  gteidjem  9Jtaße.  5Die  9$ötbfitaljilt 
in  ßamu  unb  9J£omba§,  bie  öon  ben  großen  Zentren  ara= 
bifdjer  Kultur  entfernter  rooljjttett,  Ijiaben  Ujre  ©prad£)e  reiner 
erholten. 

207.  Sludj  bie  SSerfd^iebenljeit  be§  23ilbung§grabe§  be§ 
9lebenben  ift  öon  ©ittfhtfj  auf  bie  größere  ober  geringere 
§äufigfeit  be§  ©ebraud)§  arabifdjer  SBörter.  S)oä)  giebt  e§ 
eine  große  Safyi  öon  ^rembtoörtern,  bie  öoEfommen  ein= 
gebürgert  unb  in  allgemeinem  ©ebraudj  finb. 

208.  23et '  i^retn  libergange  in§  <Suat)ilCi  bleiben  bie 
arabifdjen  SBörter  meift  nidjt  unüeränbert.  hierbei  laffen 
fidj  brei  ©tufen  unterfajeiben: 

a)  allgemein  eingebürgerte  Sßörter  toerben  audj  in  ber 
^orm  allgemein  fuafytÜfiert,  tooneben  bie  rein  arabifd)e 
$orm  faft  gang  ungebraucfyudj  ift; 

b)  meniger  häufige,  ber  tjöljeren  ©öradje  angeljörige 
SBörter  toerben  batb  in  rein  arabifdjer,  balb  in  fua= 
rjilifierter  ^orm  angetoenbet; 

c)  feltene  ^embroörter  tjaben  getoöfinudj  nur  eine  ^onn, 
bie  rein  arabifdje. 

25iele§  tjängt  fjier  öon  ber  SBiÜlür,  bem  33itbung§grabe 
ober  ber  Biererei  be§  ©öredjenben  ab. 

209.  2uidj  bie  $rembtoörter,  bie  in  ber  arabifdjen  $orm 
gebraust  toerben,  toerben  bod)  für  getrjötjnticf»  fo  toeit  öer= 
änbert,  ba%  bie  ftfjmterigen  arabifdjen  ßaute  burdj  öertoanbte, 
aber  leichter  au§guföred)enbe  be§  ©uafjili  erfet^t  toerben.  ©o 
toirb  ba§  cain  meift  überhaupt  ntd)t  geförodien,  bie  emölj)a= 
ttfdjen  Saute  k,  t,  d,  s  burdj  k,  t,  d,  s  erfe|t  u.  f.  to. 

210.  Sßörter,  bie  öoHfommen  eingebürgert  finb,  geigen 
ftarüe  Umformungen,  bie 

a)  bie  ßaute,  ^onfonanten  unb  2)ofaIe, 

b)  bie  ©übe, 

c)  ben  SBortton 
betreffen. 


382  Sektion  41. 

211.  2)ie  <®onfonanten  ber  arabifdjjen  (Sprache   toerben 
in  biefen  $rembtoörtern  folgenbermafjen  bemäntelt1: 

a)  b,  t,  d,  s,  sh,  z,  f,  1,   m,  n,  h,  y,  w  bleiben  meift 
unoeränbert; 

b)  e§  entfprtd^t  bem 

t1  im  ©uafitt  th,  mitunter  tmfebräu^=  t  unb  z  toe($felnb# 

g 

kh 

b 

„  tb,  zu.  d     „ 

n  *  r; 

d,  z,  th  u.  t     „ 
th  u.  d 


c)  cAin  lotxb  im  Anfang  be§  2Borte§  fortgelaffen,  in  ber 

SJlitte  öor  folgenben  ßonfonanten  burdj  Segnung  be§ 
öoraufgeJienben  2)oM§  erfe|t,   ;}toifd)en  pei  SSofalen 

nid^t  gefprodjen. 

212.  Sie  arabifdjen  totale  toerben  in§  ©ualjili  giem* 
lief)  unoeränbert  übernommen. 

S)a  inbe§  bie  Sßolale  in  ben  arabifdjen  SBörtern  meift 
nur  ber  2trt,  nidjt  aber  ber  üftüance  nad)  feft  befttmmt  finb, 
btelmeljr  fjäuftg  in  ber  2tu§fprad)e  fcfytoanfen,  fo  geigt  fidj 
bie  gleite  ©rfdjeinung  audj  bei  ben  in§  ©uafjtli  überge= 
gangenen  $rembtoörtern. 

®te  langen  25o!ale  ä,  l,  ü  gefjen  unoeränbert  in§  @ua= 
fjili  über,  ebenfo  e  unb  ö,  neben  benen  fid)  bisweilen  ai  (ei) 
unb  au  finbet. 

«^urjeS  a  toed)felt  oft  mit  e;  i  mitunter  (in  Sßerbinbung 
mit  ©utturaten)  mit  e;  u  j.  1  mit  o. 

SCnmert  Sets  Stäfjere  betrüber  bergt,  in  meiner  oben  jitierten 
Slbfjanblung. 


g 

„ 

ii 

j. 

h 

ff 

ii 

h, 

cb 

ii 

ii 

kh, 

d 

ii 

dh, 

r 

n 

ii 

r, 

8 

ii 

ii 

s, 

d 

ii 

ii 

dh, 

t 

it 

„ 

t, 

z 

„ 

ii 

dh, 

gb 

ii 

ii 

gh, 

k 

ii 

k, 

i 

ii 

n 

1, 

1  §infidj)tlidj  ber  SiluSftoracfjie  berfelben  im  SXrabifdjen  bergt 
CS.  §arber,  StrabifiJje  ßont)erfation§=©rammati!.  £>etbelberg  1898, 
©.  4  ff. 


Sie  arabifcfjen  Ö^embtoörter.  383 

218.  2)a§  ©uatjüi  bulbet  üeine  gefdjloffenen 
©üben,  toeber  in  ber  9Jlitte  notf)  am  ©nbe  eine§  2ßorte§ 
(öergt.  erften  Seit,  ßauttefyre,  d). 

«klommt  baf)er  in  einem  arabifdjen  2Borte  eine  gefcbloffene 
©übe  öor,   fo   xoixb   fie  burd)  Einfügung   eine§  £)tlf30otat§ 
hinter  bem  ©nbfonfonanten  ber   betr.  ©übe   befeitigt,   3.  23. 
ctrabifdj:  hikma,  2Bei§geit  =  fuatjilt :  hikima, 
cilm,  äBtffenfcfyaft  =       „        ilimu, 
„         hisäb,  £fted}nung  =       „        hisabü. 

S)iefer  #tlf§bofat  ift  gemölmlid)  u  nadj  ben  ßiptoett= 
lauten  b,  p,  f,  m,  fonft  i. 

2tnmerf.  ©ine  2lu§naf)me  madjen  u.  a.  befonber§  bie  ©nb= 
füben  ber  fogenannten  Ijoljlert  Serben,  bie  am  ©djlujj  fiet§  benfelben 
S3ofat  annehmen,  ber  in  ber  borgten  ©übe  fielet,  3.  35.  busu  (triebt 
busi),  tüffen. 

S)ie  SDo^elfonfonanten  toerben  öon  biefer  Olegel 
nidjt  berührt,  ba  ber  ©ualjtlt  fie  einfad)  ffcricbt  (erfter  Seit, 
ßautteljre,  b).     9ttan  fdjretbt  atfo  barra  unb  fprtdjt  ba-ra. 

2lnmert  3n  mannen  fällen  ift  im  Suafjili  aud)  bie  furje 
2lu§fbraif)e  be£  borf)ergeb,enben  SSofalö  gänglic^  aufgegeben,  fo  ba§  aud) 
bie  bereite  ©cfjretbung  be§  folgenben  ^onfonanten  aufgegeben  »erben 
mufj,  3.  £3.  fedha  (bom  arab.  fidda). 

(ginige  leic&t  au§föredjbare  ßonfonantenüerbinbungen 
arabifdjer  2ßörter  bürfen  jebotf)  aueb  im  ©uarjtli  beibehalten 
toerben;  oft  fommen  bie  aufgelösten  formen  baneben  öor,  3.33. 

-shtaki  neben  -shitaki,  anflogen, 

nafsi  neben  nafusi,  (Seele, 

tasbihi  neben  tasibihi,  ^ofenfrang, 

kadri  neben  kadiri,  Quantität, 

ghorfa  neben  ghorofa,  Dberftocf  u.  f.  tt). 

214.  SBidjtig  ift  ferner  bie  Stljatfadje,  ba$  bie  3ett= 
toörter  be§  9trabifd)en  fiet§  in  ber  ^orm  be§  $m  = 
))erfe!t§  in§  ©uaijilt  übergeben,  ttiobei  bie  ^räfee 
fortfallen,  3.  23.  ^Jerfeltum:  katab  (fdjreiben);  Smperf.  yu- 
ktub;  ©ualjtü:  kutubu. 

®ie  erfte  unb  bie  SdjtufjfUüe  erhalten  babei 
gumeift,  toenn  ba§  2$erbitm  öon  ber  erften  ober  öierten 
$orm  abgeleitet  ift,  ben  23ofal  ber  ^ftittelfilbe1. 

$m  ^o^genben  mögen  eine  Stnjaljl  23eiftoiele  biefe  Regeln 
toeiter  beranfdiautidjcn: 

1  ®od)  fommen  biele  ttnregelmä&igfeiten  bor,  befonber§  bei  ben 
Serben,  bereu  mittlere  ©übe  ein  a  b,at. 


384 


Seition  41. 


«ßerfelt. 
bakam 
bainad 
tamac 


eaddab 
saddak 


kabal 
bärak 


adrak 


tacaggab 
tabassam 


igtabad 


istakbad 
istabmal 


I.  gotw. 

Smtoetfelt. 
yu-bkum 
yi-bmid 
yi-tma' 

II.  gorm. 

yi-caddib 
yi-saddik 

III.  gornt. 

yi-käbil. 
yi-bärik 

IT.  gotnt. 

yi-flis 
yi-drik 

Y.  gönn. 

ya-tacaggab 
ya-tabaesam 


©uaJjüi. 
-hukumu,  rieten, 
-bimidi,  loben, 
-tamaa,  begehren. 


-adhdhibu,  beftrafen. 
-saddiki,  glauben. 


-kabili,  gegenüberftefjen.1 
-bariki,  fegnen. 


-filisi,  SSanlrott  madjen. 
-diriki,  erretten. 


-ta'ajjabu,  fidj  tounbern. 
■tabassamu,  lächeln. 


VI.  ȟb  VII.  gornt. 

ßetn  SBetftriel. 

VIII.  gorm. 

yi-gtabid  -jitabidi,  ftdj  9Mb,e  geben. 

ix.  gotot. 

ßein  aäeifatel. 


x.  fioxm. 

yi-stakbad 
yi-stabmil 


-stakabadbi,  empfangen, 
-stahimili 2,  ©ebulb  ijaben. 


215.  2)urd)  alle  biefe  Sßeränberungen  toirb  meift  audj 
bie  Sonfteffe  be§  2öorte§  beeinflußt,  unb  ä»ar  um  fo  fixerer, 
je  mefyr  ba§  betreffenbe  Söort  eingebürgert  unb  je  toeniger 
ber  Sfabenbe  auf  feine  arabifdje  Silbung  ftolg  tft.  9Jian  be= 
tont  baljer  im  Slrabifdjen:  cäkl,  aber  im  ©ualjiti  akili,  fel= 
teuer  äkili.    (25ergl.  erften  Seil,  ßautleljre,  e.) 

216.  Ser  arabifcfoe  Prüfet  lautet  im  ©ualjili  meift  il 
(feltener  al  ober  el);  er  toirb  nact)  einem  23o!al  elibiert  ('1) 
unb  fein  1  einem  folgenben  s,  sh,  th,  dh,  t,  d,  r,  n  affi= 
miliert,  g.  23. 


1  Sagegen  -kubali  bon  kabil,  ji-kbal. 

2  2lu$  -stahamili. 


Sie  arabifcfjen  $rembroörter.  385 

il  kanün,  bie  Siegel. 
il  malik,  ber  $önig. 
as-subuhi,  ber  borgen, 
adh-dhuhuri,  ber  9ttittag. 

Slnmerf.  %n  bem  Söorte  liwali  lautet  ber  2trtifel  au§nab,m§= 
roeife  li-;  er  tft  mit  bem  SGßorte  feft  berfä)motäen,  ber  Plural  lautet 
baljer  maliwali,  Statthalter.  Allähu  (SittabJ  tft  entftanben  au§  al- 
ilahu,  ber  (toafjre)  ©Ott. 

217.  ©er  SJffufattö  be§  arabifd)en  <£>auM"tt)ort§  lautet 
tote  ber  üftominatib:  il  malik,  ber  Zottig,  ©er  ©atiö  toirb 
burd)  bie  *ßräpofitton  li  gebilbet,  bie  mit  bem  SIrtiiel  j$u 
lil  t)erjd)müät:  limalik,  einem  $önig,  lil  malik,  bem  $önig. 

©er  ©enüiü  totrb  burd)  einfädle  üftebenfetjung  be§  unter* 
änberten  §auj)tiDorte§  au§gebrüc£t;  ba§  regierenbe  ^au^troort 
Verliert  fiet§  ben  SIrtüel,  3.  93.  bint  il  malik,  bie  Stodjter 
be§  ßönigS. 

218.  ©ie  arabtfdjen  §aubttr>örter,  toeldje  mit  ben  ©üben 
ki-,  ma-,  u-,  m-  (mw-,  mu-)  anlauten,  toerben  häufig  be= 
rjanbett,    als   feien  biefe  Silben  bie  entfprec&enben  ©uarjili= 


fcräftje,  3.  93. 

Strauß. 

©uat)üi. 

Plural. 

kitäb,  93ud) 

kitabu 

vitabu. 

mal,  33ermögen 

mali 

mali  mengi  unb  nyingi,  biel 
Vermögen. 

wakt,  gät 

wakati 

nyakati. 

mu'allim 

mwallimu 

waallimu,  Seljrer. 

219.  (£§  mirb  ba&  gebäd)tnt§  mäßige  Einprägen  ber 
arabifdjen  prcmbtoötter  erleichtern,  menn  man  fie  [id)  nad) 
etrjtnologifd)en  O^milien  einprägt. 

©ie  einzelnen  ©lieber  ber  arabtfcfjen  Söortfamilten  finb 
baran  lenntlidE),  bajj  fie  biefelben  ©tammionfonanten 
fjaben. 

©ie  meiften  arabifdjen  ©tämme  Befielen  au§ 
brei  <®onfonanien. 

Slnmerf.  1.  hierbei  finb  bie  burd)  mehrere  33ud)fiaben  be= 
3eid)neten  einfachen  ßaute  tote  sh,  kh,  th  natürlid)  einfad)  3U  jäbjen. 

Knmett  2.  ®er  Mo&e  ©timmanfa^  (elif,  öergl.  I.  §  292) 
gilt  aU  üoEer  ßonfonant.  95et  ber  Söortbübung  toerfdjmüät  er  jebod) 
ebenfo  toie  y  unb  w  häufig  mit  ben  umgebenben  totalen,  fo  bafe 
biefe  ßonfonanten  in  foldjen  fällen  gän^Iid)  toerfäjnrinben.  2Jtan  nennt 
fie  bafjer  „fd)toad)e"  ßonfonanten. 

220.  ©ine  2tngab,l  bon  ©tämmen,  bie  bem  ©ualjili  be= 
fonber§  biele  grcmbtoörter  geliefert  frjaben,  fei  rjier  aU  23ei= 
fptel  ju  bem  ©efagten  mit  iliren  Ableitungen  aufgeführt: 

©uafjüi  ßonb.=©rammatif.  25 


386 


Seftton  41. 


Vktb. 

-kutubu,  fdjreiben.  mkätuba,  Vertrag, 

kitabu,  (©efdjrtebenel  =)  93udj.      makatibu,  Vertrag, 
katibu,  5ßt.  ma-,  «Sctjreiber. 


ykbi. 


-kubali,  genehmigen. 
kabuli,  (Genehmigung, 
-kubalia,  jufiimmen. 
-kubalisha,    -jur    3uftimmung 

öeranlaffen. 
-kubalika,  annehmbar  f. 
-kubaliana,  einanber  äuftimmen. 


-kabili,  gegenüberftetjen. 
kibula,  ©ebetäridjtung. 
kabila,  (Stamm. 
kabla,  früher. 
-kibali,  gebeten, 
mkabala,  gegenüber. 
takabbali,  annehmen. 


-furahi,  fid)  freuen, 
-furahisha,  \m.  erfreuen. 


-fikiri,  nadjbenfen. 
fikira,  ©ebanfe. 


yfrh. 

furaha,  bie  ??reube. 


y'fkr. 


-tafakkari,  nadjbenfen. 


Vfdl. 


-fidhuli,  ftolj  fein. 
fadhili,  ©unft. 

-fadhdhilika,    freunblidj  bet)an= 
belt  werben. 


-fadhdhili,  eine  ©unft  ertoeifen. 
af(a)dhali,  günfttger,  beffer. 
mfadhili,  freunblid). 
-tafadhdhal(i),  bie  ©üte  Ijaben. 


yshd. 


-shuhudu,  jeugen. 

-shuhudia,   für   ober  gegen  jn. 

jeugen. 
-shuhudisa,     al§    Saugen    an= 

rufen. 


Sh?^    I  3eugni§. 
ushuhuda  j         a 

shahidi,  3euge. 

ushahidi,  3eugni§. 

shahada,  Zeigefinger. 


ykbd. 

-kabadhu,  ergreifen,  faffen.  takabbadhisha,  übergeben. 

-kabbidhi,  in  bie  £>anb  geben.       stakabadhi,  empfangen. 
takabbadhi,  empfangen. 


amana,  ^rieben. 
amani,  ©epofitum. 
amini,  treu. 
-ammini(a),  glauben. 


V'mn. 

imani,  ©taube, 
mwaminifu,  juöerläffig. 
staamani,    getreu    bleiben,    für 
treu  fjalten. 


©ie  arabifd)en  ^rembtoörter. 


387 


®j>*icf>to<>*te*  uttf>  ifteüenäatien  'Ott  <&uaf)ili+1 


1.  Hana  mbele  hana  nyuma. 
SBörtlid) :  @r  I)at  meber  ein  Sßorn 

nod)  ein  gnnten. 

2.  Nzi  kufia  twini  si  khasara. 
SBörtlid):  2Benn  eine  fliege  im 

$ofo§nuJ3faft  ftirbt,  fo  ift  btä 
fein  <Sd)abe  (für  fie). 

3.  Mafahali  mawili  hayakai 
zizi  moja. 

SöörtHd):  3^^  Butten  mofjnen 
nid)t  in  einer  §ürbe. 

4.  Matunda  si  mazu,  mazu  ni 
mekundu. 

2Börtüd):  9üd)t  alle  $rüd)te  ftnb 
mazu  (eine  SSananenart),  ma- 
zu finb  rot. 

5.  Ukitaka  kumtenda  mtu  ve- 
ma,  simtende  mema  ma- 
tupu,  mtende  na  mabaya, 
ndipo  mtakapopatana  wewe 
naye. 

Söörtttd):  2Benn  bu  jemanbem 
©ute§  tbun  mittft,  fo  tbu'  ü)m 
nid)t  ©ute§  ottein,  ti)ü'  ü)m 
aud)  93öfe§;  bann  toerbet  xfjr 
euä)  miteinanber  bertragen. 

6.  Shauri  mbaraka. 
SBörtlid^ :  Beratung  ift  ein  (Segen. 

7.  Mungwana  akiteDdwajema, 
kulipa  jema. 

SBörttidj:  SBenn  ein  (Sbelmann 
(Sute§  empfängt,  bergtlt  er  e§. 

8.  Ukuu  si  pembe,  kama  mtu 
ataota. 

SBörtltd):  ©rufte  (=  33ornef)m= 
Ijeü,SBerütymtr)eit)  ift  fein  §orn, 
fo  bafs  man  fie  fid)  mad)fen 
laffen  tonnte. 

9.  Hana  äsili  wala  fäsili. 
SBörtlid):  (£r  |ctt  meber  SBurjet 

nod)  Steige. 


SBebentnng:  @r  I)at  meber 
(nennen§merte)  SßorfaFjren  nod) 
9?ad)fommen,  er  ift  bon  nieb= 
riger  §erfunft. 

SBebeutnng:  2ßer  (©Ijren  ober 
$reuben)  genießen  voiU,  barf 
über  bie  folgen  ntd)t  murren. 

SSebeutung:  Stoti  Ferren  über 
biefelbe  €>ad)e  bertragen  fid) 
nid)t. 

Söebeutung:  ©er  ©d)ein  trügt. 


SBebeutung:  S)er  SQfamfd)  ift 
unbanfbar.  @mbf angene  2ßot)I= 
tfjaten  attein  merben  U)n  nie 
gu  ttjätiger  ©anfbarfeit  beran= 
laffen.  ©iefjt  er  aber,  bajj  fein 
SBofyltfjäter  ifjm  aud)  einmal 
üble§  tfmt,  fo  mag  er  fid) 
bietteid)t  au§  ©igennuij  für  ba§ 
©ute  banfbar  ermeifen,  um 
ba§  93öfe  baburd)  abjumefjren. 

SBebeutung:  Sßier  lugen  fel)en 
mefjr  al§  gmei. 

SBebeutung:  2)ie  S)anf barfeit 
ift  ein  ^ennjeidjen  ebler  9ia= 
turen. 

SSebeutung:  ©röfje  mufj  müf)= 
fam  erroorben  merben  unb  er= 
mäd)ft  einem  nid)t  bon  felbft. 


33ebeutung:   =   hana  mbele 
hana  nyuma. 


äSergl.  African  Aphorisms,  bon  W.  E.  Taylor,  London  1891. 

25* 


388 


Seftion  41. 


10.  Mwenyi  kukataa  mwana, 
hukataa  mwana  wa  ha- 
ramu. 

SBörtlid^ :  2Ber  einem  (regten) 
(Sobne  etiuaä  abfdjlägt,  pflegt 
einem  33aftarb  (erft  red^t)  et= 
tt)Q§  ab$ufd|lagen. 

11.  Haraka,  haraka  haina  ba- 
raka. 

2BörtIid):  Geile,  (Site  bat  feinen 
Segen. 

12.  Kazi  mbi,  si  mtezo  mwe- 
ma. 

SGßörtHd; :  Schlechte  Arbeit,  nid)t 
gute§  Spiel. 

13.  Saburi  ni  ufunguo  wa  fa- 
raja. 

SBörtlid) :  ©ebulb  ift  ber  Sdpffet 
be§  £rofte§. 

14.  Udongo  upatize,  uli  maji. 
SBörtltdj:  SSenufee  ben  Sebm,  fo 

lange  er  najj  ift. 

15.  Ubishi  rawingi  buvuta 
mateto. 

16.  Yuna  usingizi  kama  p'ono. 
2BörtIid):   (£r  ijat   einen  «Schlaf 

tote  ein  Pono-$ifd). 

17.  Mlevi  wa  mvinyo  hule- 
vuka,  mlevi  wa  mali  hale- 
vuki. 


18.  Mnyonyore  haunuki,  hu- 
pendeza  mauae. 

3Börtlid& :  ®er  M.-Straud)  buftet 
nid)t,  (aber)  feine  Glitten  ge= 
fallen. 

19.  Mtama  ni  muwi,  na  wa- 
pisi  nao. 

SBörtlid):  ©ie  §irfe  ift  fdjledjt 
unb  bie  $öd)e  mit  ibr. 

20.  Kheri  adui  mwerevu  kama 
rafiki  mpumbavu. 


33ebeutung:  2Benn  ba§  am 
grünen  ^oljj  gefdjiebt,  ma§ 
fott  am  bürren  merben? 


SBebeutung:    (Sile   mit  SBeile. 
Chi  va  piano,  va  sano. 


Sßebeutung:  ©ie  fdjlecbtefte  $r= 
beit  ift  immer  nod)  beffer  al§ 
ba§  befte  (Spiel,  benn  fie  ift 
eben  Arbeit1. 

Sßebeutung:'  $uf  Stegen  folgt 
«Sonnen jdjein,  aber  man  mufj 
©ebulb  baben  ifjn  abjumarten. 

SBebeutung:  Sdjmiebe  ba§  (£t= 
fen,  fo  lange  e§  beifj  ift. 

33  e  b  e  u  t  u  n  g :  2MeI  Sdjerjen  pflegt 
Streit  nad)  fid)  ju  gießen. 

33ebeutung:  @r  fdjiäft  mie  ein 
Murmeltier. 

33ebeutung:  2öer  bom  Sßein 
beraufcht  ift,  roirb  mieber  nüd)= 
tern;  mer  aber  bom  Sietcbtum 
beraufd)t  ift,  mirb  nid)t  nüd)= 
tern. 

SBebeutung:  (£§  ift  nid)t  alle§ 
©olb,  ma§  glänzt. 


SBebeutung:  @in  fd)Ied)ter  $od) 
fdjtebt  bie  Sd)ulb  auf  bie  3u= 
traten,  menn  ba§  ©ffen  mifj= 
rät.  ©in  fchled)ter  Arbeiter 
fchilt  auf  fein  ^anbmerfSjeug. 

SSebeutung:  Keffer  ein  fluger 
geinb  al§  ein  bummer  $reunb 

1  Steere  (Swahili  Tales,    ©.  193)   überfeijt  irrtümlid):  Is  not 
poor  work  good  play? 


Sic  arabifdjen  ^rcmbtoötter. 


889 


21.  Mwenyi  k'ovu.  haliwai  na 
kidonda. 

Sßörtlidj:  2ißer  eine  5Rarbe  b,at, 
Dergi|t  aud)  bie  SBunbe  nidjt. 

22.  Mwenyi  kuumwa  ni  nyoka, 
akiona    ung'ongo    hujituka. 

SGBßrtltdE) :  2Ber  tion  einer  (Solange 
gebiffen  ttmrbe,  erfdjridt  (fd)on), 
tnenn  er  eine  ^ßalmbtattrippe 
fierjt. 

23.  Amepeleka  kilio  matan- 
gani. 

SBörtttdj:  (Sr  tjat  ein  SBeinen 
jur  Trauer  gefdjicft. 

24.  Amerudisha  t'ende  Manga. 
SBörtlitf):  ©r  b,at  Datteln  nad) 

Arabien  jurüifgefanbt. 

25.  Mfinanzi  hulia  gae. 
SBörtlid^:    ©er  Sör-fer  ifjt  au§ 

einem  ©gerben  (b.  r).  t)at  feinen 

26.  Wimbo  muwi  mtu  ham- 
wongolei  mwana. 

2BörtIi(|:  SCRit  einem  fd)led)ten 
©efange  beruhigt  man  fein 
ßinb. 

27.  T'umbiri   kukosa    bungo, 
f  alisema:  li  utungu. 
SBörtlid):  SlIS  ber  Hffe  bie  33un= 

gofrudjt    öerfefjlte,   jagte    er: 
„<Sie  ift  bitter". 

28.  Ukainbaa  wa  milele  uli- 
kata  iwe. 

SBörtlid):  ©in  immermät)renbe§ 
Seil  jerfdjnitt  ben  (Stein. 

29.  Ukenda  kwa  wenyi  tongo, 
nawe  vunda  lako  ito. 

SBörtlidj :  SBenn  bn  j$u  ben  (£in= 
äugigen  gebft,  fo  reifse  aud)  bn 
bein  9tuge  au§. 

30.  Mapenzi  hayana  mato, 
wala  haya  maarifa. 

31.  Neno  ulikataalo,  ndilo 
Mngu  apendalo. 


SSebentung:    (Sin    gebranntes 
$inb  fdjeut  baZ  $ener. 


Söebeutnng:     Chat     eehaude 
craint  l'eau  froide. 


SBebentung:  a)  ©r  tjat  SBaffer 
in§  9J£eer  getragen. 

b)  @r  tjot  etma§  jjur  redjteu 
3eit  gettjan. 

SBebeutung:  @h:  fjat  (Sulen  nad) 
tHttjen  getragen;  he  has  car- 
ried  coals  to  Newcastle. 

33  e  beutung:  SBirb  gebrannt, 
tnenn  einem  ettt>a§  feblt,  roomit 
er  geroerbämäfjig  anbere  öer= 
forgt.  ©er  (Snglänber  jagt: 
Cobbler's  wife  goes  barefoot. 

33ebeutung:  9flit  einem  Kröpfen 
ipontg  fängt  man  metyr  fliegen 
al§  mit  einem  gaffe  ©ffig 
(iürftfd)). 

$8  e  beutung:  ©ie  Trauben  fin-b 
fauer. 


SBebeutung:  ©teter  tropfen 
tjö^It  ben  Stein.  ©ie  2M= 
faner  fagen  ebenso :  „©er  Stricf 
^erfcrjneibet  ben  Stein". 

Sebeutung:  9Jät  ben  äöölfen 
mufj  man  fjeufen. 


Sßebeutung:    Siebe    r)at   meber 

klugen  nod)  SSerftanb. 
Sebeutnng:  ©er  2flenfd)  benft, 

©Ott  lenft. 


SöörtlicE)  fo  fagen  bie  Beute  in  Surfeftan. 


390 


ßeftion  41. 


SBörtfid):  $>a§,  ma§  bu  aMtynfi, 
ift  gerabe  baZ,  roa§  ©Ott  tritt. 

32.  Mapaka  mangi  hayagwii 
p'anya. 

äBörtiicr):  Sßtele  (grof;e)  $a|en 
fangen  leine  2Jiau§. 

33.  Jungu  bovu  limekuwa 
magae. 

2Börtlidj:  ©er  fähfyh  (f(^ob= 
Ijafte)  Xopf  ift  gu  ©gerben 
getuorben. 

34.  Mtawi  mpe  nawana  alee. 
äßörtlicb,:    ©ieb    bem    Sauberer 

(bein)  $inb  jum  ©rjieljen. 

35.  Ukitaja  nyoka,  sbika  ki- 
gongo. 

SBörtlicb, :  üffienn  bu  bie  ©tfjlcmge 
ertoäljnft,  ergreif  einen  ©tocf. 

36.  Kulla  mlango  na  ufunguo 
wakwe. 

37.  Mikunde  yangu  inakbari- 
bika. 

äßörtlidj:  Sfteine  Sonnen  finb 
öerborben. 

38.  Nia  njema  ni  tabibu,  nia 
mbaya  bukbaribu. 

SBörtlid):  (Sine  gute  2Ibfi<$t  ift 
ein  ^lr§t,  eine  böfe  2Ibfidjt  ber= 
birbt  bie  2)inge. 

39.  Mtu  hutongewa  ni  ulimiwe. 
SBörtlic^:  ®er  9Jienfcb,  pflegt  üon 

feiner  eigenen  3unge  berflagt 
jju  roerben. 

40.  Msema  kweli  hakosi. 


41.  Mngalegeza  demani,  cbom- 
bo  ki  juu  ya  mwamba. 

ÜBörtlidj:  SBenn  if)r  ctucfj  bie 
Segel  nadjlafjt,  ba§  ©djiff  fitjt 
(fdjon)  auf  ber  flippe. 

42.  Ndovu  wawili  wakison- 
gana,  ziumiazo  ni  nyika. 

2BörtItdj:  2Benn  groet  Stefanien 
einanber  brängen  (=  fid)  an= 
einanber  reiben),  fo  ift  e§  baZ 
©ra§,  melä)e§  (barunter)  leibet. 


Sßebeutung:    Siele  $öd)e   üer= 
berben  ben  33rei. 


SBebeutung:    Sorn   9tegen    in 
bie  Straufe  fommen. 


Sßebeutung:    3)en   53od    gutn 
©ärtner  machen. 

Sßebeutung:  Quand  on  parle 
du  loup,  on  en  voit  la  queue. 


SBebeutung:    Sfcbe    %f)üt    Ijat 

iljren  ©djtüffel. 
33e b e u t u n g :  2ttein  Pan  ift  §u 

Söaffer  geworben. 


33ebeutung:  ©ie  gute  9lbfidjt 
ift  ber  fjalbe  ©rfolg,  bie  böfe 
ber  Ijalht  Üttifjerfolg. 


Sebeutung:  fmte  beine  3unge, 

fie   gefäfjrbet  beine  (SidjerJjeit 

oft   meljr    al§    bie    anfragen 

anberer. 
5ßebeutung:  SBer  bie  2Bar)rr)eit 

fagt,    irrt  nidjt  (Honesty  is 

tbe  best  policy). 
Sebeutung:  SBenn  ba§  $alb 

erfoffen   ift,   becft   ber   Sauer 

ben  Srunnen  gu. 


Sebeutung:  Quidquid  deli- 
rant  reges ,  plectuntur  Acbivi. 
(Sie  Suber  in  Sefiar  fagen: 
Seim  $ampf  änufdjen  bem 
Stiger  unb  bem  Süffel  leibet 
ba§  ©ra§.) 


35ie  arabifdjen  $rembtoörter. 


391 


SBenn  ein  33aum 

SBursel     abfiirbt, 

feine  Steige  ju 


23ebeutung:  ©afj  ber  @d)tt)ad)e 
fein  9?ed)t  befommt,  tjängt  öom 
guten  Sßiüen  be§  (Starten  ab. 

Sßebeutung:  2ßer  atte§  begehrt, 
pflegt  atte§  ju  berlieren. 

23ebeutung:  ©in  Sieb  pflegt 
üon  einem  anbeten  ©iebe  er= 
griffen  jju  werben. 

53ebeutung:  (Sin  ütofenber  ift 
arm,  aud)  roenn  er  ein  <5ul= 
tan  roäre. 

93ebeutung: 
an    feiner 
pflegen  aud) 
melfen. 

SBebeutung:  @iner,  ber  brausen 
(im  $u§Ianbe)  gefdjlagen  roirb, 
gerjt  in  feine  £)etmat;  aber 
roofyin  fott  ber  getjen,  ber  in 
ber  Jpeimat  gefd)Iagen  mirb? 

Sßebeutung:  2öer  ju  lange 
roätjlt,  pflegt  auf  eine  faule 
(§rud)t)  gu  geraten. 

53ebeutung:  2ßenn  einer  eine 
©aä^e  tr)ut,  otme  (fie)  gu  bott= 
enben,  fo  ift  e§,  al§  ob  er 
fie  ntd)t  getrau  f)ätte. 

XO'6xUx  unb  (Erläuterungen. 

SSorbemerfung.  ©pridjroörter  enthalten  in  allen  ©prägen 
ötet  2lltertümli(f)e§  unb  2)ialefttfdje§  anformen  tote  im  2öort= 
fdjatj.  @in  grofjer  Seil  ber  Dorftefyenben  ©pridjtoörter  ftammt  ju= 
Dem  au§  bem  ©pradjigebiete  beS  91otbfuat)iti  utib  geigt  beffen  @igen= 
Reiten,  ©iefetben  befielen,  fotoeit  bte  Saute  in  $rage  fomtnen,  barin, 
bafj  ch  unb  j  be§  Kiunguja  (©anfxbarbiateft§)  burd)  t  unb  d  erfefet 
to  erben. 

2.  kufia  =  ikifia.  «Bergt  II.  Seil  §  153.  —  twi  (V),  ©aft  ber 
ausgepreßten  ßoto§nu§.  — 

3.  Fabali*  (V.),  Me.  -  zizi  (V.),  §ürbe. 

6.  Mbaraka  =  n  baraka  =  ni  baraka  —  baraka*,  ©egen. 

8.  Ukuu,  ©röfje. ota,  toacbjen  laffen,  treiben. 

9.  Isili*,  SCÖu^et.  —  Fasili*,  3»etg. 

10.  Mwana   wa  haramu,   SSaftarb.    —     Haramu*,    ettoa§    23er= 
botene§. 

12.  Mbi  =  nwi;  -wi  (altfualj.)  =  -baya.  —  Mtezo  (norbfuat).) 
=  rochezo. 

13.  Saburi*,  ©ebulb.  —  Faraja*,  Sroft, 

14.  -patiza,  ettr>.  benutzen.  —  Uli  ==  ukiwa,  bergt.  I.  ©.  117; 
—  toegen  maji  bergt.  II.  §  135. 


43.  Mnyonge  kupata  hakki  ni 
mwenyi  nguyu  kupenda. 

44.  Mtaka  yote  hukosa  yote. 

45.  Mwivi  hushikwa  ni  mwivi 
mwenziwe. 

46.  Msafiri    masikini,     ajapo- 
kuwa  sultani. 

47.  Mti  ukifa  shinale  t'anzuze 
hukauka. 


48.  Mpigwa  nde  hwenda  kwao ; 
mpigwa  kwao  endepi? 


49.  Mtaua     mno     hwangukia 
mbovu. 

50.  Mtenda   jambo    asishe  ni 
kama  asiyetenda. 


392  ßeftion  42. 

15.  Ubishi,  ©cfjers    —  Mateto,  ©treit. 

16.  Yuna  (norbfuab.)  =  ana. 

17.  Mlevi,  berauf  djt.  —  Mvinyo,  SCßein.  —  -levuka,  nücfjtern 
toerben.    3)er  ©enitio  ift  ber  ©enitib  ber  Erläuterung,  öergl.  II.  §  62. 

18.  Manae  =  manaye,  öergl.  I.  §  134. 

19.  -wi  (attfualj.)  =  -baya.  —  Mpisi  (attfuofj.)  =  mpishi. 

21.  K'ovu,  9larbe.  — liwaa  (attf  uafy.)  =  -sabau ;  kidonda,  Söunbe. 

22.  Ung'ongo,  ^Palmblattribtoe.  —  -ji-tuka,  surücffdjrecfen. 

25.  Mflnanzi,  Slöpfer.  —  -lia,  effen  au§.  —  Gae(V.),  ©gerben. 

26.  -wi,  f.  19. ongolea,  befajtüidjtigen  (Äinb). 

27  T'ümbiri,  Heine  ?J)abtanart.  —  Kukosa  =  akikosa.  —  Bungo 
(V.),  Qrruc^t  be§  mbungo-23aume§.  —  Utungu  (norbfuab,.)  =  ucbungu, 
SSitterleit.  • 

28.  Ukambaa,  ©eil.  —  Milele,  ©toigfeit;  -a  milele,  tmmer= 
toäb,renb.  —  Iwe  =  jiwe. 

29.  Mapenzi,  Siebe.  —  Mato  (norbfuab.)  =  macbo.  —  Haya  = 
hayana. 

32.  Mangi,  bergl.  @.  213  =  mengi. gwia,  f äffen,  fangen. 

33.  J-ungu,gro§erS£otof,  oergl.  ny-unguunb  ch-unguunb  kijungu. 

34.  Mtawi  (norbfuab-)  =  mcbawi. lea,  erjieben. 

35.  Kigongo,  Rnüfcüel. 

36.  -akwe  (norbfuaf.)  =  -ake. 

38.  Tabibu*  =  mganga. 

39.  -tongea  (norbfualj.)  =  -cbongea,  öerleumben,  berflagen. 
41.-  -legeza,  nachäffen.  —  Demani,  ©djoot  hinten  am  ©egel. 

42.  Ndovu  (norbfuafj.)  =  njou,  Elefant.  —  -songana,  einanber 
brängen.   —  -umia,  ©djmeräen  leiben.  —  Unyika  (norbfuab,.),  ©ra§. 

43.  -nvonge,  fdjtoadj. 

47.  Sbina  (V.),  Sowjet.  —  T'anzu,  Stoeig. 

48.  Nde  (norbfuab.)  =  nje.  —  Endepi  —  aende  wapi;  -pi  (bem 
äterbum  angebängt)  =  wapi. 

49.  -taua  (-teua,  norbfuab.)  ftatt  -chagua. 

50.  Asisbe  =  asiishe.  SSJtan  bewerfe,  bafc  bie§  unb  mandje 
anbere  ber  aufgeführten  ©toritb>örter  (3.  SS.  9h.  18,  26.  27,  29,  30, 
31,  41,  43,  46,  47)  offenbar  metrifdje  $orm  auftoeifen,  bie  bem 
tlaffifäjen  §er,ameter  nabe  berroanbt  ift: 

m-t6nda  jämbo  asfshe  ||  ni  kama  äsiyet^nda. 
m-ti  ukifa  shinäle  ||  t'anzuzS  bukaüka. 
m-säfiri  masiki  ||  ni  ajapoküwa  sultani  u.  f.  to. 


Ztaiuntfoiersigfte  lEdition.    Somo  la  ar~ 
baini  ua  mawili. 

Dom  Brteffttl  ber  Suatjilt.1 

221.  2)ie  äußere  $orm  ber  ©uatjitibriefe  ift  burdj  ba§ 
£>erfomtnen  aiemlid)  ftreng  geregelt  unb  unterfdjeibet  ficf)  in 
mehreren  fünften  toefentüdj  öon  ber  bei  un§  üblichen. 

1  33ergL  (S.  ©.  SSüttner,  ©uabiltftbriftftüde  in  arabifdjer  ©djrift 
(©tuttgart  unb  S3erlin  1892),  ©.  169—186. 


SSom  23rieffitl  ber  ©uafjtli.  393 

222.  (£in  ©ualjilibrief  befte^t  her  Reihenfolge  naclj  au§ 
folgenben  Seilen: 

a)  bie  Basmala  (§  223); 

b)  Sitel  unb  mehrere  efjrenbe  ©pitljeta  3U  bemfelben 

(§  224); 

c)  ber  9tae  be§  5lbreffaten  (§  225); 

d)  ein  ©egen§tounfd)  (§  226); 

e)  in  shä  'lläh  (fo  ©ott  toid)  (§  227); 

f)  ein  Reiter  ©egenStounfdj  (§  228); 

g)  bie  tt6ergang§formel  gum  eigentliaoen  3nl)alt  (§  229); 
h)  ber  $n&alt  (§  230); 

i)  ©rüfce,  Sitten  um  9?adjrid)t  u.  bergt.  (§  231); 
k)  ber  ftatne  be§  2tbfenber§  (§  232); 
1)  ba§  3)atum  (§  233). 
SDic  Seile  öon  a  bi§  einfdjliefctid)  g  finb  ftet§  arabifdj 
abgefaßt  unb  »erben  oljne  2ßo!alpun!te  getrieben. 

a — d  bringt  man,  toenn  irgenb  angängig,  auf  bie  erfte 
Seile;  im  üftotfaÜe  mirb  ber  ©d)lufj  ber  $eite  lin!§  über  bie= 
fetbe  gefegt,  tüte  e§  in  bem  feiten  ber  folgenben  Original 
briefe  ber  ^afl  ift. 

2)ie  gtoeite  Beile  beginnt  bann  mit  in  shä  'lläh. 

223.  Über  bem  23riefe  fteljt  meift  bie  formet: 

bisini  'llähi  'rrahmäni  'rrahim 

(basmala  genannt).    ©ie  bebeutet:  3m  tarnen  ©otte§,  beö 
(£rbarmer§,  be§  Sarrntjergigen. 

©tatt  beffen  lommen  audj  bor: 

a)  bismi  'llähi  tacäla  =  im  tarnen  ©otte§  be§  §ö^ften. 

b)  bimennihi  (Allah)   ta'äla   ober   btofj   bimennihi  = 
burd}  feine  ©nabe. 

224.  ©er  23rief  beginnt  ftet§  mit  ber  ^räpofition  ^.! 
(ilä  =  an),  hierauf  folgt  getoölmutf)  jenäb  (tüörttidj  „bie 
(Seite"  im  ©inne  Oon  „©eine  §odjtoot)lgeboren".) 

©etjr  fjodjfteljenbe  *))erfonen  erhalten  bie  9lnrebe  ilä 
hadrat  (»Jas*-). 

hierauf  folgt  ein  (Eljrentitet.  ®er  gett)ör)nltcöfte  ift 
ish-shekh,  ber  ©d)edj,  ber  jebem  anftänbigen  SJiann  gegeben 
ttrirb. 

Slnmerf.  SSJtatt  fagt  aucf)  shekhinä,  unfer  <Sdjec§,  ober  me- 
shaikh,  <ßlural  toon  shekh,  ehrenhalber  mit  Jöejug  auf  eine^ßerfott 
gebraust. 


394  ßeftton  42. 

SInbere  %'üd  finb  3.  29.  saiyidnä  =  unfer  §err  (für 
ben  (Sultan);  mwenyi  =  ber  <£>err  (audj  mweDyi  sherifu 
ober  mwenyi  kuu);  bwana  mkubwa,  ber  (£f)ef;  sähib 
(fpr.  sähib)  ober  issähib  (fpr.  issähib),  ber  £>err;  ilkhawäja, 
ber  <£>err  (für  (Stjrtften);  mauläna,  unfer  <£>err  u.  f.  ro. 

2)aran  ftfjtiefct  fid)  nun  eine  fRettje  efjrenber  Slbjeftioe, 
öon  benen  folgenbe  am  gebräudjliajften  finb: 

u^^uji  il-muhibb  (fpr.  ilmuhebb),  ber  geliebte. 
jjjxJI  il-cazlz  (fpr.  ilaziz),  ber  teure. 
*y"^i  il-akram  (fpr.  ilakram),  ber  fe^r  geetjrte. 
ft&£31  il-akhsham  (fpr.  iläkhsham),  ber  feljr  geehrte. 
^-voLüi  in-näsih  (fpr.  innäsekh),  ber  aufrichtige. 

Oj^Ji  il-muwadd,  ber  geliebte. 

J.XJI  il-mukärram,  ber  geehrte. 

2lnmeri  Seltener  finb  il-kämil(berbott!ommene),  i)-äkmal  (ber 
fcrjr  öottfommene),  il-fadil  (ber  auägeäetc^nete),  il-mukhtaram  (ber  efjr= 
tt)ürbtge),ith-thike(bert)ertrQuen§lDÜrbi9e),il-fakfh(berre(^t§t)erftänbtge, 
gelehrte),  il-fasfkh  (ber  berebte),  il-wäfl  (ber  treue),  il-muadhdham  (ber 
erhabene),  il-ajall  (ber  f)oc£)anfet)nIid)e),  is-sadfk  (ber  aufrichtige)  u.  f.  to. 

3u  mannen  biefer  Slbjeltiüe  !ann  aucf)  nodj  endnä 
(IjjUc)  ober  lenä  (Lü)  gefegt  werben. 

3ft  ber  33rief.  an  einen  23ertoanbten  gerietet,  fo  folgen 
nun  (fofern  fie  ntctjt  gteidö  hinter  jenäb  aufteile  be§  ©bren= 
titet§  treten)  bie  $ertoanbtfd)aft§beäeict)nungen  tote: 
il-wälid,  ber  Sßater.         il-auläd,  bie  -ßinber. 
il-umm,  bie  9ttutter.       il-akh,  ber  23ruber. 
il-weled,  ba§  $inb.         il-ukht,  bie  ©ctjroefter. 
3lnmerl.    3)iefe  SSeäeidjnungen  Serben  übrigen^  autfj  t>on  Dtidjt* 
öertoanbten  al§  @bren=  begro.  $reunbf$aft3titel  gebraucht. 

225.  ®er  91a  me  be§  Slbreffaten  toirb  meift  in  ber 
gorm  fulän  bin  fulän  =  31.  31.,  ©olm  be§  31.  3t.  gegeben. 

hierauf  folgt  biStoeiten  bii  Angabe  ber  Nationalität, 
ber  ber  5Ibreffat  angehört,  3.  33.  iddashi,  ber  Seutfdje. 

226.  S)er  nun  folgenbe  ©egenStounfd)  r)at  bie  feftfteljenbe 
$orm:  sallämähü  Allah  taäla1,  ©ott,  ber  <£)ödjfte,  erhalte  tr)n 
gefunb! 

$n  ^Briefen,  bie  öon  Muslimen  an  Triften  gerietet 
roerben,  finbet  man  aud):  hadäh  Allah  taäla,  ©ott,  ber 
^jödjfie1  leite  itjn  recfjt! 

1  ßorrett  eigentlich:  sallamahu  'llähu  taeälä. 


»om  SBrieffttl  ber  ©uafjtli.  395 

227.  2ln  biefen  ©egen§tounfd)  fdjliefjt  fid)  ftets  Me  formet 
&Ui  ,1a  ^t  in  shäa  'llähu,  getoöhnhd)  in  shä  Allah  ober 
inshälläh  gelefen;  jte  bebeutet:  toenn  ©Ott  tötff. 

228.  SBenn  man  auf  höfliche  ^orm  SQßert  legt,  fo  folgt 
nun  ein  gtoeiter  ©egen§tounfcl),  ber  faft  immer  folgenber= 
mafjen  tautet: 

saläm  alek  wa  rakhmetu  llähi  wa  barakätuhu1. 

£>ie§  bebeutet  toörtlidj: 

triebe   über-bidj  unb   bie-23armf)er;jig!eit   ©otte§   uub 

feine-<Segnungen. 
hieran  rettjt  fid)  mitunter  nodj:  wa  mardätuhu  (torrett 
wa  mardätuhu)  =  unb  fein  2Bo§Igef  allen. 

229.  £>er  Übergang  ;uun  eigentlichen  Snrjalt  be§  23riefe§ 
toirb  nun  butd)  bie  Formeln: 

»Jsjtj   L>t  dmmä  bädo] 
ober:  «Osajj  wa  bädo  i   be§  toeiteren; 

ober  blofj:  «Js«  bädo  j 

aud) :  f^Lyu  j^*j  baada  ya  saläm  (=  nadj  bem  ©rufje) 

»ermittelt. 

230.  ®er  eigentliche  23rief  toirb  getoöfjnlidj  burd)  eine 
Gürfunbtgung  nad)  ber  ©efunbfjeti  eingeleitet,  bie  meift  fol= 
genbe  fiereottipe  $orm  tjat: 

nakuarrifu,  hali  yangu  njema  wa  thamma  nawe 
kuwa  kadhälika  '1-äfya  ('lafya  fann  aud)  fehlen), 

b.  fo.  ich  teile  bir  mit,  mein  23efinben  ift  gut,  unb 
mögeft  ferner  aud)  bu   in  gleicher  ©efunbfyeit  fein. 

SCnmerf.  -arrifu  (mitteilen)  toirb  an  biefer  ©teile  ftet§  ge= 
Brauet.  Wa  thamma  (nnb  ferner),  kadhälika  (ebenfo,  gleidj)  unb 
il-afya  (©efunbfjeit)  firtb  arabifd).  Über  ben  Smfinttiö  kuwa  im 
©inne  tum  uwe  bergl.  II.  §  155. 

hieran  fd)lief}t  fid)  ^äuftg  bie  Seftätigung  eine§  erljal= 
tenen  23riefe§,  nicht  feiten  in  arabifdjer  «Sprache,  toie  in  bem 
Driginalbrief  üftr.  2. 

Kitäbak     ish-sherff       wasal        wa      fahirn 
©ein-23rief  ber-geetjrte  ift-angetangt  unb  e8-Ijat  oer= 

fianben 
muhibbak,    mä        dhakarta. 
bein-f^reunb,  toa§  bu-mitgeteitt=rjaft. 

1  Äorreft :  salämun  'aleika  wa  rahmetu  'llähi  wa  barakätuhu. 


396  Seftton  42. 

2lud)  im  STejte  be§  eigentlichen  23riefferne§  toerben  nodj 
mancherlei  arabifd)e  ^loSfeln  gebraust,  3.  39. 

Aalarn  bidhälik,  taällam  dhälik,  töiffe  bic§; 
gebraucht,  um  eine  befonber§  totcrjtige  9Jlittei(ung  einzuleiten. 
Wa  'llähu   äalam   ober  Allähu  äalam,   (unb)  ©ott 
mei§  e§  am  befien; 
gebraust,  toenn  man  feiner  ©adje  ntctjt  fidjer  ift. 

Il-hämdu  lillähi  rabb  il-älamina,  ßob  (fei)  ©ott,  bem 
§errn  ber  Sßelten; 
gebraucht  im  ^tnfdjlufj  an  eine  Iftadjridjt  öon  freubigen  (Er= 
eigniffeu. 

fnnä  lillähi  wa  innä  iläilii  räjeüna,  roaljrlidj  mir  (ge= 

fjören)  ©ott  unb  iDatjrtic^»  ju-i^m  fefyren-mir-äurücf; 

gebraust  im  2lufd)Iufj  an  bie  Reibung  öon  einem  S£obe3fall. 

Jezäk  Allähu  elfu  kher,  e§-öergelte-bir  ©ott  taufenb= 

facf)e§  ©ute; 

gebraust  al§  ©anfe§formel. 

Um  bei  bem  fanget  jeglicher  ^nteröunftion  bie  einzelnen 
©egenfiänbe,  öon  benen  ber  29rief  ^anbelt,  gehörig  gu  fd)eiben, 
benutzt  man  enttueber  basi  (bassi)  at§  ©djtufjöartifel  ober 
UijI  äidhä  (ferner)  unb  katika  (was  anbetrifft)  als  @inlei= 
tungSpartüeln. 

231.  ©er  eigentliche  ^nljalt  oe§  Briefes  totrb  getoöljn= 
üdj  burd)  bie  SBorte  wa  'ssaläm  (geförodjen:  wäsäläm)  = 
unb  ber  triebe  (seil.  !omme  über  bidj)  abgefdjloffen. 

S)aran  fnüöfen  fid)  ©rüfee  öon  unb  an  öerfdjiebene 
*ßerfonen;  fie  toerben  enttoeber  burdj  nisalliime  (grüfje  mir), 
be^to.  akusallimu  (es  grüfjt  bidj)  ober  burd)  bie  arabifdje 
Formel  sällim  ll,  bejöo.  lenä  (grujje  mir,  be^to.  un§)  einge= 
leitet.    35ergl.  3.  23.  ben  Driginatbrief  üftr.  1. 

232.  ®er  barauf  folgenbe  Dfame  be§  2lbfenber§  toirb 
getoötjntidj  burd)  wa  'ssaläm  (mit  folgenbem  min  [öon] 
ober  bem  ©enitiö)  eingeleitet.  25er  9lbfenber  nennt  fid)  bei 
freunbfdjafttidjen  ©treiben  getoötjnlid)  akhik  (bein  25ruber), 
akhikum  (euer  23ruber),  aud)  (mit  bem  arabifdjen  Slrtüel1) 
il-akhik  unb  il-akhikum. 

©afür  mirb  audj  muhebbak  (bein  $reunb),  weledak 
ober  il-weledak  (bein  ©oljn),  feltener  khädim  (ber  Wiener), 

1  ©egen  ben  edjt  arafiiftfren  ©pracljgefiraud). 


S5om  SBriefftil  ber  ©ualjili  397 

saghirak  (bettt  Heiner),  mdogo  (ber  fleine),  mtumwa  wako 
(bein  ©Haue)  gebraucht. 

2lu§  §5flt(^!eit  fe|t  man  bagu  faft  ftet§  nod)  il-hakir 
lillähi  (ber  oor  ©ott  niebrige;  roeniger  !orre!t  ilhakfr  Allähi) 
fotoie  il-fakir  (ber  arme). 

2tnmerf.  Sei  förmlidjen  (SdjreiBen  toixb  ber  9tame  be§  2£6= 
fenber§  burdj  kätäbäbü  ober  bärrarahu  (getrieben  Jjat  bie§)  einge- 
leitet, too^u  häufig  bij^dihi  (mit  eigener  §anb)  gefegt  nrirb. 

233.  ®en  ©cblufe  be§  Briefes  bilbet  ba§  2)atum,  ein= 
geleitet  burrf)  tärikh  (tarikhi)  ober  bitärikh  (oom  2)atum). 
3uerft  totrb  ber  £ag  (yöm  ober  nahär)  angegeben,  bie  3arjl 
mit  Siffetn  ober  mit  SSutfjfiaben,  bann  ber  50tonat§natne 
mit  ober  ofjne  bie  SBorte  fl  (in)  min  (oon),  fi  sheher  (im 
2ftonat),  min  sheher  (öom  -Iftonat). 

3uletjt  tommt  bie  3arjre§3arjl,  burcfj  sene  (3al?r)  ober 
fi  sene  (im  Satire)  eingeführt,  natürlich  nad)  ber  Hidschra1 
angegeben. 

234.  «giiemad)  ergiebt  fid)  folgenbe§  allgemeine 
©djema  für  einen  ©uatjilibrief: 

IIa  jenäb  ish-shekh     il-muhebb,     il- 

2ln  <Se.  ^ocfjtoorjtgeb.   ben-©d)ed)  ben-geliebten  ben 

aziz,         il-äkram,  ü-akhsham      fulän     bin 

teuren,  ben-feljrgeel)rten,  ben-rjocfjgeetjrten  9t.  ÜR.  ©otjn 

fulän,  sallamahu        Allähu    taälä,         in 

be§-9L!ft.,  eS-errjalte-ttjn-gefunb  SIEar)  ber-£>öcf)fte,  toenn 

shä   'llah! 

teilt  2Mafc.! 

Saläm      alek       wa  rakhmetu  'llähi 

£>eit    über-bidj    unb    bie-SBarmtjeräigfeit    2IItaf)ä 

wa      barakätuhu  I 

unb  feine=Segnungen! 

Wa         bädo  nakuarrifu        hali      yangu 

Unb    be§-tt)eitern    teile-id)-bir-mit  3uftanb    mein 

njema  wa   thämma    nawe        kuwa        kadhälika 

gut     unb     ferner    aud)-bu  mögeft-fein      gleicher 

'1-äfya. 

©efunbrjeit. 

1  gür  bie  Umrechnung  ift  gu  entbfefiten:  SOöitftenf  elb ,  33er= 
gleic(jung§  tob  eilen  ber  muüjammebanifdjen  unb  djrifilttfiett  geitred^nung. 
Seidig  1854,  unb  beten  gortfe^ung  bon  SQtaljIer,  ßeitojig  1887. 


398  Seitton  42. 

—  SEejt  be§  eigentlichen  23riefe§.  — 
2tm  ©djlufe  be§  £ejte§  wa  'ssaläm  (unb  ber  triebe). 
Nisallimie  **  fulän.  —   Na  huko    akusallimu 
©rüfje  mir  **  %t.  3t:  ■*-  Unb  fyier  lä^t-btc^- grüben 
fulän. 

Wa  'ssaläm  (min)  akhik  il-hakfr 

Unb    ©rufc     (öon)    beinern -öruber   bem- geringen 
lillähi  (taäla),  il-fakir        fulän      bin 

üor=9Utarj  (bem  •  <£>öc(jften) ,    bem- armen    31.  31.    ©olm 

fulän. 
be§  31.  31 

Bi-tärikh      in-nahär    X    (ft  sheher)    X   (ft) 
,  2ßom=3)atum  be§  =  £age§  X  (im   2flonat)  X  (im) 
sene  X. 
Safyx  X. 

235.  Um  bie  (Schreibung  ber  arctbifcrjen  SBenbungen  ju 
geigen,  bie  natürlidj  häufig  genug  fef)teri)aft  öon  ben  23rief= 
fct)rei6ern  ge^anb^abt  toirb,  folgt  ba§felbe  «Schema  l)ier  nodj= 
tnal§  in  arabifd)er  ©djrift. 

j-j^S   ^=>^\    fj^  ßj*"^   ^-a^vJI  ^>xAii  ;_jU>  ^\ 

<i)Jj^    _^T    _jJ     aJj,     .*>     *^i    üU>    v_3_x$a    sJsjtjj    is.jl^jj»,    «slll 
■    .     .      KxsLxJi 

pX-Jtj "— 

yg-w    (3    1    j'^*^    P*Hj^    n^*    cr^    t*i^*    -a**^   L$^'Jt'J'   ^ 

2InmerL  3)a§  Sßort  sene  toirb  meift  fo  gefdjrieoen,  bafj  ftatt 
s  unb  n  ein  bortjontaler  <Btxiä)   gebogen   toirb,   üfetr   ben  man  bie 


95om  SBricfftil  ber  ©udjili.  399 

3a^re88a^I  fefct.    Oft  toirb  auclj  ba§  fäjtiefeenbe's  ober  »  nitfit  ntefjr 
gefdjrieben,  fo  baf}  überhaupt  nur  ein  ©trtdj  fiäjtbar  tft. 

236.  2ttn  ©c&lufe  biefe§  Söud)e§  beftnbert  ftrfj  ^oto= 
grapljifdje  9hdj6tlbungen  breier  Drtgtnal&riefe,  bcren  erfter 
3ioeä§  letzteren  23erftänbntffe§  Ijter  in  arabtfdjer  ©riKffdjttft 
unb  tatetntfd^er  Umfdjrtft  mit  5tnmer!ungett  tuiebergegeben 
toerben  fott. 

c/c  jjj^ll   ^i   J^Ji    fiäjWM    r/bS!    g^Jt  u>U>  ^i 

O  .>  ^  ..  JCl)  J  J        O  -' 

^>^ij|       tf      »IT2*"      8l-Nv?      ^r5*      1^SJt-w       rr^       7*!=      ry?     v\*5Ui 

ttmftf>?ift 

Bisrai  'Mhi  'rrahmäni  'rrahim. 

IIa  jenäb  ish-shekh  il-akram  il-äkhsham  il-muwadd  il- 
akh  il-aziz  Maräha  bin  Sälirn  il-mumbäsi  sällamahu  'llähu 
taälä,  in  shä  'lläh.  Saläm  alek  wa  rakhmetu  'llähi  wa 
barakätuhu.  Wa  bado  nakuarrifu:  tumewasili  Baga- 
moyo  salama,  il-hamdu  lillähi,  rabb  il-älainina.  Na  hali 
zangu  njema  natumai  nawe  na  nduguzo  kuwa  kadhä- 


400 


Seitton  42. 


lika.  Na  afia  zetu  tami,  in  shä  'lläh  taälä.  Baada  ya 
mwezi  huu  kwisha  ntakuja  zangu.  Wa  'ssaläm.  Ni- 
sallimie  jamaa  zako  wote  na  watoto  wote.  Na  huku 
awasallimu  il-akh  Näsur  bin  Slemän,  awasallimu  na 
Sälim  bin  Abdallah  Baksi,  awasallimu  il-akh  Mansür 
bin  Ali.  Wa  'ssaläm  wa  karam  akhikum  il-hakir 
lillähi  taälä  Muhammad  bin  Amur  bin  Sa  cd.  Harrarahu 
bijedihi,  harrarahu  14  elhijje  sene  1296. 

(Erläuterungen. 

Il-mumbasi,  ber  9ftomoaffer.  —  tami*,  tioftfotmnen,  öoräüglitf). 
—  karam  (arabtfd)),  ©üte;  ©rufe  unb  ©üte  öott  ic.  =  freunblidjen 
©rufe  »Ott  IC.  —  elhijje  =  dhi  'lhijje. 

Sic  3tbreffe  btefe§  33rtefe§  ift: 


Bi-mennihi  taala. 
IIa  jenab  ish-shekh  il-äkram  il-akh  Maraha  bin  Sälim  sälla 
mahu  'llahu  taälä. 

Magogoni. 
®.  f).  2>ur<f)  bie  ©üte  be§  £ödjften. 

Sin  ©e.  §o$rool)Ige6oren  ben  geehrten  ©trjedj,  ben  SSruber  Maraha 
bin  Salim  —  ©ort,  ber  §ödjifte,  erholte  ü)n  gefunb  — 

in  SUlagogoni. 


23om  SBttefftil  ber  ©ua^ili. 
1. 


401 


^M*r? 


•o> 


V 


©ualjili  £ont>."<8ramttiatir. 


26 


402 


Seition  42. 


2. 


u 


UM?- 


SSom  Sörteffttl  her  ©ualjtlt. 
3. 


403 


4*ifi 


ü* 


404  Seitton  42.    SSom  SSrieffttl  bet  ©ualjüi. 

Hbreffe  au  3fa.  2. 

Stbteffe  su  3ir.  3. 


-=s»-j-o<*15>o+-«;— 


6.  g.  JEßinter'f^e  SSu^btutfetei  in  ©armftabt. 


Seidel,  A.  PL8702 

S4 

Suahili  Konversations,  - 
Grammatik 


African  Institute 


PL8702 
S4 


3  5282  00215  9583 


(yitfttiiific  Stttgflttkn: 

French  Conversatiou-Gramuiar  by  Dr.  E.  Otto.     11.  Ed.    geb. 

Key  to  the  French  Convers.-Granimar  by  Dr.  E.  Otto.    6.  Ed.    kart. 

Elementary  French  Grammar  by  Dr.  J.  Wright.     geb. 
Materials  for  transl.  English  into  Frencb  by  Dr.  E.  Otto.  4.  Ed 
French  Dialogues  by  Otto-Corkran.    geb. 


geb 


Italian  Conversatiou-Grammar  by  C.  M.  Sauer.     6.  Ed.     geb. 

Key  to  the  Italian  Convers.-Grammar  by  C.  M.  Sauer.    5.  Ed.    kart. 

Elementary  Italian  Grammar  by  P.  Motti.    geb 

Italian  Reader  by  G.  Cattaneo.    geb 

Italian  Dialogues  by  P.  Motti.     geb • .     . 


Dutch  Conversation-Grammar  by  T,  G-.  G.  Valette,     geb. 

Key  to  the  Dutch  Convers.-Grammar  by  T.  G.  G.  Valette,    kart.  . 

Dutch  Reader  by  T,  G.  G.  Valette,    geb 


Russian  Conversation-Grammar  by  P.  Motti.     geb.   . 

Key  to  the  Bussian  Convers.-Grammar  by  P.  Motti.    kart.   .     . 

Elementary  Russian  Grammar  by  P.  Motti.     geb. 

Key  to  the  Elementary  Russian  Grammar  by  P.  Motti.    kart. 


Spanish  Conversation-Grammar  by  C.  M.  Sauer.     5.  Ed. 

Key  to  the  Spanish  Conversation-Grammar  by  C.  M.  Sauer.    3.  Ed. 

Elementary  Spanish  Grammar  by  L.  Pavia.     geb. 
Spanish  Reader  by  Sauer-Röhrich.    2.  Ed.    geb.   .     . 
Spanish  Dialogues  by  Sauer-Corkran.    geb.      .     .     . 


geb. 

kart. 


fftatt$öftid)e  %ugp6en: 

Grammaire  allemande  par  Dr.  E.  Otto.    16.  Ed.    geb.  ...... 

Corrigö  des  themes  de  la  Grammaire  allemande  par  Dr.  E.  Otto.    5.  Ed.    kart. 

Petite  Grammaire  allemande  par  Dr.  E.  Otto.  r  8.  Ed.  geb.  .  . 
Lect.  allemandes  par  Dr.  E.  Otto.  I.  p.  6.  Ed.  II.  p.  4.  Ed.  HI.  p.  2.  E"d.  gb.  a 
Conversations  allemandes  par  Dr.  E.  Otto.    4.  ßd.    geb.     .     .     .     ^ 

Grammaire  anglaise  par  Mauron-Verrier.    8.  $d.    geb.    .... 

Corrige  des  themes  de  la,  Grammaire  anglaise  par  Mauron-Verrier.    3.  Ed.    kart. 

Petite  Grammaire  anglaise  par  Dr.  A.  Mauron.    4.  Ed.    geb. 
Lectures  anglaises  par  Dr.  A.  Mauron.    2.  Üd.    geb. 
Conversations  anglaises  par  S.  F.  Corkran.    geb.  .    .     . 


Grammaire  italienne  par  C.  M.  Sauer.    9.  E^d.    geb.   .    . 

Corrige  des  themes  de  la  Gramm,  ital.  par  C.  M.  Sauer.    6.  !ßd.  kart. 

Petite  Grammaire  italienne  par  P.  Motti.  2.  Ed.  geb. 
Chrestomathie  italienne  par  G.  Cattaneo.  2.  E^d.  geb. 
Conversations  italiennes  par  P.  Motti.    geb 


Grammaire  neerlandaise  par  T.  G.  G.  Valette,     geb. 
Corrige  des  themes  de  la  Grammaire  neerlandaise  par  T.  O.  G.  Valette 
Lectures  neerlandaises  par  T.  G.  G.  Valette,     geb.   .     . 


Grammaire  russe  par  P.  Fuchs.    3.  Ed.    geb.   .    .    .    . 

Corrige  des  themes  de  la  Gramm,  russe  par  P.  Fuchs.    3.  ]£d.    kart 

Petite  grammaire  russe  par   P.  Motti.     geb 

Corrige  des  themes  de  la  petite  grammaire  russe  par  P.  Motti. 


kart. 


Grammaire  espagnole  par  C,  M.  Sauer.    3.  Ed.    geb. 

Oorrtgd  des  themes  de  la  Gramm,  espagn.  par  C.  M.  Säuer.    3.  lad.    kart 
Petite  grammaire  espagnole  par  F.  Tanty.    geb.       .     . 
Lectures  espa  ^noles  par  Sauer-Röhrich.    2.  Ed.    ereb.    . 


kart. 


IÜL 

J*l- 

5 

l 

60 

2 

— 

2 

40 

1 

80 

5 



l 

60 

2 



2 

40 

1 

80 

5 



l 

60 

2 

80 

5 

__ 

l 

60 

2 

— 

— 

60 

5 



l 

60 

2 

— 

3 

60 

1 

80 

3 

(30 

l 

60 

2 

— 

2 

— 

1 

80 

3 

60 

l 

60 

2 

— 

2 

80 

1 

80 

3 

60 

l 

60 

2 

— 

2 

— 

1 

80 

4 

60 

l 

60 

2 

80 

5 



2 

— 

2 

— 

— 

80 

4 

60 

l 

60 

2 

— 

3 

60 

ättet^ofce  <8ttä*e^£>tto::©tttter. 


geb. 


^Kleine  deutsche  Sprachlehre  für  Griechen  von  Maltos. 

J  Deutsche  Gespräche  für  Griechen  von  Maltos.    geb. 
$taüenifd)e  Slugpfeen: 

Grammatica  iedesca  di  Sauer-Perrari.    6.  Ed.      geb. 

';  Chlave  della  Grammatica  tedesca  di  Sauer-Ferrari.    2.  Ed.    kart. 

f  Grammatica  elementare  tedesca  di  Dr.  E.  Otto.    4.  Ed 
l  Letture  tedesche  di  Dr.  E.  Otto.    4.  Ed.     geb.  .     .     . 

t  Conversazioni  tedesche  di  P.  Motti.     geb 

I  Avviamento  al  trad.  dal  ted.  in  ital.  di  Lardelli.  geb. 

!  Grammatica  inglese  di  Saner-Pavia.    4.  Ed.    geb.  .     . 

f  Chiave  della  grammatica  inglese  di  Sauer-Pavia.     kart.       .    . 

f  Grammatica  elementare  inglese  di  L.  Pavia.    geb.     . 
;  Grammatica  francese  di  Motti.     2.  Ed.     geb.     .     .    . 

;  Chiave  della  grammatica  francese  di  Motti.    kart 

:  Grammatica  elementare  francese  di  Sauer-Motti.     2.  Ed. 


geb 


Grammatica  spagnuola  di  L.  Pavia.     geb. 

Chiave  della  Grammatica  spagnuola  di  L.  Pavia.    kart. 

Grammatica  elementare  spagnuola  di  L.  Pavia. 


geb. 


geb 


9tiei)ct(tiut)iirf)e  Wuöpbe: 

Kleine  Hoogduitsche  Grammatica  door  P.  A.  Schwippert. 

^ottttgtcftl^e  %ugpkn: 

Grammatica  allemä  por  Otto-Prevot.     geb 

Ohave  da  Grammatica  allema  por  Otto-Prevot.    kart 

Grammatica  elementar  allemä  por  Otto-Prevot.     geb.   .     . 

flttttttttttijdjc  Mugflttben: 

Gramaticä  germanä  de  L.  Leist.     geb 

Cheea  gramaticn  germane  de   L.  Leist.     kart 

Elemente  de  gramaticä  germanä  de  L.  Leist.      2.  Ed.    geb. 
Conversa^iunT  germane  de  L.  Leist.     geb 


geb. 


Gramaticä  francesä  de  L.  Leist.    geb .     .    .    . 

Cheea  gramaticil  francese  de  L.  Leist.    kart . 

Elemente  de  gramaticä  francesä  de  L.  Leist.  2.  Ed.    geb 

Conversa^ium  francese  de  L.  Leist.    geb 

Gramaticä  alemana  por  Enr.  Rapport,    geb 

Clave  de  la  Gramaticä   alemana  por  Enr.  Rnppert.    kart 

Gramaticä  elemental  alemana  por  Otto-Ruppert.     3.  Ed.     geb. 

Gramaticä  sucinta  de  la  lengua  ingtesa  por  Dr.  E.  Otto.  3.  Ed.  geb. 

Gramaticä  sucinta  de  la  lengua  francesä  por  Dr.  E.  Otto.  2.  Ed.  geb. 

Gramaticä  sucinta  de'  la  lengua  italiana  por  L.  Pavia.    geb.  .    .    . 

JHe  ridjttge  ^usfprndje  its  Ittulteröeuifdjen  b.  Dr.  (g.  SannJjeifTet.    btofdj. 
frottjopfdje  Spradjlehre    für  Ijanöelsfdjuleit    bort    Dr.   @.  Santtfjeiffer, 

Dr.  ©.  ßäffner  unb  $!).  ©ffemnütter.    geb 

Stalienifdje  kauf m.  ^omfnonÖen?=@raiJunatik  t>.  Sannfjeiffer  u.  Sauer,  geb. 

ettalirdje  $jattöelskorrefj><mi>en?  b.  #.  Strengt.    2.  Slufl.  geb 

Anleitung  3.  öeutfdjcn,  fron^öf.,  engltfüjen  u.  italienifdjcn  ©efä)$ft§bttefen  brofdj. 
R6sum6  de  l'histoire  de  la  litterature  francaise  par  A.  Anspach.    geb.  .    . 


J».l 

H>T. 

2 

2 

— 

3 

60 

l 

60 

2 



2 



1 

80 

1 

60 

3 

60 

l 

60 

2 

— 

3 

60 

l 

60 

2 

— 

4 

60 

l 

60 

2 

— 

2 

— 

5 

l 

60 

2 

— 

4 

_l 

STACKS  PL8702.S4 

Seidel,  A. 

,  Suafiili  Konversations-grammatik  nebst  ei 


3  5282  00215  9583 


'■mfMpmmmi 


.;-<;,■'■ 


■  II 

si  n  •'  m  11111 

HHKäPyii^H